Het eigen risico werd ingevoerd om ziekenhuisbezoek en medicijngebruik te ontmoedigen. Patiënten moesten bewuster worden van de kosten voor de zorg. Ook blijft door de invoering de verzekeringspremie lager, doordat patiënten zelf het eerste deel van hun zorgkosten betalen.

Vrijwillig hoger

Het eigen risico kan vrijwillig worden opgehoogd. De zorgverzekeraar geeft dan korting op de maandelijkse premie voor de basisverzekering. Een voorbeeld: als een patiënt het vrijwillig eigen risico verhoogt met het maximale bedrag van 500 euro, ontstaat de kans dat bij een behandeling hij of zij 885 euro (500 plus 385 euro) moet betalen. Omdat de maandelijkse premie wel lager wordt, is het verhogen van het eigen risico vooral voordelig voor mensen die in het algemeen niet veel zorg nodig hebben.

Daarnaast is het mogelijk dat verzekerden ook nog een eigen bijdrage voor een bepaalde behandeling moeten betalen.