Voor België is de gang van zaken op de Zuidpoolbasis een blamage Beeld Theo Audena

Bron van alle problemen is een vete tussen de Belgische overheid en Alain Hubert (63), een avontuurlijke poolreiziger. Die bereikte ooit als eerste Belg de Noordpool en stak later te voet de Zuidpool over. De charismatische Hubert was de drijvende kracht achter de Belgische poolbasis: hij verzamelde de nodige politieke steun, sponsors en knowhow. Bij de opening in 2009 droeg hij de eigendom over aan de Belgische staat, op voorwaarde dat zijn eigen International Polar Foundation (IPF) het poolstation mee mocht beheren.

België, dat een lange geschiedenis heeft van expedities naar Antarctica, kan trots uitpakken met de basis, genoemd naar de oudste dochter van koning Filip. Tijdens de korte zomers op Antarctica, van november tot februari, werken zo'n twintig wetenschappers op de basis, die veel verder landinwaarts ligt dan andere poolstations.



'Door die locatie levert elk onderzoek resultaat op', zegt Frank Pattyn, gletsjerdeskundige aan de Université Libre de Bruxelles, die aan een vijftal missies naar de basis deelnam. 'Er liggen meteorieten die ons meer kunnen vertellen over de oorsprong van het heelal, en we komen er meer te weten over de klimaatverandering.'



Maar achter de schermen botst het steeds vaker tussen de Belgische overheid en Alain Hubert. 'Kuifje van de gletsjers' is niet bepaald de man van de regels en de bonnetjes. Op 14.000 kilometer van de Brusselse bureaucratie springt de poolreiziger iets te avontuurlijk om met overheidsmiljoenen. In 2013 wordt hij door de Belgische staat aangeklaagd wegens belangenverstrengeling, vriendjespolitiek en financieel wanbeheer. Eind 2015 worden Hubert en zijn International Polar Foundation tijdelijk van de basis geweerd.

Alain Hubert,'Kuifje van de gletsjers' is niet bepaald de man van de regels en de bonnetjes. Beeld epa

Loopgravenoorlog

Het is het begin van een juridische loopgravenoorlog, die uiteindelijk tot een complete patstelling leidt. In oktober 2016, kort voor het begin van een nieuwe wetenschappelijke missie, beslist de Raad van State dat België Hubert niet zomaar aan de kant kan schuiven. De twee zijn veroordeeld tot samenwerking, maar doen er alles aan om elkaar te boycotten. In november neemt Hubert zijn intrek in de poolbasis, en hij verhindert dat de Belgische staat een eigen bevoorradingsmissie op poten zet. Als gevolg daarvan wordt de Belgische missie afgeblazen: België zendt dit jaar geen wetenschappers naar de pool.



Hubert probeert op eigen houtje wetenschappers uit te nodigen, maar de Belgische staatssecretaris voor Wetenschapsbeleid weigert op haar beurt om hem een code te overhandigen waarmee hij de elektronica en communicatieapparatuur van de poolbasis kan besturen. 'Levensgevaarlijk', zegt een medewerker van Hubert. 'Mocht daar iets gebeuren: hoe kunnen we zijn team dan repatriëren?' Hubert zelf zegt een firma te hebben ingeschakeld om de code te kraken. Maar de staatssecretaris waarschuwt dat dat 'gelijk staat met hacken, wat een misdrijf is, ook op de Zuidpool.'

In wetenschapskringen kreeg de eigenzinnige Hubert nog lange tijd veel krediet - om een poolbasis uit de grond te stampen, moet je nu eenmaal een keikop zijn - maar enkele berichten over commerciële projecten doen zijn imago tanen. Afgesneden van subsidies, zou hij zijn medewerking hebben verleend aan een reisbureau, dat toeristen voor 19.000 euro per week op de poolbasis wilde laten verblijven, inclusief bezoek aan een kolonie keizerpinguïns. Omdat zulke activiteiten ingaan tegen het Antarcticaverdrag, dat het unieke natuurgebied beschermt, is een internationaal onderzoek naar Hubert ingesteld.



Voor België is de gang van zaken op de Zuidpoolbasis een blamage. Met zeevaarder Adrien de Gerlache en zijn schip de Belgica, dat in 1899 als eerste op de Zuidpool overwinterde, is België een pionier op Antarctica. Het land is een van de twaalf stichtende leden van het Antarcticaverdrag en de naamgever van veel eilanden en bergen op het witte continent. Maar de grootste verliezers zijn de wetenschappers, die dit jaar niet op de pool raken en niet weten wanneer ze hun onderzoek kunnen voortzetten. 'Het is een drama', zegt Pattyn. 'Mensen stonden klaar, hadden alles voorbereid, maar nu valt alles in het water. Het is als bij een vechtscheiding: ik zie enkel verliezers.'