Na wekenlange onderhandelingen zijn eurolanden het eens geworden over een pakket economische steunmaatregelen. Donderdagavond gingen ministers van Financiën tijdens een tweede video-overleg in een week tijd akkoord met een gezamenlijk plan om de gevolgen van de coronapandemie te dempen. Het pakket moet circa 500 miljard euro losmaken, beschikbaar via verschillende Europese fondsen. In de overeengekomen tekst zitten tegelijk nog veel losse eindjes, waarover regeringsleiders zich later deze maand nog moeten buigen.

Nederland verzette zich in de onderhandelingen lange tijd tegen soepele voorwaarden voor een lening uit het Europees noodfonds ESM. In het donderdag bereikte akkoord wordt afgesproken dat zulke strenge ‘condities’ voor leningen die samenhangen met de coronapandemie niet zullen worden gesteld. Maar wat precies als een aan coronagerelateerde lening zal gelden blijft vooralsnog onduidelijk. Over euro-obligaties, een ander voorstel waartegen Nederland zich fel verzette, is in het akkoord niets opgenomen.

Via het ESM kunnen landen gunstig honderden miljarden lenen voor hun economie. Traditioneel kan dat alleen als dat ook leidt tot strenge hervormingen. Nederland wilde dat ook nu. Maar landen in Zuid-Europa, Italië voorop, verzetten zich daar fel tegen, uit vrees gedwongen te worden harde bezuinigen door te voeren. In de compromistekst staat nu dat een lening zonder verdere eisen gebruikt mag worden voor kosten van ‘zorg, genezing en preventie’ die ‘direct of indirect’ met het virus samenhangen.

Over euro-obligaties, een ander voorstel waartegen Nederland zich fel verzette, is in het akkoord niets opgenomen

Lees ook een interview met Wopke Hoekstra: ‘Het is glashelder, van eurobonds is geen sprake’

Zowel Nederland als Italië kan dit uitleggen als een overwinning. De Italiaanse minister Roberto Gualtieri verwelkomde het akkoord omdat „alle voorwaarden voor een ESM-lening” van tafel zouden zijn. Tegelijk toonde de Nederlandse minister Wopke Hoekstra (CDA) zich „zeer tevreden” dat hij had „kunnen vasthouden aan onze inzet”.

Eurolanden kwamen verder overeen dat er naast het bestaande noodfonds nog een vergelijkbaar, kleiner fonds wordt opgezet waaruit lidstaten kunnen lenen om de lonen van werknemers die getroffen worden door de coronacrisis uit te betalen.

‘Herstelfonds’ voor economie

Daarnaast zijn er door de eurolanden afspraken gemaakt over een speciaal ‘herstelfonds’ waarmee landen hun economie er na de coronapandemie weer bovenop kunnen helpen. Maar hoe dat fonds er precies uit moet komen te zien en waar de financiering vandaan moet komen, blijft vooralsnog onduidelijk en zal later moeten worden uitgewerkt.

Met het akkoord is een eerste hobbel genomen. Tegelijk zal de discussie hiermee nog lang niet beslecht zijn. Euro-obligaties, waartegen onder meer Nederland en Duitsland zich fel verzetten, komen er voorlopig niet. Maar in de tekst is wel een passage opgenomen waarin de mogelijkheid van „nieuwe financiële instrumenten” wordt opengehouden. Onder meer Italië en Frankrijk benadrukken dat eurobonds nog altijd „op tafel” liggen. Het onderwerp zal in Europa blijven rondzingen, allereerst op een video-overleg van regeringsleiders later deze maand, maar ook in de weken, maanden en wellicht jaren daarna.

Het debat over de inzet van Europese instrumenten bij het bestrijden van de economische crisis liep de afgelopen weken hoog op. Vooral het feit dat Hoekstra hamerde op het belang van begrotingsdiscipline en strenge voorwaarden voor noodhulp stuitte in grote delen van Europa op woede. Hoekstra zag zich genoodzaakt vorige week door het stof te gaan en erkende „te weinig empathisch” te hebben gehandeld.

Update (10 april 2020): Dit artikel is rond 13.45 uur geactualiseerd.

NRC Lunchkoers De belangrijkste ontwikkelingen in de economie, op de beurzen en in het zakenleven Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 10 april 2020