Pretstudies worden ze ­genoemd: geschiedenis, taalwetenschappen, media studies, international relations & international organization, Europese talen en culturen en archeologie. Ik hoor de vader nog zeggen: “Schrijf je toch maar in voor geneeskunde”, tegen zijn dochter, bezig met haar vwo-eindexamen en kijkend naar het vervolg. “Daar leer je echt wat.”

De opgesomde studies zijn een greep uit het curriculum van mijn faculteit – de Faculteit der Letteren aan de Rijksuniversiteit Groningen. Studies die vaak minachtend worden getypeerd als de restjes van het academische aanbod. En op het eerste gezicht lijkt het een onsamenhangende opsomming van disciplines.

Kritisch nadenken

Maar schijn bedriegt. Door de onderling verschillende onderwijsprogramma’s en diverse niches in de arbeidsmarkt loopt een rode draad. Er is een reden waarom deze opleidingen samen geclusterd zijn aan deze bijzondere ­faculteit. Ze leren ons allemaal iets over ons verleden. Over waar we vandaan komen. Over onszelf. Over de ­manier waarop we met elkaar omgaan en vooral ook over waar we met zijn ­allen heengaan en hoe we dat het beste kunnen doen. De geesteswetenschappen leren ons kritisch na te denken over de samenleving waar we in leven.

Als student die zelf ook vakken volgt aan een andere faculteit, merk ik het ­direct. Het actief worden getraind in analytisch nadenken is een kwaliteit die je niet overal leert en die vaak wordt ondergewaardeerd. Dat is onder meer te wijten aan het feit dat letterenstudies zich – anders dan de exacte ­wetenschappen –minder gemakkelijk uit laten drukken in economische waarde. Dat is hetzelfde gebrek aan zichtbaarheid dat er naar alle waarschijnlijkheid voor zorgt dat die vader zijn dochter aanmoedigt toch maar voor een exacte studie te gaan.

Voor die vader en dochter heb ik een mooie boodschap. Grootheden als Montesquieu en Rousseau zouden geen grootheden zijn zonder hun binding aan de geesteswetenschappen. Premiers en staatsmannen als Timmermans, Rutte en de grondlegger van ­onze parlementaire democratie, Thorbecke, zouden misschien nooit aan de knoppen hebben gezeten als ze hun letterenstudies niet af hadden gemaakt. Het is niet voor niets dat onze eigen ­koning geschiedenis heeft gestudeerd. Het is geen toeval dat een aanzienlijk deel van de parlementariërs een letterenachtergrond heeft. Kritisch denkwerk is de spin in het web van onze maatschappij. Het is niet alleen de rode draad die door de geesteswetenschappen loopt, maar ook die onze samenleving verbindt.

Investeren

De geesteswetenschappen en letteren staan echter onder druk. Het wetenschappelijk onderwijs als geheel krijgt er geen geld bij. Behalve met werkdruk die overal druk zet op universiteiten, kampen de meeste faculteiten die juist deze ‘geestes’-disciplines aanbieden met financiële problemen door toedoen van een verdelingsmodel dat hen benadeelt. De politieke prikkels binnen de coalitie zijn zodanig dat wordt overwogen om systematisch geld van andere faculteiten naar de exacte studies te sluizen. Het zou volgens mij én studentenleden van faculteitsbesturen aan ­zeven verschillende universiteiten een onnavolgbare genadeklap met rampzalige gevolgen zijn.

Het is tijd dat de landelijke politiek de realiteit onder ogen ziet en het belang van geesteswetenschappen erkent. Als het al vijf voor twaalf is in het wetenschappelijk onderwijs an sich, dan slaat de klok bij geesteswetenschappen al twaalf over 30 seconden. De bètawetenschappen moeten zich ontwikkelen en dat erin geïnvesteerd wordt, is prima, maar niet ten koste van de geesteswetenschappen. Investeer in het héle wetenschappelijk onderwijs.