Rozmowa Morawiecki - Merkel miała się odbyć, jak informuje nas Centrum Informacyjne Rządu, 15 lipca

Nie uczestniczył w niej tłumacz, rozmowa odbyła się bezpośrednio. Jak pisze CIR - "z uwagi na charakter rozmowy nie sporządzano z niej notatki, nie utrwalano jej także w formie nagrania audio"

- Na całym świecie jest tak, że rozmowy szefów rządów muszą być precyzyjnie zapisane, bo każde słowo jest wagi państwowej. Regulują to też rozwiązania prawne - podkreśla dr Sibora

O konieczności sporządzania notatek z rozmów na wysokim szczeblu mówi też były szef MSZ, dziś europoseł PiS Witold Waszczykowski. Gdy jednak wyjaśniamy mu, o jaką rozmowę chodzi, od razu zaznacza, że "nie ma takiego prawnego obowiązku, by wszystko odnotowywać"

- Takie nieformalne rozmowy bez tłumacza, w cztery oczy i bez robienia notatek mogą się niekiedy odbywać. Nikt jednak nie powinien o tym publicznie mówić, jak zrobił to prezes PiS. Pewnie chciał pokazać "suwerenowi", jacy my teraz jesteśmy ważni - zaznacza były premier, a dziś europoseł KE Marek Belka

Po tym, jak w połowie lipca Beata Szydło po raz drugi nie została wybrana w Parlamencie Europejskim na stanowisko szefowej komisji zatrudnienia i spraw społecznych, prezes PiS Jarosław Kaczyński w rozmowie z Polską Agencją Prasową oświadczył, że - jak poinformował go premier Mateusz Morawiecki - "tuż po tym głosowaniu zadzwoniła do niego (premiera Morawieckiego - red.) kanclerz Niemiec Angela Merkel z przeprosinami, wyrazami zdumienia i szoku po tym, co się stało".

Komunikat strony niemieckiej brzmiał jednak nieco inaczej. O ile w rozmowie z "Deutsche Welle" kanclerz Angela Merkel potwierdziła, że - po ponownym odrzuceniu kandydatury Szydło - do rozmowy z premierem Morawieckim doszło, to ani słowem nie wspomniała, że za cokolwiek go przepraszała. Przyznała jedynie, że zachowanie posłów z komisji, której chciała szefować była polska premier, było "nietypowe". Wyraziła też swoje niezrozumienie dla tej sytuacji.

Notatka z rozmowy mogłaby pomóc. Mogłaby, gdyby powstała

O przebieg rozmowy - od strony formalnej - zapytaliśmy więc w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Chcieliśmy wiedzieć, czy w rozmowie Morawiecki - Merkel uczestniczył tłumacz, czy została ona nagrana oraz, czy sporządzono z niej notatkę - co jest standardem w przypadku rozmów na tak wysokim szczeblu. Oto co odpowiedziało nam Centrum Informacyjne Rządu:

Informujemy, że doszło do rozmowy telefonicznej między Panem Premierem Mateuszem Morawieckim a Kanclerz Niemiec Angelą Merkel w dniu 15 lipca 2019 r.

Rozmowa ta odbyła się bezpośrednio między szefami rządów, bez udziału tłumacza, nie uczestniczyły w niej żadne inne osoby. Z uwagi na charakter rozmowy nie sporządzano z niej notatki, nie utrwalano jej także w formie nagrania audio.

Dr Sibora: To wbrew wszelkim regułom

- Ewidentnie przy rozmowie na takim szczeblu powinien obecny być tłumacz. Rozmowy szefów rządów muszą być precyzyjnie zapisane, bo każde słowo jest wagi państwowej - mówi Onetowi ekspert ds. protokołu dyplomatycznego dr Janusz Sibora. - To, co się stało, czyli brak tłumacza, brak zapisu audio i brak notatki jest z całą pewnością wbrew wszelkim zasadom i sztuki dyplomacji, i powszechnie obowiązujących na całym świecie regulacji. - podkreśla.

Ekspert zastanawia się też, w jakim języku prowadzona była rozmowa, skoro nie uczestniczył w niej tłumacz. - Z protokolarnego punktu widzenia powinna się ona odbyć w języku angielskim, jako tym, który nie preferuje żadnej ze stron konwersacji - mówi. - Jednak, wiedząc, że premier Morawiecki mówi po niemiecku, mógł zachować się elegancko, wykonać taki ukłon w stronę pani kanclerz i rozmawiać z nią w jej ojczystym języku. Choć to nie byłoby do końca zgodne z zasadami protokołu - zaznacza.

Jak wyjaśnia dr Sibora, tego rodzaju rozmowa "w cztery oczy", po której nie zostaje żaden ślad, mogłaby ewentualnie odbyć się, gdyby Angela Merkel osobiście rozmawiała z polskim premierem. - Gdyby, powiedzmy, zaprosiła do ogródka, to mogliby takie rozmowy odbywać. Ale nie przez telefon, nie na tak wysokim szczeblu - mówi. - Tak robić nie wolno. Mówię o braku notatki, bo to nie jest rozmowa prywatnych osób. Bardzo precyzyjnie pokazują to światowe mocarstwa, których przedstawiciele często nie tylko robią notatki z każdej rozmowy, ale też często te notatki filmują - podkreśla ekspert.

Według dr Sibory, ze względu na swoją wagę, rozmowa Morawiecki - Merkel powinna zostać zarówno zarejestrowana jak spisana. - Tego wymagają też regulacje prawne, nakazujące dokumentowanie rozmów państwowych. Do tego, każda ze stron powinna mieć swojego sekretarza i tłumacza. To jest ABC dyplomacji - kwituje.

Dwa tłumaczenia Waszczykowskiego

O zasady formalnego prowadzenia rozmów na wysokim szczeblu zapytaliśmy byłego szefa MSZ w rządzie PiS, dziś europosła tej partii Witolda Waszczykowskiego. Ten wprost stwierdził, że sporządzenie notatki po tego rodzaju rozmowach w zasadzie jest obligatoryjne. - Może być spotkanie w cztery oczy i wtedy nie ma tłumacza, ale rozmowy telefoniczne aranżuje się zwykle by coś interwencyjnego zaznaczyć - mówi. - I powinien być tak tłumacz, jak tzw. note taker, czyli osoba sporządzająca notatkę z rozmowy. Ja, gdy byłem ministrem, to nawet jeśli rozmawiałem z kimś z cztery oczy, to po takiej rozmowie wzywałem urzędnika i mu notowałem, czego ta konwersacja dotyczyła. I taka notatka powinna powstać, na przykład, po rozmowie Tusk - Putin z lutego 2010 roku. A my jej nie znaleźliśmy - podkreśla. - Podobnie, jak powinna powstać notatka ze słynnej rozmowy na molo w Sopocie, gdzie ówczesny premier Donald Tusk rozmawiał z Władimirem Putinem - mówi były szef dyplomacji.

Gdy wyjaśniamy europosłowi Waszczykowskiemu, o jaką rozmowę pytamy, ten nieco zmienia swoje podejście do sprawy. - Ja jako urzędnik państwowy wychodziłem z założenia, że zawsze po takich rozmowach międzynarodowych warto pozostawić ślad. Jednak wszystko zależy od polityki danego szefa resortu - mówi. - Nie ma wewnętrznego rozporządzenia, które nakazywałoby sporządzanie notatek z każdej rozmowy - zaznacza. - Nie ma więc obowiązku, by wszystko notować - dodaje.

Przypomnijmy, że krótko po wygraniu przez Andrzeja Dudę wyborów prezydenckich, w sierpniu 2015 roku Witold Waszczykowski udzielił wywiadu prawicowemu portalowi wpolityce.pl, w którym skrytykował działanie służb byłego prezydenta Bronisława Komorowskiego - właśnie za brak notatek z części międzynarodowych rozmów. W wywiadzie tym Waszczykowski stwierdził jednoznacznie, że: "podczas każdej rozmowy międzynarodowej niezależnie czy chodzi o ministra, ambasadora, premiera czy głowę państwa sporządzane są szczegółowe notatki. Powiem więcej, nawet jeśli rozmowa odbywa się >>w cztery oczy<<, to tak naprawdę zawsze towarzyszy osoba, która sporządza dokumentację tak zwany >>note taker<<. (...) To są działania rutynowe".

Marek Belka: Nieformalna rozmowa mogła się odbyć. Pytanie, po co prezes PiS o niej w ogóle mówił?

- Fakty są takie, że bardzo często między premierami dochodzi do takich nieformalnych rozmów, które nie są nigdzie odnotowywane - mówi nam były premier, dziś europoseł KE Marek Belka. - Ja, jako w sumie nowicjusz na europejskich salonach często dzwoniłem do Gerharda Schrödera czy Tony'ego Blaira i nie było z tych rozmów żadnej notatki. A zwłaszcza teraz, w sytuacji tej "gorączki" przy formowaniu nowej Komisji Europejskiej takie rozmowy, całkowicie nieformalne, wiążące się z jakimiś równie nieformalnymi umowami czy ustaleniami mogą się często odbywać - zaznacza.

- Najpewniej i ta rozmowa Morawiecki - Merkel miała zostać zachowana w tajemnicy, bo prawdziwe negocjacje odbywają się za kulisami i przy braku przejrzystości. Brzmi to fatalnie, ale tak jest - mówi były premier. - Ale cóż, prezes Kaczyński - przepraszam za kolokwializm - po prostu "chlapnął", że do takiej rozmowy doszło i że kanclerz Merkel rzekomo premiera Morawieckiego przepraszała. Cóż, najpewniej chciał to wykorzystać do "konsumpcji" przez "suwerena", by pokazać, jacy to my teraz jesteśmy niby ważni. A tak naprawdę to dziwne byłoby, gdyby kanclerz Merkel nie rozmawiała z jednym ze swoich sąsiadów w UE. Pytanie tylko, po co o tym publicznie mówić? - kwituje Belka.

(KF, mba)