Hoe is het in vredesnaam mogelijk dat zo velen zich niet houden aan de regels ten aanzien van ‘Social Distancing’? De afgelopen weken hebben we te maken gekregen met een realiteit, die ver buiten het voorstellingsvermogen van ons allen lag. We worden opeens in een hoge mate met onze eigen sterfelijkheid en die van onze dierbaren geconfronteerd. Daarnaast staan de schrikbeelden van andere landen en met name Italië, ons allen op het netvlies. Wanneer we een blik op onze smartphone, tablet, laptop of televisie werpen, gaat het over besmettingen en sterftecijfers van het coronavirus (COVID-19). Er is geen ontkomen meer aan. Desondanks bereiken ons vanuit de media beelden van overvolle speeltuinen, parken, stranden en rijen mensen voor viskramen. Er zijn dus mensen die bewust dan wel onbewust het leven van zichzelf, dierbaren en kwetsbare onbekenden in de weegschaal leggen ten faveure van een lekkerbekje of bakje kibbeling.

Psychologische verklaringen

Bystander effect

Het concept van de gedeelde verantwoordelijkheid zou een rol kunnen spelen. Er zijn voorbeelden te over waar een grote groep toeschouwers niet ingrijpt bij een gebeurtenis. De individuele neiging tot helpen, is omgekeerd evenredig aan het aantal mensen dat aanwezig is in de situatie. Dit wordt wel het ‘bystander effect’ genoemd. Het coronavirus is een gezamenlijk probleem. Om tot een oplossing te komen zullen we hiervoor allen de verantwoordelijkheid moeten dragen. Dit betekent dat we met 17,4 miljoen mensen verantwoordelijk zijn voor de oplossing. Uit onderzoek (Liebst et al., 2019) blijkt dat mensen eerder geneigd zijn om in actie te komen wanneer er een sociale verbinding met het (mogelijke) slachtoffer wordt ervaren.

Korte termijn beloning

Het blijkt dat zowel dieren als mensen op zoek zijn naar beloningen op korte termijn. Dit is zelfs het geval wanneer de gevolgen op de langere termijn negatief zijn (Gureckis & Love, 2010). Een voorbeeld hiervan is het consumeren van voeding met veel toegevoegde suikers: Het korte termijn effect is een goed gevoel. Het gevolg op de lange termijn kan echter obesitas of diabetes zijn. Met het mooie weer willen mensen er op uit. Hoewel de gevolgen op het gebied van de gezondheid en economie momenteel desastreus zijn, verkiezen veel mensen toch hun korte termijn beloning. Men vergeet voor het gemak even de negatieve lange termijn gevolgen van hun gedrag voor de gezondheid van zichzelf, dierbaren en kwetsbaren in de samenleving.

Onvolledig doorontwikkeld brein

Voor kinderen en jongeren geldt dat hun brein nog niet voldoende tot ontwikkeling is gekomen om de gevaren voor zichzelf en anderen goed te kunnen beoordelen (Jensen & Silveri, 2015). Zij hebben hier sturing bij nodig. Je kunt het hen derhalve niet volledig aanrekenen dat ze bijvoorbeeld op een pleintje samen komen om te voetballen. De verantwoordelijkheid voor hun gedrag ligt voor een groot deel bij de ouders.

Geef kwetsbaren een gezicht

Voor een aanzienlijk deel van de bevolking is het coronavirus nog een ver-van-mijn-bed-show. Daarom is het belangrijk om hun sociale binding met de kwetsbaren in onze samenleving te benadrukken. Mensen die een grote connectie voelen met (mogelijke) slachtoffers zijn namelijk eerder geneigd om in actie te komen dan wanneer die binding er niet is (Liebst et al., 2019). Er zou meer nadruk gelegd kunnen worden op de verantwoordelijkheid die mensen hebben ten aanzien van bijvoorbeeld hun ouders, opa’s, oma’s, buurman of buurvrouw. Het verhelderen van het (in)directe gevolg van hun gedrag voor hun sociale omgeving; namelijk de kans op het overlijden van een ouder, opa, oma, buurman of buurvrouw kan helpend zijn in de besluitvorming.

De kwetsbaren zouden meer een gezicht kunnen krijgen. We herinneren ons allen de indringende campagne voor de spierziekte ALS (Amyotrofische Laterale Sclerose). De ruwste bolsters, zelfs zonder blanke pit, zouden onmiddellijk zichzelf de Mont Ventoux op willen martelen om geld in te zamelen voor de slachtoffers van deze verschrikkelijk ziekte. Het is goed voor te stellen dat een oproep van kwetsbare mensen iemand wel drie keer doet laten nadenken, alvorens hij of zij in een lange rij gaat staan voor een gebakken visje.

Geschreven door drs. Rienk Spoelstra, Psycholoog





Klik hier voor meer blogs