متخصصان ما در این مطلب با کمک جدیدترین تحقیقات مجلات پزشکی معتبر دنیا شما را با شیمی درمانی، عوارض آن و داروهای مورد استفاده آشنا می کنند.

شیمی درمانی چیست؟

شیمی درمانی نوع تهاجمی از داروهای شیمیایی است که برای از بین بردن سلولهای در حال رشد استفاده میشود. از آنجاییکه سلولهای سرطانی نسبت به دیگر سلولها رشد سریعتری دارند، برای درمان سرطان از این داروها استفاده میشود. به پزشک متخصص سرطان انکولوژیست میگویند. شیمی درمانی معمولا بهمراه درمانهای دیگر مانند جراحی، اشعه درمانی یا هورمون درمانی استفاده میشود. این به موارد زیر بستگی دارد:

مرحله و نوع سرطان

سلامت کلی بدن

درمانهای قبلی سرطان

محل سلولهای سرطانی

ترجیح درمانی فرد

این یک درمان سیستمیک است یعنی بر کل بدن تاثیر میگذارد. درحالیکه استفاده از شیمی درمانی برای حمله به سلولهای سرطانی به اثبات رسیده است، میتواند موجب عوارض جانبی شود که به شدت بر کیفیت زندگی تاثیر گذاراست.

انواع شیمی درمانی در کلیپ زیر

دلیل استفاده

کاهش تعداد سلولهای سرطانی بدن

کاهش انتشار سرطان

کاهش اندازه ی تومورها

کاهش علایم فعلی بیماری

ممکن است پزشک برای اطمینان از بین بردن سلولهای سرطانی بطورکامل پس از یک عمل جراحی، شیمی درمانی را توصیه کند. شیمی درمانی فرد را برای درمانهای دیگر هم آماده میکند. این میتواند موجب کوچک شدن تومورها و یا آماده شدن فرد برای پرتودرمانی شود. درمراحل پایانی سرطان، شیمی درمانی موجب کم شدن درد هم میشود. تصاویری از شیمی درمانی را در زیر می بینید:

علاوه بر درمان سرطان، شیمی درمانی در افراد مبتلا به بیماری مغزاستخوان کمک میکند تا برای درمان سلولهای بنیادی مغزواستخوان آماده شوند، علاوه برآن به درمان اختلالات سیستم ایمنی هم کمک کننده است. استفاده از دوزهای پایینتر این داروها نسبت به آنهایی که برای درمان سرطان استفاده میشوند میتواند به درمان اختلالات خودایمنی مانند لوپوس و روماتیسم مفصلی کمک کننده باشد.

عوارض جانبی شیمی درمانی

شیمی درمانی برای ازبین بردن سلولهایی استفاده میشود که رشد سریعی دارند. سلولهای زیر میتوانند بشدت تحت تاثیر شیمی درمانی قرار بگیرند:

خون

مو

پوست

سلولهای پوششی روده

از این رو عوارض جانبی شیمی درمانی عبارتند از:

اسهال

زخم دهان

خستگی

ریزش مو

بی اشتهایی

استفراغ

کاهش وزن

درد ناشی از آسیب عصبی

عفونت

آنمی (کم خونی)

یبوست

نوروپاتی

مشکلات حافظه

تغییرات پوستی

تغییر در ناخن ها

تغییرات جنسی

تغییرات باروری

پزشک میتواند این عوارض جانبی را با داروها، تغییر سبک زندگی و… مدیریت کند. بیشتر عوارض جانبی شیمی درمانی با اتمام درمان تمام میشوند. بسته به نوع شیمی درمانی که استفاده میشود، برخی از این عوارض میتوانند طولانی شوند. این اثرات موجب آسیب به قسمتهای زیر میشود:

قلب

کلیه

شش ها

اعصاب

اندامهای تولید مثل

همچنین خطر ابتلا به سرطان دوم در نتیجه ی شیمی درمانی وجود دارد. قبل از شروع درمان، با پزشک درمورد خطرات جانبی و علایمی که باید از آنها مطلع باشید صحبت کنید.

حتما بخوانید: عوارض شیمی درمانی برای اطرافیان و نکات ساده برای پیشگیری

آمادگی برای شیمی درمانی

از آنجاییکه شیمی درمانی روش درمانی برای یک بیماری سخت است، آمادگی قبل از شروع درمان اهمیت زیادی دارد. پزشک و کارکنان بیمارستان باید با بیمار درمورد خطرات مرتبط با درمان صحبت کنند.

قبل از شروع درمان، آزمایشاتی برای اطمینان از سلامت مورد نیاز فرد برای شیمی درمانی انجام میشود. این آزمایشات شامل معاینه ی قلب و آزمایشات خون برای تعیین سلامت کبد است. انجام این آزمایشات به پزشک کمک میکند تا بهترین روش درمانی را برای فرد انتخاب کند.

ممکن است پزشک از بیمار بخواهد تا قبل از شروع شیمی درمانی به دندان پزشک مراجعه کند. به این دلیل که شیمی درمانی توانایی بدن در مقابل بیماری ها را کاهش میدهد و ایجاد هرگونه عفونت در لثه ها یا دندان میتواند به کل بدن منتشر شود.

برای جلوگیری از تخریب رگهای محیطی و مشکلات بیشتر شیمی درمانی، از پورت گذاری استفاده میشود. (پورت دستگاهی ست که دسترسی به سیاهرگ مرکزی در بدن بیمار را فراهم میسازد)

نکاتی برای آماده سازی

اکثر افراد در طول شیمی درمانی میتوانند کار کنند اما بهتر است که بیمار در این مدت کارهای سبکتری انجام دهد.

خانه را آماده کنید. نظافت، شست وشو و هرکاری که میدانید بعد از شیمی درمانی قادر به انجام آن نخواهید بود.

از دوستان یا خانواده تان بخواهید در انجام کارها و مراقبت از کودکان به شما کمک کنند.

عوارض جانبی شیمی درمانی را پیش بینی کنید. از پزشک بپرسید که چه عوارض جانبی تجربه خواهید کرد و راه مقابله با آن را سوال کنید. اگر ریزش مو داشتید به فکر خرید کلاه یا کلاه گیش باشید.

صحبت با فردی خارج از خانواده و دوستان میتواند به شما کمک کند تا خوش بین باشید و بر ترسهایتان غلبه کنید.

چگونه انجام میشود؟

بیمار و پزشک همه ی متغیرها را درنظر میگیرند و بهترین شیوه ی درمانی را استفاده میکنند. شیمی درمانی معمولا به صورت قرص است یا با تزریق مستقیم دارو به بافت انجام میگیرد. علاوه بر این دو روش، شیمی درمانی بصورتهای دیگری هم قابل انجام است. گزینه های احتمالی شیمی درمانی عبارتنداز:

بسته به موقعیت تومور، شیمی درمانی میتواند به صورت مستقیم برروی آن اعمال شود.

در برخی از انواع سرطان پوست از کرم های شیمی درمانی استفاده میشود.

شیمی درمانی میتواند مستقیما به بافت سرطانی در شکم، قفسه ی سینه، سیستم اعصاب مرکزی و یا ازطریق مجاری ادراری به مثانه منتقل شود.

برخی انواع داروهای شیمی درمانی بصورت قرص هستند.

بعضی از انواع شیمی درمانی بصورت مایع هستند. این نوع داروها از طریق پورت به فرد بیمار تزریق میشوند.

محل درمان بیماری به روش آن بستگی دارد. برای مثال کرم ها یا قرصها را میتوان در خانه استفاده کرد. روشهای دیگر معمولا در بیمارستان یا مرکز درمان سرطان انجام میشود.

داروهای شیمی درمانی را باید طبق برنامه ی مشخص براساس تجویز پزشک مصرف کرد و از کم و زیاد کردن آنها خودداری نمود.

بعد از شیمی درمانی

پزشک معمولا از طریق تکنیکها، آزمایش خون و… موثر بودن درمان را بصورت منظم کنترل میکند. در هرزمان میتوان میزان داروها را تغییر داد. درمورد اثری که شیمی درمانی بر شما میگذارد و همه ی عوارض جانبی درمان با پزشک صحبت کنید.

داروهای رایج شیمی درمانی

آسپارژیناز

سیکلوفسفامید

سیتارابین

دانوروبیسین

دوکسوروبیسین

اتوپوزاید

مرکاپتوپورین

متوترکسات

نالرالبین

تیوگوانین

وین کریستین

هر گونه سوال، نظر یا تجربه ای راجب شیمی درمانی، عوارض آن و داروهای مورد استفاده دارید در بخش نظرات با کارشناسان ما در میان بگذارید.