Een aanslag op het fundament van de rechtstaat. Zo kwalificeren collega-raadslieden de liquidatie van advocaat Derk Wiersum. Hij is woensdagochtend om half acht doodgeschoten toen hij van zijn woning in Amsterdam Buitenveldert naar zijn auto liep. Een getuige die in de buurt woont hoorde om 07.33 uur een alarm afgaan. „Daarna hoorde ik een aantal knallen en zag ik meerdere mannen weglopen.”

Lees ook: NCTV leidt team voor beveiliging personen rond zaak Ridouan Taghi

Derk Wiersum was de advocaat van Nabil B., de kroongetuige die belastende verklaringen heeft afgelegd tegen een groep mannen rond Ridouan Taghi, de meest gezochte crimineel van Nederland. Het is de tweede keer dat een persoon uit de omgeving van deze kroongetuige is geliquideerd.

In maart 2018, een week nadat publiek werd dat Nabil B. een kroongetuigendeal had gesloten, is zijn broer Reduan vermoord in zijn kantoor in Amsterdam-Noord. Hoewel de schutter voor die moord is veroordeeld, is nooit officieel vastgesteld wie de opdrachtgever is van die moordaanslag. Het Openbaar Ministerie heeft het vermoeden uitgesproken dat Taghi achter die moord zit. De advocaat van Taghi ontkent dat. Volgens zijn advocaat heeft Taghi geen bezwaar tegen het gebruik van zijn volledige naam.

Derk Wiersum (1975) stond bekend als een goede advocaat. Collega-raadslieden omschrijven hem als „professioneel en prettig in de omgang”. Zijn partner werkt als rechter bij de Rotterdamse rechtbank. Ze hebben twee jonge kinderen.

Sinds de moord op de broer van de kroongetuige wordt rekening gehouden met een aanslag op een advocaat. Een strafrechtadvocaat die de 44-jarige Wiersum goed kent maar niet met naam genoemd wil worden, vertelt dat er in de onderwereld al een tijd verhalen gingen over een aanslag op Wiersum. „Hij zou te veel weten, te veel namen kennen.”

Strafrechtadvocaat Jillis Roelse, die Wiersum goed kende, omschrijft hem als een „lieve zachtaardige man” en als „een goede advocaat met een onberispelijke reputatie”. Volgens Roelse wilde Wiersum geen beveiliging. „Ik heb daar wel met hem over gesproken maar hij vond dat hij gewoon zijn werk moest kunnen doen. Derk ging op zijn fiets naar zijn werk. ‘We wonen toch in Nederland’, zei hij dan.”

‘Zeer verontrustend’

Woensdagmiddag zijn in de Tweede Kamer de Algemene Beschouwingen, waarbij de Kamerleden debatteren over de plannen die het kabinet met Prinsjesdag presenteerde. Minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) was daarbij afwezig. Hoewel hij reeds in de Kamer was, is hij terug naar zijn ministerie om zich te laten informeren door de politie en het OM over de moord.

Ridouan Taghi en Nabil B. De zaak tegen crimineel kopstuk Ridouan Taghi en leden van zijn organisatie draait om een serie onderwereldmoorden waarvan zij verdacht worden. Nabil B. is zelf betrokken geweest bij twee liquidaties. In ruil voor strafvermindering heeft hij tientallen verklaringen afgelegd over zijn rol bij die strafbare feiten en de betrokkenheid van Taghi en andere leden van zijn organisatie.

Tegenover een groep journalisten noemt premier Mark Rutte de liquidatie woensdagochtend „zeer verontrustend”. De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema heeft het tegenover ANP over een „afschuwelijke moord” die „het wezen van de rechtsstaat aantast”. Ze zegt dat de Amsterdamse driehoek - burgemeester, politie, justitie - woensdag bijeenkomt om de laatste stand van zaken te bespreken.

Lees ook: Nabil B. - van gesjeesde student tot belangrijke troef van het OM

Kamerbreed wordt ontzet gereageerd op de liquidatie. PvdA-Kamerlid Attje Kuiken zegt tegenover NRC dat ze opheldering wil van minister Grapperhaus „over de bedreigingen tegen en de beveiliging van de advocaat”.

Zakelijk en professioneel

Collega-advocaten reageerden zonder uitzondering geschokt op het nieuws van de aanslag op Wiersum. Hij is niet vermoord om wie hij was maar om wat hij deed, zeggen zij. „Daarom is iedereen zo geschokt”, vertelt een raadsman die niet met naam wil worden genoemd. Ze onderschrijven de woorden van Roelse. „Hij heeft op een normale manier kroongetuige Nabil B. bijgestaan. Zakelijk, collegiaal en professioneel”, zegt een advocaat die het dossier van Nabil B. goed kent. „Dat was zijn werk en dat blijft ons werk. Vandaar de vraag die alle strafrechtadvocaten zich nu stellen: Wie is de volgende? Moeten we nu allemaal vrezen voor onze veiligheid?”

Ze ervaren de liquidatie als een terreuraanslag, bedoeld om angst te zaaien. Sommige advocaten zijn emotioneel en bevreesd. Ze krijgen vragen over hun eigen veiligheid van vrienden en familie, zo blijkt uit een telefonische rondgang. Anderen zijn afstandelijker en proberen in te schatten wat het betekent voor hun werk.

NRC Recht & Onrecht De indrukwekkendste columns, nieuwsberichten en achtergronden over recht en maatschappij Inschrijven

Allemaal zijn ze stellig als het gaat om de impact van deze aanslag. Een van de fundamentele uitgangspunten van de rechtsstaat is dat ze zonder angst hun cliënten moeten kunnen bijstaan. „Wij zijn er voor onze cliënten en vertegenwoordigen hun belangen in de rechtszaal. Maar we zijn niet verantwoordelijk voor alles wat zij doen in het criminele milieu.”

Na de liquidatie van de broer van kroongetuige Nabil B., is met de moord van zijn advocaat Derk Wiersum opnieuw een harde grens overschreden. Daar zijn alle advocaten die NRC heeft gesproken het over eens.

Advocaten van kroongetuigen

Wat daar precies de gevolgen van zijn is op dit moment nog moeilijk te zeggen. Een van de vragen die advocaten zich stellen is of er nog collega’s bereid zijn om kroongetuigen bij te staan. Dat willen sowieso al weinig advocaten, zegt Willem Jan Ausma, die kroongetuige Fred R. bijstond in de zaak-Holleeder. „Dat is wel begrijpelijk. Het houdt andere cliënten buiten de deur, je wordt als NSB’er gezien.” Als advocaat van een kroongetuige heb je te maken met een „complex krachtenveld” waarin je je staande moet zien te houden. „Iedereen heeft zijn eigen belang: je cliënt, de overheid, met wie je afspraken hebt te maken, de familieleden van je cliënt. Maar ook de tegenpartij: hoe reageert die erop?”

Over zijn eigen veiligheid dacht Ausma wel na, maar een aanslag, daar hield hij geen rekening mee. „Je bent als advocaat zelf geen onderdeel van het spel. Je hebt geen eigen belangen. Je staat erboven, dáárom heb je een toga aan. Maar kennelijk zijn er mensen die de regels van het spel veranderen.” En ja, zegt hij, zoiets heeft effect op andere advocaten die kroongetuigen bijstaan. „Die zullen zich nu wel twee keer achter de oren krabben.”

De vorige keer dat in Nederland een advocaat werd vermoord was in 2004. Toen werd de 32-jarige Machiel Pul neergestoken in zijn kantoor in Doetinchem. De dader was een jongen van achttien wiens ouders in een echtscheidingsprocedure verwikkeld waren. Pul stond zijn moeder bij. De jongen kreeg twaalf jaar cel voor de moord.

Lees ook: De nieuwe cocaïnebaronnen van Nederland

Correctie (18 september 2019): In een eerdere versie van dit stuk stond abusievelijk dat Grapperhaus minister voor de VVD is. Dat klopt niet en is aangepast.