De Wiv treedt, zoals gepland, op 1 mei in werking. Beeld AFP

Het kabinet gaat meerdere wijzigingen doorvoeren in de wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv). Zo komt er expliciet in de wet te staan dat het aftappen van de kabel ‘zo gericht mogelijk’ moet gebeuren. Ook worden er meer eisen gesteld aan het delen van de data met buitenlandse inlichtingendiensten.

De vier coalitiepartijen hebben daarover donderdag een akkoord bereikt, bevestigen meerdere bronnen. Het kabinet zal de beslissing vrijdag na de ministerraad bekendmaken. In totaal wil het op zes punten tegemoetkomen aan de bezwaren van het nee-kamp bij het raadgevend referendum op 21 maart. In de kabinetsbrief zouden ook voornemens staan om meer zekerheden te bieden over gevoelige data van bijvoorbeeld medici en journalisten, maar details daarover ontbreken.

De Wiv treedt, zoals gepland, op 1 mei in werking, maar minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren gaat tegelijkertijd aan de slag met ‘het wetgevingstraject’ om de ‘aftapwet’ aan te passen. Dat zal zeker enkele maanden gaan duren.

Het akkoord moet ook de spanningen wegnemen in de coalitie, die volledig verrast werd door het nee bij het referendum. Zowel de opiniepeilingen als intern onderzoek van het kabinet-Rutte III hadden juist gewezen op een duidelijke overwinning voor het ja-kamp. Uiteindelijk stemde 49,44 procent tegen en 46,53 voor.

Zeker D66 was er na die uitslag op gebrand aanpassingen door te voeren. In de oppositie was de partij nog tegen de Wiv. Bovendien stemden bij het referendum vooral hoogopgeleide jongeren tegen de ‘aftapwet’ – een electorale groep die D66 na aan het hart ligt. Driekwart van de achterban verwachtte volgens opiniepeilingen ook aanpassingen.

De achterban van VVD (73 procent) en CDA (63 procent) was juist overwegend voor de wet. Beide regeringspartijen waren erop tegen dat de inwerkingtreding van de wet uitgesteld zou worden. CDA-leider Sybrand Buma wilde aanvankelijk helemaal geen wijzigingen doorvoeren, maar hij stond daarin alleen. VVD en ChristenUnie vonden wel dat de tegenstanders enigszins tegemoetgekomen moesten worden.

De huidige deal is een compromis. De wet wordt gewoon van kracht, maar er komen dus wel enkele aanpassingen. Voor de coalitie blijft het gezichtsverlies beperkt, omdat het kabinet naar aanleiding van een Kamermotie al eerder had toegezegd dat de diensten ‘zo gericht mogelijk’ te werk moeten gaan. De Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten, die de diensten controleert, drong er ook op aan om die voorwaarde in de wet op te nemen.

Het is de vraag of de tegenstanders van deze aanpassing onder de indruk zijn. Een criticus noemde de voor de hand liggende wijziging eerder in de Volkskrant een ‘mini-ministapje’.

Het kabinet zal dus nieuwe voorwaarden stellen aan het delen van de data met buitenlandse diensten. Zo zou volgens ingewijden duidelijk moeten zijn dat het om democratische bondgenoten gaat. Tegenstanders waarschuwden tijdens de campagne dat Nederlandse data in handen konden komen van een regime als dat van Erdogan in Turkije. Die vrees lijkt de coalitie nu te willen wegnemen.