Robert-Jan Mastenbroek haalde afgelopen week zijn website Dream or Donate offline en stortte tientallen particuliere crowdfundprojecten in onzekerheid. Achter het debacle schuilt het verhaal van twee hippies – Rasta en Broer – en hun ontspoorde Utopia in de polder.

Oergoed, zo heette het Overijsselse paradijsje van Sietse Pater (64) en Robert-Jan Mastenbroek (29), mannen die vader en zoon zouden kunnen zijn, maar elkaar Rasta en Broer noemen. De idealen en Mastenbroeks geld verdwenen in twee jaar tijd in dampende wietwolken. Drie ex-communeleden blikken terug op het extravagante avontuur. ‘Rasta’ was charmant, zeggen ze, totdat hij woedend werd.

Adriaan Spronk (35), Ingmar Tensen (25) en Stefan (in de twintig) raakten het afgelopen jaar alle drie een tijd in de ban van Rasta en Broer. Stefan (een gefingeerde naam) worstelt nog met wat hij op het landgoed heeft meegemaakt en wil niet herkenbaar in de krant. Nu Mastenbroek door zijn failliete site onderwerp van nieuws is, willen de drie hun verhaal over Oergoed delen met de buitenwereld. Spronk, diens ex-vriendin Tensen, en Stefan hebben de hoop ‘dat dit het onderzoek naar Mastenbroek urgenter maakt’. Ze treffen elkaar zaterdag in een café in Zwolle.

Stefan leerde het duo Rasta en Broer begin 2018 kennen, voor hem een roerige tijd. Hij kampte met ‘existentiële vragen’, blowde veel, was vroegtijdig gestopt met zijn mbo-opleiding en lag in de clinch met zijn ouders. Op een avond, hij woonde in het huis van een vriend in Zwolle, kwam een excentrieke gast over de vloer.

‘Rasta Rasta’ noemde de man zich. Een naam die zijn verschijning eer aan deed: groeven in zijn gezicht, een grijze baard, dikke dreadlocks. Rondom deze Rasta hing een ‘intense dominante sfeer’, herinnert Stefan zich. ‘Hij sprak als een profeet.’ Rasta vertelde hem in geuren en kleuren over Oergoed, het landgoed in het gehucht Witharen dat hij bestierde met zijn vriend ‘Broer’.

Oud-bewoner Adriaan Spronk van landgoed Oergoed en diens ex-vriendin Ingmar Tensen. Beeld Els Zweerink

Oergoed moest een commune worden, een vrijplaats voor creatieve, vredelievende mensen. Waarom sloot Stefan zich niet bij hen aan? Hij zou met ze kunnen werken, te eten krijgen, ze zouden zelfs zijn zorgverzekering betalen. Stefans nieuwsgierigheid won het van zijn scepsis. Rasta en Broer wilden op Oergoed precies de dingen doen die hij op dat moment interessant vond: biodynamisch boeren, natuurvriendelijk ondernemen, nieuwe cryptomunten ontwikkelen. ‘Het kwam perfect uit, te perfect.’

‘Broer’ was Robert-Jan Mastenbroek, de jonge ondernemer wiens leven veranderde nadat hij in 2016 Rasta ontmoette. Het jaar daarop kocht hij samen met zijn toenmalige vriendin het landgoed in Overijssel, prijskaartje: negen ton. Broer was de man met het geld, dat hij had verdiend toen hij nog in geld geloofde. Rasta was de visionair, even innemend als dominant, door het leven wijs geworden.

Hechte vriendschap

Mastenbroek heeft Sietse ‘Rasta’ Pater ontmoet in een coffeeshop, zeggen de ex-communeleden. Hij vroeg de hippie om een jointje en wilde diens rastahaar aanraken. Het was het begin van een hechte vriendschap. Mastenbroek was een snelle jongen, een ondernemer die goed boerde met zijn online bedrijven. Rasta draaide hem 180 graden van rechtse liberaal naar linkse natuurvriend.

Over Rasta is minder bekend. Hij vertelde de oud-bewoners dat hij in een zigeunerkamp geboren is en als jongen op sloperijen werkte. In 2009 figureerde hij in een artikel van een lokale weekkrant: als analfabeet deed hij, toen nog Sietse Pater, mee aan een campagne tegen laaggeletterdheid. Een leescursus had zijn leven veranderd, zei hij. Hij luisterde niet alleen meer Nederlandstalige muziek, maar ook ‘ska, reggae en salsa’.

Oergoed in Witharen. Beeld Els Zweerink

Stefan trok in bij Rasta en Broer en volgde hen in hun missie, maar de euforie bleek van korte duur. In de prille commune liep het al snel volledig mis, vertelt hij. Terugblikkend ziet hij Rasta als een ‘psychopaat’, een man die Mastenbroek in zijn greep heeft en grote invloed uitoefende op anderen. Rasta had stemmingswisselingen, zegt hij, hij was iemand die plots in woede kan uitbarsten. Een avond heeft hij hem meermaals met de dood bedreigd, stelt Stefan.

Ook Adriaan Spronk, die dit voorjaar het landgoed de rug toekeerde, werd bedreigd door Rasta, vertelt hij. Hij had voor 800 euro aan spullen voor de commune betaald, en kreeg een tirade toen hij het geld terugvroeg. Hij nam de scheldpartij op met zijn telefoon. Op het fragment is te horen hoe Rasta dreigt dat hij ‘zijn kop eraf zal snijden’ en ‘mensen op hem af zal sturen’.

Absurdistische vlogs

Halverwege 2018 leek het paradijs van Rasta en Broer echt van de grond te komen, vertelt Stefan. Op het hoogtepunt woonden er zo’n zeven mensen op het landgoed. Anderen kwamen ‘af en aan’ en bleven soms een tijd hangen. ‘Alles was mogelijk.’ Rasta en Broer reden rond in een elektrische sportauto en maakten absurdistische vlogs en muziekvideos op hun YouTube-kanaal Oergoed TV.

Grappend ‘trouwde’ Rasta in een van de video’s met een paard. In een andere video woonde hij de geboorte bij van een veulen, zijn ‘buitenechtelijk kind’. In de zomer organiseerden ze een festival met muziek en activiteiten. Bezoekers dronken zelfgebrouwen Rasta-bier. Er was een winkeltje met biologisch eten.

De bewoners van Oergoed vulden hun dagen met veelal fysiek werk: bouwen van kassen en tuinhuisjes, paden aanleggen, het festival optuigen. Met paard en wagen vervoerden ze goederen. Er zou een ‘buitenschool’ komen en een opvang voor gehandicapten. Tegelijkertijd werd er veel ‘gechilld’, muziek gemaakt, gedanst, geblowd. Geregeld filmde Stefan de activiteiten van Broer en Rasta voor het YouTube-kanaal. Mastenbroek gaf elke maand duizenden euro’s aan Rasta om alles te bekostigen, zeggen de ex-bewoners.

Het duo investeerde ook in een idee van Stefan: het Japanse behendigheidsspel Kendama, met een kegel en een bal. Maar toen de relatie een zakelijke kant kreeg, veranderde de stemming, herinnert hij zich. Rasta eigende zich de Kendama-handel toe en ging hem ‘denigrerend’ toespreken. In het bijzijn van gasten noemde hij Stefan ‘verwend’ en een ‘ondankbaar nest’. Wat ook niet hielp was dat Rasta, die jarenlang niet had gedronken, wel zijn eigen bier consumeerde. Nu zijn eigen naam op het flesje stond, zou hij dat wel gedronken hebben.

Stefan vermoedt dat het drinken Rasta’s stemmingswisselingen bevorderde. ‘Het ene moment kreeg je een compliment, dan barstte hij uit in woede.’ De oude hippie kon paranoïde zijn, sprak over mensen achter hun rug, zei dat hij ze niet meer vertrouwde. Hij was zelfs argwanend tegenover Mastenbroek, ‘die zelf altijd vol lof bleef over zijn oudere zielsverwant’.

‘Doodsbedreigingen’

In het najaar van 2018 verliet Stefan Oergoed na doodsbedreigingen van Rasta. Die was boos op Broer, maar reageerde zich af op het jongere communelid. ‘Hij zou mijn strot doorsnijden en mijn kop eraf hakken.’ De traumatische ervaring laat hem nog steeds niet los, zegt hij. Pas een maand na deze gebeurtenis durfde hij definitief te vertrekken.

Beeld Els Zweerink

Ook Spronks ontmoeting met Rasta begon met complimenten en eindigde in dreigementen. Hij werkte lange tijd als specialistisch reiniger, van onder andere afgebrande gebouwen. Rasta en Broer boden hem een kans op een fijner bestaan. ‘Ik kreeg veel lof: dat ik hard kon werken, muzikaal en creatief was.’

Maar ook hij kreeg na verloop van tijd steeds vaker de boze Rasta te zien. Zijn toenmalige vriendin Ingmar Tensen kreeg complimenten van Rasta wanneer ze haar vriend bezocht op het landgoed. Spronk kreeg te horen dat hij ‘ongelukken zou veroorzaken’ en ‘de boel zou saboteren’. Rasta probeerde hem en zijn vriendin tegen elkaar uit te spelen, stelt hij. ‘We hadden al relatie-struggles, en daar speelden hij en Robert-Jan op in door steeds te zeggen dat we elkaar naar beneden haalden.’

In april dit jaar bezocht de Volkskrant het landgoed van Broer en Rasta voor een verhaal over crowdfunding. Het bezoek leverde bovenal een inkijkje op in een intense woongemeenschap. Mastenbroek onderbrak zijn antwoorden voor gitaarspel en zang. Rasta hield spoken word-preken over de onrechtvaardige economie, het belang van de natuur en een ‘linksdraaiende klok’. Hij roerde zichzelf tot tranen met een relaas over geweld tegen kinderen. Met zulke stemmingen ‘kwam hij emotioneel gezien heel dicht bij je’, zeggen de voormalige bewoners.

Net als Stefan verliet Spronk het landgoed nadat Rasta begon met dreigen. Ook Tensen kreeg op den duur te maken met verwijten en scheldpartijen en heeft het contact met het duo verbroken. Ze denkt dat Mastenbroek en Rasta ‘samen in een grootheidswaanzin’ zijn beland. Zij en andere Oergoed-gangers zijn daarin meegesleurd, zegt ze. Ze vermoedt dat Mastenbroek het grootste slachtoffer is. ‘Ik weet niet waarom, maar Robert-Jan heeft besloten om Rasta in alles te vertrouwen.’

Reactie Rasta

Geconfronteerd met de aantijgingen van zijn vroegere communegenoten reageert Rasta verongelijkt. Hij is zaterdag te vinden in zijn natuurvoedingswinkel in Kampen. Als de beweringen over de bedreigingen al kloppen, zullen ze het er zelf naar hebben gemaakt, zegt hij. ‘Dan moeten ze me wel heel boos hebben gemaakt.’ Het was voor hun eigen bestwil. ‘Ik was boos op ze als een vader op hun kinderen.’ Hij was het die ‘maandenlang’ voor ze heeft gekookt en gewerkt. Hij krijgt er ondankbaarheid voor terug.

Mastenbroek is dit weekeinde niet bij Rasta. Via mail en telefoon is hij niet bereikbaar, zijn computer en telefoon zijn in beslag genomen door de politie. Zijn landgoed is verlaten, het onkruid groeit tussen de voegen. Oergoed staat te koop. Met het geld wil hij de klanten van Dream or Donate compenseren, heeft hij gezegd. De gedupeerden hebben er een hard hoofd in en hebben aangifte tegen hem gedaan. De extravagante inboedel van de boerderij staat op Marktplaats.

Robert-Jan Mastenbroek, eigenaar van de site Dream or Donate. Beeld Freek van den Bergh

'Veel meer geld naar gedupeerden’

Tachtig gedupeerden van Dream or Donate claimen recht te hebben op 215.445 euro. Het is geld dat donateurs hen hebben geschonken voor particuliere goede doelen: dure medische operaties, trapliften en vakanties voor arme gezinnen.Sinds Mastenbroeks donatieplatform deze week verdween, is het onduidelijk waar dit geld is en of de inzamelaars het ooit nog zullen krijgen. Zelf zegt Mastenbroek dat het om ‘maar’ vijftigduizend euro gaat die hij nog moet uitbetalen. De ondernemer beweert dat hij ‘gehacked’ en ‘afgeperst’ is en dat zijn ‘data maandenlang gemanipuleerd’ is, waardoor het werkelijke bedrag veel lager zou liggen. Bewijs voor zijn verhaal ontbreekt. Ook de drie oud-communeleden geloven hem niet. Toen de Volkskrant eerder op Oergoed was, vertelden Mastenbroek en Rasta trots over een plan voor hun valuta: zilveren munten die gelinkt worden aan een eigen cryptocurrency, ‘het geld van de aliens’ volgens Rasta. Ex-communelid Stefan vermoedt dat Mastenbroek een flink deel van zijn vermogen in de munt gestoken heeft, ‘misschien ook Dream or Donate-geld’, en dat de ‘hack’ een ‘paniekerige smoes’ is nu hij zelf niet kan uitbetalen. Volgens cybercrime-expert en ethisch hacker Ricky Gevers is een hack zoals Mastenbroek beschrijft ‘in theorie mogelijk’, maar ‘zeer onwaarschijnlijk’. Zeker omdat Mastenbroek maandenlang geen aangifte deed, geen expert inschakelde en zijn site al die tijd online hield, zonder inzamelaars op de hoogte te brengen.