De Tweede Kamer heeft een motie aangenomen waarmee ze de regering verzoekt “zowel in bilaterale contacten als openlijk stevig uit te spreken tegen uitlatingen van regeringsleiders die bijdragen aan groeiend antisemitisme”.

De motie is ingediend door de buitenlandwoordvoerders van GroenLinks, SGP, PvdA en SP. Alleen de VVD en FvD waren tegen tijdens de stemming op 13 november.

Kathalijne Buitenweg (GL) stelde de motie voor tijdens het notaoverleg over mensenrechten van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken. Volgens haar is er een tendens gaande waarbij wereldleiders het antisemitisme steeds meer oogluikend toelaten, en is de motie daarom nodig om de regering te dwingen zich stelliger hiertegen uit te spreken.

Concreter heeft de retoriek van de Amerikaanse president Trump over George Soros omtrent illegale migratie naar de VS Buitenweg geleid tot het indienen van de motie. “Bij het actief uitspreken van steun denk ik bijvoorbeeld ook aan Soros, aan de lastercampagnes en de intimidaties aan zijn adres. Ik denk aan de Amerikaanse president die daaraan meedoet, aan het antisemitisme dat zo moedwillig wordt aangewakkerd. En daar krijg ik buikpijn van”.

Er ontstond discussie over het voorstel toen Raymond de Roon (PVV) inbracht dat hij, ondanks antisemitisme, geen “verslechterde positie van Joden in Amerika” ziet. Op navraag van collega’s verduidelijkte hij zijn afschuw over de recente aanslag in Pittsburgh, maar bleef hij bij zijn positie dat de situatie van Joden in de VS niet structureel is verslechterd.

Minister van Buitenlandse Zaken Blok zelf ontraadde de motie. Volgens hem is de bestrijding van discriminatie al een van de speerpunten van het Nederlandse buitenland beleid, en zou het niet helpen als door middel van de motie op iedere uitspraak van buitenlandse autoriteiten gereageerd zou worden. “Er kan geen twijfel bestaan over de Nederlandse positie: we verwerpen antisemitisme in welk land dan ook”.

De in het overleg uitgesproken motivering wijst er dus op dat de motie grotendeels ten doel heeft stelligere kritiek op de Amerikaanse president af te dwingen. Buitenweg maakte nog duidelijk dat ze met op Soros gerichte lastercampagnes doelde op de Amerikaanse politieke context, en niet die van Hongarije.

De discussie laat duidelijk het verschil zien in aandacht naar verschillende politieke contexten, en de verschillen in normen die erbij worden gehanteerd. De aard en omvang van op Soros gerichte retoriek vanuit de Hongaarse regering (niet slechts haar regeringsleider) is nog steeds moeilijk te vergelijken met de uitspraken van Trump tot nog toe. Terwijl ook Buitenweg Trump zelf niet direct antisemitisch heeft genoemd, is de inhoud van de Hongaarse “Stop Soros”-campagne al lange tijd eenduidiger.

Het is te hopen dat de motie zal bijdragen aan consequente, stellige afkeuring van iedere antisemitische tendens onder alle buitenlandse regeringsleiders – onafhankelijk van welk land het betreft.