Dat in Oostenrijk locoburgemeester Christian Schilcher van de stad Braunau am Inn immigranten met ratten heeft vergeleken, is meer dan schokkend. Deze figuur van de rechts-nationalistische partij FPÖ schreef in een ‘gedicht’ met als titel ‘Stadsrat’ dat ratten van buiten zich moeten aanpassen of ‘anders snel wegwezen’. Bondskanselier Kurz noemde dit “afschuwelijk, mensonterend en diep racistisch”.

Het deed me denken aan de Italiaanse Oriana Fallaci (1929-2006) die ik nog steeds als een uitzonderlijk goede journaliste beschouw. Maar in haar boek ‘De woede en de trots’ maakte ze wel een onvergeeflijke misstap door te schrijven dat ‘moslims zich als ratten vermenigvuldigen’. Ze had beter moeten weten. Om een groep te ontmenselijken en geesten klaar te stomen voor de vernietiging van diezelfde groep, hebben nazi’s de rattenmetafoor veelvuldig gebruikt. In de virulente antisemitische film ‘Der ewige Jude’ (1940) werden Joden expliciet met ratten vergeleken.

Ratten worden dus al heel lang als beeldspraak gebruikt om een groep op etnische of religieuze grond te demoniseren. Maar hoe zit het als het om politiek gaat? Tijdens de verkiezingscampagne van 2002 zei PvdA’er Jan Pronk over Pim Fortuyn: “Hij is een rattenvanger van Hamelen met gevaarlijke ideeën”. Op de dag van de verkiezingen in mei dat jaar, Fortuyn was kort daarvoor door Volkert van der G. vermoord, verscheen in de Volkskrant een cartoon met de nog levende Fortuyn gevolgd door marcherende ratten die een bord droegen met erop: ‘Stem rattenvanger’.

Bedenkelijke referenties

Het valt me op dat in steeds meer beschouwingen of columns, Thierry Baudet als de nieuwe rattenvanger van Hamelen wordt voorgesteld. Laat ik eerst zeggen dat ik in Baudet de grootste hindernis zie voor de ontwikkeling van zijn partij Forum voor Democratie (FvD). Met zijn sektarische overpeinzingen, bedenkelijke referenties, provocaties en arrogante agressiviteit op de dag van zijn recente verkiezingsoverwinning, laat hij zien dat hij zich eerder door puberale driften laat leiden dan door een volwassen politieke strategie. “Hij moet zich schamen”, zei Frits Bolkestein onlangs terecht.

Maar wie het versleten cliché van de rattenvanger van Hamelen blijft gebruiken om een politiek kopstuk te discrediteren, moet ook beseffen dat hij hiermee 30.000 partijleden van FvD en volgens peilingen 1,5 miljoen potentiële kiezers ontmenselijkt en indirect voor gore ­ratten uitmaakt. Volgens mij zijn FvD-kiezers en -sympathisanten geen knaagdieren die ziektes overbrengen en gehypnotiseerd achter een rattenvanger strompelen. Eerder lijken ze gewoon Nederlandse burgers te zijn die op democratische wijze hun ­bezorgdheid uiten over legitieme onderwerpen als klimaatakkoord, immigratie, identiteit en Europa.

Pas als ze voor vol worden aangezien en niet indirect worden ‘berattiseerd’, kan een volwassen debat beginnen.

Drie keer per week werpt columnist Sylvain Ephimenco zijn blik op de actualiteit.