Έλληνες και ξένοι επιστήμονες, οι οποίοι μελέτησαν το υποθαλάσσιο ανάγλυφο μεταξύ Σαντορίνης-Αμοργού, πιστεύουν ότι πιθανότατα αποκάλυψαν το ρήγμα που συνδέεται με τον καταστροφικό σεισμό των 7,5 ρίχτερ του 1956, ο οποίος έπληξε τη Σαντορίνη, την Αμοργό και άλλα νησιά του Αιγαίου, ενώ προκάλεσε και τσουνάμι.

Το συμπέρασμά των ερευνητών -σε συνδυασμό και με την ανάλυση των σεισμικών δεδομένων- είναι ότι «η πιθανότητα νέων σεισμών, υποθαλάσσιας ηφαιστειακής έκρηξης (από το ηφαίστειο Κολούμπος) και συνοδών παλιρροϊκών κυμάτων στην περιοχή Σαντορίνης-Αμοργού είναι σημαντική».

Ο υποθαλάσσιος χώρος ανάμεσα στην Αμοργό και στη Σαντορίνη αποτελεί έναν από τους ενεργότερους χώρους στο Αιγαίο Πέλαγος, όπου κυριαρχούν η ηφαιστειότητα (το υποθαλάσσιο ηφαίστειο του Κολούμπου) και τα ενεργά ρήγματα που προκαλούν καταστροφικούς σεισμούς.

Το 1956 σημειώθηκε ένας από τους μεγαλύτερους σεισμούς του 20ού αιώνα, που ισοπέδωσε σχεδόν τη Σαντορίνη και προκάλεσε παλιρροϊκό κύμα ύψους έως 20 μέτρων, ενώ σκοτώθηκαν 53 άτομα. Το επίκεντρο του σεισμού, αλλά και τα αίτιά που προκάλεσαν το παλιρροϊκό κύμα, συνεχίζουν να απασχολούν πολλούς ξένους και Έλληνες επιστήμονες.

Στο πλαίσιο του διεθνούς πειράματος PROTEUS (Plumbing Reservoirs Of The Earth Under Santorini), που πραγματοποίησαν Έλληνες, Αμερικανοί και Βρετανοί επιστήμονες, με χρηματοδότηση από το Εθνικό Ίδρυμα Επιστημών (NSF) των ΗΠΑ, για πρώτη φορά μελετήθηκε εντατικά ο υποθαλάσσιος χώρος Αμοργού-Σαντορίνης. Τα νέα στοιχεία προήλθαν από υποθαλάσσιες βαθυμετρικές και σεισμικές έρευνες υψηλής τεχνολογίας που έκανε κατά την περίοδο Νοεμβρίου-Δεκεμβρίου 2015 το αμερικανικό ερευνητικό σκάφος «Marcus Langseth» στο βυθό της Σαντορίνης, καθώς επίσης προς τα δυτικά και τα ανατολικά του νησιού.

Από ελληνικής πλευράς, στον ωκεανογραφικό πλου συμμετείχαν η επίκουρη καθηγήτρια του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) Παρασκευή Νομικού, η οποία παρουσίασε τα βαθυμετρικά και τεκτονικά δεδομένα σε ημερίδα στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών την προηγούμενη εβδομάδα. Σχετικά επιστημονικά άρθρα έχουν επίσης υποβληθεί προς δημοσίευση στα διεθνή περιοδικά γεωεπιστημών Tectonophysics και Earth and Planetary Science Letters, που δείχνουν με ακρίβεια το ρήγμα που προκάλεσε το σεισμό, καθώς και πόσο μετατοπίστηκε ακριβώς ο πυθμένας.

Όπως ανέφερε, «στόχος του σεισμικού πειράματος PROTEUS ήταν η χαρτογράφηση του μαγματικού θαλάμου του ηφαιστειακού συγκροτήματος της Σαντορίνης και του Κολούμπου, με τη χρήση χερσαίων και υποθαλάσσιων σεισμογράφων. Επιπλέον, η λεπτομερής ανάλυση των βαθυμετρικών δεδομένων που συλλέχθηκαν, αποκάλυψε τα ενεργά ρήγματα που κυριαρχούν νότια της Αμοργού, ενώ χαρτογραφήθηκαν επίσης και δύο κύριες κατολισθήσεις».

Η κ. Νομικού επισήμανε ότι «η ενεργή ηφαιστειακή δραστηριότητα στα ανατολικά της Σαντορίνης εντοπίζεται μόνο στο υποθαλάσσιο ηφαίστειο του Κολούμπου, οριοθετημένο μέσα στη λεκάνη της Ανύδρου, το οποίο δεν συνδέεται με τα ρήγματα της λεκάνης της Αμοργού και δεν ενεργοποιήθηκε κατά το σεισμό του 1956».

Εξάλλου, στη λεκάνη των Χριστιανών ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά ένα υποθαλάσσιο όρος που ονομάσθηκε Proteus (Πρωτέας), ύψους 300 μέτρων, καθώς και ένας κοντινός ηφαιστειακός δόμος καλυμμένος με ιζήματα. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι πιθανώς πρόκειται για παλαιότερες ηφαιστειακές δομές που σχηματίστηκαν κατά μήκος του ελληνικού ηφαιστειακού τόξου μεταξύ Σαντορίνης και Μήλου.

Γύρω από το νησί της Σαντορίνης, διαπιστώθηκε επίσης ότι η μορφολογία του υποθαλάσσιου πυθμένα έχει διαμορφωθεί από πολλαπλές ηφαιστειακές κατολισθήσεις αλλά και την απόθεση πυροκλαστικών ροών σε μορφή υποθαλάσσιων αναβαθμίδων, από την καταστροφική έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης πριν από περίπου 3.600 χρόνια.

Εξάλλου, χρησιμοποιώντας ένα δίκτυο ελληνικών και γερμανικών επίγειων σεισμογράφων, κυρίως όμως τα στοιχεία από τις έρευνες υψηλής τεχνολογίας που έκανε πέρυσι στο βυθό της Σαντορίνης το αμερικανικό ερευνητικό σκάφος «Marcus Langseth», για πρώτη φορά επιχειρήθηκε η τρισδιάστατη σεισμική απεικόνιση του μαγματικού θαλάμου του ημιβυθισμένου ηφαιστείου, έτσι ώστε να προσδιορισθεί ο όγκος, η γεωμετρία και οι μετακινήσεις του.

Οι πληροφορίες αυτές είναι σημαντικές, προκειμένου να εκτιμηθεί ο μελλοντικός κίνδυνος έκρηξης του ηφαιστείου. Μέχρι σήμερα είχαν γίνει ελάχιστες μελέτες σεισμικής απεικόνισης στη Σαντορίνη και καμία για το θάλαμο του μάγματος κάτω από το ηφαίστειο. Η σεισμική απεικόνιση έφθασε σε βάθος έως δέκα χιλιομέτρων κάτω από αυτό.

Η έρευνα διευκολύνθηκε, επειδή ο φλοιός κάτω από το βυθό της Σαντορίνη είναι σχετικά λεπτός, πράγμα που καθιστά πιο εύκολη τη σεισμική έρευνα του μαγματικού συστήματος κάτω από το ηφαίστειο.

Τα πρώτα αποτελέσματα του PROTEUS πρόκειται να ανακοινώσουν την Τρίτη ο οι επιστήμονες στο διεθνές συνέδριο της Αμερικανικής Γεωφυσικής Ένωσης (AGU) στο Σαν Φρανσίσκο, ενώ αναμένονται στο μέλλον αναλυτικότερα στοιχεία σε σχέση με το μάγμα κάτω από το ηφαίστειο.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ,ΑΠΕ-ΜΠΕ