De politiek worstelt met zijn kiezers. Die lijken losgeslagen, grillig, op zoek naar steeds meer partijen. Het juiste antwoord is te vinden in het buitenland, stelt de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) vandaag. Dat is: begin een minderheidskabinet.



De Tweede Kamer telt meer fracties dan ooit. VNL kwam erbij, Denk, 50Plus. Maar het instellen van een kiesdrempel, zoals VVD-voorzitter Henry Keizer vorig jaar nog opperde, helpt daar geen zier tegen. Evenmin is de invoering van een districtenstelsel - een plan van het CDA - geen oplossing. "De versnippering is het probleem niet", stelt de ROB in een rapport dat vandaag verschijnt.



Politieke versnippering

De ROB is een adviesraad van de regering en het parlement onder voorzitterschap van PvdA-prominent Jacques Wallage. De raad adviseert gevraagd en ongevraagd en publiceert op gezette tijden ook over bredere thema's. Nu is dat 'politieke versnippering', omdat daar veel zorgen over zijn. Zo sprak de Kamer vorige week nog over voorstellen om de positie van afsplitsingen in de Kamer te verslechteren.



Maar politicoloog Sarah de Lange, de hoofdopsteller van het rapport, ziet die niet als probleem. Ze komen en gaan. "Het probleem is dat het aantal middelgrote fracties nogal groot lijkt te worden."



De Lange stelt dat de versnippering in de geschiedenis al vaker voorkwam. Zoiets komt en gaat. Het werkelijke probleem is dat de kiezer voorgoed is veranderd. "De tijd dat de kiezer vanwege zijn zuil al wist op wie hij ging stemmen is voorbij. Ook zet de kiezer in de loop van de tijd zijn stem steeds meer in als afrekening van het zittende kabinet. De coalitiepartij die niet de premier levert en zeker kleine partijen in een kabinet worden hard afgerekend na volgende verkiezingen. Dat is D66 meerdere keren overkomen."



Tenslotte kiest de kiezer steevast uit een set van twee of drie partijen. Welke dat zijn, verschilt. Is hij links, dan zijn het bijvoorbeeld PvdA, GroenLinks en SP. Als de PvdA in het kabinet zat, wordt het de volgende keer één van de andere twee."



Flanken

Daar komt nog iets bij: "Gevestigde partijen zijn steeds meer op elkaar gaan lijken. Dat leidt ertoe dat een deel van de kiezers uitwijkt naar de flanken, waar SP en PVV zitten", zegt De Lange. En dat, uiteindelijk, leidt tot het werkelijke probleem: het zou wel eens heel moeilijk kunnen worden om een coalitie te smeden.



De Lange: "Daarvoor zijn, afgaande op de peilingen, zeker vier partijen nodig. Het is de vraag of zo'n coalitie gewenst is. In een dergelijke coalitie moeten grote compromissen gesloten worden en kunnen kiezers de individuele partijen niet meer herkennen. Een coalitie van vier brengt ook het risico met zich mee dat het voor populisten nog eenvoudiger wordt om de gevestigde orde te bestempelen als één grote elitekliek, zeker omdat al duidelijk lijkt dat de meeste partijen de PVV van regeringsdeelname willen uitsluiten.



De oplossing bestaat, maar is on-Nederlands. De ROB stelt voor om al voor de verkiezingen stembusakkoorden te sluiten, zodat kiezers weten op welke coalitie ze stemmen. Een minderheidsregering, waarmee in Scandinavië goede ervaringen zijn, kan ook soelaas bieden.



De ROB schetst vele voordelen. "Het is ideologisch herkenbaar, flexibel en herkenbaar, terwijl het stembusakkoord past bij de behoefte aan invloed van kiezers", stelt De lange.