Της Νένας Μαλλιάρα

Οφέλη για τράπεζες, πολίτες, μετόχους, επενδυτές, ελληνική o ικονομία αλλά και Ευρωζώνη, θα έχει το σχέδιο "Ηρακλής" της κυβέρνησης για τη μείωση των "κόκκινων" δανείων.

Το σχέδιο, που έλαβε το πράσινο φως από την Κομισιόν, αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή πριν από το τέλος του τρέχοντος έτους και θα απαλλάξει, σε πρώτη φάση, τις τράπεζες από μη εξυπηρετούμενα δάνεια 30 δισ. ευρώ , δηλαδή από το 40% του αποθέματος των NPLs . Οι διαστάσεις της "ανάσας" που θα δώσει ο "Ηρακλής" στους ισολογισμούς των τραπεζών θα γίνονται σταδιακά ορατές σε πολλά μέτωπα. Το τελικό ζητούμενο είναι η πλήρης εξυγίανση του τραπεζικού συστήματος προς όφελος της πραγματικής οικονομίας και των Ελλήνων φορολογούμενων που πλήρωσαν το "μάρμαρο" των επιπτώσεων της κρίσης και των τριών ανακεφαλαιοποιήσεων στις τράπεζες.

Οι ελληνικές τράπεζες έχουν σήμερα στους ισολογισμούς τους "κόκκινα" δάνεια 75 δισ. ευρώ και τον υψηλότερο δείκτη μη εξυπηρετούμενων δανείων στην Ευρωζώνη, στο 39,24%. Ο στόχος για τον οποίο έχουν δεσμευτεί στον SSM είναι να μειώσουν μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους το ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων δανείων στο 35% και κοντά στο 20% μέχρι το τέλος του 2021. Τον άθλο τής τόσο μεγάλης μείωσης των NPLs σε τόσο σύντομο χρόνο δεν θα μπορούσαν να επιτύχουν χωρίς τη συστημική λύση που προσφέρει ο "Ηρακλής".

Ακόμη, όμως, και με την επίτευξη των στόχων για το τέλος του 2021, οι ελληνικές τράπεζες θα απέχουν σημαντικά από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο μη εξυπηρετούμενων δανείων που κινείται ήδη στο 3,56%. Στο πλαίσιο αυτό, το σχέδιο "Ηρακλής" θέτει τις βάσεις, αλλά θα μετεξελιχθεί και θα εμπλουτίσει τα εργαλεία για τη μείωση των NPLs από τις τράπεζες και μετά το 2021, με στόχο μονοψήφιο δείκτη NPE και σύγκλιση με τα ευρωπαϊκά δεδομένα.

Οι τράπεζες

Η συμμετοχή των τραπεζών στο σχήμα του "Ηρακλή" και το ξεφόρτωμα μη εξυπηρετούμενων δανείων θα γίνει με πολύ ευνοϊκές συνθήκες για τις τράπεζες. Οι προμήθειες που θα κληθούν να καταβάλουν στο Δημόσιο για την παροχή των εγγυήσεων, ύψους 9 δισ. ευρώ, θα εκτείνονται σε διάρκεια δεκαετίας και δεν θα είναι εμπροσθοβαρείς. Επιπλέον, λόγω της ευνοϊκής συγκυρίας που προκύπτει, εν προκειμένω, από τη μεγάλη μείωση των επιτοκίων, το κόστος των προμηθειών διαμορφώνεται σε εξαιρετικά χαμηλό κόστος για τις τράπεζες. Ενδεικτικά, το κόστος αυτό διαμορφώνεται σήμερα χαμηλότερα από 180 μονάδες βάσης.

Πέρα από τα ανωτέρω εξαρχής ορατά οφέλη για τις τράπεζες, το μεγάλο "όπλο" που τους δίνει η συμμετοχή τους στο σχέδιο "Ηρακλής" είναι η εξασφάλιση χαμηλής στάθμισης των κακών στοιχείων που θα διακρατήσουν στο ενεργητικό τους ( RWA ). Ειδικότερα, η διακράτηση του senior ομολόγου των τιτλοποιήσεων, δηλαδή του κομματιού των NPLs με τον χαμηλότερο κίνδυνο επισφάλειας που θα καλύπτεται επιπλέον από την εγγύηση του Δημοσίου, θα μετρά ως κεφάλαιο για τις τράπεζες.

Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό ενόψει των stress tests του 2020 και του περιβάλλοντος ολοένα υψηλότερων κεφαλαιακών απαιτήσεων για τις τράπεζες.

Ουσιαστικά, ο "Ηρακλής", πέρα από την προοπτική ενίσχυσης της κερδοφορίας των τραπεζών μέσω της απαλλαγής τους από κακό ενεργητικό που θα πωληθεί σε επενδυτές και της επικέντρωσής τους σε εργασίες που θα παράγουν έσοδα, ανοίγει για τις τράπεζες τη δυνατότητα δημιουργίας "κουμπαρά" κεφαλαίων , καλύπτοντας τις απαιτήσεις περί προληπτικής επάρκειας κεφαλαίων. Πρόκειται για πανευρωπαϊκή απαίτηση που απορρέει από τις διατάξεις της BRRD .

Η Οδηγία BRRD, που ενσωματώθηκε στην εθνική νομοθεσία με τον ν. 4335/2015, έθεσε τέλος στην πολιτική της διάσωσης των τραπεζών με δημόσιους πόρους, ελαχιστοποιώντας την έκθεση των φορολογούμενων σε ζημίες. Καθιέρωσε, έτσι, εργαλεία εξυγίανσης με ίδια μέσα , μεταξύ αυτών και την αναδιάρθρωση του παθητικού (bail-in tool) , προκειμένου τις ζημίες για την εξυγίανση τραπεζών να επωμίζονται οι μέτοχοι, οι ομολογιούχοι και οι καταθέτες τους.

Για την αποτελεσματική εφαρμογή της αναδιάρθρωσης του παθητικού και για να διασφαλιστεί ότι τα πιστωτικά ιδρύματα έχουν εκδώσει επαρκή χρηματοοικονομικά μέσα , τα οποία θα μπορούν να διαγραφούν ή και να απομειωθούν προς απορρόφηση ζημιών ή/και να μετατραπούν σε μετοχικό κεφάλαιο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, χωρίς να θέσουν σε κίνδυνο τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, οι τράπεζες θα πρέπει να πληρούν ανά πάσα στιγμή μία ελάχιστη απαίτηση ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων (Minimum Requirement of Own Funds and Eligible Liabilities – MREL).

Αυτή η απαίτηση υπολογίζεται ως το ποσό των ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων εκφρασμένο ως ποσοστό επί τοις εκατό του συνόλου των υποχρεώσεων και των ιδίων κεφαλαίων της τράπεζας. Το MREL, δηλαδή, αφορά στοιχεία παθητικού των τραπεζών που μπορούν εν δυνάμει να χρησιμοποιηθούν για την απορρόφηση ζημιών και για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, αν κάτι τέτοιο απαιτηθεί, σε περίπτωση εξυγίανσης. Και έτσι, να ελαχιστοποιηθούν οι επιπτώσεις στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, να εξασφαλιστεί η συνέχεια των κρίσιμων λειτουργιών των τραπεζών υπό εξυγίανση και να μην τεθούν σε κίνδυνο οι καταθέσεις.

Λόγω των υποχρεώσεων MREL , οι τράπεζες θα πρέπει να ξεκινήσουν να δημιουργούν "μαξιλάρια" ρευστοποιήσιμων κεφαλαίων , πράγμα το οποίο μπορεί να γίνει μόνο μέσω ομολόγων Tier II (μειωμένης εξασφάλισης) και αργότερα senior (κύριας εξασφάλισης). Αυτό θα μπορέσουν να το επιτύχουν με τη συμμετοχή τους στον "Ηρακλή", καθώς θα τις διευκολύνει να αποκτήσουν πρόσβαση στις διεθνείς αγορές για την άντληση κεφαλαίων με πολύ χαμηλότερο επιτόκιο .

Τα επιτόκια για τις εκδόσεις Tier II είναι πάρα πολύ ακριβά. Τον Ιούνιο, εν μέσω προεκλογικής περιόδου και με την προσδοκία αλλαγής κυβέρνησης, οι διεθνείς επενδυτές άνοιξαν τη χαραμάδα για την έξοδο των ελληνικών τραπεζών στις αγορές με εκδόσεις ομολόγων. Η Τράπεζα Πειραιώς πήρε το "βάπτισμα του πυρός", ούσα η πρώτη ελληνική τράπεζα, από το 2008, που εξέδωσε ομόλογο μειωμένης εξασφάλισης Tier ΙΙ. Η Τράπεζα άντλησε από τις αγορές 400 εκατ. ευρώ με επιτόκιο 9,75%.

Ένα ν μήνα μετά και μόλις 5 ημέρες μετά την αλλαγή κυβέρνησης, η Εθνική Τράπεζα ακολούθησε με έκδοση ομολόγου Tier II , αντλώντας 400 εκατ. ευρώ με επιτόκιο 8,25%.

Μετά τον "Ηρακλή", οι τράπεζες εκτιμάται ότι θα μπορέσουν να βγουν εκτεταμένα στις αγορές το 2020, αντλώντας κεφάλαια με κόστος στο 4% - 4,50%.



Μέτοχοι και επενδυτές

Η εξυγίανση των τραπεζικών ισολογισμών και η ενίσχυση της κερδοφορίας των τραπεζών, στις οποίες στοχεύει το σχέδιο "Ηρακλής", θα έχουν θετικό αντίκτυπο και για τους μετόχους και τους επενδυτές τους.

Το σχέδιο της κυβέρνησης –και αυτό είναι προφανές από τον τρόπο που αυτό έχει δομηθεί, χωρίς να επιφέρει καμία δημοσιονομική επίπτωση σε χρέος, έλλειμμα και buffer – αποσκοπεί καταρχάς στο να "αποζημιώσει" τους μετόχους των τραπεζών. Πρωτίστως, δε, το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας , δηλαδή τους Έλληνες φορολογούμενους που έχουν επιβαρυνθεί με τις τρεις συνεχόμενες ανακεφαλαιοποιήσεις των τραπεζών. Το Ταμείο έχει επενδύσει στις τέσσερις συστημικές τράπεζες 32,5 δισ. ευρώ και έχει ανακτήσει μόλις το 5% της επένδυσής του. Σημειώνεται ότι το ΤΧΣ ελέγχει σήμερα το 40,39% στην Εθνική Τράπεζα, το 26% στην Τράπεζα Πειραιώς, το 11% στην Alpha Bank και το 1,40% στη Eurobank .

Με την οδυνηρή διαπίστωση των συντριπτικών απωλειών που έχει καταγράψει το ελληνικό Δημόσιο ως μέτοχος στις τράπεζες και το μοναδικό παράδοξο ύστερα από τρεις ανακεφαλαιοποιήσεις οι τράπεζες να έχουν αυξήσει αντί να μειώσουν τα μη εξυπηρετούμενα ανοίγματά τους, είναι προφανής η έμφαση που αποδίδει η κυβέρνηση στο σχέδιο "Ηρακλής" για την εξυγίανση και επιστροφή των τραπεζών σε κερδοφορία. "Κανείς δεν μπορεί να παίξει με τα λεφτά των Ελλήνων φορολογούμενων", τονίζει ο υφυπουργός Οικονομικών και αρμόδιος για τον χρηματοπιστωτικό τομέα, Γιώργος Ζαββός , προαναγγέλλοντας τις ριζικές κινήσεις στις οποίες θα υποχρεώσει τις τράπεζες ο "Ηρακλής" και η μείωση των NPLs . Θα πρόκειται για κινήσεις ολικού μετασχηματισμού του επιχειρησιακού μοντέλου λειτουργίας των τραπεζών που παράλληλα με τη δημιουργία εσόδων από την παραγωγική χρήση των κεφαλαίων τους (νέες χορηγήσεις αντί συσσώρευσης προβλέψεων για "κόκκινα" δάνεια), θα αποδώσουν κέρδη και μέρισμα στους μετόχους και θα προσελκύσουν νέους επενδυτές σε ένα αξιόπιστο, πλέον, τραπεζικό σύστημα.



Οι πολίτες

Για τους πολίτες, η εξυγίανση του τραπεζικού συστήματος θα επιτρέψει το άνοιγμα της στρόφιγγας για τη ροή χρηματοδότησης προς την πραγματική οικονομία.

Η διοχέτευση ρευστότητας σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά ήταν σχεδόν μηδενική κατά την πολυετή κρίση και έχει αρχίσει δειλά να ανακάμπτει, με το που οι τράπεζες απεγκλωβίστηκαν από τον ELA και κάποιες καταθέσεις άρχισαν να επιστρέφουν με τη βελτίωση του κλίματος και της ψυχολογίας. Ωστόσο, οι ρυθμοί αύξησης των νέων δανειοδοτήσεων παραμένουν αρνητικοί, την ώρα που "ο πολίτης έχει λυγίσει από την κρίση και την έλλειψη ρευστότητας", όπως αναφέρει το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης.

Τον Αύγουστο 2019, o ετήσιος ρυθμός μεταβολής της συνολικής χρηματοδότησης του ιδιωτικού τομέα διαμορφώθηκε στο -0,1%, αμετάβλητος σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα. Η μηνιαία καθαρή ροή της συνολικής χρηματοδότησης προς τον ιδιωτικό τομέα ήταν αρνητική κατά 402 εκατ. ευρώ, έναντι αρνητικής καθαρής ροής 721 εκατ. ευρώ τον προηγούμενο μήνα. Ειδικότερα, η μηνιαία καθαρή ροή της χρηματοδότησης προς τις επιχειρήσεις ήταν αρνητική κατά 189 εκατ. ευρώ, έναντι αρνητικής καθαρής ροής 437 εκατ. ευρώ τον προηγούμενο μήνα, ενώ ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής διαμορφώθηκε σε 2,7% από 2,8% τον προηγούμενο μήνα. Αρνητική κατά 178 εκατ. ευρώ ήταν η μηνιαία καθαρή ροή της χρηματοδότησης προς τους ιδιώτες, έναντι αρνητικής καθαρής ροής 228 εκατ. ευρώ τον προηγούμενο μήνα. Ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής της χρηματοδότησής τους παρέμεινε αμετάβλητος στο -2,8%.

Αφαιρώντας από τους ισολογισμούς τους "κόκκινα" δάνεια, η κυβέρνηση ζητά από τις τράπεζες να απελευθερώσουν κεφάλαια για φθηνή χρηματοδότηση των ελληνικών επιχειρήσεων και των νοικοκυριών . Στόχος του "Ηρακλή", από την πλευρά αυτή, είναι επίσης οι τράπεζες να εστιάσουν στο ξεκαθάρισμα των στρατηγικών κακοπληρωτών , οι οποίοι, όπως αναφέρεται, καταδυναστεύουν το τραπεζικό σύστημα, στερώντας χρηματοδοτικούς πόρους από την πραγματική οικονομία.

Η Ευρωζώνη

Οι θετικές επιπτώσεις του "Ηρακλή" αφορούν και ολόκληρη την Ευρωζώνη, με τις ευρωπαϊκές Αρχές να βλέπουν το σχέδιο ως πρότυπο για την επίλυση του πανευρωπαϊκού προβλήματος των NPLs , ύψους 600 δισ. ευρώ. Το θέμα των NPLs είναι κρίσιμο, καθώς κατακερματίζει τις ευρωπαϊκές αγορές, στεγνώνει από ρευστότητα τον ευρωπαϊκό νότο και πλήττει τον ευρωπαϊκό βορρά με τα αρνητικά επιτόκια.

Το μοντέλο του "Ηρακλή" θα επιτρέψει τη μείωση των NPLs κατά τρόπο συμβατό με τους ισχυρούς ευρωπαϊκούς κανόνες περί ανταγωνισμού, επιτρέποντας να ανοίξει η ατζέντα της εγγύησης καταθέσεων , της ενοποίησης των κεφαλαιαγορών και της δυνατότητας διασυνοριακών χρηματοδοτήσεων, παράμετροι που θα ολοκληρώσουν την εκκρεμή ευρωπαϊκή τραπεζική ενοποίηση.

Σημειώνεται ότι το μοντέλο του "Ηρακλή" καθιερώνει τη δυνατότητα του κράτους - μέλους να παρεμβαίνει ως ιδιώτης επενδυτής και να αμείβεται για τον κίνδυνο που αναλαμβάνει από τα NPLs όπως ακριβώς ένας ιδιώτης επενδυτής. Αυτό εξασφαλίζεται ιδίως με βάση τα ακόλουθα στοιχεία:

α) Ο κίνδυνος για το κράτος θα είναι περιορισμένος, δεδομένου ότι η κρατική εγγύηση ισχύει μόνο για το τμήμα ανώτερης εξασφάλισης των τίτλων που πωλεί ο φορέας τιτλοποίησης. Ένας εγκεκριμένος από την ΕΚΤ ανεξάρτητος οργανισμός αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας θα καθορίζει τη διαβάθμιση του τμήματος ανώτερης εξασφάλισης.

β) Η κρατική εγγύηση για το τμήμα ανώτερης εξασφάλισης θα τίθεται σε ισχύ μόνο εάν το ήμισυ και πλέον των μη εγγυημένων επισφαλών τμημάτων ( mezzanine , junior ) έχει πωληθεί επιτυχώς σε ιδιώτες συμμετέχοντες στην αγορά. Με τον τρόπο αυτό θα διασφαλίζεται ότι η κατανομή των κινδύνων των διαφόρων τμημάτων θα δοκιμάζεται και θα επιβεβαιώνεται από την αγορά προτού το Δημόσιο αναλάβει οποιονδήποτε κίνδυνο.