Pojawienie się deficytu w budżecie państwa, zawieszenie stosowania reguły wydatkowej i ogromna dziura w finansach całego kraju - to efekty koronawirusa w Polsce. Ekonomiści przewidują, że konsekwencją hamowania gospodarki i przestojów w firmach będzie uszczuplenie wpływów do państwowej kasy nawet o około 50 mld zł. W efekcie deficyt sektora finansów publicznych skoczy do około 4-6 proc. PKB z zakładanego przez rząd 1 proc. PKB.

Tegoroczny budżet państwa był budowany w oparciu o prognozę realnego wzrostu na poziomie 3,7 proc. oraz inflacji 3,5 proc. Tylko ta druga jest w miarę wiarygodna

Wpływy z podatku VAT są zawyżone o około 10 mld zł, a dodatkowo - z powodu wirusa - mogą być niższe o kolejne 10-15 mld zł. Mniejsze będą też wpływy z CIT. W rezultacie, w skali całego sektora w kasie państwa może zabraknąć 40 - 50 mld zł

Dodatkową presję na budżet wywrą też konieczne działania dotyczące wsparcia przedsiębiorstw, eliminacji ryzyka ich bankructwa i ochrony miejsc pracy

Prognozy w dół, deficyt w górę

Ekonomiści już wcześniej przestrzegali, że tegoroczny budżet jest skonstruowany zbyt optymistycznie, a dodatkowo, że jest bardzo napięty. Przy jego przygotowywaniu zakładano spowolnienie, ale nikt nie brał pod uwagę faktu, że może się pojawić koronawirus. W obliczu tego, co dzieje się w gospodarce, weryfikują swoje prognozy w dół – mBank np. obniżył je z 2,8 do 1,6 proc. PKB. Minister rozwoju Jadwiga Emilewicz wskazała natomiast, że epidemia koronawirusa może obniżyć polski wzrost PKB w 2020 r. o 0,5-1,3 pkt proc. do 3,2-2,4 proc. PKB.

Z tymi wyliczeniami zgadzają się ekonomiści ING Banku Śląskiego, którzy szacują, że koronawirus odejmie z PKB około 1 proc. PKB. - Przy założeniu, że w 2020 tempo PKB spadnie do 1,9 proc., deficyt wyniesie około 2-2,5 proc. PKB już w tym roku, ale przyszłoroczny przekroczy 3 proc. PKB – wylicza Rafał Benecki, główny ekonomista ING Bank Śląski. - Bez konieczności negocjowania z KE złagodzenia procedury nadmiernego deficytu, nie ma więc w budżecie miejsca na dodatkowe wydatki.

W jego ocenie, polski budżet i finanse publiczne są nieprzygotowane na spowolnienie i kryzys, impuls budżetowy w 2019-20 był za duży i za wczesny, w efekcie teraz nie mamy miejsca na konieczne działania anty-kryzysowe, bez wzrostu deficytu powyżej 3 proc. PKB w 2021 roku.

Jeszcze większym pesymistą jest były wiceminister finansów, główny ekonomista BCC Stanisław Gomułka. - Moja prognoza wzrostu PKB na ten rok znajdowała się dotąd w przedziale 2,5-3,5 proc. Jeśli nałożyć na to efekt wirusa w ocenie minister rozwoju, to w przypadku umiarkowanym - wariant A, mamy wzrost w przedziale 2- 3 proc., a w przypadku ostrym, kryzysowym - wariant B, mamy wzrost w przedziale 1,2-2,2 proc. - wylicza profesor.

Mało realne założenia na stracie

Jednocześnie przypomina, że budżet był budowany w oparciu o prognozę realnego wzrostu na poziomie 3,7 proc. oraz inflacji 3,5 proc. Ta ostatnia – w jego ocenie - jest być może realistyczna. - Jednak np. wpływy z podatku VAT już w obecnym budżecie są zawyżone o około 10 mld zł, a dodatkowo – w przypadku wariantu A - będą niższe o kolejne 10 mld zł, a w przypadku wariantu B aż o 15 mld zł, z racji niższego tempa wzrostu nominalnego PKB – zaznacza ekonomista BCC. - Spodziewam się też mniejszych wpływów z podatku CIT. W rezultacie, w skali całego sektora oczekiwałbym niższych wpływów podatkowych o około 40 mld zł w przypadku wariantu A oraz 50 mld zł w przypadku wariantu B – dodaje Stanisław Gomułka.

Poza tym będziemy mieli też wyższe wydatki - inne niż inwestycyjne. W tej sytuacji - w ocenie ekonomisty - w trakcie roku konieczna będzie nowela budżetowa, podnosząca deficyt całego sektora z obecnego poziomu - formalnie około 1 proc. PKB, ale faktycznie około 2 proc. PKB - o około 2 do 4 proc. PKB, czyli faktycznie do poziomu 4-6 proc. PKB.

Ekonomiści Santander Banku szacują, że obniżenie wzrostu PKB o 1 pkt. proc. oznacza ok. 10 mld zł mniejsze wpływy podatkowe w ciągu roku. - Budżet nie będzie zrównoważony i kto wie, czy w pewnym momencie nie zostanie okresowo zawieszona reguła wydatkowa, chociaż tak się stać nie musi, ponieważ mocne obniżenie PKB może „stworzyć” nieco więcej przestrzeni wydatkowej – reguła pozwala na większy limit w tzw. „trudnych czasach” - wylicza Piotr Bielski, ekonomista Santander Polska.

Cała Europa ostro hamuje

W jego ocenie, w sytuacji gdy cała Europa wchodzi w fazę mocnego spowolnienia, a być może recesji, umiarkowane zwiększenie deficytu nie będzie ani działaniem odosobnionym, ani kontrowersyjnym. Ważne jest na co będą przeznaczane środki z ewentualnej ekspansji fiskalnej. - Kluczowe jest łagodzenie skutków zaburzeń w funkcjonowaniu gospodarki dla firm, zadbanie o płynność i zmniejszenie ryzyka dużej skali upadłości – przekonuje ekonomista. - Jakiekolwiek nowe, czy zwiększone transfery socjalne nie powinny być priorytetem. Szczególnie, że zostały już mocno zwiększone poprzednimi działaniami w kampanii wyborczej - dodaje. Przypomnijmy, że polskie rodziny otrzymały spory strumień gotówki z tego tytułu - ponad 20 mld zł w 2019 r. i ponad 40 mld zł w 2020, który nie został najwyraźniej przeznaczony na konsumpcję tylko zaoszczędzony. Zdaniem Piotra Bielskiego, to oznacza, że konsumenci mają zwiększoną poduszkę płynności, która może być wykorzystana w trudnych czasach. Teraz – przekonuje ekonomista Santander Banku - wsparcie powinno być skoncentrowane na przedsiębiorcach i zapewnieniu wydolności systemu ochrony zdrowia.

Także Grzegorz Maliszewski, główny ekonomista banku Millennium, uważa, że wydatki socjalne mogą nie stanowić narzędzia efektywnie łagodzącego problemy firm dotkniętych skutkami koronawirusa. Przypomina, że uchwalone dotychczas wydatki mają sztywny charakter i powinny być realizowane zgodnie z planem. Nowe wsparcie powinno być natomiast ukierunkowane na przedsiębiorstwa, niedopuszczenie do ich bankructwa i wzrostu bezrobocia.

- Przy tak gwałtownym załamaniu popytu na część usług, kluczowe jest wsparcie płynności firm z branż najciężej dotkniętych skutkami koronawirusa - turystyka, transport – przekonuje ekonomista. - To brak płynności jest przyczyną bankructw, a nie pogorszenie rentowności. Zaproponowane przez minister Emilewicz rozwiązania są bardzo dobrze celowanymi działaniami – opóźnienia w płatnościach podatków i składek, gwarancje, rozłożenie należności na raty – wylicza.

Wspólny front przeciw epidemii

W jego ocenie, wsparcie przedsiębiorstw, eliminacja ryzyka ich bankructwa i ochrona miejsc pracy zwiększają szanse, że zaburzenia te będą miały przejściowy charakter, a po minięciu epidemii życie gospodarcze szybciej wróci do normalności. Konieczne są jednak działania także w innych obszarach – tak aby miały one charakter kompleksowy. - Odpowiednie kroki powinny podjąć także bank centralny, czy regulatorzy rynku finansowego, tworząc przestrzeń do wsparcia dotkniętych problemami przedsiębiorstw – przekonuje Grzegorz Maliszewski.

Nie ukrywa przy tym, że zaproponowane działania zwiększają presję na tegoroczny budżetu, niemniej działania te są konieczne do minimalizacji ekonomicznych skutków epidemii. - Zgodnie z informacjami Komisji Europejskiej działania ukierunkowane na łagodzenie skutków koronawirusa będą zapewne wyłączone z liczenia wskaźników stabilności fiskalnej, więc z tego punktu widzenia regulacje unijne nie będą ograniczały przestrzeni do działań – mówi ekonomista.

WARTO WIEDZIEĆ: