Lech i Jarosław Kaczyńscy celnie wskazywali na patologie w Polsce pookrągłostołowej. Tak, w Polsce rządzi układ. Tak, politycy biorą kasę za wygodne dla siebie przepisy prawne. Tak, partie polityczne są w symbiozie z wielkim biznesem i mediami. Układ pasożytuje na Polakach i pozbawia Polskę szans rozwojowych ograniczając wolność i konkurencję. Bracia Kaczyńscy wiedzieli o tym z uważnej obserwacji konkurentów politycznych oraz z… autopsji. Układ jest broniony przez wszystkich jego uczestników, bo daje władzę i pieniądze.

Kombatanckie początki

W latach 70tych XX wieku na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego rozpoczęli kariery Lech Kaczyński oraz Adam Jedliński. Obaj zrobili w Gdańsku doktoraty. Zaprzyjaźnili się. Lech Kaczyński był członkiem Solidarności. Działał w podziemnej opozycji. W 1987 r. został sekretarzem Krajowej Komisji Wykonawczej NSZZ „Solidarność”.

W 1986 r. trzech studentów Uniwersytetu Gdańskiego Grzegorz Bierecki, Andrzej Sosnowski i Przemysław Gosiewski znalazło się wśród założycieli podziemnego Uczelnianego Komitetu Koordynacyjnego Niezależnego Zrzeszenia Studentów Uniwersytetu Gdańskiego. Grzegorz Bierecki wspomina, że znał Lecha Kaczyńskiego od 1981 r. Traktował go jako swojego opiekuna, nauczyciela i wychowawcę - osobę która go ukształtowała.

Lech Kaczyński oraz Andrzej Sosnowski uczestniczą w obradach Okrągłego Stołu (1989 r.). W reaktywującej się Solidarności Lech Kaczyński zostaje członkiem prezydium KKW, Adam Jedliński prawnikiem Komisji Krajowej, a Grzegorz Bierecki szefem biura kontaktów z rządem i organizacjami społecznymi Komisji Krajowej.

Na polecenie Lecha Kaczyńskiego Grzegorz Bierecki we wrześniu 1989 r. wyjechał służbowo do Stanów Zjednoczonych. Miał za zadanie dotrzeć do amerykańskich banków celem pozyskania ich do finansowania przedsięwzięć w Polsce. Te jednak zignorowały wielkie potrzeby finansowe związkowców z Solidarności. Misja zmierzała do klęski. Zwrot nastąpił dzięki zaproszeniu otrzymanym od Betty Kernagban: „Witam w Kansas City! Na terenie Kansas City i w okolicy istnieje ponad 70 unii kredytowych o bardzo różnej wielkości: od liczących 150 członków do 456 tysięcy. Chcielibyśmy Pana zaprosić, aby podczas pobytu w naszym mieście odwiedził Pan niektóre z nich. …Zobaczyłam Pańskie zdjęcie w „Kansas City Star” i postanowiłam zaprosić Pana do odwiedzenia naszych unii kredytowych podczas Pańskiego pobytu w Kansas City. Jeżeli mogę Panu w czymkolwiek pomóc, proszę o kontakt pod numerem telefonu 942-xxxx.”.

Unie kredytowe są spółdzielniami, które w lokalnych społecznościach przyjmują depozyty i oferują swoim, często znającym się osobiście, członkom kredyty. Zarówno deponenci jak i kredytobiorcy są członkami spółdzielni i mają wpływ na jej funkcjonowanie na zasadzie demokratycznej (jeden członek – jeden głos). Dobra znajomość sytuacji członków oraz niebiznesowe nastawienie mają umożliwiać bezpieczne i konkurencyjne funkcjonowanie spółdzielni. Bierecki wrócił do Polski zapalony do pomysłu zorganizowania w Polsce podobnego systemu.

Amerykański kapitał

Po zapoznaniu się z raportem Biereckiego, Lech Kaczyński powołał grupę roboczą, której zadaniem jest zorganizowanie kas oszczędnościowo-kredytowych przy Solidarności. W jej skład wchodzą m.in.: Grzegorz Bierecki, Adam Jedliński, Krzysztof Łabenda (prawnik z Uniwersytetu Gdańskiego, wówczas także pracownik PKO), Andrzej Krajewski (doradca ministra finansów Leszka Balcerowicza). W lutym i marcu 1990 r. grupa robocza na delegacji w Stanach Zjednoczonych poznaje zasady działania unii kredytowych i zabiega o wsparcie dla realizacji projektu w Polsce.

W maju 1990 r. Lech Kaczyński zostaje wiceprzewodniczącym Solidarności. Kieruje związkiem w czasie, gdy Lech Wałęsa realizuje swoje ambicje prezydenckie. Formalizowanie układu Stefczyka zainicjowano powołaniem w Ratuszu Głównomiejskim w Gdańsku Fundacji na rzecz Polskich Związków Kredytowych. W depeszy PAP oraz w Głosie Wybrzeża z 31 lipca 1990 r. Lech Kaczyński, Sławomir Siwek i Maciej Zalewski (dwaj ostatni związani z Jarosławem Kaczyńskim w słynnej Fundacji Prasowej Solidarności) zostali wskazani jako założyciele Fundacji na rzecz Polskich Związków Kredytowych. To było legendowanie mające ukryć faktycznego donatora. W rzeczywistości jedynym założycielem Fundacji była Światowa Rada Związków Kredytowych ze Stanów Zjednoczonych reprezentowana przez Alexandra Gracie oraz Georga A. Charbonneau. Lech Kaczyński jako osoba fizyczna, a nie reprezentant związku, został przewodniczącym rady nadzorczej Fundacji. Pozostałymi członkami rady nadzorczej byli: Joseph Perkowski, Adam Jedliński, Artur Murray i Krzysztof Łabenda. Prezydentem fundacji - członkiem jednoosobowego zarządu został Grzegorz Bierecki. Lech Kaczyński został określony przez Głos Wybrzeża jako „inicjator przedsięwzięcia, który już od roku uczestniczył w tworzeniu programu dla polskich związków kredytowych.”. Lech Kaczyński to ociec układu Stefczyka.

Według aktu ustanowienia Fundacji jej celem było „świadczenie pomocy finansowej, technicznej i organizacyjnej przy tworzeniu i działalności Związków Kredytowych Rzeczypospolitej Polski”. Amerykanie w całości wnieśli kapitał fundacji w kwocie 671,7 mln starych złotych, co stanowiło równowartość 70 tys. dolarów. Dodatkowo Adam Jedliński wynegocjował w Stanach Zjednoczonych pomoc szkoleniową, techniczną i finansową z Amerykańskiej Fundacji Międzynarodowego Rozwoju (US AID) na podstawie ustawy Kongresu Stanów Zjednoczonych o pomocy dla demokracji Europy Wschodniej. Środki pozyskano też z German Marshall Foundation of the United States. Andrzej Dunajski (obecny rzecznik prasowy Krajowej SKOK) określił zagraniczne wsparcie dla polskich kas na kwotę 3 milionów dolarów. Oprócz dolarów polscy twórcy kas otrzymali sprzęt biurowy oraz pomoc szkoleniową w Stanach Zjednoczonych. SKOKi nie były tworzone za polski kapitał. SKOKi nie były budowane w oparciu o wzorce Franciszka Stefczyka (1861-1924), który w 1899 r. utworzył pierwszą na ziemiach polskich spółdzielczą kasę oszczędnościowo-pożyczkową. SKOKi w Polsce to kasy „Wuja Sama”.

Biznes i polityka

Do powstania kas są potrzebni nie tylko kapitał i ludzie, ale również prawo. Ten problem także rozwiązano po amerykańsku. „Tu na razie jest ściernisko, Ale będzie San Francisko, A tam gdzie to kretowisko, Będzie stał mój bank”. Jedyną możliwość zbudowania banku na kretowisku (organizatorzy kas mieli dostęp do bardzo niskich w stosunku do banków komercyjnych kapitałów) dawały regulacje dotyczące kas zapomogowo-pożyczkowych działających przy zakładach pracy. Ale to było zdecydowanie za mało. Twórcom SKOKów potrzebne były regulacje umożliwiające utworzenie scentralizowanego systemu na wzór amerykański.

Posłużono się związkiem zawodowym. W maju 1991 r. w przepisach szczególnych ustawy o związkach zawodowych dopuszczono możliwość powstania w zakładach pracy spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych nad którymi społeczny nadzór miały sprawować związki zawodowe. O wprowadzenie tego przepisu zadbał poseł Krzysztof Dowgiałło z Sopotu wybrany w 1989 r. z listy Komitetów Obywatelskich przy Solidarności. Solidarność była również wykorzystywana do naganiania członków kas począwszy od uchwały IV Krajowego Zjazdu Delegatów po akcje marketingowe w zakładach pracy z wykorzystaniem struktur związku. 31 sierpnia 1992 r. powstał pierwszy SKOK przy Elektrociepłowni w Gdańsku. W tym samym roku utworzono Krajowy SKOK jako centralę SKOKów lokalnych. Przynależność do niego była dobrowolna. Prezesem zarządu centrali został Grzegorz Bierecki, a przewodniczącym rady nadzorczej Adam Jedliński.

Powstanie zbierających depozyty ludności pierwszych SKOKów wzbudziło zainteresowanie organów ścigania. Czynności prowadziły Prokuratura oraz Urząd Ochrony Państwa. Po załatwionej przez Grzegorza Biereckiego interwencji ambasadora Stanów Zjednoczonych w Polsce śledztwo zostało umorzone. Amerykański kapitał był poza podejrzeniami. SKOKi nabrały wiatru w żagle. W 1993 r. powstał okręt flagowy - SKOK im. Stefczyka. Wieloletnim prezesem Stefczyka został Andrzej Sosnowski, w radzie nadzorczej zasiedli Grzegorz Bierecki i Adam Jedliński. W tym samym roku oficjalną współpracę z Fundacją na rzecz Polskich Związków Kredytowych rozpoczął Przemysław Gosiewski, a Fundacja założyła pierwszą spółkę H&S Spółka z o.o. (zajmującą się informatyką). Później spółki celowe wprost pączkowały. W 2012 r. Grzegorz Bierecki ujawnił, że jest członkiem władz aż 12 firm w Polsce i za granicą, których większość ma prawo wynagradzać za pełnienie piastowanej funkcji.

Dotychczasowe regulacje prawne były niewystarczające, aby system trzymać w garści. Przeszkadzała temu zwłaszcza dobrowolność zrzeszania się w Kasie Krajowej. Organizatorzy układu Stefczyka poszli na całość. Doprowadzili do uchwalenie w 1995 r. wygodnej dla siebie ustawy. Jej współautorem był Adam Jedliński. W 2002 r. polityczni patroni kas wyrażali słuszne oburzenie aferą Rywina (słynne „lub czasopisma”). Nie protestowali gdy wcześniej Parlament przyjął całą wygodną dla kolegów ustawę o SKOKach. Zniknął nadzór związków zawodowych. Nie wprowadzono państwowego nadzoru bankowego. Zamiast tego ustawa wprowadziła obowiązkową przynależność wszystkich kas w jednej prywatnej – Krajowej SKOK w której władzach zasiadał Grzegorz Bierecki i Adam Jedliński. Krajowa SKOK zyskała monopol prawny.

Polityczne plecy zwłaszcza w Porozumieniu Centrum, Akcji Wyborczej Solidarność oraz Prawie i Sprawiedliwości SKOKi wykorzystywały jeszcze wielokrotnie. Uzyskały nadzwyczajne zwolnienie od podatku dochodowego, gdy konkurencyjne banki w tym spółdzielcze były obciążone tym podatkiem. W 2009 r. kasy rozpętały histerię wokół ustawy poddającej je państwowemu nadzorowi finansowemu. Ustawa z miejsca została zaskarżona przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego do Trybunału Konstytucyjnego. Cztery miesiące później Lech Kaczyński wraz z m.in. Przemysławem Gosiewskim zginęli w katastrofie TU 154M w Smoleńsku. Śmierć inicjatora powstania kas oraz prominentnego lobbysty osłabiła polityczne wpływy kas. Umożliwiła również porządki w strukturze układu. W grudniu 2010 r. postanowiono o likwidacji Fundacji na rzecz Polskich Związków Kredytowych. Przeprowadzono również szereg interesujących operacji kapitałowych. Od 2011 r. Grzegorz Bierecki jako nowo wybrany senator może osobiście pilnować interesów SKOKów w Parlamencie.

Dolce vita

W 1993 r. członkami SKOKów było 21 tys. osób, które powierzyły kasom 8,5 mln zł depozytów. Po dwudziestu latach w 2013 r. kasy zrzeszają 2,6 mln osób. Depozyty złożone w kasach sięgnęły 16 mld zł. Wzrost liczby członków oraz wartości depozytów (po uwzględnieniu inflacji) jest ponad 100 krotny. SKOK Stefczyka jest największy, zrzeszony jest w nim co trzeci członek kas.

Pieniądze spółdzielców umożliwiły organizatorom układu zostać milionerami. Grzegorz Bierecki na koniec 2012 r. zgromadził 6,5 mln zł, 189 tys. funtów, 2,4 mln euro i 88 tys. dolarów oszczędności pieniężnych. W skład jego majątku wchodzą akcje i udziały w spółkach o wartości według senatorskiego oświadczenia majątkowego 4,4 mln zł. Dochody Biereckiego uzyskane głównie dzięki systemowi SKOK tylko w 2012 r. wyniosły 13 mln zł w tym 3 mln zł z pracy na etacie. Grzegorz Bierecki średnio w miesiącu osiągał dochody w wysokości 1,1 mln zł tj. mniej więcej tyle ile przeciętny pracownik w Polsce przez 25 lat.

Dzięki wysokim odsetkom płaconym przez kredytobiorców w SKOKu Stefczyka (w 2012 r. oprocentowanie rzędu 20 proc. niewiele niższe od dopuszczalnych przepisami antylichwiarskimi 23-25 proc.) jest możliwe finansowanie działalności społeczno-politycznej. Jak ustaliła w 2004 r. Bianka Mikołajewska z „Polityki” kasa finansuje kampanie wyborcze (pożyczka 30 tys. zł dla Przemysława Gosiewskiego w 2001 r.). Działacze i wierni sympatycy Prawa i Sprawiedliwości znajdują w układzie Stefczyka miejsce zatrudnienia i dochodów. Dotyczy to w szczególności dziennikarzy, dzięki którym kasy próbują kształtować swój wizerunek. Środki kas przeznaczane są m.in. na finansowanie portali i telewizji internetowej, moderowanie sieci społecznościowych oraz na wydawanie tygodnika opinii „Sieci” o nakładzie ponad 200 tys. egz. Kasa Stefczyka jest mecenasem i głównym sponsorem filmu „Układ zamknięty” opisującego zmagania przedsiębiorcy z mafią.

Każdy miesiąc trwania układu Stefczyka to miliony trafiające kosztem spółdzielców do jego liderów oraz na finansowanie ich ambicji społeczno-politycznych zamiast na program naprawczy. Wielkie pieniądze to wielka odpowiedzialność. W oficjalnej propagandzie Kasy im. Stefczyka nie ma miejsca na złe informacje. Plajta? „Jeszcze nigdy żadna kasa nie zbankrutowała.” W praktyce kasy niewypłacalne były przejmowane przez większe, w domyśle, silniejsze kasy. Proces koncentracji jest niezwykle dynamiczny. Jeszcze w 2000 r. istniało 146 kas. Na koniec 2012 r. pozostało tylko 55. Liderem fuzji była grupa Stefczyka. Przyłączenie kasy z problemami jest równoznaczne z zainfekowaniem tymi problemami kasy, która przyłączyła słabszą. Od sprawności zarządzania i gospodarności silniejszej kasy zależy czy sytuacja zostanie uzdrowiona, czy też problemy będą się nawarstwiać i pociągną w dół kasę przejmującą. Władze Kasy Stefczyka nie sprostały temu wyzwaniu.

Co dalej z oszczędnościami zgromadzonymi w Kasie Stefczyka?

Czy do Kasy Stefczyka zostanie wprowadzony kurator lub zarządca komisaryczny? Jakie są potrzeby kapitałowe Kasy? Czy SKOK Stefczyka przetrwa? Co z gwarancjami oszczędności? Kto zabiega o spotkanie z Donaldem Tuskiem?

O tym w kolejnym artykule „Kto uratuje oszczędności w Kasie Stefczyka”,

O kolejnych publikacjach autora dowiesz się bezzwłocznie dzięki polubieniu profilu na Facebooku:

https://www.facebook.com/UrbasTomasz

oraz po zaznaczeniu opcji „Otrzymuj powiadomienia” która pokaże się po najechaniu na przycisk „Lubisz to!”.

Ponadto bieżące informacje zapewni obserwacja profilu na Twitterze:

https://twitter.com/TomaszUrbas

Poprzedni artykuł z cyklu:

Zagrożone oszczędności w Kasie Stefczyka. Niebezpieczeństwo niewypłacalności i postępowanie naprawcze.

Przedruki artykułu są dozwolone dla każdego nieodpłatnie w mediach udostępnianych nieodpłatnie i nie publikujących reklam. W pozostałych mediach przedruk jest dozwolony po udzieleniu licencji przez autora.

Każdy przedruk winien zawierać informację „Artykuł opublikowany na blogu Tomasza Urbasia na portalu mPolska24.pl” wraz z linkiem do artykułu (w przypadku medium elektronicznego).