Drie volkszangers uit het Westland, Ronnie Ronaldo, John Dame en Mark Verkade, zingen voor de bewoners van verpleeghuis Wijndaelercentrum in de Haagse wijk Loosduinen. Beeld ANP

Het niveau van de beschaving van een land laat zich vrij eenvoudig afmeten aan de manier waarop men met de zwakste groepen en met minderheden omgaat. Laten we met dat gegeven in het achterhoofd eens kijken naar de zorginstellingen in Nederland, waar tienduizenden zeer kwetsbare ouderen al wekenlang zitten opgesloten – geen bezoek, geen frisse neus.

In bijna de helft van de gevallen wonen zij inmiddels ondanks de maatregelen samen met een levensgevaarlijk virus. Volgens de meest recente schattingen zijn binnen de muren van deze instellingen al enkele duizenden bejaarden overleden. De hoofdoorzaak is besmetting met corona, al wordt dat in veruit de meeste gevallen niet geregistreerd. Zij die het overleefd hebben, zitten met de angst dat ze nog een laatste keer bezoek krijgen: van Magere Hein.

Helden in de frontlinie

De excessen laten zien hoe dramatisch de situatie is of op korte termijn kan worden. In een zorginstelling in Rotterdam is inmiddels de helft van de oudjes overleden. Een onderzoek wordt ingesteld. Overigens geen Nederlands unicum: ook in Duitsland, Spanje en Portugal zijn onderzoeken ingesteld naar aanleiding van schrikbarende sterftecijfers in meerdere zorginstellingen.

De aanwijzingen stapelen zich op dat ouderen worden blootgesteld aan onverantwoorde risico’s. Personeel dat in- en uitloopt en moet doorwerken als ze verkouden zijn. Getest wordt er niet of zelden. Het management worstelt met een crisis die zich met een oorlogssituatie laat vergelijken. De zorgmedewerkers, de ‘helden in de frontlinie’, moeten zonder beschermingsmiddelen hun werk doen. Alsof je soldaten in de Eerste Wereldoorlog bij een gifgasaanval zonder maskers de loopgraven instuurt.

Ik ken de grimmige situatie die dit oplevert van nabij. Mijn 93-jarige vader is zo’n ‘zorgvrager’ die geen kant op kan en zich in toenemende mate onveilig voelt. Hij heeft geen idee of de mensen die hem verzorgen iets mankeren, meestal weet hij niet eens hoe ze heten, want de naambordjes zijn om onnavolgbare redenen afgeschaft.

Hij weet wel zeker dat het virus hem fataal zal worden, gezien zijn fragiele gezondheid. Hij houdt de moed er bewonderenswaardig in: ‘Wij hebben eerder een belegering meegemaakt’, zegt hij dan. Maar hij snapt niet waarom dit welvarende land geen betere voorzorgsmaatregelen neemt.

Geen drama?

Waarom staan we niet schreeuwend van verontwaardiging op de barricaden? Er is alle aanleiding voor, maar ik vrees dat de verklaring is dat we wekenlang de andere kant op hebben gekeken. Naar de ic’s waar wegens een nijpend tekort een zwart scenario dreigde. Dagelijks werden we op de hoogte gehouden van de uitbreiding van het aantal bedden en beademingsapparaten.

Een cliffhanger van jewelste. Nu daar de druk van de ketel gaat, komen – te laat – andere risicogroepen in beeld. De bewoners en zorgmedewerkers waren de laatsten om de stormbal te hijsen, slechts een enkeling durfde het aan om anoniem media op te zoeken toen het water al aan de lippen stond. En misschien speelde het ook een rol dat sommige mensen heimelijk denken dat het wat eerder overlijden van bejaarden geen drama is.

Toch is het niet te rijmen met het niveau van beschaving dat we zeggen hoog te houden. De onzekerheid in verpleeghuizen is een grof schandaal en ik kan niet aanvaarden dat het tekort aan preventiemiddelen nu wordt geframed als een natuurverschijnsel, waar onze politici en bestuurders machteloos tegenover staan. Het is inmiddels ruim drie maanden na het uitbreken van de crisis in Wuhan en Italië, en nog steeds stellen we tienduizenden dierbare ouderen en hun verzorgers dag in dag uit bloot aan onverantwoorde risico’s.

Omdat we niet kunnen achterhalen waar het virus zich in onze zorginstellingen verstopt, zijn alle bewoners vogelvrij. Zo simpel is het. Het is helaas te laat om het virus buiten onze zorgtehuizen te houden, maar niet te laat voor een offensief waarbij bureaucratische procedures ondergeschikt worden gemaakt aan het doel om levens te redden. Als dit allemaal achter de rug is, moeten we dringend bespreken wie verantwoordelijk is voor deze veenbrand onder onze meest kwetsbare landgenoten.