W marcu 1994 roku Sławomir Sikora i Artur Bryliński dokonali brutalnej zbrodni na dwóch ludziach. Unieruchomili ich, zawieźli nad Wisłę, zabili, odcięli głowy i wrzucili do rzeki. Jeszcze w tym samym miesiącu zostali aresztowani. Natychmiast przyznali się do winy. Zostali skazani na 25 lat więzienia.

Pięć lat później na Festiwalu Filmów Fabularnych w Gdyni „Dług” Krzysztofa Krauzego otrzymał Złote Lwy. Widzowie dowiedzieli się, że Sikora i Bryliński zostali doprowadzeni do ostateczności, ponieważ nie dostali pomocy od organów ścigania ani wymiaru sprawiedliwości polskiego państwa. Od wielu miesięcy byli szantażowani, nękani, bici przez bandytów wymuszających haracze.

W ramach naszej kampanii "WybieramyPrawdę" przypominamy wybrane teksty Onetu, które wpłynęły na otaczającą nas rzeczywistość. W najbliższych miesiącach na stronie głównej Onet.pl będą prezentowane kolejne artykuły z serii

Przed

Nigdy nie pasowały mi święta, po prostu ich nie czułem. Kojarzyły mi się z poirytowanymi, zdenerwowanymi, spiętymi ludźmi. Zwykle przed Wigilią wsiadałem do słynnego pociągu do Zakopanego zwanego popularnie Rzeźnią. Szedłem do schroniska w górach i spotykałem tam ludzi takich jak ja, którzy od tego wszystkiego uciekali.

Kiedy w końcu się dowiedziałem, że jestem Żydem, pomyślałem, że może dlatego nie czuję świąt. W szkole zawsze dzieci mówiły, że jestem Żydem, bo mam garbaty nos. Mama zaprzeczała: „Masz orli nos, bo twój tata był góralem”. No to jeździłem w te góry.

Wigilia 1993, Warszawa. Ostatnie święta na wolności

Ja już wtedy byłem na froncie. Bandyci nękali nas od końca 1992 roku, ale od kwietnia 1993 to było turbo dojeżdżanie. Poszedłem kiedyś na wykład do szkoły biznesu, gdzie mówiono o miękkich i twardych negocjacjach. Rozbawił mnie ten wykład. Ja już wtedy wiedziałem, że negocjacje miękkie to kiedy bandyci żądają od ciebie pieniędzy, a twarde to kiedy wywożą cię do lasu, wieszają w worku na gałęzi i tłuką kijami bejsbolowymi.

Nie miałem głowy do świętowania. Ale dziewczyna mojego brata bardzo nalegała, że zrobi nam wigilię. W końcu się zgodziłem. Ona się bardzo postarała. Ubrała pięknie choinkę, zrobiła świetne jedzenie. Po wigilii musiała gdzieś wyskoczyć, powiedziała, żebyśmy posprzątali. No to posprzątaliśmy: zebraliśmy naczynia ze stołu, pozmywaliśmy, rozebraliśmy choinkę, włożyliśmy bombki do pudełek, a drzewko wyrzuciliśmy do śmietnika. Nam się wydawało, że tak trzeba.

Kiedy przyjechała i dowiedziała się, co zrobiliśmy, to się popłakała. Powiedziała, że jesteśmy wariaci i nigdy już nie zrobi nam wigilii. Faktycznie, nigdy już nie zrobiła. Trzy miesiące później byliśmy w więzieniu.

Wigilia 1994, Warszawa. "Jesteśmy mordercami, a ty chcesz się dzielić opłatkiem?"

Areszt Śledczy przy Rakowieckiej, psychiatria sądowa, oddział 5.3, nigdy tych liczb nie zapomnę. Siedziałem na psychiatrii, bo sprawdzali, czy w chwili zabójstwa byłem poczytalny. Ostatecznie stwierdzili, że poczytalność miałem zniesioną, ale w stopniu niewystarczającym, żeby uniknąć kary.

W wieczór wigilijny poszedłem do łaźni. Jej okna wychodziły na okna bloków mieszkalnych. Szyby były zamalowane farbą olejną, ale ja zrobiłem tam paznokciem taką maleńką dziurkę, może na dwa milimetry, tak żeby strażnicy jej nie dostrzegli. Stałem pod prysznicem i oglądałem, co ludzie na wolności robią w swoich mieszkaniach. Widziałem ludzi ubierających choinkę, siadających do stołu wigilijnego. Myślałem: „Oni tam, a ja tu w takim syfie”.

Pomyślałem wtedy, że to dobrze, że nigdy nie lubiłem wigilii, bo nie rozwala mnie psychicznie tęsknota za nią, tak jak rozwalała wszystkich innych w celach. Uważałem wigilię w więzieniu za absurd – tu są same zbóje, ten zgwałcił kobietę, tamten kogoś zabił, a wigilię chcą obchodzić.

Wróciłem do celi. Był tam taki Karol. Zarąbał siekierą we śnie dwudziestoparoletniego syna, poszło o sprawy spadkowe. Policja musiała wywozić go ze wsi, bo ludzie go chcieli zlinczować. I nagle widzę, że on idzie do mnie z opłatkiem. Powiedziałem: „Chłopie, co ty robisz, my tu jesteśmy mordercami, a ty chcesz się dzielić opłatkiem?” Wtedy chyba do niego dotarło.

Powiedziałem o tej szparce w łaźni jednemu koledze. On podał to dalej. Następnego dnia była tam dziura jak pięść. Strażnicy zamalowali to i założyli blendy. Poczułem się jak frajer.

Wigilia 1995, Białołęka. "Zabiłem ludzi takich jak ty!"

Po roku nieźle się już wkleiłem w system. Wokół mnie pełno świeżaków, bo wiesz, przed świętami pakują do aresztów mnóstwo ludzi, żeby ich rozmiękczyć. Oni wtedy dużo mówią, bo mają nadzieję, że wrócą na święta do domu. Siedział ze mną taki jeden świeżak, wielkie chłopisko, żołnierz mafii z Wołomina. Chłopaki z CBŚ mówili mi, że oni się w takich chwilach momentalnie załamywali, sypali kolegów na prawo i lewo.

Ten z Wołomina to był typowy pacjent na rozmiękczenie, w domu żona i dwójka dzieci, a on tutaj, nad sałatką. W pewnej chwili rozpłakał się nad tą swoją sałatką. Obśmialiśmy go. Powiedzieliśmy mu, że jak w końcu wróci, to jego dziecko otworzy drzwi i powie, że rodziców nie ma, bo wyszli na zakupy.

W końcu nie wytrzymał i krzyknął: „Zamknij się!”. A ja mu wtedy: „Co zamknij się, świeżaku? Leż! Wiesz, za co siedzę? Za to, że zabiłem ludzi, którzy wymuszali na mnie haracze! Takich jak ty!”. Totalnie się w sobie zamknął.

Foto: Materiały prasowe

Wigilia 1996, Białołęka. "Przygotowywałem się na długi dystans"

Tych świąt w ogóle nie pamiętam, bo to był moment, w którym ludzie mnie w ogóle nie interesowali. Ciągle się zmieniali w celi, ktoś przychodził, ktoś wychodził, oni mieli potrzebę mówienia o świętach, a ja miałem potrzebę izolacji. Mnie Wigilia irytowała, bo wybijała mnie z codziennego rytmu. Bo ja już się spodziewałem dużego wyroku. Przygotowywałem się na długi dystans.

Chciałem mieć spokój, nie chciałem tego przeżywać. A oni mi tu telewizor włączają, słuchają pasterki, śpiewają kolędy. Pamiętam jedno, że któryś mi chciał w celi choinkę ustawić. Zabroniłem mu. Powiedziałem, że może sobie choinkę nad swoim kojo narysować, ale tak, żebym nie widział.

Wigilia 1997, Białołęka. "Podróżowałem po zimowym lesie"

Już byłem po wyroku. W listopadzie sędzia Maria Tarasiewicz zaplanowała mi przyszłość do marca 2019 roku. Zacząłem korzystać z Wigilii w inny sposób. Podstawowym celem każdego więźnia jest spędzenie jak najwięcej czasu poza ciasną przestrzenią celi. I Wigilia stworzyła mi taką możliwość: klawisze prosili mnie, żebym upiększył oddział na święta.

Zacząłem go tak upiększać, żeby to zajęło co najmniej tydzień. Poprosiłem o gałązki. Jak mi przynieśli iglaki, to każdą gałązkę do każdej rurki na korytarzu oddzielnie przywiązywałem, dbając, żeby wszystkie były przymocowane pod odpowiednim kątem i w odpowiedniej długości. Małolatów zatrudniłem do robienia na świetlicy łańcuchów z kolorowego papieru. Oni też chcieli być poza celą, ale wielu z nich robiło coś takiego po raz pierwszy w życiu, bo pochodzili z patologicznych rodzin, więc tłukli te łańcuchy na dziesiątki metrów. Jak to dyrektor zobaczył, to mało się nie popłakał z wrażenia. Ogłosił, że to jest najpiękniejszy oddział w więzieniu.

A ja wśród tych gałązek na korytarzu uświadomiłem sobie, że po raz pierwszy od prawie czterech lat czuję zapach lasu. Jak go poczułem, to myślałem tylko o tym, jak tam zostać. Poprosiłem oddziałowych, żeby mi pozwolili froterować korytarz. Wigilijny wieczór, więźniowie w celach, łkają nad swoimi śledziami i sałatkami, a ja zakładam na nogi froterki, zamykam oczy i wyobrażam sobie, że jestem na nartach biegowych. Znałem na pamięć odległość od ściany do ściany, cztery godziny z zamkniętymi oczami przez ten zimowy las podróżowałem.

Następnego dnia przyszedł do mnie klawisz i mówi: „Sikora, dostałem nagrodę od dyrektora, mówi, że ten korytarz jak tafla szkła wygląda”. A ja to wszystko robiłem z czystego egoizmu.

Wtedy pozwolili mi wykonać pierwszy telefon z więzienia. Zadzwoniłem do mojej dziewczyny Magdy. Kiedy usłyszała, kto dzwoni, powiedziała, że nie ma czasu ze mną rozmawiać. Już wszystko wiedziałem. Powiedziałem: „Magda, ja nie będę dzwonił do ciebie, tylko cieszę się, że ci się nic nie dzieje”. I odłożyłem słuchawkę. Wróciłem do celi i byłem najszczęśliwszym człowiekiem na ziemi.

Wigilia 1998, Białołęka. "Zorganizowałem pierwszy alkohol"

Ja już wtedy byłem pełną gębą zekiem. Pracowałem w magazynie depozytowym, przez klawiszów już byłem traktowany jak swój. Ja do nich nic nie miałem, oni mnie nawet lubili.

Wtedy zorganizowałem sobie pierwszy alkohol. Wywołał mnie na korytarz oddziałowy, ogromny chłop, jak trzeba było, to potrafił przylutować, ale generalnie to bardzo w porządku, nie będę go wymieniał z nazwiska, bo nie chcę mu kłopotów robić. Poszliśmy na świetlicę. Zamknął drzwi. Spod marynarki wyjął dwa piwa. Postawił na stole i mówi: „To co, Sikora, napijemy się”.

Zdjął marynarkę, założył nogi na stół. Ja obok, nogi na dole, żeby zachować hierarchię. Piliśmy to piwo i jak ono smakowało! Mówię: „Panie oddziałowy, dziękuję! Wigilia pierwszorzędna! Piłem w wielu dobrych miejscach, ale kto w Polsce może poznać smak piwa w takim miejscu”.

Wigilia 1999, Potulice. Wigilijny salceson

We wrześniu „Dług” dostał Złote Lwy. Ludzie dowiedzieli się, jak było. Zacząłem myśleć, że może by zacząć pisać notatki, może zbierać podpisy pod petycją o ułaskawienie.

Siedziałem w celi w towarzystwie mocno geriatrycznym. Jeden pan lat 74, bez nogi, żonę laską walnął i ona umarła. Drugi lat 68, alkoholik, bez zębów. I tak sobie gawędziliśmy. Dali nam na wigilię takie słone śledzie, że jeść się tego nie dało.

Ale wcześniej dostaliśmy salceson. I ja ten salceson postanowiłem ugotować na wigilię, żeby ciepły posiłek był. Siedzieliśmy przy tym wigilijnym salcesonie i ten starszy pan opowiedział taką historię, zupełnie bez związku z wigilią, ale w związku z salcesonem. Jego ojciec był w oflagu i oni tam na święta też salceson dostali. Francuzi, Anglicy, Amerykanie jedli, a polska grupa zaczęła kombinować, dlaczego Niemcy im ten salceson dają. W końcu go ugotowali i odkryli, że nie było tam ani jednego oka tłuszczu. Niemcy robili doświadczenia z syntetycznym jedzeniem i potraktowali ich jak króliki doświadczalne. W naszym salcesonie były oka tłuszczu, ale bardzo mało.

Wigilie 2000-2003, Włocławek. Jezus jest moim Bogiem

Po więzieniach chodzili protestanci. Rozdawali Nowy Testament. Więźniowie bardzo lubili te Nowe Testamenty, bo miały takie kartki z bibuły, z których można było robić skręty. Ci protestanci o tym wiedzieli, ale wychodzili z założenia, że może wyrywając kartkę na skręta, ten więzień choćby przypadkiem coś z niej przeczyta.

Ja zacząłem czytać Testament, ale jako zwykłą książkę, z ciekawości. W trakcie lektury to się zmieniło w coś głębszego. Zacząłem z nimi rozmawiać. Nawróciłem się. Dziś wierzę, że Jezus jest moim Bogiem.

Ale z Wigiliami wciąż trudno było mi się dogadać. Trudno mi było znaleźć w nich tego wyjątkowego ducha. Ostatnią Wigilię w więzieniu spędziłem w radiowęźle, w którym wtedy pracowałem. Intensywnie pisałem dzienniki, książkę „Mój dług”, a także pracowałem na rzecz ułaskawienia.

Po

W kwietniu 2004 roku wyszedłem na przerwę w odbywaniu kary. Do więzienia już nie wróciłem. W 2005 roku zostałem ułaskawiony. Tamtą Wigilię spędziłem w mieszkaniu znajomej Żydówki. Nie było choinki ani wigilii. Cały dzień spędziłem na pisaniu książki.

W 2010 roku poznałem moją obecną żonę. Założyliśmy rodzinę. Zaczęliśmy spędzać Wigilie z rodziną żony, pojawiły się dzieci, zaczął przychodzić Mikołaj, śpiewamy kolędy. Poczułem ducha świąt, bo zacząłem patrzeć na nie metafizycznie, jako nawrócony chrześcijanin.

[...]

Sławomir Sikora pracuje obecnie nad kolejnym filmem fabularnym. Tym razem opowie swoją historię tak, jak widział ją on sam.

Napisz do autora: marcin.wyrwal@redakcjaonet.pl