Schrijver Peter Buwalda was gisteravond Zomergast: drie uur lang sprak hij met presentator Wilfried de Jong over onder andere Beethoven, de film Catfish en schrijver Philip Roth.

Wat heb je gemist? NRC zet vijf hoogtepunten op een rij.

1. ‘Zo. Nu kan ik naar huis’

Na het eerste fragment - beelden van de allereerste keer dat Elvis Presley in de Verenigde Staten optreedt op televisie - zegt Buwalda: “Zo. Nu kan ik naar huis. Dit was mijn favoriete fragment van de avond.”

Elvis speelt in 1956 in The Dorsey Brothers Stage Show het nummer Shake, Rattle and Roll, dat twee jaar daarvoor door Bill Haley & His Comets populair was gemaakt. Waarom gaat geen enkel ander fragment deze beelden overtreffen, vraagt De Jong.

“Toen mijn moeder mij een verzamelplaat liet horen met de beste nummers van Elvis, is mijn besef ontstaan dat mensen dingen voor elkaar maken die mooi zijn en verder nutteloos. [...] De manier waarop hij het podium oploopt, even zijn arm schudt en dan begint te spelen, er zit geen twijfel in. Zijn blik is uitdagend, zelfverzekerd en spottend. En dat op die leeftijd! Hij was 21 jaar toen. Eigenlijk was het een soort Blitzkrieg wat hij daar deed: vanaf dat moment treedt hij zes keer per week op en heeft hij de wereld veroverd.”

De Jong vraagt of de schrijver ook onder de indruk is van de Elvis in zijn laatste levensjaren, als hij optreedt volgevreten en onder de pillen, en krom en voorovergebogen op het podium staat. Buwalda zegt:

“Nee, dat ben ik niet. Je kunt van Elvis leren hoe je moet beginnen, maar ook hoe je níet moet eindigen.”

Bekijk het fragment waarin Buwalda zijn fascinatie voor Elvis Presley uitlegt.

2. Obama zingt Amazing Grace: recordpoging charisma

Na de schietpartij in Charlston afgelopen juni, waarbij negen Afro-Amerikaanse kerkgangers werden doodgeschoten, spreekt president Obama op 26 juni op de uitvaart van de slachtoffers.

Hij noemt alle namen op van de slachtoffers en zingt daarna Amazing Grace voor ze. Dat slaat in als een bom in de kerk en bij tv-kijkers wereldwijd. Na afloop van het fragment zegt Buwalda:

“Dit is voor mij een recordpoging charisma. Ik heb nooit iets charismatischer gezien dan dit. Maar dat werpt ook problemen op: want ik durft niets meer voor spontaan aan te nemen. En dat vind ik jammer, dat ik me vaak moet afvragen of iets echt is.”

“Wat houdt je tegen om te denken dat dit zo puur is?” vraagt De Jong.

Aan de hand van een voorbeeld uit zijn eigen leven probeert Buwalda aan te geven waarom hij denkt dat dit gerepeteerd is. Hij deed voor de Volkskrant mee aan een reclamespotje.

“Samen met Remco Campert. Ik hoefde niets te zeggen, Remco Campert had één zinnetje. En daar hebben we al zes uur over gedaan. Dit optreden van Obama staat erop alsof het uit Hollywood komt. Om het zo goed te kunnen doen, moet het verdomd goed voorbereid zijn, vermoed ik. Ik vind Obama magistraal, maar soms lijkt hij meer performer dan president, en daar wringt het een beetje.”

Bekijk het moment waarop Buwalda zijn twijfels uitlegt over de mate van spontaniteit van Obama’s speech.

3. Bang om neer te storten met een vliegtuig

Buwalda vertelt dat hij tijdens het schrijven van Bonita Avenue niet met vakantie durfde te gaan. Aan zijn debuut heeft hij vijf jaar geschreven en op een gegeven moment moest zijn vriendin “een geweer op zijn hoofd zetten” om ervoor te zorgen dat hij een vakantie boekte.

“Op vakantie gaan vond ik gevaarlijk. Ik was bang om neer te storten. Dan zou al dat werk, al die pagina’s, verloren zijn gegaan. Wat er na een paar jaar lag, was nog geen boek; er zaten nog allerlei rafels aan.”

De Jong merkte niet op dat met vakantie gaan niet altijd per vliegtuig is, maar het gesprek ging verder over dat het een goed idee is om jezelf op te leiden tot lezer, voordat je begint met schrijven. Zodat je een criticaster van je eigen werk kunt zijn.

“Bij het lezen van mijn manuscript verplaatste ik mezelf in de ultieme lezer. Wat zou hij van dit boek vinden? Zou hij het cadeau doen? Zou hij iemand anders er blij mee willen maken? Als ik Bonita Avenue niks had gevonden, had dat wat betekend.”

Bekijk het moment waarin Buwalda zegt dat hij niet met vakantie durfde.

4. Met de verfilming van zijn roman wil Buwalda niks te maken hebben

Als De Jong vraagt of zijn boek wordt verfilmd, zegt de 43-jarige schrijver: “Ja, al heel lang.” Daarna blijkt hij de naam van de regisseur niet goed te kennen. Hij zegt iets wat erop lijkt en wordt dan gecorrigeerd door de presentator. Buwalda:

“Zo weinig weet ik er dus vanaf.”

Hij heeft geen tijd om zich met de verfilming te bemoeien, zegt hij.

De Jong snapt dat niet:

“Het is toch je geesteskind?”

Zeker, maar de film heeft er niks mee te maken. Dat wordt een heel ander ding, zegt Buwalda. De Jong noemt Tommy Wieringa, die zo kritisch was over de verfilming van zijn boek Joe Speedboot dat de film er nooit kwam. Als Buwalda het volledig uit handen geeft, is hij dan niet bang dat het mislukt, wil De Jong weten.

“Nee, ik heb me erbij neergelegd dat het waarschijnlijk een middelmatige film wordt. Het kan ook een topfilm worden, dat zou fijner zijn, maar ik stel me erop in dat het een middelmatige film wordt.”

Vind je dat niet erg? vraagt De Jong.

“Nee, een boek wordt toch niet anders van een mislukte film? Het wordt toch een totaal ander product?”

En daarna grijnzend:

“Voor de verkoop maakt het trouwens niet uit, ik denk dat nooit meer iemand in Nederland dit boek gaat kopen. Het is verzadigd.”

Bekijk het fragment over de verwachting van een middelmatige film.

5. Fascinatie voor ouder-kindrelatie

De schrijver laat een fragment zien uit de documentaire Last train home. Het verhaal gaat over een Chinees gezin waarvan de ouders het platteland verlaten om in de stad te gaan werken, terwijl hun kinderen achterblijven bij opa en oma en in het dorp naar school gaan. De jonge ouders kiezen ervoor om hun kinderen jarenlang slechts één keer per jaar te zien en in de stad geld te verdienen zodat hun twee kinderen naar de universiteit kunnen.

In het fragment is te zien hoe de dochter van het gezin ruzie krijgt met haar vader omdat ze in plaats van te gaan studeren, gaat werken in een fabriek.

“Ik ben gefascineerd door de discrepantie tussen de droom van het krijgen van een kind en wat ervan terecht komt. En dit is zo’n tragisch voorbeeld: die ouders leven voor die kinderen en dit is wat ze oogsten.”

De Jong:

“De vraag is of het erg is dat die droom wordt verstoord.”

“Nee, dat hoeft niet erg te zijn. Het is net als met afwassen en dieren. Ik dacht altijd dat ik afwassen leuk vond, totdat ik een afwasmachine kreeg. Dat ding vond ik meteen geweldig. Zo dacht ik ook altijd dat ik niet van dieren hield, totdat ik een cavia had. ik was smoorverliefd op dat beest. Hetzelfde lijkt mij nu te overkomen met kinderen. Ik leef met de kinderen van mijn vriendin en ontdek nu dat ik kinderen leuker vind dan ik dacht.”

Bekijk het moment waarin Buwalda uitlegt wat hij interessant vindt aan de verhouding tussen een ouder en een kind.

Bonus: zijn leukste quote

De leukste quote van Buwalda was aan het eind van de avond, na het laatste fragment: een optreden van The Rolling Stones in 1972.

“The Rolling Stones zijn als prozac; als ik daarnaar kijk, kan ik alles weer aan. Het is zo vitaal. Keith Richards was toen al zo’n lijk, maar toch zo opwindend, mannelijk en sexy. Het barst van de energie.”

Bekijk de quote.

Terugkijken

Bekijk hier de samenvatting van de fragmenten:

https://youtu.be/TEjnW7wrlpM

Bekijk de hele uitzending (176 minuten) hieronder terug:

P.S. De nieuwe roman van Buwalda heet De Jaknikker. Dat is althans de werktitel, zo wist De Jong tijdens de uitzending te ontfutselen.