Jesteś w dziale opinie portalu Gazeta.pl. Publikujemy teksty bardzo różne ideowo i zawsze wyrażają one poglądy autorów, a nie redakcji.

Zapowiedziana przez nowego premiera Hiszpanii ekshumacja prochów generała Franco z Valle de los Caidos wywołała na polskiej prawicy falę nostalgii i zachwytów nad tym krwawym tyranem. Nawet jak na okrutny wiek XX w Europie Franco ma się czym „pochwalić” w swoim zbrodniczym dorobku.

REKLAMA

Kilka lat temu mieliśmy już negowanie zbrodni Franco przez senatora Żaryna, który niczym radziecki historyk w sprawie Katynia albo negacjonista, jeśli chodzi o Auschwitz, oświadczył, że ma „problem z nazywaniem ludzi generała Franco zbrodniarzami”, albowiem wciąż nie poznał dowodów, że podczas wojny domowej ludzie Franco mogli kogoś zamordować. Mieliśmy też efekciarskie teksty Piotra Zychowicza, który relatywizował torturowanie cywilów, mordowanie kobiet i dzieci, kłamiąc, że frankiści mordowali „głównie ludzi zaangażowanych w czerwony aparat przemocy”. Widocznie wedle Zychowicza bycie republikańskim burmistrzem albo nauczycielem w Badajoz oznaczało ową zbrodniczą przynależność. Ostatnio fala znów przybrała na sile. Znany obrońca życia Tomasz Terlikowski nazywa Franco „zniesławionym bohaterem”. Widać życie dzieci już narodzonych, których czaszki były rozbijane o mury więzień, nie do końca jest warte ochrony. Kilka dni temu generałowi hołd oddał Sławomir Cenckiewicz, który napisał na Twitterze: „Generale Franco, wielka wdzięczność za zatrzymanie tych barbarzyńców! Pamięć na zawsze!”.

Pomijając fakt, że w swej nienawiści do lewicy polska prawica potrafi usprawiedliwiać nawet czystki etniczne sojusznika Hitlera, ciekawsza jest skala zniekształcenia obrazu ówczesnej Hiszpanii i mitologizacja generała Franco akurat w Polsce. Być może chodzi o przechył środowiska historyków w stronę prawicy, być może chodzi o braki w lekturze. W Polsce wciąż bowiem nie wydano fundamentalnych książek o tych czasach, autorstwa przede wszystkim Hugh Thomasa, ale także Geralda Brenana, Paula Prestona (zwłaszcza jego "Holocaustu w Hiszpanii"), Juliusa Ruiza, Juliana Casanovy. Anglojęzyczne wydanie Helen Graham jest w jednej jedynej bibliotece, akurat w zabarykadowanym Sejmie, a z książek Stanleya Payne’a wydana została zaledwie jedna. Ale nawet gdy polski czytelnik przeczyta tę jedną jedyną książkę Payne’a, bynajmniej nie lewicowego historyka, może doznać poznawczego szoku, tak bardzo obraz ówczesnej Hiszpanii odbiega od tego, co o nim opowiada polska prawica. Oto cztery najważniejsze mity na temat Franco, które warto obalić.

Mit pierwszy: „Franco uratował Hiszpanię przed komunizmem”

Nie, Franco nie uratował Hiszpanii przed komunizmem, Franco komunizm do Hiszpanii sprowadził. W ostatnich demokratycznych i wolnych wyborach do hiszpańskich Kortezów, z którymi nie mógł się pogodzić pan generał, na 473 mandatów komuniści uzyskali mandatów…17. W dodatku zwycięski Front Ludowy, w skład którego wchodzili owi komuniści, zdominowany był nawet nie przez lewe skrzydło socjalistów z PSOE i UGT, ale przez prawe skrzydło lewicy republikańskiej. Nie komunistycznej, ale republikańskiej! Każdy historyk zajmujący się Hiszpanią wie, że wpływ komunistyczny był tam żaden, zwłaszcza w obliczu istnienia bardzo silnego anarchizmu. Jeśli przełożyć to na analogię z Polską, Hiszpania to był kraj silnego PPS i związków zawodowych. Komuniści byli tam ciałem obcym, nie było żadnego NKWD, ot garstka komunistycznych radykałów. Popularność w Hiszpanii komuniści zdobyli tylko raz. W momencie, gdy Republika, w zamian za rezerwy złota zmuszona była skorzystać z pomocy ZSRR do walki z Franco. Innymi słowy, to Franco przez swój wojskowy zamach stanu wpuścił Stalina do kurnika. Przed zamachem nikomu do głowy nie przyszło korzystać z pomocy ZSRR, a ZSRR nie przyszłoby do głowy intensywnie się zajmować prowincjonalną Hiszpanią. Hiszpanie chcieli się rządzić sami.

Mit drugi: „Socjalizm hiszpański to drugi komunizm”

Nie, to nie był drugi komunizm. Tutaj prawicowi historycy mają prawdziwego pecha, albowiem II Republika w latach 1931-33 rządzona była właśnie przez lewicę. Mamy więc doskonały materiał poglądowy, jak NAPRAWDĘ rządy lewicy wyglądały w praktyce, jakie „komunistyczne reformy” wówczas lewica wprowadzała w Hiszpanii. Nie co krzyczała na wiecach (ulubiony prawicowy argument z cytowaniem radykałów), ale co naprawdę uchwalała w Kortezach. Za wspomnianym Payne’em: te reformy polegały na rozdziale Kościoła od państwa (zakaz subsydiowania, konfiskata mienia jezuitów, odsunięcie od możliwości uczenia, sekularyzacja cmentarzy), zwiększeniu nakładów na państwową edukację (34 proc. analfabetów w 1920 r.), zwiększeniu cywilnej kontroli nad armią i promowaniu republikańskich oficerów, programie robót publicznych, 8-godzinnym czasie pracy, nakazie pierwszeństwa w najmowaniu bezrolnych robotników w danej prowincji; komisje rozjemcze negocjowały kontrakty ze związkowcami. Słowem: jeden wielki archipelag Gułag. Właściwie poza konfiskatą mienia jezuitów (a przez rozmaite spółki posiadali koleje, kopalnie, banki) wszystkie te reformy to klasyczna socjaldemokracja XX wieku. Franco swoim zamachem stanu walczył nie z żadnym komunizmem, ale z perspektywą socjaldemokratycznych reform, które pozbawiały elitarnego statusu najbogatszych Hiszpanów. Jeśli przełożyć to znowu na analogię z Polską, Franco nie walczył z żadnym ówczesnym Stalinem, Franco walczył z ówczesnym 500+, bezpłatną państwową edukacją dla dzieci i podatkami dla najbogatszych. To była obrona elit przed ludem cierpiącym głód i ogromne bezrobocie.

Mit trzeci: „Franco ratował Kościół”

Nie, Franco wystawił Kościół na ogromne, ale to ogromne ryzyko fizycznej wręcz likwidacji. Lewicowa, robotnicza i chłopska Hiszpania z początku wieku XX nienawidziła Kościoła i hiszpańskiego episkopatu, nienawidziła za jego bratanie się z najbogatszymi, zwłaszcza arystokracją. Gdy andaluzyjski bezrolny chłop z tzw. braceros, który nie miał pracy, a musiał wykarmiać dzieci, podkradał zboże z latyfundiów wielkich posiadaczy ziemskich, którzy mogli go za to zastrzelić na miejscu, kler zwykle stawał po stronie tego drugiego. W Hiszpanii Kościół był dla wielu symbolem wyzysku. Kościoły palono w Hiszpanii już w XIX wieku, a podczas słynnego tragicznego weekendu w 1909 roku w Barcelonie spalono kilkadziesiąt kościołów i szkół kościelnych. Lewicowa Republika poza konfiskatą mienia jezuitów i odbijaniem szkolnictwa nigdy nie stosowała jednak przemocy wobec kleru. Nie było żadnych aresztów, masowego zamykania kościołów, zakazu praktyk religijnych. Kościoła bardziej nienawidziły masy niż lewicowi politycy. Tymczasem zamach stanu Franco, nota bene przeprowadzony fatalnie i ledwo, ledwo uratowany dzięki pomocy innego pogromcy „komuny”, niejakiego Adolfa Hitlera, był katalizatorem tej ogromnej rzezi głównie księży w lecie 1936 r. Po prostu w odwecie na zamach i morderstwa Franco na terenach należących do Republiki lud ruszył mordować kler. Historycy spierają się o to, na ile owe krwawe lato 1936 r. było oddolną chęcią mordu wbrew republikańskiej władzy (jak chce np. prof. Preston), a na ile władza ta patrzyła na to przez palce (jak chce np. prof. Ruiz), dość jednak rzec, że nie władza mordy te zainicjowała i władza położyła im kres. Oczywiście, nie Franco mordował księży (poza kilkudziesięcioma z Baskonii), ale to wojna domowa, którą rozpoczął wywołała demony i ludzie ruszyli na kościoły. Bez tej wojny te 6800 księży wymordowanych by nie zostało. Oto skala sukcesu obrońcy „wiary”.

Mit czwarty: „Franco uratował Hiszpanię przed falą przemocy”

Nie, nie uratował. Owszem, w samym tylko roku 1936 było 270 zabójstw politycznych (obie strony do siebie strzelały), ale dla porównania, we Włoszech w 1921 roku było takich morderstw 201. Tak, Hiszpania pogrążała się w chaosie jak wiele krajów tamtych lat, w tym Polska, ale daleko było jej do kraju nawet w stanie wyjątkowym. Tymczasem „ratowanie Hiszpanii” przez Franco doprowadziło do czystek etnicznych i wymordowania, według najlepszych specjalistów tego okresu, od 150 tys. do 200 tys. ludzi przez faszystów i od 38 tys. do 60 tys. przez lewicę. Franco tak ochronił rzekomo komunistyczną Hiszpanię, że zamiast 207 trupów rocznie dostała ich Hiszpania ćwierć miliona w prawie trzy lata. Do tego odchodzą całe lata prześladowań politycznych, przy których bledną nawet zbrodnie Bieruta i Bermana. W końcu nawet oni nie odważyli się porwać 30 tys. dzieci swoim politycznym przeciwnikom i rozdawać je jak cukierki swoim koleżkom. Tłumaczenie, że Franco uratował Hiszpanię przed chaosem, jest dokładnie tym samym co tłumaczenie, że Putin ratuje przed chaosem Ukrainę. Tyle że siły były z początku wyrównane, więc skończyło się krwawą łaźnią.

Po co czytać o wojnie domowej w Hiszpanii? Przecież nie po to, żeby prawicowym historykom kolejny raz wskazywać przekłamania i relatywizację zbrodni. Na tym polega przecież ich „polityka historyczna”. A więc po co? Ano po to, że idą teraz coraz mniej demokratyczne czasy i coraz bardziej radykalne prezentowane są rozwiązania. Hiszpania lat 30. jest najlepszym przykładem kulminacji owej radykalizacji, nieumiejętności kompromisu i ciągłego ratowania jednych przed drugimi, co ostatecznie doprowadziło do 250 tys. ofiar i wieloletniej dyktatury.