Agenten voor een woning in Vlaardingen in verband met een grote anti-terreuractie waarbij zeven mannen zijn aangehouden in Weert en Arnhem, een van deze mannen was Hardi N. Beeld ANP

Dat blijkt uit een inventarisatie van de Volkskrant onder 25 gemeenten die sinds 2015 jaarlijks zes miljoen euro ontvangen van het ministerie van Veiligheid en Justitie voor de versterking van de persoonsgerichte aanpak. Voor zover bekend is niet eerder in kaart gebracht hoeveel geradicaliseerde moslims deze behandeling krijgen. De acht gemeenten die het leeuwendeel van het geld toebedeeld krijgen – Den Haag, Amsterdam, Utrecht, Rotterdam, Delft, Arnhem, Zoetermeer en Gouda – gelden algemeen als de gebieden waar de meeste Syriëgangers en -terugkeerders vandaan komen.

Het aantal personen dat de diverse instanties volgen ligt in de praktijk waarschijnlijk nog hoger, aangezien slechts negen van de 25 gemeenten bereid waren getallen te openbaren. De gemeente Den Haag wilde ook geen exacte cijfers noemen en hield het bij ‘enkele tientallen’ geradicaliseerde moslims die vallen onder de PGA.

Afgelopen dagen was er veel lof voor deze PGA. Aanleiding was de arrestatie twee weken geleden in Arnhem van de 34-jarige Hardi N. Zijn arrestatie, en die van zes anderen, betekende het einde van een terreurcel die vergevorderde plannen voor een aanslag zou hebben. Volgens burgemeester Ahmed Marcouch van Arnhem konden N., de spil in de terreurcel, en twee andere Arnhemmers gearresteerd worden doordat de gemeente tijdig zorgen uitte naar de inlichtingendiensten over hun gedrag en contacten.

Aanslagen voorkomen

‘We hadden deze mannen al heel lang in beeld’, zei Marcouch. ‘Ze behoren tot een groep van circa 25 Arnhemse jongeren waarover we ons zorgen maken. We kennen hun vaders en hun moeders en al hun relaties. Dat is de basis van het succes. Zo kunnen we aanslagen voorkomen.’

De methode van PGA is al enkele jaren de gebruikelijke aanpak waarbij politie- en inlichtingendiensten, gemeentelijke instanties en zorginstanties – reclassering, jeugdzorg, jongerenwerkers – samenwerken om geradicaliseerde moslims in de gaten te houden. De maatregelen verschillen van een wijkagent die aan de deur zijn zorgen uit, tot dwingende begeleiding naar werk of onderwijs. In sommige gevallen kan justitie een gebiedsverbod opleggen. De methode lijkt op de Top600-aanpak van Amsterdam, waarbij de gemeente samen met onder meer de politie en het OM de zeshonderd personen volgt die de afgelopen jaren zware criminele feiten pleegden. Een beslissing om tot een PGA over te gaan vindt altijd achter gesloten deuren plaats en ligt nooit ter inzage voor de desbetreffende personen.

Beeld de Volkskrant

Sinds 2014 zijn het vooral jongeren die terugkeerden van de jihadistische strijd in Syrië, of die probeerden uit te reizen, die met de PGA te maken krijgen. Een ander deel betreft personen die er vergevorderde radicaalislamitische ideeën op na houden. Nederland telt op het moment ongeveer 55 terugkeerders uit Syrië. In de komende jaren moet er volgens de Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid (NCTV) ook rekening gehouden worden met de vrijlating van gedetineerde jihadisten van wie bekend is dat zij volharden in hun radicale ideeën. Links- en rechts-extremisme kunnen ook onder de PGA vallen, maar dat lijkt minder vaak voor te komen.

Toezicht ontbreekt

Advocaten en mensenrechtenorganisatie Amnesty International hekelen het ontbreken van toezicht op de PGA: wie oordeelt over de duur, of de maatregel proportioneel is, en of die niet leidt tot discriminatie?

‘De gedachte achter een PGA is misschien nog enigszins begrijpelijk. De overheid wil bepaalde veiligheidsgevaren voorkomen’, zegt advocaat Jo-Anne Nijland die een cliënt bijstond die met de PGA te maken had. ‘Maar soms treft de overheid daarbij mensen die niets misdaan hebben en niet snappen waarom juist zij aangepakt worden.’

Terrorisme-onderzoeker Jelle van Buuren van de Universiteit van Leiden wijst er juist op dat geprobeerd wordt om de PGA met de grootst mogelijke zorg toe te passen. Dat leidt volgens Van Buuren tot evidente resultaten. ‘Er zijn voorbeelden van zeer kwetsbare, jonge mensen die dreigden meegezogen te worden in radicale clubjes – als je ze daaruit weet los te weken dankzij een PGA, bescherm je ze in feite.’