Po wprowadzeniu zakazu handlu w niedziele rząd PiS szykuje kolejne ograniczenia dla branży handlowej. Chce zmniejszyć możliwość sprzedaży produktów pod marką własną przez sieci. – To uderzenie w polskich dostawców i najuboższych konsumentów – grzmi Polska Organizacja Handlu i Dystrybucji, zrzeszająca największe sieci super- i hipermarketów. Z kolei Polska Izba Handlu przekonuje, że istnieją już odpowiednie przepisy. Są one jednak martwe.

Pomysł ograniczenia sprzedaży marek własnych premier Mateusz Morawiecki po raz pierwszy przedstawił podczas odbywającego się w sobotę Europejskiego Forum Rolniczego w Jasionce. – Chcemy zaproponować ustawę, która w sposób obligatoryjny i realny obniży możliwość sprzedaży przez sieci wielkopowierzchniowe ich własnych produktów, pod ich własną marką – stwierdził Morawiecki. – To szalenie utrudnia osiągnięcie przyzwoitej marży przez polskich producentów – dodał.

Premier nie ujawnił jednak żadnych szczegółów. Zwróciliśmy się po nie do Centrum Informacyjnego Rządu. Odesłano nas do Ministerstwa Przedsiębiorczości i Technologii, które ma odpowiadać za tę ustawę. Na razie nie dostaliśmy żadnej odpowiedzi. Jednak - jak wynika z naszych informacji - jeszcze nie przesądzono, czy właśnie ten resort będzie tworzył nową ustawę.

Skąd się wzięły marki własne?

Marki własne pojawiły się w Polsce w latach 90. wraz z ekspansją super- i hipermarketów, a potem dyskontów, które na początku oferowały bardzo ograniczony asortyment. To tzw. produkty private label były ich podstawą.

Powód wprowadzenia marek sieci handlowych to oczywiście cena - są one tańsze od markowych odpowiedników, co ma duże znaczenie dla polskich konsumentów. Niższe ceny wynikają m.in. z niższej jakości tych produktów (co jednak się zmienia, bo pod markami własnymi coraz częściej oferowane są np. produkty bio) czy braku konieczności wydawania pieniędzy na ich reklamę. Produkty private label produkują zwykle te same firmy, które mają w ofercie markowe produkty. Produkując dla sieci, muszą się jednak dostosować do ich wymagań, a także warunków finansowych. Dyskont czy hipermarket może bowiem zawsze dostawcę produktów dla swojej marki zmienić.

Według danych firmy badawczej Nielsen w 2017 roku w Polsce wartościowy udział marek własnych w koszyku dóbr spożywczych i chemicznych wyniósł 19,6 proc. To mniej niż średnio w Europie, gdzie udział produktów private label sięga 31,4 proc., a na zachodzie naszego kontynentu przekracza nawet 40 proc. Na przeciwnym biegunie jest np. Rumunia z udziałem wynoszącym 12,5 proc. W Polsce najchętniej kupowane przez klientów produkty pod marką własną to nabiał (32 proc.), makarony, ryż, kasze, mąki (30 proc.) oraz kawa i herbata (25 proc.).

Uderzenie w dostawców i konsumentów

Renata Juszkiewicz, prezes Polskiej Organizacji Handlu i Dystrybucji, zrzeszającej największe sieci handlowe w Polsce, przekonuje, że pomysł ograniczenia sprzedaży marek własnych "to uderzenie w polskich dostawców i najuboższych konsumentów, którzy sięgają po produkty wysokiej jakości w możliwie najkorzystniejszych cenach".

- Wielu polskich producentów nie miałoby szansy sprzedaży swoich produktów z uwagi na ograniczone budżety marketingowe, które są konieczne, aby stawić czoła potężnym koncernom, dlatego we współpracy z sieciami handlowymi, bez ponoszenia kosztów promocji, mają szansę wejść na rynek zarówno w Polsce, jak i poza granicami kraju - do tychże sieci - mówi Business Insider Polska Juszkiewicz.

Z kolei Polska Izba Handlu, zrzeszająca głównie mniejsze i krajowe sieci handlowe, przekonuje, że nie ma potrzeby tworzenia nowych przepisów. Wystarczy egzekwować te, które już są.

Martwy przepis o udziale marek własnych

- Rozwiązania prawne w sprawie ograniczenia sprzedaży marek własnych przez sieci handlowe już istnieją. Mówi o tym art. 17d Ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zakłada on, że nieuczciwą konkurencją jest wprowadzanie do obrotu przez sieci sklepów dyskontowych marek własnych w ilości przewyższającej 20 proc. - mówi Business Insider Polska Maciej Ptaszyński, dyrektor Polskiej Izby Handlu.

Przytoczony przepis w praktyce jest martwy. Problem z nim dotyczy braku definicji sklepu dyskontowego, co rodzi wątpliwości interpretacyjne, do jakich placówek należy go stosować.

Jaki jest udział marek własnych w największych sieciach handlowych? Prawdopodobnie liderem jest niemiecki dyskont Aldi, która wszedł do Polski w 2006 roku, opierając się prawie wyłącznie na ofercie private label.

- Aldi w Polsce ma w asortymencie największą liczbę artykułów w całej grupie spółek Aldi Nord, a jednocześnie najniższy udział marek własnych w porównaniu z pozostałymi krajami. Patrząc globalnie, udział marek własnych wynosi średnio 86 proc. W Polsce jest to niecałe 75 proc. - mówi Business Insider Polska Agata Biernacka z biura prasowego Aldi Polska. Jeszcze kilka lat temu u nas było to prawie 89 proc., co pokazuje na tendencję spadkową.

Mowa jest jednak o udziale marek własnej w całej ofercie, a nie udziale w obrotach - liczby te jednak mocno nie mogą się różnić. Biernacka podkreśla, że duża część marek własnych Aldi jest produkowana w naszym kraju.

Lidl: 70 proc. obrotu stanowią produkty z Polski

Największy niemiecki dyskont w Polsce, czyli Lidl, nie ujawnia, jak wiele produktów pod markami własnymi oferuje w relacji do produktów pod markami producentów (ale udział marek własnych spadł na pewno w ciągu ostatnich kilkunastu lat). Firma chwali się jednak, że w swoich sklepach sprzedaje głównie polskie produkty.

– Sprzedaż artykułów spożywczych od polskich producentów stanowi ponad 70 proc. obrotu firmy Lidl Polska – mówi Business Insider Polska Aleksandra Robaszkiewicz, communications manager Lidla. Liczba ta dotyczy jednak wszystkich towarów, które znajdziemy w dyskoncie. – Mamy takie grupy asortymentowe, w których 100 proc. asortymentu dostarczają nam polscy producenci - np. całe świeże mięso pod marką Rzeźnik – dodaje.

Robaszkiewicz przekonuje, że aby produkować dla Lidla, trzeba spełniać szereg wymagających kryteriów. Z obecności w tej sieci małe firmy korzystają, bo mogą sprzedawać swoje produkty w innych krajach, gdzie działa dyskont.

– Wspieramy rodzime podmioty gospodarcze w eksporcie, również te, które produkują owoce i warzywa. Na przykład w samym 2017 r. poprzez naszą sieć 219 firm z Polski wyeksportowało do ponad 20 europejskich państw towary o łącznej wartość 2,3 mld zł – informuje Aleksandra Robaszkiewicz.

W raporcie rocznym największa sieć dyskontów w Polsce, czyli Biedronka, podała, że marki własne odpowiadały w 2018 roku za 41 proc. jej przychodów. Wiodące sieci hipermarketów (Carrefour, Tesco i Auchan) na razie nie odpowiedziały na nasze pytania dot. marek własnych, ale w tym segmencie udział private label jest niższy niż w dyskontach i zwykle sięga kilkunastu proc.

Coraz więcej regulacji dot. branży handlowej

Ograniczenie sprzedaży marek własnych przez sieci handlowe to kolejna regulacja, która ma mieć duży negatywny wpływ na branżę handlową w Polsce. Od roku obowiązuje ustawa ograniczającą handel w niedziele – zgodnie z którą w tym roku handel dozwolony jest jedynie w ostatnią niedzielę miesiąca (oraz wybrane niedziele przed Bożym Narodzeniem i Wielkanocą), a w przyszłym roku będzie w sumie siedem niedziel handlowych.

W 2016 roku rząd PiS wprowadził też podatek handlowy, który ma być płacony od obrotów sieci handlowych. Ustawa ta obowiązywała od 1 września 2016 roku, ale po kilku tygodniach Komisja Europejska wszczęła postępowanie w jego sprawie i wezwała Polskę do zawieszenia jego stosowania. Zdaniem KE, konstrukcja tej daniny może faworyzować mniejsze sklepy, co mogło być uznane za pomoc publiczną. W związku z trwającym postępowaniem podatek jest zawieszony do końca 2019 roku.

WARTO WIEDZIEĆ: