Heeft het wel zin om vegetariër of veganist te worden? Dit is een vraag die de resultaten van een nieuw onderzoek van de Wageningen Universiteit oproept. De onderzoekers constateerde dat we, ondanks de populariteit van een vegetarisch en veganistisch dieet, juist meer vlees eten. Zulke resultaten zijn om moedeloos van te worden. Ze tonen aan dat het aantal mensen dat dieren en het milieu – en daarmee ook mensenlevens – wil redden toeneemt, maar de vleesconsumptie helaas ook nog altijd toeneemt. Wat kunnen vegetariërs en veganisten doen om werkelijk resultaten te bereiken?

Vlees en vega?

Als we echt willen weten wat we kunnen doen om dier, milieu en mens te redden, dan moeten we weten hoe het komt dat er zowel een toename is in de consumptie van vlees als in de consumptie van vleesvervangers. Een begin van het antwoord vinden we als we kijken naar ons economisch systeem. Binnen het kapitalisme geldt het mechanisme van vraag en aanbod, dat totaal is losgezongen van elke moraal. Als de rijke CEO geld kan verdienen door quinoaburgers te verkopen aan hippe fitgirls doet hij dat. Is er tegelijkertijd iemand die zijn kop in het zand steek voor schade aan dier, mens en milieu door iedere dag vlees te eten? Geen probleem, dan verkoopt zijn bedrijf steaks aan deze naïeveling. De een krijgt de quinoaburgers en voelt zich de redder van de planeet en de ander voelt zich goed omdat hij gedachteloos zijn steak kan oppeuzelen. Die twee mogelijkheden kunnen prima naast elkaar bestaan binnen het systeem van vraag en aanbod.

Wat dit voorbeeld laat zien is dat individuele keuzes weinig zullen doen om schade aan mens, dier en milieu te beperken. Zolang het een individuele keuze blijft – en anderen dus niet meedoen – gaan dier milieu en mens er aan onderdoor. De veganistische fitgirls die denken de wereld te redden met hun keuze om minder vlees te eten denken zijn zo even naïef als de gedachteloze steak-eter.

Een tweede factor die bijdraagt aan het probleem is de gedachteloosheid van de steak-eters. De Volkskrant besteedde eerder aandacht aan de vraag hoe het komt dat Nederlanders nog vlees eten terwijl de slechte effecten ervan allang en breed bekend zijn. Er ligt een psychologisch mechanisme aan ten grondslag. Het is confronterend om te horen dat een ingeburgerde gewoonte slecht blijkt te zijn. De impuls is dan om dat gegeven te bagitaliseren of te doen aan strategische onwetendheid. De vleeseters verdiepen zich dus niet snel in de schade die hun consumptie aanricht, omdat ze dan worden geconfronteerd met een te ongemakkelijke waarheid.

Twee oorzaken, een oplossing

Een oplossing voor de groeiende vleesconsumptie zal zich moeten richten op deze twee oorzaken. Ondanks veel inzet door anti-vleesactivisten lijkt het psychologische mechanisme om weg te kijken van een ongemakkelijke waarheid sterker dan redelijke argumenten. Dit ontslaat ons niet van de plicht om anderen te wijzen op de kwalijke effecten van vleesconsumptie, maar de oplossing zullen wel elders moeten verwachten.

Er is volgens mij dan ook maar een echte oplossing voor de groeiende vleesconsumptie: de economie veranderen. Dit is mogelijk als een ieder die een individuele oplossing via zijn consumptiegedrag zoekt, samenkomt om zich in te zetten voor politieke verandering van de economie. De feiten tonen aan dat individuele veganisten en vegetariërs de wereld niet zullen redden, maar als ze zich organiseren kunnen ze de politieke druk opvoeren om verandering in de huidige vleeseconomie te weeg te brengen. Het politieke klimaat is gunstig: er is al een Partij voor de Dieren en zelfs D66 is inmiddels voornemens de veestapel te halveren. Ik zeg dan ook: laten we ons besef van dierenleed en schade aan het klimaat in concrete politiek omzetten. Vegan fitgirls aller landen verenigt u!