Enorme jernbanesubsidiar til Oslo-området er ikkje teke med i det nye inntektssystemet. Reknar ein banen inn, er det hovudstaden som blir mest subsidiert per innbyggar, ikkje Sogn og Fjordane.

Det hevdar samferdsleeksperten og statistikaren Idar Mo. Han meiner det nye opplegget for samferdsleoverføringar til fylka blir grunnleggande feil, og favoriserer Oslo-området enormt. Medan leiaren i Stortingets Kommunalkomité, Helge André Njåstad (Frp) har argumentert med at Sogn og Fjordane framleis får mest av alle – med 17.000 kr per innbyggar, og der Oslo må greie seg med 9.000 – konkluderer Idar Mo med at Oslo/Akershus eigentleg burde vore oppført med 30.000 kroner per innbyggar.

Titals milliardar

– For Sogn og Fjordanes del, går overføringane til veg, bussruter, snøggbåtar og ferjer over fylkesbudsjettet. Men for Oslo/Akershus blir årlege statsoverføringar til jernbane på 16 mrd kr eller 12.000 kr per innbyggar halde utanfor, for perioden 2014–23, seier Mo. Tala er frå Nasjonal Transportplan (NTP).

Reknestykket er vidare:

I NTP 2014–23 skal jernbanen få 20 mrd kr årleg, av dette 17 mrd til infrastruktur. 80 prosent av reisene skjer innanfor, eller til og frå Oslo/Akershus. Difor må 80 prosent av kostnadene, eller 16 mrd kr, førast på desse to fylka, som til saman har vel 1,1 mill innbyggarar. Då får ein 14.500 kroner per innbyggar.

Mo meiner at ein i eit nytt inntektssystem også må ta med det planlagde Intercitytoget. Dette vil ifølgje hans berekningar koste 200 mrd kr, og få vedlikehaldskostnader på minst 300 mrd kr over tid. Ingen ting skal betalast av brukarane. Det årlege tilskotet svarar til nye 11.000 kroner per innbyggar i subsidiar.

– Alt dette er kostnader som burde vore på fylkesbudsjettet for desse to fylka, om ein samanliknar med Sogn og Fjordane, seier Idar Mo.

Bilistane betalar

I tillegg til denne skeivskapen, kjem eit anna viktig moment:

Midlane Sogn og Fjordane får til fylkesvegar, er betalte av vegbrukarane gjennom særavgifter Mo meiner kjem opp i 2,5 mrd kroner her i fylket. Dei enorme statstilskota til jernbanens infrastruktur er ikkje brukarbetalt.

– Her er det snakk om eit reelt statstilskot, i motsetnad til vegmidlane staten tildeler Sogn og Fjordane, seier han.

Idar Mo er rekna som ein av dei fremste samferdslestatistikarane i landet. I 22 år arbeidde han i Statistisk Sentralbyrå, der han var sentral i å utvikle dei nasjonale transportstatistikkane. Frå 1979 til 2008 var Idar Mo tilsett i Sogn og Fjordane fylkeskommune.

Resonnementet rett

Fylkeskommunens økonomisjef, Eli Nes Killingrød, seier at ho ikkje har gått inn i Mos konkrete tal, og difor ikkje kan stille seg bak summane.

– Men gitt at sjølve tala hans er rette, er resonnementet hans rett. Hos oss er vegane brukarbetalte, og folk betalar også ved at dei brukar privatbilen og ofte ikkje har anna alternativ. Det som kan motreknast, er statssubsidiane til kortbanenettet, seier Killingrød.

Lødemel: – Dette ser vi på

Sogn og Fjordane har teke opp jernbane-utelatinga med Kommunalkomitéen i Stortinget. Bjørn Lødemel (H) seier at regjeringspartia ønskjer å få fram tala og konsekvensane.

På spørsmål om ikkje dette burde vore gjort før ein laga og vedtok det nye inntektssystemet, seier Lødemel:

– Eg vel å sjå det på ein annan måte. Høgre og Frp har gjennom ein komitémerknad etterlyst ein gjennomgang nettopp for å få tala fram. Ingen andre parti slutta seg til dette.

– Men det Idar Mo peikar på, snur opp ned på biletet av kven som blir mest subsidiert. Er det ikkje noko som sviktar, når titals milliardar kroner til jernbanen ikkje vart teke med?

– Eg trur ein del av dette har lege i inntektssystemet, og heile tida vore med i arbeidet som fagfolka har gjort. Men vi vil sjå kva utslag det handlar om. Difor har vi bede regjeringa lage ei oversikt over korleis statleg kjøp av NSB-tenester og flytenester fordeler seg mellom regionar og fylke, og kva innverknad det har for inntektssystemet til fylkeskommunane. Idar Mos konklusjonar kan vere interessante nok, men eg ventar og ser kva som kjem frå departementet. Det er for tidleg å konkludere.