Europejski Bank Centralny zapewni bankom z Eurogrupy do 3 bln euro płynności, uruchomiony będzie skup obligacji o wartości 1,1 bln euro i dodatkowo 240 mld euro linii kredytowych

Polska i inne kraje dalej posługujące się własnymi walutami będzie miała jedynie dostęp do oddzielnej ogólnounijnej puli 300 mld euro pożyczek dla przedsiębiorstw i pracowników

Europa Środkowa, a zwłaszcza biedniejsze kraje, takie jak Bułgaria i Rumunia, będzie miała trudniejsze zadanie, by radzić sobie ze skutkami kryzysu, co może pogłębić podziały w Unii

Ekspert: rządy i banki centralne Europy Środkowej zareagowały dość agresywnie i pakiety polityczne są dość duże

Pozostaje jednak pytanie, czy mimo to kraje te dysponują środkami, które pozwolą im przetrwać tę katastrofę gospodarczą, polegając bardziej na sobie niż na większej wspólnocie

Artykuł w oryginale na stronie POLITICO.eu

Większość środkowoeuropejskiego regionu pozostaje poza strefą wspólnej waluty, co sprawia, że radzenie sobie z pandemią będzie tu wyglądało zupełnie inaczej niż w Europie Zachodniej.

Wielki spór o tzw. koronaobligacje, który poróżnił północ z południem Europy, nas zupełnie nie dotyczy. Warszawa, Praga i Budapeszt nie brały udziału w zaciekłej (i jak dotąd nierozstrzygniętej) bitwie pomiędzy krajami strefy euro o to, czy wyemitować wspólny dług zabezpieczony przez wszystkie 19 krajów członkowskich strefy.

To pozostawanie z boku oznacza jednak również, że nie mają one dostępu do środków Europejskiego Banku Centralnego (ECB) zapewniających bankom z Eurogrupy do 3 bln euro płynności, do programu skupu obligacji o wartości 1,1 bln euro oraz 240 mld euro linii kredytowych w ramach Europejskiego Mechanizmu Stabilizacyjnego, na jakie zgodzono się w ramach porozumienia zawartego w czwartek przez ministrów finansów UE. Postanowienia te muszą jeszcze zatwierdzić unijni przywódcy na planowanej na przyszły tydzień wideokonferencji.

Kłopot Europy Środkowej

To ogromna siła ognia, której pozbawiona będzie pozostająca poza strefą euro większość Europy Środkowej, choć będziemy mieli dostęp do puli 300 mld euro pożyczek dla przedsiębiorstw i pracowników, które również są częścią czwartkowego porozumienia.

W efekcie, aby zapobiec załamaniu gospodarczemu, kraje te będą musiały polegać w dużej mierze na własnych bankach centralnych i wzroście wydatków rządowych, a także liczyć na zwiększenie bezpośredniego wsparcia z budżetu UE.

Budzi to obawy, że region, a zwłaszcza biedniejsze kraje, takie jak Bułgaria i Rumunia, będzie miał trudniejsze zadanie, by poradzić sobie ze skutkami kryzysu, co może pogłębić podziały w Unii.

– W najbliższym czasie kraje strefy euro będą mogą pożyczać tyle, ile chcą – powiedział Richard Grieveson, zastępca dyrektora wiedeńskiego Instytutu Międzynarodowych Studiów Gospodarczych.

Kraje Europy Środkowej, które nie mają wspólnej waluty, to Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Polska, Rumunia i Węgry. (Szwecja i Dania również do strefy euro nie należą, ale są znacznie bogatsze i zmagają się z zupełnie innymi problemami).

Kraje tego regionu stoją przed tymi samymi wyzwaniami co Europa Zachodnia – zamknięte granice, uziemione samoloty, zamknięte sklepy i restauracje i rosnące bezrobocie. Ponadto w wielu z nich przemysł samochodowy stanowi co najmniej jedną dziesiątą gospodarki, co oznacza, że są one tym mocniej dotknięte zamykaniem fabryk i załamaniem sprzedaży.

Gaszenie pożarów

Polscy oficjele głośno wyrażają obawy, że wysiłki na rzecz walki z kryzysem będą koncentrować się na strefie 19 krajów euro, a nie na całej UE-27.

Sytuację, w jakiej znalazła się Polska, opisał minister finansów Tadeusz Kościński w datowanym na 1 kwietnia liście do swoich unijnych odpowiedników, który widziało POLITICO: "Ponieważ nie jest to kryzys strefy euro, niezwykle ważne jest, abyśmy wszyscy w duchu europejskiej solidarności zaangażowali się w proces przeciwdziałania gospodarczym skutkom pandemii. (…) Sytuacja wewnętrzna w naszych krajach jest dość krucha. Stoimy lub będziemy stali wobec spadku dochodów budżetowych i konieczności finansowania zwiększonych wydatków na ochronę zdrowia, świadczenia socjalne i tymczasową pomoc dla przedsiębiorstw."

Wszystkie stolice państw i lokalne banki centralne wlewają pieniądze do swoich gospodarek.

W środę w nocy Sejm zatwierdził kolejny pakiet ratunkowy, znany jako tarcza antykryzysowa 2.0, zawierający obniżki podatków i odroczenia płatności oraz tanie kredyty dla firm, które nie zwalniają swoich pracowników.

Grieveson oszacował, że środki te wyniosą od 3 do 6 proc. PKB, w zależności od tego, ile biurokratycznej mitręgi będą musiały pokonać firmy, by zdobyć pieniądze. Jeśli dodamy do tego odroczenia płatności podatków i inne opóźnienia w płatnościach, to polskie środki ratunkowe wyniosą około 15 proc. PKB.

Narodowy Bank Polski obniżył również referencyjną stopę procentową do rekordowo niskiego poziomu 0,5 proc. i wystawił swoją własną finansową "bazookę", zobowiązując się do skupu nieograniczonej liczby obligacji emitowanych przez rządowy Polski Fundusz Rozwoju. Ma to wspierać finansowo przedsiębiorstwa i warte będzie ok. 3 proc. PKB.

– Wierzę, że polski biznes, polska gospodarka wyjdzie z tego kryzysu, na pewno trochę pokiereszowana, ale mocniejsza od innych – powiedział w czwartek premier Mateusz Morawiecki.

Inne kraje Europy Środkowej również poszerzają swoje działania ratunkowe.

Czechy zaproponowały środki fiskalne o wartości ok. 3 proc. PKB; jeśli dodamy do tego gwarancje rządowe, to całość pakietu osiągnie nawet ok. 20 proc.

Według wspomnianego Instytutu z Wiednia, plan Węgier wyniesie ok. 20 proc. PKB. Rządząca partia Fidesz połączyła działania kryzysowe z działaniem na rzecz wsparcia własnych priorytetów politycznych, konfiskując 50 proc. środków publicznych, które miałyby trafić do partii politycznych, co może sparaliżować i tak już słabą opozycję, oraz nakładając specjalne podatki na zagraniczne sieci handlowe i ich supermarkety.

Te trzy kraje są bogatsze niż inne części Europy Środkowej.

Pakiet Rumunii jest wart około 4 proc. PKB, ale kraj ten ma większe trudności finansowe niż jego regionalni sąsiedzi, powiedział Liam Peach, analityk z Capital Economics. Lokalny biznes domaga się pakietu ratunkowego w wysokości 15 proc. PKB, ale Rumunii trudno byłoby pożyczyć takie pieniądze na rynkach międzynarodowych.

– Chorwacja ma wysoki poziom długu publicznego i planuje bardzo wysokie wydatki publiczne w wysokości 11 proc. – powiedział Grieveson. Gdyby wirus uderzył latem, branże turystyczne Bułgarii i Chorwacji zostałyby zniszczone, co jeszcze bardziej zrujnowałoby ich gospodarki.

– Rządy i banki centralne Europy Środkowej zareagowały dość agresywnie i pakiety polityczne są dość duże – powiedział Peach. – Nie zostały one uwikłane w problemy strefy euro związane z koniecznością koordynacji działań politycznych.

Wschód vs Zachód

Niemcy nie używają finansowej bazooki, bo to co uruchomiły, to cała artyleria. Według think tanku Bruegel, ich program sięga ok. 60 proc. PKB.

Włochy, które poniosły jak dotąd największe ofiary w Europie, wydadzą 750 mld euro, czyli prawie 40 proc. gospodarki.

"Nasza tarcza wygląda bardzo skromnie w porównaniu z tymi programami", napisał w komentarzu Witold Orłowski, główny doradca ekonomiczny PwC Polska. "Ale nie możemy narzekać. Najważniejsze, żeby pomoc zaczęła płynąć".

Bez wsparcia ze strony ECB, Europa Środkowa jest zmuszona bardziej polegać na pomocy z budżetu Unii. Komisja Europejska zaproponowała uwolnienie na walkę z wirusem niemal 8 mld euro niewykorzystanych środków w ramach polityki spójności, które kraje musiałyby normalnie zwrócić do Brukseli. Morawiecki zareagował na tę inicjatywę, narzekając w Sejmie: – Unia nie przeznaczyła ani centa na walkę z koronawirusem.

Komisja Europejska planuje zwiększenie wydatków z przyszłego siedmioletniego budżetu na walkę z konsekwencjami pandemii, choć jest mało prawdopodobne, aby dorównała ona skali powojennego planu Marshalla.

Kościński w swoim liście wezwał do "maksymalnego wykorzystania budżetu UE", w tym do zwiększenia rozmiaru nowego planu wydatków Wspólnoty, zwanego Wieloletnimi Ramami Finansowymi.

Na razie kraje Europy Środkowej stosunkowo dobrze radzą sobie z kryzysem. Liczba zachorowań z powodu koronawirusa jest niższa niż na zachodzie Europy, ponieważ wiele z nich wdrożyło środki zapobiegawcze zanim jeszcze pojawiły się pierwsze ofiary śmiertelne. Pozostaje jednak pytanie, czy mimo to kraje te dysponują środkami, które pozwolą im przetrwać bezprecedensową katastrofę gospodarczą, polegając bardziej na sobie niż na większej wspólnocie.

– Polacy, Czesi, Węgrzy mają wciąż koszty kredytowania na dobrym poziomie – powiedział Timothy Ash, ekonomista rynków wschodzących z brytyjskim BlueBay Asset Management. – Ich waluty nieco straciły na wartości, ale do tej pory radzą sobie dobrze i zachowują pewną elastyczność wdrażanych środków. Z tym zastrzeżeniem, że nie wiemy, jak źle będzie to wyglądać w przyszłości.

Redakcja: Michał Broniatowski