Od redaktora działu Opinie:

REKLAMA

Dla wielu Czytelników dzisiejszy tekst Wosia będzie skandaliczny lub – w najlepszym razie – kretyński. Lewica ma współpracować z PiS? Ma się podjąć misji cywilizowania obozu władzy? Budować coś z Kaczyńskim? Osobiście traktuję ten tekst jako intelektualną prowokację, która - przynajmniej mnie – daje sporo do myślenia i wywołuje chęć polemiki (co z kolei pozwala lepiej poukładać własne poglądy). Również Czytelników zachęcam do polemik pod tekstem (Woś je przeczyta i wkrótce odpowie). Nie obrażajmy się, dyskutujmy!

Grzegorz Sroczyński

***

Niestary jeszcze (mój rocznik 1982) amerykański politolog polskiego pochodzenia Yascha Mounk uważa, że polityczny rytm naszych czasów wyznacza batalia między dwiema niebezpiecznymi siłami: „niedemokratycznym liberalizmem” z jednej oraz „nieliberalną demokracją” z drugiej strony.

Ucieleśnieniem tego pierwszego żywiołu jest na przykład dzisiejsza Unia Europejska albo Stany Zjednoczone ostatnich lat. Są to organizmy polityczne, w których rządzi tzw. złota reguła (termin pożyczam od politologa Thomasa Fergusona). Stanowi ona, że jak masz złoto, to masz również władzę. Masz kapitał, to wynajmujesz sobie prezydentów albo komisarzy, którzy zabezpieczają twoje interesy. Nie masz? Demokracja kończy się dla ciebie na symbolicznym akcie wrzucenia kartki do wyborczej urny. I możesz się łudzić, że coś z tego wynika, albo przyjąć postawę „a mnie to wszystko zwisa”. I tak nie ma to żadnego znaczenia. To jest droga, którą – zdaniem wielu – szliśmy przed rokiem 2015.

Z kolei „demokracja nieliberalna” to jakaś forma alternatywy dla rządów pieniądza. Z silną (momentami autorytarną) władzą polityczną. Jest to alternatywa kosztowna, bo w praktyce rodząca własną oligarchię i zamieniająca polityczne wolności jednostki w nic niewart frazes. Przykładem takich reżimów są oczywiście współczesna Rosja czy Turcja. Niektórzy twierdzą, że w kierunku takiego modelu prowadzi nas PiS.

Lewicowiec w potrzasku

Dla lewicowca oba te zagrożenia są poważne. To odróżnia go od zdeklarowanego liberała, który jest całkowicie ślepy na ekscesy „niedemokratycznego liberalizmu” i przekonuje, że przed rokiem 2015 Polska była fantastycznym miejscem do życia dla szerokich mas obywateli. Tylko się potem tym obywatelom z dobrobytu w głowach poprzewracało i wybrali PiS (to słowa, które usłyszałem niedawno od byłego polskiego polityka z pierwszej linii).

Lewicowiec nie może jednak powiedzieć, że nie widzi zagrożeń płynących z poczynań obecnego rządu ani że jest gotów w ciemno zaufać mądrości Jarosława Kaczyńskiego.

Świadomość obu zagrożeń oznacza, że lewicowiec musi dokonać rachunku. Wie, że dziś bardziej aktualnym wyzwaniem jest widmo pełzającego autorytaryzmu. Wie jednak również, że droga do jego uniknięcia nie wiedzie przez restaurację niedemokratycznego liberalizmu. To wyznacza mu pole manewru.

Sojusz z liberałami oznacza klęskę

Pójście drogą proponowaną przez anty-PiS-owską opozycję liberalną (najpierw odsuńmy Kaczyńskiego, a potem się zobaczy) nie wchodzi więc w grę. Pisałem o tym rok temu na łamach „Dziennika Gazety Prawnej” („Lewico nie pchaj się liberałom na patelnię”) . Lewica występowała w roli przystawki dla liberałów już wiele razy: niepewni swego postkomuniści dogadywali się z „niespoconą” częścią „Solidarności”, czemu patronowała „Gazeta Wyborcza”. Unia Pracy wchodziła w koalicję z SLD. Ikonowicz i paru innych lewicowców rozpuszczali się w liberalnym projekcie Ruchu Palikota. Skutkiem było utwierdzenie gospodarczej hegemonii neoliberałów, zepchnięcie lewicy do światopoglądowego skansenu i oderwanie od słabych oraz przegranych, którzy powinni stanowić rację istnienia każdego lewicowego ruchu (inaczej po co komu lewica?). Postępowa polityka zmieniała się w zabawkę dla uprzywilejowanej klasy średniej.

Lewica w roli publicysty

Druga droga to stanięcie z boku i czekanie. Przeplatane głoszeniem, że przecież jedni i drudzy są siebie warci. Przyznam, że jest to droga kusząca i w jakimś sensie intelektualnie uczciwa (po co legitymizować np. antyekologiczne pomysły ministra Jana Szyszki albo antyzwiązkowe inicjatywy Nowoczesnej?). Argumentów znajdzie się wiele. Takie symetryzowanie ma jednak swoje ograniczenia i skazuje na rolę – co najwyżej – publicysty. A rozumiem, że spora część nowej lewicy ma jednak ambicje sięgające dużo dalej. I nie ma w tym nic złego. Chodzi przecież nie tylko o to, by rzeczywistość zrozumieć, ale też o to, by ją zmieniać.

A może podjąć dialog z PiS?

Zostaje więc trzecia droga. Nazwijmy ją rozsądnym otwarciem się na dialog z PiS. I w ogóle z całym środowiskiem, które tzw. prawica reprezentuje. Od Klubów „Gazety Polskiej” (100 lat temu ich członkowie spokojnie odnaleźliby się np. w PPS) po Klub Jagielloński. W polskim kontekście droga do tego oczywiście daleka, bo po obu stronach jest wiele niechęci. Dla prawicy nowa lewica jest śmieszną zbieraniną oderwanych od rzeczywistości dzieciaków, których aktywność polityczna kończy się na wymachiwaniu tęczowa flagą. Dla lewicy PiS to wąsaci ksenofobi, których jedynym celem jest gnębienie gejów i zapędzenie kobiet do usługiwania mężczyznom. I jedna, i druga klisza są oczywiście nieprawdziwe.

Pożytków z takiego spotkania byłoby kilka. Po pierwsze, wzajemne poznanie się obcych dziś sobie środowisk, jakiego od czasów wczesnej Unii Pracy nie było. Po drugie, odkrycie, że programowo istnieje wiele punktów wspólnych: wizja demokratycznego socjalizmu wydaje się bardziej strawna dla świata PiS niż dla liberałów, którzy na słowo „socjalizm” jeżą się i wysyłają do Korei Północnej. Lewice i prawicę łączy też np. rozsądna krytyka realnego funkcjonowania Unii Europejskiej – nie tyle samej idei naszego w niej uczestnictwa czy zasady solidarności dużych krajów z małymi, ile raczej tego, czym Unia się w ostatnich latach stała (choćby podczas kryzysu greckiego, gdy interes prywatnych banków komercyjnych był ważniejszy niż wewnątrzunijna solidarność).

Dialog lewicy z PiS mógłby podziałać mobilizująco na liberałów. Dziś jest tak, że obóz mieszczański konsekwentnie odmawia nowej lewicy politycznej podmiotowości. Kryje się za tym przekonanie, że „i tak zagłosują na nas w drugiej turze”. A takie nastawienie nigdy nie będzie filarem zdrowej relacji.

Kolaboracja z Hitlerem

Istnieje wreszcie argument pragmatyczny, żeby z PiS rozmawiać. Być może najważniejszy. Jest bardzo prawdopodobne, że PiS (lub coś, co z niego wyrośnie) zostanie w Polsce przy władzy na nieco dłużej. Zagrożenie pełzającą dyktaturą (niektórzy mówią nawet o faszyzacji) będzie więc realne. W interesie nas wszystkich jest zatem istnienie jakiejś siły, która nawet jeśli PiS nie będzie umiała pokonać, to przynajmniej podejmie się misji jego ucywilizowania. Przekona do porzucenia najbardziej poronionych pomysłów. Zresztą to… już się dzieje. Pamiętacie „czarne protesty”? Zainicjowała je nowa lewica, i to właśnie one doprowadziły do wstrzymania prac nad zaostrzeniem ustawy aborcyjnej. Można powiedzieć, że w tym wypadku lewica wychowała prawicę.

Pomyślmy w ten sam sposób o zmianach w sądownictwie. Czy nie byłoby dobrze, gdyby lewica miała coś do powiedzenia przy kształcie tych reform? Gdyby mogła wpływać na kształt rozwiązań? Pilnować, by słuszny skądinąd impuls do naprawy polskiego wymiaru sprawiedliwości (kto z ręką na sercu uważa, że były one ostoją sprawiedliwości w ostatnich latach?) nie posłużyły PiS do gnębienia opozycji. I żeby nie skończyło się tylko na wymianie jednej sitwy na drugą.

Albo gospodarka. Ekonomiczne posunięcia tego rządu są z jednej strony bardzo progresywne. 500 plus, stawka godzinowa czy zakaz handlu w niedziele to zmiany, który się umęczonym transformacją klasom społecznym po prostu należały. A teraz – za sprawą PiS – to rzeczywistość. Z drugiej strony gołym okiem widać, że otoczenie premiera Morawieckiego to nierzadko arcyliberałowie. Pracownicze Plany Kapitałowe (czyli nowy akt prywatyzacji polskich emerytur), kolejne ułatwienia dla przedsiębiorców w sięganiu po jeszcze tańszą i jeszcze bardziej dyspozycyjną siłę roboczą już nawet nie z Ukrainy lecz z Bangladeszu, Nepalu i Filipin. Do tego Gowin i jego neoliberalna ustawa 2.0. Wszędzie tu aż prosi się o jakąś realną siłę, która mogłaby kierować PiS-owską machinę na dobre tory. A nie tylko – jak PO z Nowoczesną – myśleć o jej wykolejeniu i podczepieniu własnej wstecznej lokomotywy.

Tym wszystkich, którzy będą się łapać za głowy, że oto próbuję namawiać do kolaboracji z Hitlerem, odpowiem: tylko bez histerii. Odsyłam do starego dobrego prawa Godwina. Nie znacie? To prawo głoszące, że kto w trakcie dyskusji porówna swojego adwersarza do Adolfa Hitlera, ten automatycznie przegrywa. Jeśli chcecie w dyskusji wygrać, musicie się bardziej postarać.

Uwaga! Tutaj przeczytacie ostrą polemikę Macieja Gduli: "Współpraca z PiS? Nie, dziękuję!"