Het aantal vacatures mag dan al jaren de pan uitrijzen, sinds 2015 stegen de klachten over onderbetaling, uitbuiting en veel te lange werktijden met ruim 30 procent. Dat blijkt uit een pas gepubliceerd rapport van de Inspectie SZW.

In totaal zijn 878 duizend werkenden kwetsbaar voor oneerlijke toestanden op de werkvloer, volgens het rapport. Bij elkaar is dat 10 procent van de werkenden en die bevinden zich vooral in sectoren met veel laagbetaald werk en flexcontracten, zoals de schoonmaak en de landbouw. Werknemers met een kwetsbare arbeidspositie komen 2,5 keer zo vaak in de WW en acht keer zo vaak in de bijstand terecht.

Opvallend, want een krappere arbeidsmarkt versterkt de onderhandelingspositie van een werknemers tegenover werkgevers, zou je denken. Maar dat is niet vanzelfsprekend, zegt woordvoerder Elizabeth Palandeng van de Inspectie SZW. “We zien ook een grote groep kwetsbare werknemers die laagbetaald werk verrichten en vaak onzekere of flexibele arbeidscontracten hebben. Deze werknemers lopen het risico te worden onderbetaald of te lange werkdagen te maken. Daarnaast hebben zij vaker gezondheidsklachten door fysiek zwaar werk en blootstelling aan gevaarlijke stoffen.” Ook veel zzp’ers die weinig verdienen hebben te maken met lange dagen, zwaar werk en financiële onzekerheid.

Meer concurrentie

Als oorzaak voor de toegenomen oneerlijkheden, wijst de Inspectie naar verschillende ontwikkelingen. Ten eerste heeft internationalisering geleid tot meer concurrentie, waardoor prijzen en dus ook lonen in een aantal sectoren worden gedrukt. Open grenzen en toegenomen mobiliteit maakten veel goedkoop personeel beschikbaar, bijvoorbeeld uit Polen.

Maar ook digitalisering, technologisering en de introductie van de platformeconomie leidden tot slechte arbeidsomstandigheden. “De wijze waarop platformbedrijven arbeidsrelaties vormgeven is een risico voor eerlijk, gezond en veilig werken, onder andere door een hogere frequentie van avond- of nachtwerk”, vertelt Palandeng. “Vaak is sprake van flexibele contracten of moeilijk te duiden vormen van zelfstandigheid.”

Ten slotte kan de stimulering van het ondernemerschap door de overheid nadelig uitpakken voor veel werknemers. Palandeng: “Om de economische activiteit in Nederland te stimuleren zijn arbeidsrelaties in allerlei vormen mogelijk gemaakt. Denk aan allerlei flexibele contracten, uitzendconstructies, payrolling, zzp’ers, nul-urencontracten. Deze leiden echter ook tot constructies waarbij werkgevers de randen van de wet opzoeken – of daar overheen gaan – om loonkosten zo laag mogelijk te houden.”

De Inspectie SZW kondigt aan zich met extra beschikbaar geld meer te gaan inzetten om oneerlijke werkomstandigheden tegen te gaan. Zo gaat ze meer inspecties uitvoeren bij bedrijven en wil ze meer samenwerken met branche- en sociale organisaties. De Inspectie zegt de uitzendbureaus en de sectoren bouw, infrastructuur, transport, logistiek en landbouw vooral aan te willen pakken.

Via een campagne op sociale media probeert de Inspectie werkgevers direct op hun verantwoordelijkheid in de kwestie aan te spreken. Met de hashtag #daspaseerlijk wil de Inspectie laten zien hoe het hoort. De campagne start met uitingen die gericht zijn op de sectoren fruitteelt en horeca. Later volgen de sectoren schoonmaak, detailhandel en bouw.

Lees ook:

Zorgen om uitbuiting en meer ongelukken op de werkvloer

De Inspectie SZW kreeg in 2018 meer meldingen van schijnconstructies en van situaties waarin mensen zwaar financieel zijn benadeeld of zelfs uitgebuit.