Obóz koncentracyjny „Gross Rosen” zbudowany przez Niemców w czasie II wojny światowej był jednym z najcięższych miejsc kaźni Polaków. Więźniowie polskiego pochodzenia wygrali tam po raz pierwszy z Niemcami w meczu piłkarskim 1:0. Strzelcem złotej bramki był więzień obozu Zdzisław Lewandowski.

W obozie Gross–Rosen rozgrywki piłkarskie miały najpoważniejszy charakter, w szczególności od wiosny 1943 roku, kiedy pojawił się w nim Walter Ernstberger. Rozgrywki sportowe organizowane były przez władze obozowe dla uciechy esesmanów, którzy w ten sposób chcieli kontynuować swoje zainteresowania sprzed wojny.



– Realizacja rozgrywek sportowych nie była taka łatwa, gdyż każdy z nas był bardzo wyczerpany i nie miał po prostu siły. Z pomocą przyszli nam koledzy, którzy w obozie byli na funkcjach. Pomocą było otrzymanie raz w miesiącu paczki żywnościowej – wspomina więzień Jerzy Kowalewski.

#wieszwiecej | Polub nas

Bramki były przenoszone z miejsca na miejsce, stawiano je zamiast szubienic. Zawodnicy musieli grać na żwirze. Mecze odbywały się w każdą niedzielę w godzinach popołudniowych. Rolę boiska odgrywał plac apelowy. Nie było trybun.Obozowi krawcy w ukryciu szyli stroje, a szewcy przygotowywali po nocach buty do gry. Obóz kierował się własnymi zasadami. Polscy piłkarze byli więźniami, oczekującymi na śmierć, a Niemcy czuli się panami życia i śmierci. Wszystkie nieszczęścia codziennego życia zeszły na dalszy plan. Polacy nie mieli możliwości trenować.Pracowali jak niewolnicy po kilkanaście godzin dziennie. Nie chodziło im wcale o ambicje sportowe. Na pierwszy plan wysunął się aspekt polityczny i metafizyczny. Wszyscy bez wyjątku stawiali sprawę jasno – jeśli wygramy z Niemcami, to przeżyjemy obóz. Jeśli przegramy, to tylko Bóg może nam pomóc.– Tupetowi i sile fizycznej naszych niemieckich przeciwników przeciwstawialiśmy niesłychaną ambicję, spokój i technikę – wspominał Czesław Skoraczyński, uczestnik meczu, przedwojenny piłkarz Pogoni Lwów.W składzie wygranej drużyny polskiej znaleźli się: Kazimierz Burgacki, Marian Gadaj, Hibner Ryszard, Kazimierz Jurowicz, Władysław Kidacki, Jerzy Kowalewski, Józef Koziołek, Zdzisław Lewandowski, Jerzy Luda, Ryszard Łysakowski oraz Ryszard Moruś.

– Emocje były nie do opisania. Gra prowadzona była z pasją, choć sportowo, nad czym czuwał sędzia. Doprowadzała widownię do białej gorączki. Nawet muzułmanie porzucali poszukiwania jedzenia i budzili się na dwie godziny ze swej tępoty. Krzyki biegły gromko pod niebiosa – relacjonował Tadeusz Śliwiński.



„Zaczęli z pasją tłuc kijami”



Mecz z Niemcami okupiony był niesamowitymi wyrzeczeniami i wieloma kontuzjami.



– Pamiętam momenty, kiedy grający na środku ataku w polskiej drużynie główkował na bramkę do centry na wysokości pół metra, pomiędzy blokującymi go obrońcami niemieckimi. Piłkarze wychodzili po meczu obdarci w wielu miejscach ze skóry i dlatego było tak wielu pokaleczonych, wymagających opieki niezawodnego Pietrzaka – tak zapamiętał tamten mecz Henryk Kobylański.



– Po skończonym meczu poszliśmy razem z drużyną niemiecką do łaźni. Potem wróciliśmy na bloki. Wypoczynek wieczorny został brutalnie zakłócony przez zorganizowany napad załogi esesmańskiej obozu. Zaczęli z pasją tłuc kijami znajdujących się tam więźniów, masakrując zaskoczonych i niezdolnych do ucieczki. Był to odwet za wygrane przez Polskę zawody i nasi oprawcy już się z tym nie kryli – wspominał Czesław Skoraczyński.

Wystawa o polskich piłkarzach



Grażyna Choptiany jest jedną z autorek wystawy „Herosi w pasiakach”, poświęconej sportowi za drutami obozu koncentrującego, którą można obejrzeć w muzeum Gross-Rosen.



– W obozie koncentracyjnym Gross-Rosen odbywały się rozgrywki piłkarskie między różnymi grupami więźniów. I rzeczywiście w jednym z takich meczów zwycięską bramkę strzelił zawodnik o nazwisku Lewandowski. Tyle że był to Zdzisław Lewandowski. A przeciwnikami Polaków byli niemieccy więźniowie. To wszystko odbywało się w atmosferze codziennego terroru, wyniszczającej pracy w kamieniołomach i śmierci – mówi portalowi tvp.info Grażyna Choptiany, kierownik działu oświatowego Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy.



Po czym dodaje. – Pamiętajmy, że nie możemy porównywać meczu Polska-Niemcy na Euro 2016 do rozgrywek, które odbywały się w KL Gross-Rosen w czasie II wojny światowej. Teraz można się cieszyć widowiskiem i jest to coś zupełnie normalnego. Nic nikomu nie grozi. To rozrywka ludzi wolnych – podkreśla.



Obóz Gross-Rosen powstał w sierpniu 1940 roku jako filia KL Sachsenhausen, której więźniowie przeznaczeni byli do pracy w miejscowym kamieniołomie granitu. Pierwszy transport przybył tam 2 sierpnia 1940 roku. 1 maja 1941 roku Arbeitslager Gross-Rosen uzyskał status samodzielnego obozu koncentracyjnego. W pierwszych dwóch latach istnienia KL Gross-Rosen był małym obozem, nastawionym w dalszym ciągu na obsługę kamieniołomu. Mordercza 12-godzinna praca w kamieniołomie, głodowe racje żywnościowe, brak należytej opieki lekarskiej, nieustanne maltretowanie i terroryzowanie więźniów zarówno przez załogę SS, jak i więźniów funkcyjnych powodowały duża śmiertelność, a KL Gross-Rosen był postrzegany jako jeden z najcięższych obozów koncentracyjnych. Szacunkowa liczba ofiar obozu Gross-Rosen wynosi około 40 tysięcy.



Przy pisaniu tekstu korzystałem z publikacji wp.pl, onet.pl

