„Jur” walczył na Woli, w Starym Mieście, Śródmieściu i na Czerniakowie. Nie wahał się raz po raz narażać swojego życia – za swoje bohaterstwo w powstaniu warszawskim otrzymał szereg odznaczeń. Po latach przyznaje jednak, że nie wszystko poszło tak, jak powinno…

[Opowiada Edmund Baranowski, pseudonim „Jur”:]

Można powiedzieć, że gdy wybuchło Powstanie, byłem już dorosłym człowiekiem. Rozpocząłem dwudziesty rok życia, czyli byłem znacznie starszy niż większość powstańców. Chłopcy u mnie w oddziale to byli głównie piętnasto-, szesnasto-, siedemnastolatki. Czy zastanawiałem się, czy brać udział w tym zrywie czy nie? Nigdy. To, że idę walczyć, było dla mnie oczywiste. Już od trzech lat byłem członkiem Armii Krajowej i byłem gotowy na każdą ewentualność.

„W powietrzu była radość”

Do tego ważnego dnia przygotowywaliśmy się i psychicznie, i fizycznie przez wiele miesięcy. Wiedzieliśmy, co będziemy atakować i jak mamy się zachować. Każdy z nas zdawał sobie sprawę, że może zginąć. Ale umówmy się, takie samo ryzyko niosło ze sobą wyjście z domu przez całą okupację. Można było wpaść w łapankę albo akcję, o której się nic nie wiedziało, a padały strzały.

Pierwszy dzień sierpnia był niezwykle piękny i słoneczny. O godzinie dziesiątej trzydzieści w Warszawie rozległ się ryk syren do obrony przeciwlotniczej, ale że dzień był bezchmurny, widzieliśmy, że niebo jest puste i nie ma na nim żadnych samolotów. Wszyscy byliśmy zdziwieni, nie wiedzieliśmy, o co chodzi. Nawet dowódca garnizonu niemieckiego, generał Reiner Stahel, pisał w swoich pamiętnikach, że i jego dźwięk tych syren zaskoczył. Do dzisiaj nie wiadomo, kto je uruchomił i dlaczego. Wyły przez trzy minuty i wzbudziły spory niepokój. Przecież na ten dzień zaplanowaliśmy Powstanie.

Niedługo później przyszli do mnie koledzy z informacją, że mamy się stawić przy Szpitalu Wolskim. Idąc na miejsce zbiórki, zbieraliśmy po drodze pozostałych kolegów z plutonu. Na miejscu każdy z nas dostał biało-czerwoną opaskę. To budziło niezwykłe emocje. W powietrzu była radość, po prostu w pewnym sensie czuliśmy się wolni. Marzyliśmy o tym przez bardzo długi czas, przez całą okupację. Jednocześnie gdzieś w tle słychać było salwy karabinów maszynowych. Ani na chwilę nie zapomnieliśmy, po co tu jesteśmy i jakie jest nasze zadanie (…).

W Powstaniu byłem żołnierzem. Wiązało się to z tym, że musiałem być zawsze na posterunku i zawsze gotowy do akcji. Zadania były różne: albo obserwacja przedpola, albo krótkie wyprawy na zewnątrz, by zdobyć dodatkowe uzbrojenie, co było niezwykle trudne, albo oczywiście akcje z bronią w ręku. To one były najcięższe. W mojej głowie siedziała wtedy tylko jedna myśl – nie dać się trafić i przetrwać. Wybrać taką pozycję, by móc obserwować to, co dzieje się naokoło, ale jednocześnie być starannie osłoniętym.

Wybuch i ściana ognia

Momentów, w których mogliśmy zginąć, było wiele, szczególnie gdy byliśmy w natarciu, ale były też niebezpieczne sytuacje na pozycjach obserwacyjnych. I tu mam takie wspomnienie: prowadziliśmy ogień z budynków przy ulicy Książęcej na rogu z ulicą Rozbrat. Kilkaset metrów od nas było wejście do tunelu linii średnicowej. Na posterunku byliśmy we dwóch: ja i Tadeusz Jędrzejewski „Wszebor” .