Een werknemer uit Polen, gehuisvest in een vakantiepark bij Heeswijk. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In de Volkskrant van 18 februari roept Leo Lucassen op om buitenlandse en Nederlandse arbeiders niet tegen elkaar op te zetten. Hij roept op om in plaats daarvan de pijlen te richten op de nadelige effecten van de vrijheid van diensten, ‘waarbij Nederlandse ondernemingen bijvoorbeeld hun bedrijf naar het buitenland verplaatsen om zo voor de hier werkzame buitenlandse arbeiders minder premies te hoeven betalen’. Een oproep die wij van harte steunen!

Arbeidsmigratie is van alle tijden. In deze tijd betreft het vooral hardwerkende EU-arbeidsmigranten die bereid zijn om veel uren te draaien, voor het minimumloon. Daarmee komen zij tegemoet aan een vraag in meerdere sectoren; in de agrarische sector, in de transport, in de metaalindustrie, op bouwplaatsen, in de voedselverwerking en in distributiecentra. Wat in dit plaatje vaak onderbelicht blijft, is het feit dat lonen in deze sectoren kunstmatig laag gehouden kunnen worden door subsidiemaatregelen en fiscale routes die het goedkoper maken om mensen van ver te halen, dan om iemand lokaal aan te nemen. En dat is op zijn minst discutabel.

Premieshoppen

Fiscale routes en subsidies? Jazeker. Bekend is het premieshoppen bij sociale verzekeringen. Met de inzet van zogenaamde A1-verklaringen kunnen sociale lasten in het woonland worden afgedragen. Deze Europese regelgeving is bedoeld om de – ook Nederlandse – werknemers die tijdelijk in een ander land werken, te beschermen tegen een versnipperde sociale-zekerheidsopbouw. Maar in de praktijk wordt die nu vaak jarenlang ingezet om kostenvoordelen voor ondernemers te behalen, niet zelden via postbusbedrijven in zendlanden. Ga maar na. Als een scheepsbouwer iemand van ver aanneemt, uit Roemenië of Bulgarije, zijn de premiekosten veel lager dan voor hun Nederlandse collega’s.

En kijk bijvoorbeeld naar de nieuwe regeling Lage Inkomens Voordeel (LIV), in de volksmond ook wel Primark-premie genoemd. Deze regeling is van origine bedoeld om banen te creëren, maar heeft een perverse bijwerking. Voor elke werknemer, net boven het minimumloon, kan een werkgever jaarlijks duizenden euros terugkrijgen van de belastingdienst. Geeft de werkgever een normale loonsverhoging, dan wordt het subsidiebedrag al snel lager. De LIV is dus in wezen een boete op loonsverhoging. Zowel de mensen die al lang in Nederland wonen en een laag inkomen hebben, als mensen die hier nieuw zijn, worden hierdoor naar het minimum geduwd.

En zo is er ook de ET-(Extra Territoriale Kosten) regeling, bedoeld om arbeidsmigranten die extra kosten moeten maken voor bijvoorbeeld huisvesting, tegemoet te komen. Een goed uitgangspunt, maar in de praktijk wordt deze regeling ingezet om onbelaste vergoedingen uit te keren en daarmee ook het sociale-zekerheidsloon zo laag mogelijk te houden. Waarover dan weer minder werkgeverspremies afgedragen hoeven te worden. Onze vakbondscollega’s die op bouwplaatsen komen, zien voorbeelden van werkgevers die met de ET-onkostenvergoedingsregeling het bruto loon laag houden, en zo ook nog de LIV meepakken.

Het zijn niet de arbeidsmigranten die dit bedenken. Het is tijd voor een eerlijk debat over arbeidsmigratie. In de publieke en politieke opinie gebeurt het te vaak dat arbeidsmigranten en lokale arbeidskrachten tegen elkaar opgezet worden. Terwijl beide groepen juist de dupe zijn van oneerlijke concurrentie op arbeidsvoorwaarden. Laat de hogere winsten die werkgevers te danken hebben aan de inzet van arbeidsmigranten ook een rol spelen in de discussie. Want alleen maar met de vinger wijzen naar arbeidsmigranten, en zwijgen over de financiële voordelen getuigt van een dubbele moraal.