Rząd PiS chce stworzyć czarną listę domen, które będą blokowane w związku z oferowaniem różnych nielegalnych towarów i usług. Różne ministerstwa i urzędy będą się do niej dorzucać, a niektórzy posłowie chcieliby blokować także pornografię.

Na razie nie ma projektu ustawy w tej sprawie, ale DGP twierdzi, że istnieje w tej sprawie pismo wiceminister zdrowia Józefy Szczurek-Żelazko do sekretarz Stałego Komitetu Rady Ministrów (i rzeczywiście istnieje, o czym szerzej piszemy w aktualizacji).

Powstanie centralny wykaz “domen zakazanych”

Jeśli wierzyć DGP to rząd PiS chce zrobić dokładnie to, czego obawiano się od czasu wprowadzenia Rejestru Domen Służących do Oferowania Gier Hazardowych Niezgodnie z Ustawą. Już wtedy mówiono, że jeśli rząd stworzy sobie jedną “czarną listę stron”, tzw. rejestr stron niedozwolonych (jak ten z ustawy antyterrorystycznej), to lada dzień powstaną inne “czarne listy” do walki z innymi zjawiskami. Zawsze łatwiej jest rozszerzyć raz wdrożone rozwiązanie niż wdrażać całkiem nowe.

O ile DGP niczego nie przekręcił, rząd chce stworzyć jeden centralny rejestr zakazanych domen, który będzie uzupełniany przez ministrów cyfryzacji, finansów oraz infrastruktury, a także przez UOKiK, sanepid (sic!) i KNF (ta ostatnia ma na to ochotę od dawna).

Nie powinniśmy być całkiem zaskoczeni. Zamiar wprowadzania nowych rejestrów zakazanych domen był już wcześniej widoczny. Najpierw miała być KuKa, czyli kurtyna Kapicy. Potem KNF miała zyskać możliwość blokowania stron do nadużyć finansowych. Był też pomysł wprowadzenia tzw. Lex Uber, czyli prawa pozwalającego na blokowanie wybranych aplikacji mobilnych w celu walki z Uberem. Od dłuższego czasu obserwowaliśmy prace nad Lex Uber i zastanawialiśmy się dlaczego tak jakby stanęły. Sądziliśmy nawet (naiwnie), że rząd będzie chciał powoli wycofywać się z głupich pomysłów.

Dodajmy, że posłowie partii obecnie rządzącej chcieli cenzurować pornografię już gdy rządziła PO. Grupa posłów przygotowała uchwałę, która miała wzywać ministra cyfryzacji do zajęcia się problemem. Projekt został ostatecznie wycofany z Sejmu z powodów proceduralnych (było to w 2015 roku), ale idea by państwo pilnowało tego aby obywatele zawsze mieli “obie rączki na klawiaturze” już wówczas zyskiwała popularność (także wśród polityków niekojarzonych z PiS-em).

Ministerstwo Cyfryzacji też tego chce

Najgorsze w doniesieniach DGP jest to, że pomysł najwyraźniej jest popierany przez Ministerstwo Cyfryzacji, czyli to ministerstwo, które najlepiej powinno rozumieć dlaczego jest to zły pomysł. Gdy ministrem cyfryzacji była Anna Streżyńska, ministerstwo potrafiło bronić wolności internetu.

Zwróciliśmy się z pewnymi pytaniami do Ministerstwa Cyfryzacji i Ministerstwa Zdrowia. Kiedy spłyną do nas odpowiedzi, zaktualizujemy ten artykuł.

Co dalej? Zabronimy VPN-ów?

Efektem ubocznym tego typu pomysłów może być zwiększone zainteresowanie usługami typu VPN — my nieustająco polecamy NordVPN, (zwłaszcza w tej promocji, która znacząco obniża jego cenę). Paradoksalnie takie skłonienie Polaków do używania VPN-ów może mieć pewne dobre strony.

Stosowane obecnie mechanizmy cenzury są stosunkowo łatwe do obejścia. Niestety można już teraz zadać pytanie co się stanie, jeśli ludzie będą je obchodzić masowo. Czy nie dojdzie do ograniczenia dostępu do usług VPN, tak jak zrobiono w Rosji czy Chinach? Warto zauważyć, że już teraz proponowane jest rozwiązanie, o które w przeszłości podejrzewalibyśmy raczej państwa autorytarne.



Namierzyliśmy pisma potwierdzające doniesienia DGP znajdziecie w Rządowym Centrum Legislacji. Jednym z nich jest dokument z 21 czerwca 2018, który dotyczy projektu ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Podpisał się pod nim minister cyfryzacji Marek Zagórski.

W dokumencie czytamy:

Proponowane zmiany (…) są konsekwencją stworzenia centralnego Wykazu domen internetowych. W art. 24 kc projektu ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii doprecyzowano organ dokonujący wpisu do Wykazu domen internetowych, sposób wpisu, zmiany lub jego wykreślenia, a także założenia sprzeciwu i przepisy karne.

(…)

Zmiany (…) umożliwią stworzenie centralnego Wykazu domen internetowych zawierającego wszystkie wpisane na podstawie przepisów odrębnych domeny internetowe służące do oferowania towarów i usług niezgodnie z przepisami prawa. Wpisu do wykazu domen internetowych będą dokonywały poszczególne ministerstwa czy organy na podstawie właściwych przepisów resortowych (…) Dodane artykuły stanowią kolejne narzędzie walki z działalnością podmiotów oferujących towary i usługi niezgodnie z przepisami prawa w sieci Internet.

Fundacja Panoptykon zauważyła, że szczególnie niepokojący jest proponowany art. 24d.

W celu sprawowania kontroli nad wypełnianiem obowiązków, o których mowa w art. 15a ust. 6 i w art. 15 ust. 1 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, Główny Inspektor Sanitarny może uzyskiwać dane niestanowiące treści przekazu telekomunikacyjnego, określone w art. 180c ust. 1 pkt 1 ustawy (…) Prawo telekomunikacyjne (…) oraz może je przetwarzać bez wiedzy i zgody osoby, której dotyczą.

Czyli Główny Inspektor Sanitarny (i podobnie MF, MI i KNF) będą weryfikować czy blokady są skuteczne i będą w tym celu sięgać po dane telekomunikacyjne. Panoptykon obawia się, że jeśli zajrzymy na taką stronę omijając blokadę, informacje o nas mogą trafić do sanepidu. Czyli… jest jeszcze gorzej niż opisała to DGP.



Okazuje się, że tekst DGP bazował jednak na innym piśmie, niż te przywołane przez nas powyżej. Oto pismo będące źródłem dla artykułu w DGP. W tym dokumencie czytamy:

Zgodnie z ustaleniami Komitetu Rady Ministrów ds. Cyfryzacji oraz spotkań roboczych z przedstawicielami Ministerstwa Cyfryzacji, Ministerstwa Finansów i Ministerstwa Infrastruktury, przyjęto propozycję o utworzeniu centralnego rejestru domen internetowych służących do oferowania towarów i usług niezgodnie z przepisami prawa, który będzie zawierał wykaz domen internetowych, wpisanych na podstawie przepisów odrębnych. Centralny rejestr ma znaleźć uregulowanie w rządowym projekcie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Projekt ten objąłby również zmiany w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii…



Ministerstwo Cyfryzacji udzieliło nam ciekawej odpowiedzi na pytanie “Czy Ministerstwo Cyfryzacji naprawdę to popiera?“. Wiemy, że to pytanie nie wydaje się szczególnie wyrafinowane, ale zostało ono zadane jeszcze zanim zagłębiliśmy się w przywołane wyżej dokumenty. Cytujemy odpowiedź w całości (pogrubienia nasze, ale podkreślenie jest oryginalne).

Ministerstwo Cyfryzacji (MC) dostrzegając prace legislacyjne nad kolejnymi rejestrami (w ramach ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, ustawy o transporcie drogowym czy nadzorze nad rynkiem finansowym) zaproponowało skoordynowanie prac na techniczną stroną funkcjonowania rejestrów. Krótko mówiąc, ponieważ sprawa sprowadza się do obowiązku blokowania określonych zasobów przez przedsiębiorców telekomunikacyjnych (jak to się odbywa dzisiaj w oparciu o przepisy tzw. ustawy hazardowej), zaproponowaliśmy rozwiązanie przewidujące jeden centralny rejestr, tak aby zminimalizować i zoptymalizować koszty po stronie administracji publicznej i przedsiębiorców telekomunikacyjnych. Ministerstwo Cyfryzacji zaproponowało zatem wizję jednego rejestru i funkcjonowanie analogicznych przepisów w proponowanych ustawach, mając także na uwadze dbałość o jakość i spójność legislacji w omawianym zakresie. Ministerstwo Cyfryzacji nie jest właściwe w zakresie idei blokowania określonych zasobów , które to idee znalazły się w projektach odpowiednich, przywołanych wyżej ustaw. MC nie jest także autorem rozwiązań wyposażających określone podmioty w określone kompetencje. Zatem pytania dotyczące oceny – czy blokowanie określonych zasobów (dopalaczy, nielegalnych usług finansowych czy aplikacji przewozowych) jest zasadne – powinny zostać skierowane do resortów, w kompetencjach których pozostają wyżej wymienione zagadnienia (odpowiednio Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Infrastruktury i Ministerstwo Zdrowia). Pozdrawiamy,

Wydział Komunikacji

Ministerstwo Cyfryzacji

To jest bardzo ciekawe stanowisko. Ministerstwo Cyfryzacji nie chce powiedzieć “blokujmy to i owo”. Zdaje się raczej mówić “inni chcą blokować, a my doradzimy jak to zrobić spójnie i ładnie“. Możemy tylko odnotować, że w przeszłości resort cyfryzacji miał nieco inne nastawienie. Był rzecznikiem świata nowych technologii w rządzie, a nie tylko koordynatorem prac innych resortów. Kiedyś MC przynajmniej próbowało “nietechnicznym” politykom tłumaczyć, że skuteczne blokowanie nie jest łatwe i może wywołać szereg nowych problemów (niekoniecznie likwidując problemy, przeciwko którym je zastosowano).

Na odpowiedzi z innych ministerstw wciąż czekamy.

Ministerstwo Cyfryzacji oświadczyło, że nie zamierza cenzurować internetu. Jego zdaniem mówienie o chęci wprowadzenia cenzury internetu “jest daleko idącym nadużyciem i nadinterpretacją”. Odnotowujemy to oświadczenie z kronikarskiego obowiązku bo merytorycznie nie wnosi ono nic.

Dodatkowe materiały

Jeśli chcecie więcej dowiedzieć się o problemach cenzury internetu to gorąco polecamy nasz pierwszy odcinek podcastu Na Podsłuchu, w całości poświecony cenzurze. Sugerujemy też zapoznanie się z poniższymi artykułami na temat doświadczeń z cenzurą internetu:

Pamiętajcie, że cenzurowanie stron niedozwolonych to coś innego niż cenzura platform, którą może wprowadzić dyrektywa o prawie autorskim. Niemniej trochę smutne jest to, że obydwa problemy znów razem wypłynęły. Lepiej już dziś wyposażyć się w VPN-a, zanim sam jego zakup stanie się nielegalny, jak w Rosji czy Chinach… My jak zwykle z płatnych VPN-ów polecamy NordVPN, który jest najtańszy (w tym pakiecie 3 letnim) i ma łatwe w obsłudze aplikacje na każdy z systemów operacyjnych oraz politykę “żadnych logów” i jurysdykcję prawną w Panamie (powodzenia Sanepidzie w wyciąganiu logów! :)

Ministerstwo Cyfryzacji opublikowało komunikat o wycofaniu się z pomysłu stworzenia centralnego rejestru domen zakazanych.

Rejestr taki nie powstanie. Propozycja jego utworzenia była odpowiedzią na postulaty przedsiębiorców telekomunikacyjnych. W związku z tym, iż pojawiły się propozycje, by prócz nielegalnych stron hazardowych blokować również strony handlujące środkami niedozwolonymi takimi jak np. dopalacze ministerstwo zaproponowało techniczne rozwiązanie na wypadek, gdyby propozycje te zostały przyjęte

(…)

Intencją ministerstwa nigdy nie było jakiekolwiek ograniczanie wolności Internetu. Do wszelkich tego typu pomysłów Ministerstwo Cyfryzacji zawsze podchodziło i podchodzi krytycznie. Wszelkie sugestie, że utworzenie rejestru miałoby służyć jakiejkolwiek formie cenzury Internetu były więc daleko idącą nadinterpretacją i nadużyciem.

Ostatecznie po analizach, a także z uwagi na fakt, że propozycje ewentualnego blokowania niektórych stron nie zostały przyjęte, Ministerstwo Cyfryzacji odstępuje od propozycji tworzenia rejestru.

Komunikat może cieszyć, choć trudno się powstrzymać od dodania pewnych “ale”. Po pierwsze intencje Ministerstwa Cyfryzacji nie miały w tej sprawie żadnego znaczenia. Raz utworzone mechanizmy cenzury zawsze żyją własnym życiem i dlatego najlepiej jest ich nie tworzyć. Argument o intencjach jest zawsze chybiony. To trochę tak, jakby programista po napisaniu złego kodu stwierdził: “Moją intencją było, by to działało”.

Inna rzecz, że w tej sprawie powinien się wypowiedzieć szef rządu, a nie tylko Minister Cyfryzacji. Odstąpienie od tworzenia jednego centralnego rejestru nie wyklucza dalszego tworzenia wielu “resortowych” rejestrów. Nie słyszeliśmy przykładowo, aby Ministerstwo Infrastruktury stanowczo wycofało się z pomysłu “Lex Uber”, czyli blokowania aplikacji mobilnych służących do pośredniczenia w usługach przewozu. Niektórzy posłowie ciągle deklarują poparcie dla blokowania pornografii. Byłoby najlepiej, gdyby rząd raz określił czy ma zamiar rozwijać istniejące mechanizmy cenzury (bo w ustawie hazardowej ten mechanizm już jest).

Zanim zamieścisz komentarz czysto polityczny przypomnij sobie o jednym. Idea tworzenia rejestrów zakazanych domen powstała w roku 2009 gdy premierem był Donald Tusk. Rząd Ewy Kopacz chciał wrócić do tego pomysłu pomimo, że Donald Tusk się z niego wycofał. Rząd Beaty Szydło wprowadził rejestr zakazanych domen punktowo, w ustawie hazardowej. Rząd Morawieckiego szykował się do wprowadzenia rejestru centralnego. Dyskusja o rejestrach zakazanych domen trwa w Polsce niemal od 10 lat i każdy rząd opowiadał się po stronie takich rejestrów.

Przeczytaj także: