Als je weet dat je anderhalf uur stresstelevisie boven het hoofd hangt, zie je in het NOS Journaal één lange stressparade. Met dinsdagavond kinderopvangstress, islamitische-scholenstress, IS-stress en elektrische-autostress. De weerstress wist ik net te ontwijken door naar NPO2 te schakelen. Daar gooide Jeroen Wollaars in de vooraankondiging van Nieuwsuur ook nog identiteitsbewijzenstress, holocaustmonumentenstress en AIVD-aangifte-tegen-journalistenstress in mijn mandje. Waarna hij op uiterst montere toon het live Nationaal Stressdebat aankondigde. Geen Wollaarsstress, zoveel was duidelijk.

In het Nationaal Stressdebat (Omroep MAX) zelf schoot onder leiding van Cees Grimbergen en Elles de Bruin de stress razendsnel uit de startblokken. „Bóódschappen doen”, zei een vrouw op luide toon. Daar had ze nou echt een „pishekel” aan. Je wil gewoon een pak melk, maar er zijn „zoveel namen, zoveel pakjes, ik word er knettergek van”. Ze sprak „pak melk” uit alsof het een oneerbaar voorstel was.

Het andere uiterste was Arnold van Gestel, een chauffeur die de stress naar eigen zeggen 35 jaar geleden had afgeschaft. „Iedereen hier zegt ‘moet, moet, moet’. D’r moet helemaal niks.” Hij bevoorraadde supermarkten. „Hoeveel deadlines moet jij per dag halen?”, vroeg Grimbergen op gezwollen toon. Tussen de twaalf en de zeventien, antwoordde Van Gestel. „Wat gebeurt er als je dat niet haalt?” ging Grimbergen door. „Dan wordt de baas boos”, schouderophaalde de man. „Anders moet hij er maar voor zorgen dat er geen fietsers in Amsterdam zijn en dat alle stoplichten op groen staan.”

We willen allemaal wel zo onverstoorbaar zijn als Arnold van Gestel, maar dat lukt niet iedereen. Een op de zes werknemers heeft burnoutklachten. De studio zat er vol mee, gemengd met experts – die trouwens vaak ervaringsdeskundigen waren. Met veel verhalen. Het sprong wat onrustig van het een naar het ander: van een vwo-scholiere die astronaut wilde worden, via een vluchteling die zich over de kop werkte tot een vrouw die in een bedrijf werkzaam is als Chief Happiness Officer. Met ‘wandelende bila’s’ probeert zij de werknemers aan het eind van de week het ‘gelukscijfer’ 8 te bezorgen.

Het regende tips over ontspanning, telefoongebruik, nee zeggen, op jezelf letten, praten, naar je lichaam luisteren en je niet laten opjagen door verwachtingen van anderen of van jezelf – maar de praktijk liet vooral zien hoe moeilijk het is om die ogenschijnlijk eenvoudige aanwijzingen op te volgen. Schrijfster Sarah Domogala vatte samen: „We zijn met zijn allen over de kop geslagen.”

Schrijfster Sarah Domogala vatte samen: we zijn met zijn allen over de kop geslagen

Wat het Nationaal Stressdebat dan weer nauwelijks was, was een debat. Pas toen na een uur psychiater Esther van Fenema aan tafel zat met enkele van de 4500 stress- en burnoutcoaches van Nederland, ging het er stevig aan toe. Van Fenema voer uit tegen ‘mentale kwakzalvers’. „Het brein is geen doos waar iedereen maar met zijn tengels aan kan zitten.”

Van Fenema vreesde dat mensen met een depressie gevaarlijk lang in het coachcircuit blijven hangen. De coaches aan tafel verdedigden zich, maar de discussie bleef een beetje in het luchtledige hangen. De in een debat voor de hand liggende vraag of er strengere regels voor coaches moeten komen, bleef boven tafel zweven.

Ook al omdat het programma alweer verder moest richting een afsluiting door filosoof Menno de Bree, die hard was voor ouders die hun kinderen vertellen dat ze hun hart moeten volgen. Dat is geen wijze raad (want het geeft geen route aan) en komt dus neer op emotionele mishandeling. Oei! Ik hoop maar dat niet te veel ouders daarvan in de stress geschoten zijn.

NRC Kijktips Wat moet je deze week kijken? Tips voor boeiende programma’s, series en films Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 10 juli 2019