Drie jaar geleden schreef ik een boek over de PvdA. Als ik het teruglees, valt me op hoe optimistisch ik toen nog was over de kansen van deze partij. De PvdA, zo schreef ik, vindt altijd weer op tijd het leiderschap en de energie om de zo vaak voorspelde ondergang af te wenden.

Dát had ik vandaag niet meer durven opschrijven. Ik vrees namelijk dat we nu echt zitten te kijken naar de implosie van de PvdA. Tenzij er de komende dagen een godswonder gebeurt, komt Lodewijk Asscher op 15 maart uit op een zetel of 12 a 13. Zelfs een PvdA-fractie van 9 of 8 zetels is niet langer ondenkbaar. De 23 zetels van Ad Melkert uit 2002 zouden nu worden gevierd als een monsterzege.

Je ziet het aan wat er misgaat in de campagne. Wouter Bos die in een interview zegt dat Wilders feilloos aanvoelt waar de boosheid in de samenleving zit. Oud-minister Ella Vogelaar die voor de camera zegt dat ze misschien wel GroenLinks gaat stemmen. Asscher zelf die 'ezeltje prik' doet in het Jeugdjournaal, en als enige lijsttrekker het Torentje bij lange na niet weet te raken. Kleine dingen, schijnbaar irrelevant, maar ze gebeuren alleen bij een campagne die de wind tegen heeft.

Je merkt het ook in en rondom het campagneteam. Verwachtingen worden bijgesteld. Nee, die 25 zetels halen we niet meer, vijftien zetels – dat is realistischer. Je hoort teksten als: het is een uphill battle, we roeien tegen de stroom in.

Het meest opmerkelijke vind ik de relatieve stilte waarin het drama zich voltrekt. Je zou zeggen dat electorale rampen gepaard gaan met grote turbulentie: grote uitglijders van de lijsttrekker, ruzie in het campagneteam. Denk aan Elco Brinkman in 1994, Jolande Sap in 2012. Bij de PvdA zie je niets van dit al. Asscher slaat niet aan bij de kiezer, maar échte grote blunders maakt hij niet. Het campagneteam heeft de gouden formule duidelijk niet gevonden, maar gaat niet rollebollend over straat.

Wat dat betreft lijkt de PvdA van 2017 op het CDA van 2012. Wat Asscher ook doet of zegt, niets lijkt te lukken. Ze willen maar niet luisteren. Van journalisten krijgt hij alleen maar vragen over de peilingen, en waarom ze niet omhoog gaan. Asscher slaat zich erdoorheen – stoïcijns, beleefd en geduldig.

Zo voltrekt het drama zich zonder slaande deuren. Alsof iedereen bij de PvdA weet: tja, het was eigenlijk onvermijdelijk dat dit zou gebeuren.