Over dit onderzoek

Het inhoudelijk onderzoek naar vijftien jaar DWDD is uitgevoerd door studenten media en journalistiek van de EUR onder leiding van Nel Ruigrok (LJS Nieuwsmonitor). Zij hebben 2.415 uitzendingen geanalyseerd. Niet meegenomen zijn compilaties, spin-offs als DWDD University of andere speciale uitzendingen. die afwijken van het standaardformat. De gegevens komen van het Instituut voor Beeld & Geluid, Stichting Kijkonderzoek en DWDD. Omschrijvingen van integrale uitzendingen en items zijn gedownload. Daaruit zijn de gegevens gehaald over gasten, tafelheren/-dames en onderwerpen. De info van Beeld & Geluid is niet compleet en niet op consistente wijze weergegeven. Zo is een foutmarge in de data ontstaan van circa 5 procent. De meewerkende studenten: Tom Claessens, Robin Sterrenburg, Anne Bothmer, Mandy van der Linden, Jelmer Bastiaans, Stan Verstegen, Fadoua Elabbadi.

Matthijs van Nieuwkerk zal zich een vrolijker afscheid van De Wereld Draait Door hebben voorgesteld. Vanwege de coronacrisis wordt de talkshow – die vrijdag 27 maart de laatste aflevering heeft – sinds vorige week opgenomen zonder publiek. Het is onwaarschijnlijk dat de afscheidsuitzending een drukbezocht tv-feest zal worden. „Leuk is anders”, aldus Van Nieuwkerk vorige week in zijn programma. „We hadden leuke plannen en die verdwijnen nu misschien wel in de prullenbak.”

Zonder publiek dus, maar mét veel kijkers. Heel veel. Vorige week maandag, direct na de toespraak van premier Mark Rutte op NPO1, trok DWDD 3,9 miljoen kijkers. En vrijdag, na de speech van koning Willem-Alexander keken nog eens 3,4 miljoen mensen.

In tijden van crises is DWDD sowieso populairder dan ooit. Dat blijkt uit data-onderzoek van studenten media en journalistiek van de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) samen met NRC. Miljoenen wisten DWDD te vinden na de aanslagen in Brussel (2016), de schietpartij in de Utrechtse tram (2019), de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo (2015).

In vijftien seizoenen kreeg DWDD veel lof maar ook kritiek: te weinig vrouwen, steeds dezelfde gasten, een eenzijdige politieke kleur. Klopt dat? De analyse van onder meer kijkcijfers, onderwerpen en gasten bevestigt sommige vooroordelen: DWDD was inderdaad het ‘clubhuis’ van de PvdA. Maar het onderzoek weerlegt ook aannames: DWDD bracht weliswaar wetenschap en ‘hoge’ cultuur naar prime-time, maar dat was slecht voor de kijkcijfers.

Feit is dat DWDD een van de monumenten is geworden van de Nederlandse televisie. Het was met afstand het invloedrijkste programma van deze eeuw. Nadat Van Nieuwkerk op 12 februari zijn afscheid én het einde van zijn talkshow had bekendgemaakt reageerde een abonnee op NRC.nl: „DWDD was uniek, fris en onderhoudend. Ik schaf nu maar een hond aan om het begin van de avond te overleven.”

Met de EUR-studenten onder leiding van Nel Ruigrok (LJS Nieuwsmonitor) analyseerde NRC de 2.145 uitzendingen van de afgelopen vijftien jaar. Vijftien jaar DWDD in infographics.

Lees ook de analyse: Corona en de massale terugkeer van de televisiekijker

Kijkcijfers: meer dan 1 miljoen Twaalf van de vijftien seizoenen was DWDD goed voor gemiddeld 1 miljoen kijkers of meer. De groei vlakte de afgelopen jaren wel af. De beste seizoenen waren 2014/2015 en 2015/2016. Vorige week, toen de overheid vergaande maatregelen aankondigde tegen de coronapandemie, haalde DWDD wel de hoogste cijfers ooit. Bron kijkcijfers: Stichting Kijkonderzoek (SKO) Brood en spelen Van rock tot barok. Muziek was het meest voorkomende onderwerp in De Wereld Draait Door. De talkshow kreeg altijd complimenten voor het op de kaart zetten van ‘moeilijke’ televisiethema’s als wetenschap, economie en technologie. Die hadden wel een negatief effect op de kijkcijfers, blijkt nu. In de analyse werd berekend het gemiddelde aantal kijkers dat een aflevering met een bepaald onderwerp meer of minder behaalde dan een gemiddelde aflevering. De cijfers zijn een gewogen gemiddelde van de impact die deze onderwerpen hadden in ieder seizoen. Conclusie: uiteindelijk wilden de kijkers toch ‘brood en spelen’. En na muziek ook politiek, sport en televisie. Man/vrouw verhouding iets beter Al jaren probeert de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) meer vrouwen in beeld te krijgen. Wat de gasten betreft is DWDD daar slechts ten dele in geslaagd. Dit seizoen was 28 procent van de gasten een vrouw. Dat was in seizoen 2015/2016 slechts 19 procent. DWDD scoort slechter dan bijvoorbeeld M van Margriet van der Linden (vorig seizoen: 41 procent) en het inmiddels gestopte Pauw (33 procent), meldde de ombudsman voor de publieke omroepen in 2019. Het percentage DWDD-tafeldames is wel hoger dan het percentage vrouwelijke gasten. Variëteit aan tafel: minder stamgasten Nodigde DWDD de laatste jaren steeds vaker dezelfde mensen uit? Het werd vaak gezegd, maar dat viel de laatste twee seizoenen wel mee. Gekeken werd welke gasten – niet tafelmensen en ‘columnisten’ als Nico Dijkshoorn – het vaakst aanschoven. Op één staat Jan Mulder, gevolgd door Felix Rottenberg en Prem Radhakishun. Vervolgens werd per seizoen bekeken in welk percentage van de uitzendingen een of meerdere gasten uit die top-10 te gast was. Conclusie: de kritiek van te veel ‘stamgasten’ ging op voor eerdere seizoenen maar de afgelopen twee seizoenen werd het minder. Politiek: veel PvdA’ers te gast Rutger Castricum (GeenStijl, Powned) noemde DWDD ooit het „clubhuis van de PvdA”. En dat klopt. Weliswaar is voormalig D66-leider Alexander Pechtold de vaakst uitgenodigde politicus (negentien keer), maar PvdA’ers waren favoriet van de DWDD-reactie. Maar liefst 159 keer waren de sociaaldemocraten te gast in de BNNVARA-talkshow. Maken en breken: het DWDD-effect Het ‘DWDD-effect’ is bekend in de muziek, cabaret en literatuur. Zat je aan tafel, sprak je met Van Nieuwkerk, dan was de kans groot dat je volgende voorstelling was uitverkocht, je boek een tweede druk kreeg, je bedrijf wordt genoemd in de kranten. Om dat effect te meten werden hier twee zaken vergeleken: wanneer was iemand te gast in DWDD en hoeveel aandacht kreeg hij of zij vervolgens in de landelijke pers (AD, De Telegraaf, de Volkskrant, Trouw, FD en NRC). Conclusie: verschijnen in DWDD is – zeker als je er de eerste keer zit – een goede springplank om bekendheid te vergaren. Dat gold zeker voor neuropsycholoog Erik Scherder, auteur Splinter Chabot, Dave von Raven (zanger van band The Kik) en cabaretier Peter Pannekoek.

Correctie 30/03/2020: Aangepast is het jaar van de schietpartij in de tram in Utrecht. Dat was in 2019.

NRC Kijktips Wat moet je deze week kijken? Tips voor boeiende programma’s, series en films Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 24 maart 2020