Jacob Olie (Amsterdam, 17 oktober 1834 – 23 april 1905) fotografeerde Amsterdam in 2 periodes. Zijn eerste foto’s maakte hij waarschijnlijk in de zomer van 1861, met een zelfgebouwde camera. Rond 1870 stopte hij met fotograferen. Maar toen hij in 1890 met pensioen ging, pakte hij zijn oude hobby weer op. In 15 jaar maakte hij meer dan 3.000 foto’s van het snel veranderende Amsterdam.

Jacob Olie fotografeerde Amsterdam vooral in de periode van 1890 tot 1905. In de geschiedenisboeken staat dat de stad in die tijd explosief veranderde: de bevolking groeide enorm, de industriële revolutie brak hier los, de nieuwe tijd begon. Toch doen zijn beelden opvallend ouderwets aan. Er zijn geen auto’s, fietsen, toeristen en elektriciteit; elektrische apparaten lijken geen rol te spelen. Het tempo van het leven is het tempo van de voetganger die geen haast heeft.

Modern en toch ouderwets

Tegelijkertijd verandert de stad. Er worden nieuwe wijken gebouwd, er komen imposante gebouwen en de krotachtige woningen aan de rand van de stad zijn aan het verdwijnen. Amsterdam wordt modern, maar de sfeer is toch van een tijdperk dat volkomen voorbij is.

Route door de stad

Met de foto's van Jacob Olie kun je een route door de stad afleggen. Die route is lang om in één keer te wandelen, maar je kunt je ook beperken tot het centrum. Op de fiets is het goed te doen.

1. Zelfportret met hoed, pijp en wandelstok. Op de stoel zijn hondje. Datering 1862 t/m 1864.

2. We beginnen de route bij het Centraal Station. Een goede uitvalbasis voor een tocht door de stad. Hier het Open Havenfront met het Centraal Station. Op de voorgrond de steiger van de Oosterdokskade. Datering 6 mei 1894.

3. Centraal Station. Spoorviaduct over de Oostertoegang en Oostelijke Doorvaart, gezien vanaf het bruggenhoofd. Rechts de achterzijde van de huizen De Ruijterkade 75 en 85, later afgebroken ten behoeve van de bouw van de tweede stationsoverkapping. 1895.

4. Van het Centraal Station gaan we via de Prins Hendrikkade en de Geldersekade naar de Nieuwmarkt. Hier gezien vanaf de Kloveniersburgwal naar de Sint Antoniuswaag tijdens de markt. Datering 1896 t/m 1899.

5. We gaan verder oostwaarts, via de Prins Hendrikkade naar de Nieuwevaart. Hier een panorama, gezien in noordwestelijke richting vanaf korenmolen De Gooyer, Funenkade 5.

Voorgrond: Dageraadsbrug (nr. 353) voor de Sarphatistraat. Links: terreinen achterzijde Hoogte Kadijk. Rechts: Oostenburgergracht/Wittenburgergracht/Kattenburgergracht. Datering 1 november 1896.

6. Amstelveld. We gaan via de Sarphatistraat en de Weteringschans rechtsaf de Reguliersgracht op naar het Amstelveld.

Maandagmarkt, gezien vanuit Amstelveld 17 richting Reguliersgracht. Op de achtergrond links de Prinsengracht, rechts een gedeelte van de Amstelkerk. Datering 1891.



7. Van het Amstelveld gaan we via de Kerkstraat naar de Vijzelstraat. Dat is eigenlijk een omweg, maar het is opvallend hoeveel de Vijzelstraat veranderd is omdat de westzijde gesloopt is en vervangen door grootschalige nieuwbouw.

Vijzelstraat 116 t/m 126 (v.r.n.l.). Gezien richting Muntplein. In het midden de ingang Kerkstraat met daarachter nrs. 2 t/m 114 (foto is in spiegelbeeld). Datering 21 mei 1892.

8. Dan gaan we weer een klein stukje terug naar het oosten via de Kerkstraat naar de Utrechtsestraat.

Utrechtsestraat 78-102 (v.r.n.l.). Gezien vanuit Utrechtsestraat 119, hoek Prinsengracht, richting Keizersgracht. In het midden is ingang Kerkstraat. Op de voorgrond de zusjes Christiene (1880-1933) en Marietje (1884-1975) Bouchier. 1898.

9. Van de Utrechtsestraat gaan we rechtdoor naar het Frederiksplein, waar het Paleis voor Volksvlijt stond.

We staan hier op de Weteringschans bij de nummers 263 t/m 275 (links, v.l.n.r.). Gezien vanaf balkon Weteringschans 116 naar Paleis voor Volksvlijt, Frederiksplein en Westeinde. Uiterst rechts is ingang Huidekoperstraat. Op de voorgrond heistellingen voor de bouw van Weteringschans 120-122-124.

10. Van het Frederiksplein gaan we de Van Woustraat in en kruisen de Ceintuurbaan. Daar slaan we rechtsaf de Van Ostadestraat in en fietsen die af tot het einde bij de Ruysdaelkade. In deze tijd werd het begin van de Pijp gebouwd, maar hele stukken waren nog landelijk gebied. Hier ligt nu de Van Ostadestraat bij de Boerenwetering. De foto is niet gedateerd, maar zal rond 1890 gemaakt zijn.

11. Van de Van Ostadestraat gaan we via de Ruysdaelkade en de Stadhouderskade naar het Leidseplein. Het Leidseplein is al modern en grootsteeds.

Leidseplein 19-21 (links, v.l.n.r.), tijdens de bouw van het politiebureau, Leidseplein 13-17 (uiterst links). Gezien vanuit Leidseplein 5 of 7 naar ingang Lijnbaansgracht en gebouw Hirsch & Cie (links), Stadsschouwburg (rechts) en het Leidsebosje met de Koepelkerk (achtergrond). 10 juli 1900.

12. Van het Leidseplein is het een korte tocht naar het Museumplein. Opvallend is dat achter de huizenrij van de Van Baerlestraat de weilanden beginnen. Oud-Zuid was nog maar voor een heel klein deel gebouwd.

IJsclubterrein (na 1951 Museumplein). Opbouw Wereldtentoonstelling voor het Hotel- en Reiswezen, gezien vanaf toren Rijksmuseum. Op de achtergrond: gedeelte Concertgebouw (links), Van Baerlestraat en Stedelijk Museum (rechts). 13 april 1895.

13. Amstelveenseweg. Vanaf het Museumplein gaan we De Lairessestraat af tot de Amstelveenseweg. Deze drukke verkeersstraat was destijds nog een landelijk paadje.

Amstelveenseweg 195 (voor 1898 nummer 8). Op de achtergrond boerderij 'Ooster-Schinkel'. Ter hoogte van 't Torentje (rechts). Linksachter: Huis van Bewaring, Havenstraat 2-8. Datering: 1891.

14. We gaan de Amstelveenseweg af tot de Overtoom. De Overtoom was toen daadwerkelijk een ‘overtoom’: een apparaat om boten over een dijk te slepen.

Kostverlorenvaart, overhaal van de Slotervaart, gezien in oostelijke richting. Op de achtergrond is Overtoom nrs. ca. 561-559-557 enz. (v.r.n.l.). Mei 1893.

15. We fietsen naar het eind van de Overtoom en slaan linksaf de Bilkderdijkstraat in. Voorbij het Bilderdijkpark zien we links de Hugo de Grootkade. De nieuwbouw gaat de oude bouwvallige bebouwing opslokken.

Kerkpad, tegenwoordig Hugo de Grootkade. Boerderijtje aan de Vinkenbuurtsloot. Gezien naar Hugo de Grootkade 2-2A t/m 20A-20B (v.r.n.l.). In het midden de Gereformeerde Raamkerk. Uiterst rechts is Marnixstraat 305 / Bloemgracht 27 te zien.

16. Niets wijst erop dat hier nu de drukke De Clercqstraat loopt. Op de achtergrond is de Westertoren te zien.

Korte Bleekerssloot, na 1895 werd dit de De Clercqstraat e.o. Op de achtergrond molen 'de Victor'. Rechts de romp van molen 'de Koning Salomon' (afgebroken tussen 1890 en 1900). Oktober 1894.

17. De Haarlemmerpoort. Via de Marnixstraat gaan we naar de Haarlemmerpoort.

Haarlemmerplein 50. Gericht op de Haarlemmerpoort en links op de achtergrond de huizen aan het Nassauplein. Op de voorgrond D. Eskens, neef van de fotograaf, met zijn 2 zoontjes voor de firma J. Eskens & Zoon, Huis- en Rijtuigschilders, Haarlemmerplein 14. Datering 21 september 1894.

Hier hebben we een mooie ronde door de stad gemaakt en kunnen we de route stoppen. Als toegift kunnen we nog naar de Zandhoek gaan, waar Jacob Olie woonde. Het is niet ver weg, richting Bickerseiland.

18. De Zandhoek. De Zandhoek ligt in de noordwestpunt van het oude centrum, achter de Westerdoksdijk en bij de Zoutkeetsgracht. Dit is één van de foto’s uit zijn eerste periode.

Zandhoek. Aan de waterkant. Gezien in zuidoostelijke richting naar zandhuisje voorZandhoek 2, met op de steiger Arie de Looper (1797- ), Brug316 voor de Realengracht en op de achtergrond scheepswerf De Nachtegaal aan de Grote Bickersstraat. Datering 1862.

19. Ook de Zandhoek. De vrouwen dragen klederdracht, het lijkt wel Volendam.

Bokkinghangen 1, 5, 9 (v.l.n.r.). Gezien in zuidoostelijke richting naar Zandhoek en brug nr. 317 (Petemayenbrug) over Zoutkeetsgracht. Rechts voor Huis De Zalm (nr. 9) een van de gebroeders Outmans. Datering 1862.

20. Het Amsterdam van Jacob Olie, 1888. Op de grens van de enorme groei en de echt moderne tijd.

Foto's: Stadsarchief Amsterdam