Wartości nasze nieświęte

Ile warte są nasze wartości, skoro bronimy ich kijami do bejsbola i wyzwiskami na fasadach?

Powinienem zacząć inaczej — czym w ogóle są nasze wartości? Do tej pory wspomina się o wielu wersjach — gdy mowa o linii Europa-reszta świata, nasze wartości są europejskie. Gdy natomiast jest zgrzyt na linii Europa-Polska, nasze wartości stają się polskie. Czy polskie wartości należą do europejskich czy są kategorią samą w sobie?

Ani jedno, ani drugie.

Nie ma polskich wartości. Nie ma też zachodnich wartości. Nie istnieje skodyfikowany dogmat przedstawiający wartości wyznawane przez wszystkich Polaków. W skali narodowej — a tym bardziej kontynentalnej — jesteśmy od siebie zbyt różni, by było to fizycznie możliwe. Można mówić o pewnych nurtach w społeczeństwie — sekularyzm, religijność, nacjonalizm, feminizm i wiele innych — ale żadne z nich nie są na tyle uniwersalne, by objąć każdą jednostkę; nie mamy na nie nawet monopolu kulturowego — jedyne co odróżnia tu poszczególne kultury to proporcje. To nie wartości definiują przynależność do kraju, tylko obywatelstwo i potencjalne, nabierane wraz z nim, przywiązanie do miejsca.

Mówimy, że otwartość, demokracja, poszanowanie prawa to rdzeń zachodniego świata. Ale do tego wszystkiego mamy podejście bardzo ludzkie; ponad 830 tysięcy przestępstw popełniono w Polsce w 2015 roku. Po latach frustracji demokratycznie wybraliśmy rząd, który nam tą demokrację odbiera, zaś naszą otwartość widać w wojnie polsko-polskiej i stwierdzeniu, że mamy dwóch Polaków, ale trzy opinie. Czy przestępca przestaje być Polakiem? Czy wyborcy PiS-u to imigranci?

Nacjonaliści mają na to gotową odpowiedź — Polakami są tylko nacjonaliści. Musimy tu jednak odróżnić nacjonalistę od patrioty — ten drugi kocha kraj, z którym się utożsamia; ten pierwszy szuka wroga.

Wrogiem bardzo łatwo zostać — wystarczy urodzić się w odpowiednim miejscu lub w odpowiedniej rodzinie. Ten grzech popełnili Polacy mieszkający na Wołyniu podczas Drugiej Wojny Światowej, którzy dla ukraińskich narodowców stali się ucieleśnieniem skrzywionej polityki tożsamościowej Polski z czasów międzywojnia, która przez większość tego okresu dążyła do całkowitej asymilacji mniejszości.

To samo śmieli zrobić uchodźcy z Bliskiego Wschodu uciekający przed Daesh, dla terrorystów niewystarczająco „muzułmańscy,” ale dla groma z nas wystarczająco muzułmańscy, by stać się „terrorystami.”

Podobnie uczynili pracownicy kebabowni w styczniu tego roku mieszkający w Polsce, których miejsca pracy zdemolowano z powodu jednego morderstwa w jednym mieście popełnionego przez kolegów po fachu.

Niemiecka pisarka Sandra Schwab tweetując o edukacji nt. nazizmu w niemieckich szkołach zauważyła, że Holokaust nie ma swoich początków w obozach koncentracyjnych i mordowaniu ludzi. Holokaust zaczął się na wskazaniu wroga. Zaczął się na dehumanizacji i stereotypizacji — kojarzeniu całych narodów z terrorystami, okupantami i wrogami ojczyzny. I wtedy też mówiono, że naziści to margines, który na pewno nie zrobi tego, co mówi, że zrobi.

zdjęcie: don o’brien | flickr | cc by 2.0