„De gemeente doet standaarddingen, die let niet op mooi,” zegt Luisa Parlato, bewoner van de Schepenstraat (Blijdorp, Rotterdam). In 2014 kondigde de gemeente aan hier 139 bomen te verwijderen. Het riool is verouderd, de straat verzakt en moet worden heringericht. Het plan schoot de bewoners in het verkeerde keelgat.

„Het leek op een achternamiddag in elkaar geplakt”, stelt Liliane Geerling, kernlid van de bewonersgroep die in actie kwam. „Deze buurt is een beschermd stadsgezicht. De bomen zijn onderdeel van de parkstructuur” die voor de oorlog is ontworpen.

De gemeente wees de groep op de zogenoemde Right to Challenge. Wanneer bewoners denken dat zij het beter kunnen dan de gemeente en het project een maatschappelijke meerwaarde heeft, kunnen zij het initiatief overnemen. De herinrichting van de Schepenstraat is het eerste goedgekeurde plan in Rotterdam. Voor de zeshonderd meter lange straat en zijn riool wordt 3,7 miljoen euro uitgetrokken. Van ontwerptekeningen tot het participatietraject; de bewoners organiseren het zelf.

Als een sneeuwbal volgen buurtinitiatieven elkaar op. Zo wordt er gewerkt aan het zelfbeheer van de plantsoenen. „Maar de aanzet was simpel,” zegt Geerling. „Wij waren gewoonweg boos.” Ze wijst naar de oude bomen. „Nu telt de straat zes verschillende boomsoorten. Door ons plan worden dat er 35.”

De kerngroep bestaat onder meer uit ingenieurs, architecten, een meubelmaker en stedenbouwkundige. „Heb je deze kennis niet in huis, vraag budget aan voor een second opinion,” adviseert Geerling, die voor het ingenieursbureau van de gemeente werkte. „Je moet goed beslagen ten ijs komen voordat het plan wordt goedgekeurd.”

Bewoners vinden de ‘stroperigheid’ van de gemeente irritant. „De wethouder wil participatie, maar de laag eronder is bureaucratisch,” stelt Jorrit Vroon, kernlid van de bewonersgroep. „Niet alle ambtenaren zijn het gewend om proactief te denken. Vaak hoor je: regels zijn regels.”

Het traject ‘samenwerken in de stad’, waarvan Right to Challenge onderdeel is, heeft als mantra: loslaten waar mogelijk, faciliteren waar nodig en handhaven indien noodzakelijk. „Het gaat om een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor wat er op straat gebeurt,” aldus Anne Boomsluiter, gemeentelijk adviseur van het Kennispunt Inspraak en Participatie.

Een voorwaarde voor deelname is dat de kosten niet hoger liggen dan wanneer de gemeente het ontwerp zou maken. In de Schepenstraat is dit niet gelukt. „Leergeld”, zegt Maarten de Gaaij, gemeentelijk projectmanager Schepenstraat. Daartegenover staat een grotere burgerbetrokkenheid en participatie van de gehele buurt. Doordat er een collectieve mening is ontstaan, is de burger „een gesprekspartner in de buurt geworden,” aldus De Gaaij. Dat is niet alleen handig, maar „noodzakelijk” volgens Geerling. „Na het opheffen van de deelgemeenten zijn bestuurders en bewoners van elkaar af komen te staan. Right to Challenge geeft ons weer inspraak.”