Analiza danych pokazuje, że wbrew intuicji zastosowane w Polsce kwarantanna domowa oraz zamknięcie granic nie działają i mają większe znaczenie psychologiczne

Polska robi zdecydowanie za mało testów; powinniśmy testować dużo szerzej grupy ryzyka

Jesteśmy za mało skuteczni w znajdowaniu zakażonych

Krzywa zachorowań w Polsce jest podobna do innych krajów Europy, tyle że działa z opóźnieniem

Majowych wyborów prezydenckich nie będzie, bo będziemy mieli wtedy zbyt wielu chorych

W piątkowym orędziu do narodu Prezydent Andrzej Duda w pierwszych trzech zdaniach skłamał trzy razy.

„Jak dotąd zapobiegliśmy lawinowemu wzrostowi liczby zakażonych” – to pierwsze kłamstwo.

„Zdaniem specjalistów zbliżamy się do kluczowego momentu w walce z epidemią” – to drugie kłamstwo.

„Szybko rosnąca liczba zakażeń jest zawsze wynikiem lekkomyślności i lekceważenia podstawowych reguł bezpieczeństwa” – to kłamstwo trzecie.

Minister Szumowski w wywiadzie dla „Wprost” powiedział: „Widzimy dwa scenariusze rozprzestrzeniania się wirusa”. W statystykach wzrostu zachorowań w Europie widać tylko jeden. Drugi, azjatycki, wymaga zupełnie innych środków niż te, które podjęto w Polsce. W praktyce w walce z epidemią rząd podjął dwie podstawowe decyzje: zamknięcie granic i wprowadzenie powszechnej kwarantanny. Obie decyzje są nieskuteczne.

„Jak dotąd zapobiegliśmy lawinowemu wzrostowi zakażonych”

To nieprawda. Dynamika wzrostu zakażeń w Polsce jest dokładne taka jak w innych krajach. Tyle, że wirus do kraju przyszedł stosunkowo późno, więc krzywa wzrostu jest przesunięta względem Włoch o cztery tygodnie. Gdy wyrówna się punkt startowy epidemii do 50 pierwszych przypadków, widać wyraźnie, że linie wzrostu zakażeń w państwach europejskich pokrywają się. Wyjątkiem są Włochy, gdzie na początku epidemii całkowicie zlekceważono zagrożenia.

Nie ma żadnych powodów by sądzić, że w Polsce liczba zakażonych nie będzie rosła w lawinowym tempie według wzoru znanego z innych krajów. Wyraźniej to widać, gdy prześledzimy zachorowania od dnia pacjenta „0”. W Polsce i Czechach ten wzrost był znacznie szybszy niż w Niemczech, czy nawet we Włoszech:

Foto: Rafał Szymczak / Onet

Oznacza to, że po pojawieniu się w Polsce chorych byliśmy mało skuteczni w znajdowaniu zarażonych. Nie powinno to dziwić, gdy posłucha się głosów lekarzy, którzy opowiadają o tym, jak długo czekają na wyniki testów u pacjentów oraz osób, które miały z nimi kontakt. Biorąc pod uwagę okres inkubacji choroby i powolność diagnozy należy przyjmować, że mamy tysiące, a nie setki chorych (dokładnie takie samo zjawisko wystąpiło w Wuhan).

Tym bardziej, że działania podjęte przez rząd są nieskutecznie. Najlepiej widać to na przykładzie zamknięcia granic.

Zamknięcie granic

Zamknięcie polskich granic było jedną z pierwszych decyzji rządu Mateusza Morawieckiego. To realizacja atawistycznego pierwotnego odruchu – „we własnej wiosce bezpieczniej”, „zagrożenie przychodzi z zewnątrz”, „obcy jest groźny”. Zamknięcie granic to symbol skuteczności władzy i dowód na słuszność jej polityki narodowej: „Gdy pojawia się zagrożenie chronimy się we własnej ojczyźnie”, „państwa narodowe są skuteczne w walce z pandemią”. Zamknięcie granic dobrze się sprzedaje.

Premier z dumą ogłasza: „Jako pierwszy kraj w Europie wprowadziliśmy środki, by nie wprowadzać nowych przypadków. Wprowadzenie sanitarnej kontroli granic pomaga nam spowolnić napływ pandemii.”

To zdanie złożone jest z samych kłamstw. Polska nie zamknęła granic jako pierwsza w Europie. Przed nami zrobiły to Węgry, Słowacja i Dania. Zamknięcie granic nie było środkiem służącym temu, "by nie wprowadzać nowych przypadków”. Nowe przypadki wpływały szeroką rzeką bez przeszkód. Kontrola sanitarna to mit. Mierzenie temperatury odbywa się od niedawna, testów się nie robi, a internet obiegają zdjęcia tłumów na Okęciu po wylądowaniu samolotów z akcji „Powrót do domu”.

Kontrola sanitarna sprowadza się do wypełnienia formularza i wszyscy ruszają jak zwykle do domów z poleceniem dwutygodniowej kwarantanny. Ci z granicy lądowej samochodem. Ci z lotniska tak jak zwykle: taksówką lub autobusem.

Skuteczną kontrolę sanitarną na granicach wprowadzono w Azji, lecz nie polegała ona na wypełnianiu formularzy, tylko na badaniu wszystkich podróżnych testem na obecność wirusa. Pozytywni pacjenci jechali specjalnym transportem do punktów kwarantanny, negatywni wracali spokojnie do domów.

O nieskuteczności biurokratycznego czarowania rzeczywistości świadczą liczby: krzywa zachorowań w krajach, które zamknęły granice i w tych, które nadal mają je otwarte jest identyczna. Więcej – jedyny kraj w Unii, który konsekwentnie prowadzi politykę kwarantanny jedynie dla zdiagnozowanych, czyli Szwecja, z epidemią radzi sobie najlepiej:

Foto: Rafał Szymczak / Onet

Rozwój epidemii nie zależy od tego czy granice są otwarte, czy nie. Środek ten służy jednie propagandzie, a że jest intuicyjnie słuszny, bo odpowiada atawistycznemu instynktowi, to cieszy się uznaniem wszędzie tam, gdzie został wprowadzony.

Ten paradoks dobrze obrazuje sytuacja na granicy meksykańsko–amerykańskiej. Amerykanie zamykają granicę, a Meksykanie domagają się dokończenia budowy muru dzielącego oba kraje. Tak jakby wirus po drugiej stronie kreski na mapie był bardziej złośliwy, groźniejszy, bo "obcy”. W USA chorych jest 25 tys. osób, w Meksyku - 200 osób.

Skutki zamknięcia granic są przeciwne do zamierzonych. Ludzie stłoczeni na lotniskach, czekający godzinami w tłumie, w pociągu lub autokarze zarażają się od siebie nawzajem. Ten efekt doskonale był widoczny przy wielkich okrętach wycieczkowych, gdzie przedłużanie kwarantanny powodowało lawinowy wzrost zachorowań. Czas i duża gęstość sprzyjają rozprzestrzenianiu się wirusa.

Powracający z obszarów dotkniętych wirusem mieszają się w jednym tłumie z powracającymi z kierunków bezpiecznych. Zdjęcia z lotniska Chopina powinno budzić prawdziwe przerażenie a nie otwarty szlaban na granicy. W ten sposób zamiast zapobiegać, potęguje się efekt epidemii.

Masowa kwarantanna

Masowa kwarantanna NIE zapobiega i nie zwalnia tempa rozwoju epidemii. Powyższy rysunek o danych zachorowań i o kwarantannie bardzo dobrze to obrazuje.

Niezależnie od intuicji i wbrew pierwotnemu instynktowi, który każe się zamknąć w domu, masowa kwarantanna nie działa. Nie działa, ponieważ osoby zarażone są w bliskim kontakcie z pozostałymi członkami rodziny. Nie działa, bo starsze samotne osoby muszą chodzić do sklepu. Nie działa, bo nie można długo utrzymać uczniów w studentów pod kluczem w domu. Wprawdzie przechodzą chorobę lekko, często niezauważalnie, ale to oni głównie ją roznoszą. Przebywanie blisko nosiciela wirusa powoduje prawdopodobieństwo zarażenia.

Kwarantanna domowa praktycznie oznacza pewność. Jak pokazują statystyki, jeden zarażony przekazuje wirusa 2-3 następnym osobom. W warunkach kwarantanny domowej są to po prostu członkowie najbliżej rodziny. Jedyną skuteczną formą kwarantanny jest izolacja chorych w specjalnie przeznaczonych do tego budynkach (sanatoriach, hotelach itp.) z naciskiem na chorych, czyli takich u których już potwierdzono obecność wirusa. W takich warunkach chorzy nie mają szans zarazić zdrowych, a gdy wyzdrowieją, nabywają odporności. Przypadki nawrotu choroby są na tyle rzadkie, że przypuszcza się, że nie jest to powtórne zarażenie, ale błąd diagnostyczny (uznanie pacjenta chorego za wyzdrowiałego).

Podsumowując, żeby kwarantanna była skuteczna trzeba prowadzić szybkie testy przesiewowe na ogromną skalę i izolować chorych w specjalnie przeznaczonych do tego budynkach. Tak poradzono sobie wszędzie tam, gdzie wojna z koronawirusem została wygrana. Strategia była identyczna w Chinach, na Tajwanie, w Korei Płd., Singapurze i Wietnamie.

Masowa kwarantanna jest zabiegiem propagandowym. Chodzi o to, by wywołać wśród ludzi złudne poczucie bezpieczeństwa i pokazać zdecydowane działanie rządu. Liczby jednak są nieubłagane i prawdy o nieskuteczności tej polityki nie da się długo ukrywać. Tym bardziej, że testów w Polsce robi się bardzo mało.

Masowe stosowanie testów jest jedynym skutecznym środkiem radzenia sobie z epidemią. To jedyny czynnik odróżniający kraje, które sobie poradziły od tych, które sobie nie poradziły. Ale tego, jedynego skutecznego środka w Polsce się nie używa.

Głównym źródłem zarażenia nie są osoby z objawami (a tylko takie poddaje się u nas testom) lecz te, które przechodzą chorobę lekko lub bezobjawowo. A to prawie 80 proc. chorych! Testom trzeba poddawać wszystkich w grupie ryzyka niezależnie od tego, czy mają objawy czy nie. W grupie ryzyka, czyli mających kontakt z osobą chorą lub przybywający z rejonów szczególnie dotkniętych epidemią, ale także osób starszych i mających choroby zwiększające ryzyko poważnych komplikacji w przypadku choroby, a przede wszystkim wśród lekarzy i personelu medycznego.

„Szybko rosnąca liczba zakażeń jest zawsze wynikiem lekkomyślności i lekceważenia podstawowych reguł bezpieczeństwa”

To nieprawda. O skuteczności kwarantanny domowej i masowej izolacji zdrowych pisaliśmy. Największym problemem jest brak testów, kombinezonów, maseczek, płynów do dezynfekcji w szpitalach. To powoduje, że szpitale zamiast zapobiegać rozprzestrzenianiu się wirusa, same stają się jego rozsiewnikami.

Najbardziej narażony jest przecież personel medyczny. Nie chroniony lub słabo chroniony sam ulega zarażeniu zarażając w konsekwencji dziesiątki pacjentów. Już dzisiaj zamykane są całe szpitale w kraju. Za tydzień, dwa, z braku personelu może zostać zamknięta większość.

Epidemii sprzyja brak procedur i słaba organizacja. Wyłączenie największego w Polsce laboratorium badającego próbki na obecność wirusa jest tego najlepszym symbolem. To przecież miejsce strategiczne w walce z chorobą. Tam procedury powinny być najściślejsze, a personel całkowicie chroniony. I to kluczowe laboratorium pada w tej walce jako jedno z pierwszych. To zła prognoza na przyszłość.

Szybko rosnąca liczba zakażeń nie jest „zawsze wynikiem lekkomyślności i lekceważenia podstawowych reguł bezpieczeństwa”, lecz jest wynikiem lekkomyślności ludzi podejmujących strategiczne decyzje w Polsce. To przede wszystkim brak testów. Ostrożność i reguły bezpieczeństwa nie zastąpią testów. Gdy Czesi masowo sprowadzają testy i środki ochrony osobistej dla lekarzy kolejnymi samolotami z Chin, polski rząd uprawia propagandę. To się musi źle skończyć.

Niezależnie od zaklęć Jarosława Kaczyńskiego, kłamstw premiera czy propagandy prezydenta, wybory w maju i tak się nie odbędą. Analiza krzywych zachorowań, którą obserwujemy w innych krajach wskazuje, że nie powinniśmy się dziwić, jeżeli do 10 maja będziemy mieli kilkadziesiąt tysięcy przypadków. Wezwanie do udziału w wyborach w takich warunkach to polityczne samobójstwo.

Do tego nie dojdzie, bo system opieki zdrowotnej zawali się znacznie szybciej i wtedy prawda o nieskuteczności polityki rządu wyjdzie na jaw. Panika wywołana restrykcjami ma samonapędzający się charakter. Nastroje są rozchwiane i ludzie panicznie reagują na złe informacje. Już przy 5 tys. chorych (a tylu może ich być za 2-3 tygodnie) tych złych będzie tak wiele, że żadne zaklęcia ich nie zaczarują.

Im większe poczucie zagrożenia dzisiaj, tym gwałtowniejsza reakcja jutro. Rząd gra z czasem i przegra. To kwestia najbliższych 2-3 tygodni.

Minister Łukasz Szumowski stawia dylemat: Albo zamknięcie państwa albo setki zmarłych. Dane wskazują jednoznacznie, że jest do dylemat fałszywy – przygotujmy się na jedno i drugie.

*Jakub Bierzyński jest socjologiem ze specjalnością statystyki, analizy danych i metodologii badań ilościowych. Doradzał Nowoczesnej, od 2018 doradza Robertowi Biedroniowi

*Rafał Szymczak zajmuje się doradztwem politycznym, crisis management oraz prowadzi blog opowiadane.com analizujący zjawiska społeczne i ekonomiczne.