Objecten die zichzelf overbodig maken zijn een onmiskenbaar symptoom van de vooruitgang. Na de SRV-wagen, het postkantoor en de telefooncel verdwijnt ook de praatpaal uit het straatbeeld. De iconische gele spreekbuis was jarenlang een baken voor gestrande weggebruikers, maar is door de mobiele telefoon uit de gratie geraakt.

Rijkswaterstraat trekt alle palen dit weekend een hoes over het hoofd en voert ze daarna geleidelijk af. De eerste praatpaal verdwijnt vandaag langs de A2 bij Breukelen, de komende maanden volgt de rest van de 3300 exemplaren. Ecoleon, een bedrijf dat zich inzet voor verduurzaming van de openbare ruimte, geeft de praatpalen een tweede leven als laadpaal of informatiezuil.

De tekst loopt door onder de afbeelding

Praatpaal op de Afsluitdijk. Beeld rechtenvrij

Iconen

Met enige melancholie ziet Hans Buiter het afscheid van de 'iconen van de pechhulp', zoals hij ze zelf noemt, tegemoet. Het zijn symbolen voor een zorgzame samenleving, vindt de verenigingshistoricus van de ANWB. "De voorlopers van de praatpaal waren de telefoonposten die de ANWB in 1955 plaatste op de Afsluitdijk. Het is tamelijk eenzaam als je daar vast komt te staan. Het beeld van die palen geeft dan rust."

De palen konden ook voor lachwekkende taferelen zorgen, zegt Buiter. Hij herinnert zich een 'beetje een boertige' anekdote uit de jaren zeventig over een man die nietsvermoedend bij een praatpaal zijn behoefte zat te doen. Een automobilist aan de overkant zag hem en vond dat de schavuit een lesje verdiende. Hij belde de wegenwacht met de vraag of iemand de man via de praatpaal tot de orde kon roepen (de ANWB kan de palen zelf 'aanzetten' zonder dat er een oproep wordt gedaan). "Daarop zette de wegenwacht de microfoon open om die man streng toe te spreken", zegt Buiter. "Zie je het voor je?"

Een andere favoriet van Buiter zijn de meldingen van vrouwen die 'vergeten' waren door hun man en belden of ze thuisgebracht konden worden. "Je vraagt je af hoe zoiets kan gebeuren. Dit speelde in de jaren zestig. Als er toen meer vrouwen achter het stuur hadden gezeten, was het misschien andersom geweest!"

Grap

De wegenwacht heeft dankzij de praatpaal talloze pechvogels soms letterlijk uit de brand geholpen. Maar het tegenovergestelde is ook wel eens gebeurd, weet Buiter. Zo was er een wegenwachter die zich voor de grap altijd voordeed als prins Bernhard. Op een dag zag hij iemand met een dure Italiaanse auto langs de weg staan, volgens de bestuurder wegens brandgevaar. Toen de wegenwachter dat testte door zelf een stukje te rijden, vloog de auto inderdaad in de fik. "Hij reed naar de praatpaal om te waarschuwen, maar zijn collega's herkenden zijn stem en geloofden na al zijn grapjes niet dat hij met een Ferrari langs de weg stond. Dat ging mis: de auto is helemaal uitgebrand."

Inmiddels ligt de 'gouden periode' van de praatpaal alweer ver achter ons. In 1999 kreeg de wegenwacht nog meer dan 100.000 meldingen via de palen, maar dat aantal kelderde de afgelopen jaren aanzienlijk dankzij de opmars van de mobiele telefoon. Die is zo ingeburgerd dat de palen overbodig zijn geworden.

Een troost voor wie moeilijk afscheid kan nemen: de praatpaal leeft voort in de Dikke van Dale. Het woord raakte de afgelopen decennia zo ingeburgerd dat het symbool werd voor iemand bij wie men zijn hart kan luchten.

Lees ook: Afgedankte ANWB-praatpalen vliegen de deur uit