Taka historia przydarzyła się po raz pierwszy w świecie. W Stanach Zjednoczonych urodził się zdrowy chłopiec. Wszystko było z nim porządku, poza jednym. Jego grupa krwi nie zgadzała się z grupą krwi rodziców. Matka i ojciec dziecka podejrzewali, że podczas zabiegu In vitro lekarze popełnili błąd i wykorzystali plemniki obcego mężczyzny. Badania wykazały jednak, że o żadnej pomyłce nie może być mowy i zabieg został przeprowadzony zgodnie z zasadami. Skąd zatem wzięła się niezgodność grup krwi?

Większość ludzi nie zdaje sobie sprawy, że w ich organizmie znajdują się komórki mające różne zestawy genów, choć naukowcy szacują, że nawet jeden czł

Odpowiedź przyniosły szczegółowe badania genetyczne. Wykazały one, że ojciec chłopca jest tylko formalnie jego ojcem, bo z punktu widzenia genetyki jest jego wujkiem. Ojciec dziecka jest bowiem chimerą. W jego organizmie znajdują się komórki jego nienarodzonego brata – bliźniaka dwujajowego. Ma zatem dwa zestawy genów. Komórki nabłonka wewnętrznej części policzka, które pobiera się do standardowych testów na ojcostwo, mają inne geny niż plemniki. Dlatego DNA komórek pobranych z policzka ojca nie zgadzała się z kodem genetycznym syna. Plemniki miały natomiast genom świadczący o tym, że ich właściciel jest ojcem chłopca.

Taka nietypowa mieszanka genetyczna może powstać w życiu płodowym. W czasie ciąży, która początkowo była bliźniacza, dochodzi do wchłonięcia jednego dziecka przez drugie. A mówiąc bardziej naukowo: łączą się ze sobą dwa zarodki albo pomiędzy zarodkami dochodzi do częściowej wymiany komórek. Zjawisko to nazywane jest chimeryzmem – od mitologicznego potwora, którego ciało było zlepkiem części ciała różnych zwierząt.

U zwierząt chimeryzm jest zjawiskiem bardziej powszechnym niż u ludzi. Tak jak u człowieka dochodzi do nich w wyniku albo połączenia zarodków, albo częściowej wymiany komórek między zarodkami. Ale może także być efektem podwójnego zapłodnienia komórki jajowej, czego u ludzi nie zaobserwowano.

Większość ludzi nie zdaje sobie sprawy, że w ich organizmie znajdują się komórki mające różne zestawy genów, choć naukowcy szacują, że nawet jeden człowiek na ośmiu może być chimerą. Chimeryzm rzadko daje bowiem o sobie znać. Świadczyć o nim może na przykład nietypowy kolor oczu lub ślady na skórze. Ostatnio jednak coraz bardziej skomplikowane procedury medyczne i precyzyjne testy genetyczne ujawniają niezwykłe historie ludzi, którzy mają podwójne DNA w swoim organizmie.

W Polsce o ludzkich chimerach głośno było przed trzema laty, kiedy udało się rozwiązać kryminalną zagadkę – zabójstwo 23-letniej studentki Kamili. Badania genetyczne ujawniły, że znalezione na miejscu zbrodni, m.in. w samochodzie podejrzanego i na ubraniu ofiary, ślady krwi pochodzą od dwóch różnych mężczyzn. A to sugerowało, że sprawców musiało być dwóch. Jednego podejrzanego udało się szybko znaleźć, ale nie wiadomo było, kim jest drugi mężczyzna.

Dopiero kilkumiesięczne śledztwo i niezwykle precyzyjne badania DNA pozwoliły ustalić, że za śmierć dziewczyny odpowiada tylko jedna osoba. Zabójcą jest 31-letni gdańszczanin, będący chimerą. Grzegorz G. kilka lat wcześniej zachorował na białaczkę i został poddany przeszczepowi szpiku kostnego, gdzie dawcą była osoba z nim niespokrewniona. Dlatego w jego ciele znaleziono dodatkowe, zupełnie inne niż jego własne DNA. To także wyjaśnia, dlaczego śledczy szukali dwóch uczestników zbrodni.

Z podobną sprawą mieli przed laty do czynienia śledczy w amerykańskim stanie Alaska. Oskarżono tam o gwałt mężczyznę, który w chwili przestępstwa siedział w więzieniu. Szybko wykluczono, by dzięki czyjejś pomocy mógł wyjść na wolność. W jaki zatem sposób na miejscu zdarzenia znalazła się jego krew? To pytanie pozostawało bez odpowiedzi. Śledczy poszerzyli krąg podejrzanych. Ustalili, że znaleziony na miejscu przestępstwa materiał biologiczny może pochodzić od jeszcze jednej osoby - od brata mężczyzny siedzącego w więzieniu. We krwi obu mężczyzn występowały komórki o jednakowym DNA, bo przed laty jeden brat oddał drugiemu szpik kostny. Dzięki temu udało się ustalić właściwego sprawcę gwałtu. Ale co by było, gdyby pierwszy podejrzany nie siedział w więzieniu i nie miał tak mocnego alibi? Pytanie o tyle zasadne, że dziś przeszczepy tkanek i narządów stają się coraz powszechniejsze, a to oznacza, że ludzi z podwójnym DNA będzie przybywać.

Komórki o różnym genomie może także dostać ciężarna kobieta. „Dawcą” będzie dziecko rozwijające się w jej łonie. W organizmie kobiety krążą wówczas dwie odmienne genetycznie grupy komórek. Po raz pierwszy o takiej sytuacji poinformowali naukowcy w 1996 roku. Wtedy we krwi kobiety znaleziono komórki jej syna, który urodził się 27 lat wcześniej. Od tego czasu uczeni nie są specjalnie zaskoczeni, gdy w ciele mężczyzny znajdują komórki z żeńskim chromosomem XX. Co więcej, wykazano, że komórki mamy mogą dotrzeć do dowolnej tkanki jej syna. W 2012 roku dr Lee Nelson, immunolog z University of Washington w Seattle znalazła w mózgu kobiety fragmenty należące do mężczyzny. (Badanie przeprowadzała po jej śmierci.) Uczona uważa, że komórki te wcale nie były bezczynne. W badaniach na myszach inny zespół badaczy wykazał bowiem, że wnikają one w tkankę nerwową, dopasowują się do niej i wykonują zadania takie same jak otaczające je komórki.

Nie wiadomo jednak, jak zachowuje się taka wymieszana tkanka. Czy wykonuje ona zadania typowe dla komórek męskich czy dla żeńskich. I czy wobec tego, powstała tak tkanka staje się bardziej podatna na choroby typowe dla płci męskiej, czy jednak zachowuje się tak jak powinna zgodnie z zapisem w chromosomie. Na razie w badaniach na myszach dowiedziono jedynie, że niewielka ilość komórek z chromosomem XX wprowadzona do organizmu mysich samców zmienia ich metabolizm. Sprawia, że stają się one mniej podatne na stres niż te samce, których nie poddano żadnym zabiegom. Tak jakby samce częściowo przejęły cechy bardziej wrażliwych od nich samic.

Ale takie dodatkowe komórki mogą mieć też zbawienny wpływ na zdrowie. Dr Lee Nelson, która zbadała mózgi 59 kobiet zmarłych w wieku od 32 do 101 lat, stwierdziła, że komórki płodu wspomagają regenerację tkanek. Dzięki temu matki są w dużo lepszej kondycji niż ich

rówieśniczki, które nigdy nie były w ciąży. Uczona wykazała, że kobiety z komórkami własnych dzieci rzadziej chorują na alzheimera. Komórki te działają więc jak cudowne lekarstwo, z czego dopiero od niedawna naukowcy zaczynają zdawać sobie sprawę.

Zobacz też: Dużo jesz, chudniesz, cierpisz na bezsenność? Możesz mieć problem z tarczycą