De oproep van De Wijk is niet nieuw, maar sinds ‘Manchester’ opnieuw actueel. Terreuraanslagen plaatsen redacteuren voor duivelse dilemma’s. Het journalistieke hart wil dat ongeveer alle denkbare informatie, actualiteit en achtergrond over zo’n gebeurtenis in een keer in de krant komt.

Het nuchtere verstand herinnert veeleer aan de plicht om in de berichtgeving de juiste balans te zoeken, zowel qua dosering als inhoudelijk. Hoe terughoudend kan, wil en moet een redactie zijn als kinderen, tieners en volwassenen bij een aanslag sterven, is de vraag.

De chef-dag van Trouw, die vorige week het nieuws coördineerde, wilde ‘niet routineus’ met Manchester omgaan. Zij vertelde dat ze ‘zich in een soort van achtbaan’ had gevoeld. Feiten, reportages, achtergronden, profielen, foto’s, eventueel infographics, na zo veel achtereenvolgende aanslagen zijn de grondstoffen voor terreurproducties bekend. Maar waar het op neerkomt, is de uitvoering van dat recept. De journalistieke inhoud is allesbepalend voor het resultaat.

“De informatiehonger bij aanslagen wringt met de verplichting die je jezelf oplegt om terughoudend te zijn”, blikt de chef-dag terug op een hectische week. Dat is een vaker terugkerende constatering. De kopij mag niet uit de bocht vliegen. Ze moet, uit piëteit, gevoelsmatig al terughoudend zijn en feitelijk, ook waar het illustraties betreft, met ruimte voor creativiteit en gevoel voor de mens. Op routine alleen kun je geen goede krant maken.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Beeld AFP

Fotoportretjes

Trouw bracht op pagina 4 van de krant van woensdag 24 mei pasfoto’s van de eerste drie geïdentificeerde slachtoffers in Manchester. Dat in de vrijdagkrant - een dag na Hemelvaartsdag - 21, tot dan geïdentificeerde slachtoffers werden afgebeeld, was een begrijpelijk vervolg. Meerdere Britse kranten toonden de dagen ervoor deze fotoportretjes. De fotoredactie van Trouw haalde ze van de site van de Daily Mirror waarmee de slachtoffers ‘een gezicht kregen’.

Die keuze op initiatief van de chef-dag en met instemming van de chef-avond en hoofdredactie, was verdedigbaar en wat mij betreft juist. Portretjes zeggen feitelijk niets en toch weer heel veel. Ze laten de gezichten zien van voornamelijk jonge mensen, bij de aanslag in één klap uit het leven weggerukt. Foto’s om naar te kijken en bij stil te staan. Zo zijn ze bedoeld.

Helaas kleeft er één ‘maar’ aan. Die is dat nabestaanden, met inbegrip van de ouders van minderjarige slachtoffers, Trouw niet expliciet toestemming hebben gegeven om de fotootjes van hun geliefden te publiceren. Hoewel geen rechtvaardiging, was er geen mogelijkheid dat aan hen te vragen. De redactie draagt in zo’n situatie meer nog dan anders haar journalistieke verantwoordelijkheid. Die heeft zij genomen. De foto’s lieten de slachtoffers zien zoals ze bij leven waren, zonder franje of malligheid.

De achterliggende gedachte dat de portretjes pasten in de lijn zoals Trouw die bij eerdere aanslagen toepaste, kan ik niet helemaal volgen. Zes dagen na de aanslagen in Parijs van 13 november 2015 bood de krant weliswaar ruimte voor fotootjes van een tiental slachtoffers, maar in de nasleep van de aanslag in Nice op 14 juli vorig jaar was er alleen een fotoportret van de aanslagpleger.

In de krant van afgelopen vrijdag stond onder de portretfoto’s van de slachtoffers van Manchester een kleine daderfoto, afkomstig van het Amerikaanse persbureau AP. Van wanneer de foto dateert, is AP onbekend. Anders dan foto’s van hun slachtoffers, voegen portretten van terroristen niets toe. Hooguit dragen zij bij aan ongewenste verering.

De Franse krant Le Monde plaatst om die reden al langer geen foto’s van terroristen. Dat besluit past in het pleidooi van Rob de Wijk voor terughoudende journalistiek bij aanslagen. Het komt de kwaliteit verder ten goede.