Sprawozdawcą w tej sprawie był nowy członek TK, b. poseł PiS Stanisław Piotrowicz

Przedstawiciele premiera przekonywali, że uchwała trzech Izb SN stworzyła nową normę prawną i nowe przepisy, do czego sędziowie nie mieli upoważnienia

SN uznał wtedy, że sędziowie powołani przez nową KRS nie spełniają standardu niezawisłości i niezależności od władzy wykonawczej - więc nie powinni nadal orzekać

Sądy mogą kontrolować i ograniczać prawo sędziego do orzekania w oparciu wyłącznie o fakt powołania sędziego przez prezydenta na wniosek KRS – tłumaczył sędzia Piotrowicz

Trybunał Konstytucyjny zajął się sprawę w pełnym składzie, ale w wyjątkowych okolicznościach. Na sali nie było publiczności ani mediów, sędziowie zasiedli w przepisowych odległościach od siebie, mieli maseczki lub chustki i rękawiczki. Na czas przemowy prezes TK zsuwała zasłaniającą twarz chustkę na szyję i przemawiała bez niej. Całość można było obserwować w internecie.

Foto: trybunal.gov.pl

Na rozprawie stawili się przedstawiciele premiera Mateusza Morawieckiego, który był wnioskodawcą w tej sprawie oraz przedstawiciel Prokuratora Generalnego, który stanowisko premiera wspierał. Szef rządu domagał się, by TK uznał, że w swojej uchwale z 23 stycznia 2020 r. Sąd Najwyższy naruszył nie tylko konstytucję, ale również normy prawa międzynarodowego oraz przepisy prawa krajowego - konkretnie kodeksu postępowania karnego i cywilnego.

Rzecznik SN: Trybunał nie ma żadnego prawa, by badać uchwały SN. To próba ubezwłasnowolnienia

Na sali nieobecni byli zarówno przedstawiciele SN, jak i Rzecznika Praw Obywatelskich. Obie te instytucje przesłały do TK pisemne stanowiska, w których stanowczo wskazują, że Trybunał nie ma żadnego prawa do badania uchwał Sądu Najwyższego.

– Ta droga jest absolutnie niedopuszczalna, w ogóle nie ma takiej drogi – mówi Onetowi sędzia Michał Laskowski, rzecznik SN. – Pod pozorem wmawiania opinii publicznej, że my w naszej uchwale rzekomo stworzyliśmy jakieś nowe normy prawne, co jest nieprawdą chce się dać Trybunałowi furtkę do zajęcia się uchwałą SN. A to jest niedopuszczalne – podkreśla.

– Jeśli więc TK wyda dziś orzeczenie po myśli rządzących, to będzie to jawna próba ubezwłasnowolnienia SN i stwierdzenie, że TK jest ponad wszystko. Ponad trybunały międzynarodowe, ponad TSUE i sądy. To przejdzie do historii dokonań tego TK – uważa rzecznik SN.

– Pytanie tylko, jaka część społeczeństwa uzna tę decyzję TK za wydaną przez niezależny organ. Ciekawe, czy sędziowie, którzy nadal będą się stosować do wykładni prawnej wydanej w styczniu przez trzy Izby SN – czyli będą badać wnioski o wyłączenie sędziów wskazanych przez nową KRS – będą w jakiś sposób karani? Mówiąc szczerze, tego bym się właśnie spodziewał, bo taka jest cała filozofia obecnej władzy. Stosowanie i wymierzanie kar, co widzieliśmy także wobec pielęgniarek, które nie stawiły się do pracy w DPS-ach – kwituje sędzia Laskowski.

Foto: trybunal.gov.pl

Strona rządowa przekonuje, że SN wykroczył poza swoje kompetencje. Część członków TK sceptycznych

Prof. Marek Szydło, który przed TK reprezentował premiera Morawieckiego próbował przekonać członków Trybunału, że w słynnej uchwale Sąd Najwyższy wyszedł poza swoje kompetencje. Konkretnie - pod pozorem wyjaśnienia wątpliwości prawnych - stworzył nowe przepisy, co nie jest rolą tego sądu a wyłącznie ustawodawcy.

Stanisław Piotrowicz w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że uchwała Sądu Najwyższego naruszyła standard niezależności sądu i niezawisłości sędziego. – Przyznała jednym sędziom prawo decydowania o statusie innych sędziów – tłumaczył.

Wskazał, że uchwała "reguluje nowość normatywną nieznaną innym aktom prawnym RP, w szczególności konstytucji, ratyfikowanym umowom międzynarodowym i ustawom". – Nowość normatywna polega na tym, że zgodnie z przepisami uchwały sądy (...) mogą kontrolować i ograniczać prawo sędziego do orzekania w oparciu wyłącznie o fakt powołania sędziego przez prezydenta na wniosek KRS, której członkowie będący sędziami zostali wybrani przez Sejm – zaznaczył.

– Uchwała SN podważa przepisy konstytucji w postaci skutecznego powołania sędziego przez prezydenta na wniosek KRS. (...) Zaskarżonej uchwały nie można pogodzić z istotą prerogatywy prezydenta do powoływania sędziów na terenie RP – powiedział Piotrowicz.

Foto: trybunal.gov.pl

Wyrok TK powiela argumentację stosowaną przez stronę rządową. Z tym stanowiskiem nie zgodzili się sędziowie pozostający w opozycji do prezes TK: Leon Kieres (jeszcze ze "starego" nadania w TK - red.), Piotr Pszczółkowski oraz Jarosław Wyrembak. Obok sędziego Marcina Warcińskiego byli jedynymi, którzy mieli pytania do stron postępowania.

Trzech sędziów TK: wyrok jest niedopuszczalny

Zdaniem sędziego Leona Kieresa, postępowanie w tej sprawie powinno zostać w całości umorzone z powodu niedopuszczalności wydania wyroku. Według niego, zaskarżona uchwała nie jest przepisem ani aktem prawa podlegającym możliwości badania przez Trybunał Konstytucyjny.

Kieres podkreślił przy tym, że jest to uchwała wykładnicza, która nie jest w pełni ukształtowanym, końcowym aktem stosowania prawa. Według sędziego Kieresa, przyznanie Trybunałowi Konstytucyjnemu prawa do kontroli uchwał SN nie mieści się w określonych w konstytucji relacjach między tymi organami.

Sędzia Piotr Pszczółkowski w zdaniu odrębnym także wskazał, że wydanie poniedziałkowego wyroku było niedopuszczalne ze względu na brak uprawnienia Trybunału do badania uchwały trzech Izb SN. - Trybunał w sposób nieuzasadniony w świetle dotychczasowego orzecznictwa uznał uchwalę SN za przepis prawa w rozumieniu konstytucji - wskazał Pszczółkowski.

Zdaniem sędziego Pszczółkowskiego, orzeczenie TK to kolejna próba zablokowania wykonania wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z listopada ub.r. - Takie działanie wykracza niewątpliwe poza ramy konstytucyjnej legitymacji TK - podkreślił Pszczółkowski.

Sędzia Jarosław Wyrembak również uznał orzeczenie TK za niedopuszczalne. Jego zdaniem, w tej sprawie Trybunał powinien umorzyć postępowanie. Dodał, że w zakresie kognicji Trybunału Konstytucyjnego nie mieści się badanie uchwały trzech Izb SN.

Laskowski: Trybunał Konstytucyjny wykroczył poza swoje kompetencje

W ocenie rzecznika Sądu Najwyższego Michała Laskowskiego, Trybunał Konstytucyjny wykroczył poza swoje kompetencje. Jak twierdzi Laskowski, argumentacja wyroku Trybunału opiera się na błędnym założeniu, które zostało określone przez niego jako "instrumentalne naciąganie przepisów".

Według rzecznika SN, dzisiejszy wyrok TK przejdzie do historii. - Ten wyrok i sędzia sprawozdawca zapiszą się w historii polskiego sądownictwa w sposób niechwalebny - ocenił Laskowski.

Laskowski zwrócił uwagę, że TK zakwestionował też zgodność uchwały trzech Izb SN z prawem europejskim. Według Laskowskiego, w tym zakresie TK również "wystąpił ze swojej roli".

Mówiąc o konsekwencjach tego wyroku wskazał, że prawdopodobnie część sędziów będzie się kierowała wskazaniami uchwały trzech Izb, a część sędziów będzie tę uchwałę ignorować.

Według Laskowskiego, zakwestionowana przez TK uchwała trzech Izb SN powinna nadal obowiązywać. - Nie ma podstawy do takiego orzeczenia TK. Uznanie uchwały, która dokonuje interpretacji przepisów prawa za akt normatywny w postaci aktów prawa wewnętrznego, to jest coś z czym dotychczas się nie spotykaliśmy i jest to instrumentalne naciąganie przepisów - podkreślił.

Orzeczenie ws. uchwały trzech izb SN zgodne ze stanowiskiem resortu

Jak poinformowało w komunikacie Ministerstwo Sprawiedliwości, od momentu podjęcia przez Sąd Najwyższy uchwały z 23 stycznia br., kwestionującej status sędziów, MS nie miało wątpliwości, że uchwała ta z mocy prawa jest nieważna. "Została bowiem wydana z rażącym naruszeniem obowiązujących przepisów, w tym art. 179, art. 180 ust. 1 oraz art. 10 Konstytucji RP" - przekazał resort.

MS przypomniało przy tym, że przepisy te wyraźnie stanowią, że sędziowie są powoływani przez prezydenta na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa na czas nieoznaczony. "Sędziowie są nieusuwalni, a ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej" - wskazano.

W ocenie ministerstwa, żaden sąd nie może więc badać, a tym bardziej kwestionować nominacji sędziowskich, ani ustaw regulujących status sędziów i sposób wyboru kandydatów. "Sąd Najwyższy nie może zatem wkraczać w kompetencje Krajowej Rady Sądownictwa, Prezydenta RP ani Sejmu" - podkreśliło MS.

Oblicze nowego TK

Obecny skład Trybunału w znacznej większości został wskazany przez obecnie rządzących, włączając w to prezes TK Julię Przyłębską – którą prezes PiS nazwał swoim "odkryciem towarzyskim". Jednak część sędziów z nadania obecnej władzy wybrała rolę recenzentów obozu rządzącego oraz krytyków niektórych posunięć prezes Przyłębskiej. To głównie sędziowie Piotr Pszczółkowski oraz Jarosław Wyrembak.

Sam Trybunał wydaje wyroki, które są korzystne dla przedstawicieli władzy. Tak było, gdy uznał choćby, że przepisy ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa - pozwalające na wybór jej sędziowskich członków przez Sejm - są zgodne z konstytucją. Tymczasem na niekonstytucyjność takiego wyboru wskazują nie tylko polskie autorytety prawnicze. Trybunał Sprawiedliwości UE 19 listopada 2019 r. uznał, że nowa KRS nie spełnia standardów niezależności od polityków - bezwzględnie wymaganych w świetle prawa unijnego.