Op de website van de fiscus staat dat er ‘in totaal naar schatting per jaar 2000 grensoverschrijdende rulings worden afgegeven’. Over de laatste vijf jaar zou dat neerkomen op 10.000. Op vragen over dat getal stelt de fiscus dat op basis hiervan geen berekening over de afgelopen vijf jaar kan worden gemaakt (zie kader).

In Europa heeft Nederland zich verplicht om alle internationale belastingafspraken van de afgelopen vijf jaar uit te wisselen met andere EU-landen. Grote bedrijven en kleine, zolang de afspraken maar effecten hebben buiten Nederland. Staatssecretaris Snel van financiën wil er ruim 4000 gaan uitwisselen met EU-landen, schreef hij onlangs aan de Kamer, ofwel 800 gemiddeld per jaar – veel minder dan de 2000 waarover de site rept. De 4000 rulings worden de komende maanden nog onderzocht op de gevolgde procedure. Dat onderzoek is ingesteld nadat Trouw en het FD publiceerden over een ruling met de Amerikaanse multinational Procter & Gamble, die volgens Snel niet voldeed aan de voorwaarden.

Waarom de overige rulings niet uitgewisseld worden is niet duidelijk. Of die rulings wel voldoen aan de voorwaarden is ook niet bekend. PvdA-Europarlementariër Tang snapt niet dat de fiscus geen helderheid kan geven over het aantal uit te wisselen rulings. “Typerend voor de duistere manier waarop belastingafspraken in Nederland worden geregeld dat zelfs op die simpele vraag hoeveel geen transparant antwoord komt.”

Geheime afspraken

Nederland is Europees kampioen in het afgeven van rulings. De circa 2000 ‘grensoverschrijdende rulings’ die de Belastingdienst jaarlijks zegt af te geven, zijn er ruim drie keer zoveel dan welke andere EU-lidstaat dan ook. Dat leert ook een onderzoeksrapport van de Europese Commissie in aanloop naar het besluit dat EU-landen voortaan rulings moeten uitwisselen.

Ook Nederland heeft zich daarop vastgelegd. Eind vorig jaar is de wet daarvoor in Nederland ingevoerd. Toen schatte de Belastingdienst nog over 6000 tot 8000 rulings gegevens te gaan uitwisselen. In januari was dat teruggebracht tot 4750 en recent is het aantal dus gedaald tot ruim 4000.

Dit voorjaar kwam Nederland nog in opspraak, doordat uit een interne notitie van Financiën bleek dat de Belastingdienst bewust geheime afspraken bleef maken met bedrijven waar de buitenlandse fiscus geen zicht op heeft. Vooral de zogeheten informeel kapitaalafspraken zijn omstreden, omdat Nederland eenzijdig de winst voor bedrijven lager vaststelt zonder dat te melden aan buitenlandse belastingdiensten. Zo werkt Nederland actief mee aan het ontwijken van belasting, ten koste van andere landen.

Kroonjuwelen

Opeenvolgende staatssecretarissen van financiën hebben de Nederlandse rulingpraktijk verdedigd als ‘één van de kroonjuwelen’ van het Nederlandse fiscale stelsel, omdat deze goed zou zijn voor het vestigingsklimaat. Volgens voormalig staatssecretaris Wiebes zou Nederland een voorbeeld zijn voor in Europa. Dat zou blijken uit onderzoeken door de Algemene Rekenkamer en de Europese Commissie in 2014. Die gingen echter slechts over de afspraken die zijn voorgelegd aan een speciaal rulingteam, dat strikte procedures kent en vereist dat meerdere mensen de afspraken bekijken.

Maar van de naar schatting 10.000 internationale rulings zijn er slechts 3197 afgegeven via het speciaal daarvoor ingestelde rulingteam. Op de vraag hoe lokale inspecteurs de overige belastingafspraken behandelen stelt de Belastingdienst: “Een inspecteur is onderdeel van een behandelteam. Daarnaast worden, afhankelijk van de situatie, kennis- en coördinatiegroepen, specialisten en vakgroepcoördinatoren geraadpleegd.”

Voorspelling of gerealiseerde cijfers?

Het ministerie van financiën verwijst na vragen van Trouw over het totaal aantal rulings met grensoverschrijdende effecten naar de Kamerbrief van begin deze maand die rept over 4000 geïdentificeerde rulings die daaronder vallen. Dan zou het gaan om gemiddeld 800 per jaar over de periode 2012-2016.

Trouw baseert zich echter op de site van de fiscus, waar letterlijk staat: “In de afgelopen jaren werden gemiddeld ruim 200 APA’s en 400 ATR’s per jaar afgegeven (rulings, goedgekeurd door speciale rulingteams, red.). In totaal worden naar schatting per jaar 2000 grensoverschrijdende rulings afgegeven.” Volgens een woordvoerder gaat het bij die tweede zin om een voorspelling voor de toekomst, en zegt die zin niets over het aantal grensoverschrijdende rulings in het verleden, dus ook niet over het aantal in de laatste vijf jaar. Dat roept vragen op. AIs het getal van 2000 per jaar een ‘voorspelling’ is, en 800 per jaar tot nu toe het werkelijke aantal, dan verwacht de fiscus kennelijk een zeer forse stijging van het aantal grensoverschrijdende rulings. Het antwoord van financiën bevat echter geen verklaring voor zo’n verwachte toename.

Lees ook: Een afspraak met de Belastingdienst wordt niet altijd gecontroleerd

Lees alles over de onthullingen uit de Paradise Papers in ons dossier