Polak za kierownicą. Temat-rzeka. Wrzucenie go na Facebooka albo na forum gwarantuje ożywioną dyskusję, groźby karalne, przekleństwa i normalne w takich sytuacjach przekonanie o własnej nieomylności i nieśmiertelności.

Z jednej strony piesi wystawieni na ciężką próbę i atakowani na chodnikach i drogach przez rowerzystów i kierowców. Z drugiej rowerzyści, którym ostatnio obrywa się i od pieszych (za jazdę po chodnikach), i od kierowców (za jazdę po jezdni). I wreszcie kierowcy, którzy zbierają solidarnie i od pieszych, i od rowerzystów. I mamy taki radosny pat, który byłby nieco bardziej radosny, gdyby nie towarzyszący mu masowy ubój Polaków na drogach, który trwa nieprzerwanie i w różnym natężeniu od zawsze.

Oczywiście sytuacja na drogach zmienia się na korzyść, co związane jest z poprawą infrastruktury i jej jakości – przybyło nam dróg ekspresowych i autostrad, po których poruszamy się bezpieczniej, i na których dużo trudniej pójść na czołówkę z ciężarówką. Polepszyło się też bezpieczeństwo pojazdów, którymi jeżdżą Polacy. Jasne, dalej kupujemy używane pojazdy zza granicy, ale sprzedaż nowych samochodów z roku na rok rośnie lub utrzymuje się na zbliżonym poziomie.

Więc skoro na drogach jest tak dobrze, to dlaczego jest tak źle?

Przejrzałem raport NIK „Organizacja i przygotowanie do działań ratowniczych na autostradach i drogach ekspresowych”, z którego wynika, że pomimo, zdawałoby się, bezpieczniejszych i bardziej komfortowych warunków jazdy, polskie trasy szybkiego ruchu przypominają jatkę.

W roku 2016 na autostradach i drogach ekspresowych miało miejsce 688 wypadków, w których zginęło 120 osób, a 987 zostało rannych. Na każdy 1000 km tych dróg przypadało więc 206 wypadków, 36 ofiar śmiertelnych i 296 rannych osób. W tym samym czasie na każdy 1000 km dróg publicznych przypadało 80 wypadków, 7 ofiar śmiertelnych i 97 rannych. Dysproporcja powalająca.

Jasne, wytłumaczenia są proste – bardziej intensywny ruch na trasach szybkiego ruchu, wypadki na nich mają bardzo często charakter katastrof w ruchu lądowych, w których uczestniczy wiele pojazdów i osób. Z pomocą w ocenie ciężkości wypadków przychodzi nam znowu prosta statystyka: na 100 wypadków na drogach publicznych przypadało 9 osób zabitych i 121 rannych, podczas gdy na autostradach było to 12 ofiar i 146 rannych, zaś na ekspresówkach odpowiednio 26 i 139. Zapewne ofiar śmiertelnych byłoby mniej, gdyby nie fakt, że polscy kierowcy nie potrafią zrobić „korytarzu życia” dla pojazdów ratowniczych, przez co pomoc często nie jest w stanie dotrzeć na czas. Pamiętajmy bowiem, że na autostrady i ekspresówki da się wjechać tylko na węźle a nie co kilka kilometrów.

Oczywiście wszystkie te liczby nie tłumaczą, dlaczego na trasach szybkiego ruchu trwa taki ubój. Pozwólcie zatem, że posłużę się anecdatą, czyli spostrzeżeniami własnymi nie opartymi na danych. Ostatnimi czasy pojeździłem trochę po takich trasach i się nie dziwię niczemu. Ani liczbie ofiar, ani skali wypadków. Dwie przyczyny – kompletne zdziczenie na drodze, brak sygnalizowania manewrów, gwałtowne i kompletnie bezmyślne zachowania kierowców, zero płynności w ruchu i rajdowcy, którzy siadają na ogonie samochodowi wyprzedzającemu lewym pasem z prędkością 160 km/h i migają mu światłami, żeby szybciej zjeżdżał na prawo. Sam się tak raz dałem wystraszyć, bo szybki miś na zderzaku jakoś mnie stresuje. Do tych elektrycznych kierowców nie dociera, że ich manewry odczuwa cała kolumna pojazdów, w której się aktualnie znajdują. I wystarczy jeden lekko nieuważny kierowca, żeby wszystko poszło w drebiezgi.

Drugi powód to brak drogowego obycia. Chętni mogą poczytać o przyczynach karamboli na polskich autostradach. Kierowcy hamowali przed korkiem spowodowanym wypadkiem, gasili silnik i czekali, nie pomyślawszy nawet o włączeniu awaryjnych. Po czym wbijali się w nich z tyłu nieszczęśnicy, którzy trochę nie spodziewali się samochodów stojących na autostradzie, w związku z czym radośnie pomykali sobie 130 na godzinę.

O nagminnym zatrzymywaniu się na odsik na poboczu nawet nie będę wspominał, ludziom dalej wydaje się, że to żaden problem odlać się przez autostradową barierkę a MOP kojarzy im się wyłącznie z taką śmieszną szczotką do podłogi.

Wrócę jeszcze do wypadków na autostradach

W 2014 roku na S8 w Kowiesach zderzyło się 11 samochodów. W zasadzie to mała kraksa w porównaniu z karambolami w Niemczech na 250 i 200 aut, w Holandii na 150, w Wielkiej Brytanii na 140, czy w Belgii na 100. Łącznie 840 pojazdów i trzy ofiary śmiertelne. Tyle samo co przy 11 samochodach w Kowiesach. Nieporównanie mniejsze polskie karambole pociągają za sobą proporcjonalnie nieprawdopodobnie dużo ofiar. Zabawmy się w prostą, makabryczną matematykę. Wiecie ile osób zginęłoby w tych wszystkich kraksach na zachodzie Europy gdyby proporcjonalnie przeliczyć ofiary w stosunku do wypadku w Polsce? 229. Słownie: dwieście dwadzieścia dziewięć.

Wszystkim, którzy zechcieliby zarzucić mi manipulację przypomnę inne zdarzenia na polskich autostradach. A4 – 9 samochodów i 2 ofiary, dwa zdarzenia na A2, w każdym 6 aut i 2 ofiary. To nie są incydenty, to powtarzające się sytuacje, w których w stosunkowo zdawałoby się niewielkich karambolach ginie tyle osób, co w wypadkach na 200 aut na Zachodzie.

Wszystkim, którzy chcieliby się spytać „no dobra, a ilu było rannych, cwaniaczku” już mówię: 250 plus minus, bo o ile w przypadku ofiar śmiertelnych są zawsze dokładne dane, to dla rannych serwisy informacyjne często przybliżają. Po wypadku w Kowiesach hospitalizowano 25 osób. Zróbmy to samo, co w przypadku ofiar śmiertelnych i zobaczmy, ile osób powinno zostać rannych, gdybyśmy przeliczyli to proporcjonalnie do zajścia krajowego. Otóż 1909 osób.

Przekonaj kierowcę, żeby zwolnił

Tak, wiem. Takie przeliczanie nie ma sensu, bo coś tam, coś tam. W ogóle odnoszę czasami wrażenie, że w tym kraju nic nie ma sensu. A już najmniej przekonywanie kierowców, żeby zwolnili i zachowali czujność na drodze.

Zerknijmy jeszcze szybko na wypadki ogółem w 2016 roku. Na Policję zgłoszono 33 664 wypadki drogowe mające miejsce na drogach publicznych. O 697 wypadków więcej niż rok wcześniej (+2%).

3026 osób poniosło w nich śmierć. To 88 osób więcej niż rok wcześniej (+3%).

Rannych zostało 40 766 osób, w tym 12 109 ciężko. 988 osób więcej w stosunku do 2015 (+2,5%).

Zgłoszono Policji 406 622 kolizje drogowe, o 44 357 więcej niż rok wcześniej (+12%). Dzwonów niezgłoszonych nikt nie jest w stanie policzyć.

Liczba wypadków na 100 000 mieszkańców wynosi w Polsce 87,6; rannych 106,1 zaś zabitych 7,9.

Kolejna ponura ciekawostka – 20 349 wypadków, 1781 zabitych i 24 564 rannych to pokłosie dobrych warunków atmosferycznych. Podczas zdarzenia nie padał deszcz, śnieg ani grad. Nie było mgły ani chmur. Kierowcy nie oślepiło słońce, nie dostał też silnego bocznego podmuchu wiatru. Miał ładną pogodę, ale i tak się nie udało. 23 432 wypadki zdarzyły się w ciągu dnia, prawie tyle samo na terenie zabudowanym, 18 271 na prostym odcinku drogi.

„Jeżdżę szybko, ale bezpiecznie”

Główne przyczyny? Ciągle ta sama, streszczająca się w dwóch hasłach polskiej husarii drogowej „lubię zapierdalać” oraz „jeżdżę szybko, ale bezpiecznie”. Jak widać – niekoniecznie.

Bardzo smutna jest statystyka rodzajów zdarzenia. Na pierwszym miejscu jest boczne zderzenie się pojazdów (10 031 zdarzeń, 584 zabitych, 12 706 rannych), na drugim najechanie na pieszego. Kierowcy zrobili to w 2016 roku aż 8 255 razy, zabijając 859 i raniąc 7 838 osób. 28% zabitych na polskich drogach w roku ubiegłym to piesi, w których wjechał samochód.

Piesi byli winni w 2449 wypadkach, dla 399 skończyło się to śmiercią, 2093 zostało rannych. W ponad połowie przypadków było to spowodowane nieostrożnym wejściem na jezdnię, przechodzenie w miejscu niedozwolonym i na czerwonym to ledwie 20% zdarzeń i 18% zabitych, co może być pewną podpowiedzią dla Policji, jak nas skutecznie chronić i dlaczego walenie mandatów za przechodzenie w miejscu niedozwolonym nie zwiększa bezpieczeństwa pieszych. No ale do rozwiązań zachodnich w tej materii musimy dorosnąć.

I na sam koniec tej ponurej wyliczanki liczby, które pokazują stosunek kierowcy do pieszego. 4074 wypadków zdarzyło się na przejściu dla pieszych. Śmierć w ich wyniku poniosło 250 osób, 4054 zostały ranne. Zdarzenia na przejściach dla pieszych stanowiły 48% wszystkich wypadków z pieszymi. W miejscu, w którym pieszy jest w teorii szczególnie chroniony i powinien czuć się szczególnie bezpiecznie, ma w rzeczywistości bardzo duże szanse na śmierć albo kalectwo. A jak ma dodatkowo pecha, to wlepi mu się wtargnięcie na przejście.

Próbowałem kiedyś wytłumaczyć o co chodzi z wtargnięciem znajomym Francuzom. Na początku mnie nie zrozumieli. Potem stwierdzili, że sobie z nich jaja robię. Na koniec zaś stwierdzili, że to jakiś absurd i dzicz. W pełni się z nimi zgadzam, wtargnięcie na przejście to obraza i policzek dla pieszych, oraz pokłosie tego, jak się ich u nas traktuje.

Mógłbym tak jeszcze długo, ale mi się odechciało. Szerokości.