Senior rechter in Amsterdam Willem Korthals Altes is kerngezond en naar eigen zeggen nog hartstikke fit. Drie keer per week traint hij in de sportschool. Mensen die hem op de gracht zien fietsen, merken vaak op hoe hard de magistraat voorbijraast. „Bij sportieve testen scoor ik een resultaat vergelijkbaar met een topprestatie van mensen die in de veertig zijn.”

Opmerkelijk, want in december viert Korthals Altes zijn 68ste verjaardag. Hij heeft nog maar 28 maanden te gaan. En dan gaat hij, zoals alle rechters in Nederland, verplicht met pensioen omdat hij zeventig wordt. Pure leeftijdsdiscriminatie, oordeelt hij. Om die reden overweegt zijn advocaat Channa Samkalden de Staat der Nederlanden – de minister van Veiligheid en Justitie – te dagvaarden. De rechter wil dat zijn collega’s van de Haagse rechtbank de in de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren opgenomen leeftijdsgrens van zeventig buiten werking stellen. De bepaling is volgens eisers in strijd met het verbod op discriminatie op grond van leeftijd, zoals onder meer is vastgelegd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en in de Grondwet.

„Ik vind het werken nog veel te leuk”, zegt Korthals Altes. Hij is gepromoveerd op het onderwerp verschoningsrecht voor journalisten, werkte als advocaat, was docent aan de Universiteit van Amsterdam en is al ruim 22 jaar rechter. Hij behandelt momenteel vooral faillissementszaken en schuldsaneringen. „Het is heel inspirerend werk. Ik volg ook speciale cursussen op dit rechtsterrein. Mijn inzet is hard nodig. De meeste collega’s zijn ook heel enthousiast dat ik de verplichte pensioenleeftijd juridisch ga aanvechten.”

‘Ik mag straks niks meer’

De leeftijdsgrens van zeventig voor rechters is wettelijk vastgelegd in 1932. De regeling viel in de praktijk goed samen met de grondwettelijke bepaling dat een rechter voor het leven wordt benoemd. In 1932 was, aldus cijfers van het CBS, de gemiddelde levensverwachting voor mannen 70,37 jaar. Maar in 2015 was de gemiddelde levensverwachting al gestegen tot 81,71 jaar: 79,73 jaar voor mannen en 83,13 jaar voor vrouwen.

Het is volgens Korthals Altes daarom de hoogste tijd de wet uit 1932 te actualiseren. Dat strookt volgens hem met het kabinetsbeleid dat erop gericht is mensen langer te laten doorwerken. „Artsen of advocaten mogen zelf bepalen wanneer ze ophouden met werken maar ik móét stoppen. Ik mag straks helemaal niks meer. Ik wil zelf bepalen wanneer ik ga ophouden.”

De meeste collega’s zijn ook heel enthousiast dat ik de verplichte pensioenleeftijd juridisch ga aanvechten

De rechter zegt zich wel te kunnen voorstellen dat er een toets komt voor rechters van boven de zeventig. Zoiets als een periodieke test voor hoogbejaarden die hun rijbewijs willen verlengen. „Een medische keuring met vaste criteria. Laat rechters maar testjes doen.”

Uiteindelijk moeten rechters onderling volwassen en integer genoeg zijn om een collega die het allemaal niet meer kan bijbenen daarop aan te spreken. „Je ziet nu ook wel eens rechters die op een zitting in slaap vallen.”

Oude rechters zijn gewoon hard nodig, zegt Korthals Altes. „De minister van Veiligheid en Justitie heeft bevestigd dat er behoefte is aan extra capaciteit. De website van de Raad voor de Rechtspraak vermeldt in augustus 2017 een tiental vacatures voor senior rechterlijke ambtenaren. De Raad voor de Rechtspraak raamde eerder dat de rechtspraktijk tot 2018 227 rechterlijke ambtenaren tekort zal komen. Een van de daarbij gesignaleerde problemen is dat de kwaliteit van nieuwe kandidaten te wensen overlaat. Met een tekort aan rechterlijke ambtenaren komt de kwaliteit van de rechterlijke macht evident in het geding.”

Piano

Korthals Altes werkt al enige jaren nog maar drie dagen in de week als rechter. Hij wil ook genoeg tijd hebben voor andere activiteiten. Zo speelt hij piano, heeft hij celloles, werkt hij bij de klachtencommissie politie in Den Haag en is hij redacteur van het blad Mediaforum. Maar rechtspreken wil hij zeker niet opgeven en dat is ook gunstig voor degenen over wie hij moet oordelen. Oude rechters zijn namelijk extra waardevol, zegt hij. „Ik merk dat het in het werk helpt als je wat ouder bent. Je hebt meer gezag om partijen ergens toe te bewegen.”

Hoe lang hij nog wil doorgaan, is moeilijk te zeggen. „Je weet niet wat je overkomt. Maar ik wil niet nu al moeten zeggen wanneer ik stop.”

Korthals Altes vertelt over een collega in Kentucky in de Verenigde Staten. Die rechter werkte nog toen hij 103 jaar oud werd. „Hij had enkel als voorwaarde gesteld alleen nog zaken te behandelen waarin hij binnen een dag uitspraak kon doen.”

Correctie (5 september 2017): in een eerdere versie van dit artikel stond in de intro dat Korthals Altes de staat daagt. Dat klopt niet, hij overweegt het. Dat is aangepast.

Korthals krijgt steun van collega’s

Willem Korthals Altes krijgt steun van reeds gepensioneerde Amsterdamse collega’s, onder wie Frits Lauwaars, die in 2013 drie dagen voor zijn zeventigste jaar vonnis wees in het liquidatieproces. Martien Diemer, sinds 2016 met pensioen als rechter, wijst erop dat mensen nu langer fit zijn dan toen voor rechterlijke ambtenaren een leeftijdsgrens werd ingevoerd. „Mijn grootvader was op zijn 65ste een soort standbeeld en kwam zijn stoel niet meer uit. Nu gaat grootmoeder eerst naar de fitness voordat ze haar kleinkind ophaalt bij de buitenschoolse opvang.” Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft Korthals Altes per brief gezegd meer tijd nodig te hebben om een „zorgvuldige afweging” te kunnen maken over de leeftijdsgrens voor rechters.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 5 september 2017