Christelijk Lyceum Veenendaal Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De schoolleiding van het Christelijk Lyceum Veenendaal (CLV) heeft woensdag aan het personeel toegegeven op de hoogte te zijn geweest van het bedrog. De bijeenkomst was georganiseerd nadat er onrust was ontstaan onder docenten en leerlingen over vijf nieuwe leerlingen die door Vincent TV Producties op de school waren geplaatst.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

‘Leerlingen kwamen erachter dat hun nieuwe klasgenoten nepprofielen hadden op sociale media’, zegt een docent die anoniem wil blijven omdat hij gevolgen vreest voor zijn baan. ‘Vervolgens ontdekten docenten dat er niets over het schoolverleden van de nieuwe leerlingen bekend was. Er waren geen oude cijfers beschikbaar.’

Veel leerlingen vonden het onprettig dat er mensen in de klas zaten die niet te vertrouwen waren, volgens de docent. ‘Er is een sociaal onveilige situatie gecreëerd. Dat is onacceptabel.’

Het CLV, een school voor mavo, havo en vwo met zo’n tweeduizend leerlingen, maakte vlak voor de zomervakantie in 2018 aan ouders en leerlingen bekend te zijn benaderd door Vincent TV Producties. Het bedrijf wilde voor RTL 4 een achtdelige documentairereeks maken over het leven op een middelbare school. De werktitel: Klasse.

‘We hebben besloten als school medewerking te verlenen’, stond in de schoolbrief. ‘We willen wel een bijdrage leveren aan een goed beeld van het leven op school.’

Na de zomervakantie meldde de school dat de opnames waren uitgesteld tot december of november. Zowel aan medewerkers als leerlingen werd toestemming gevraagd om te filmen. ‘Sommige leerlingen werden drie of vier keer gevraagd of ze toch niet gefilmd mochten worden’, zegt de leerkracht. ‘Ze werden onder druk gezet.’

‘Ingrepen in de werkelijkheid’

Vorige week ontstond onrust onder docenten, toen ze werden geïnformeerd over de laatste ontwikkelingen. ‘Het moet allemaal zo levensecht mogelijk zijn, maar een documentaire kan je niet maken zonder ingrepen te doen in de werkelijkheid’, schreef de schoolleiding. ‘Daarom heeft Vincent TV vijf leerlingen geselecteerd die deze week zijn ingestroomd op het CLV. Deze vijf leerlingen zullen intensiever gevolgd worden door de camera’s dan andere leerlingen.’

In dezelfde brief gaf Vincent TV, dat populaire programma’s maakt als Mr. Frank Visser doet uitspraak, Beau Five Days Inside en Steenrijk, Straatarm, ook een toelichting. Jaarlijks moeten honderden leerlingen, schrijft het bedrijf, om allerlei redenen van school wisselen, bijvoorbeeld omdat ze hevig gepest worden, de ouders gaan scheiden of dat het gezin noodgedwongen moet verhuizen.

‘Wij hebben vijf van dit soort leerlingen gevraagd om in te stromen op het CLV, zodat we door de ogen van deze nieuwkomers het dagelijks leven op een middelbare school kunnen vastleggen. Door de ogen van nieuwkomers, voor wie niets vanzelfsprekend is, krijgen we een beter beeld van wat zich werkelijk afspeelt op de school.’

Dat ging er bij sommige docenten en leerlingen niet in. ‘Ik vond het een vreemde mededeling’, zegt de leerkracht. Docenten en leerlingen gingen op onderzoek uit. De vijf nieuwe leerlingen waren in werkelijkheid ouder dan de andere scholieren, soms wel 20 jaar oud, en volgden in sommige gevallen een hbo-opleiding of hadden een theaterachtergrond.

De directie riep woensdag alle docenten bij elkaar om uitleg te geven. De tv-makers waren ook bij de bijeenkomst. ‘Er werden excuses gemaakt, maar gek genoeg wilde de schoolleiding nog steeds dat de documentaire er kwam’, zegt de docent. ‘Waarom ze aan dit plan hebben meegewerkt is mij nog steeds een raadsel.’

Een groot deel van de docenten is boos en verontwaardigd, zegt de docent. Al het personeel is gevraagd niet met de pers te praten. ‘De docenten met een nepleerling hebben hun tijd gestoken in een persoon van wie ze geen idee hadden wie het was.’

Onderdeel van het format

Nu blijkt dat de nepidentiteit al vanaf het begin onderdeel was van het format. ‘Een producent heeft ons een format uit Amerika aangeboden’, zegt RTL-woordvoerder Kim Koppenol. ‘Dat heet Undercover High. Mensen die zelf te kampen hebben gehad met problemen op school, zoals eetstoornissen of worstelingen met geaardheid, komen terug op school en leggen contact met leerlingen over die kwesties. Het zijn geen acteurs, maar zogenaamde ‘expertleerlingen’ die een andere identiteit aannemen.’

Aan het eind van drie maanden filmen volgt dan een grote onthulling waaruit blijkt wat de ware identiteit is van deze ‘expertleerlingen’. Maar Nederland is een klein land, zegt Koppenol. ‘Mensen zijn er binnen twee weken achtergekomen dat de vijf nieuwe leerlingen niet hun echte identiteit gebruikten. Daardoor is zo veel onrust ontstaan dat we hebben besloten om de opnames stop te zetten.’

Maar waarom wilde de school hieraan meewerken? ‘Wij dachten dat het maatschappelijk nuttig kon zijn om mensen te laten zien wat er werkelijk speelt op een school’, zegt rector-bestuurder Willem de Vos. ‘Leerlingen laten voor een camera niet makkelijk weten hoe ze zich echt voelen. Wij hoopten zo, op een manier die nog niet eerder is geprobeerd, meer te weten te komen over de belevingswereld van de scholieren.’

Dat de ouders, leerlingen en docenten pas eind januari werden ingelicht over de vijf nieuwe leerlingen was ook onderdeel van het format, zegt De Vos. ‘Ik zag wel wat ethische bezwaren, maar dacht dat het programma veel moois zou opleveren. Achteraf is het zeker een slecht idee geweest om leerlingen en docenten op het verkeerde been te zetten.’

Reactie minister

Minister Arie Slob (Onderwijs) heeft met ongeloof gereageerd op de actie van RTL om nepleerlingen in te zetten op een school in Veenendaal voor een documentaireserie. ‘Je gelooft je ogen niet. Als dit waar is, is het niet acceptabel', zei Slob vrijdagochtend in het tv-programma Goedemorgen Nederland op NPO1.

Slob vindt het vooral niet goed dat leerlingen en docenten niet op de hoogte waren. ‘Dat moet je niet doen volgens mij.’ De minister kan nog niet zeggen of hij stappen gaat ondernemen, want hij wil eerst bevestigd hebben dat het precies zo is gegaan.