Ekonomiści dwoją i się troją, żeby znaleźć w statystykach solidny dowód na efekt 500 plus. Wzrost konsumpcji? Nie tak duży, jak zakładano. Sprzedaż samochodów używanych? Nie do końca. Oszczędności? Na to szła tylko część pieniędzy. Skutki dania do ręki Polakom 500 zł okazują się nie wpływać na gospodarkę tak bardzo, jak byśmy chcieli. A co ciekawe, za pół roku efekt 500 plus zniknie zupełnie.

Pozytywny efekt 500 plus jest faktem. Jednak jego skala może już smucić. Wielu ekonomistów zakładało, że konsumpcja prywatna będzie wzrastać z kwartału na kwartał w szybkim tempie. Srogo się rozczarowali.

- Były bardzo duże oczekiwania, jednak efektu 500 plus w danych statystycznych tak silnie nie widać - mówi Business Insider Polska Jakub Olipra, ekonomista Credit Agricole.

Efekt 500 plus nie zachwyca

Efekt 500 plus oczywiście był, ale raczej słaby – w II kw. 2016 roku konsumpcja prywatna nie przyśpieszyła (chociaż do czerwca wypłacono 4,9 mld zł), a w III kw. 2016 roku wzrosła o 3,9 proc. r/r wobec 3,3 proc. w II kw. Szybki szacunek wpływu programu 500+ na konsumpcję to zatem ok. 0,6 pkt. proc. w III kw.

Foto: BZ WBK

Niewielkie skutki programu są więc widoczne w wydatkach Polaków. 0,6 proc. konsumpcji w III kw. to ok. 1,6 mld zł, co sugeruje, że zaledwie 14 proc. płatności 500+ przełożyło się na wydatki, znacznie poniżej oczekiwań. Ekonomiści BZ WBK piszą, że można to jednak wyjaśnić w następujący sposób:

1. Skutki programu są opóźnione (i dlatego brak wpływu w II kw. 16), a niektóre gospodarstwa domowe wstrzymały się z wydawaniem do Świąt Bożego Narodzenia.

2. Mniej zarabiający zrezygnowali z szybkich kredytów konsumpcyjnych (dane pokazują, że najmniej zarabiające 20 proc. gospodarstw domowych wydaje więcej niż zarabia i finansuje się takimi kredytami), więc program 500+ skutkował obniżeniem zadłużenia, a nie znaczącym wzrostem konsumpcji.

Podobnego zdania są analitycy Credit Agricole. - Efekt 500 plus widać między innymi w budowaniu przez Polaków bufora w oszczędnościach - tłumaczy Olipra. Pisaliśmy o tym kilka tygodni temu. Według danych Eurostatu, od kilkunastu miesięcy obserwujemy wzrost stopy oszczędności dobrowolnych gospodarstw domowych.

Efekt 500 plus. IV kwartał kluczowy

To jednak wciąż mało. Dynamika miała być duża, a efekt rozlać się po całej gospodarce, tymczasem wzrost PKB nie zachwyca i jest najgorszy od 3 lat. Konsumpcja nie udźwignęła zastoju w inwestycjach. Jak przekonuje Olipra, efekt być może będzie znacznie lepiej widoczny w IV kw. tego roku.

- Czekamy na nowe dane, które mogą coś nam rozjaśnić, bo na razie ten efekt jest słabo widoczny. W ekonomii jest taka teoria, że ludzie lubią odkładać konsumpcję w czasie. Jeżeli Polacy dostali 500 zł w II kwartale, to mogą zacząć je silniej wydawać w IV kw., czyli obecnie. Ale wiedzę na ten temat będziemy mieli dopiero w lutym - tłumaczy Olipra.

Efekt 500 plus zniknie za pół roku

Choć rezultaty programu transferów społecznych zaproponowanych przez PiS wydają się ograniczone, to za 6 miesięcy nie będą już w ogóle widoczne w danych statystycznych.

"Na przełomie II i III kw. 2017 r. wygaśnie pozytywny wpływ oddziaływania programu Rodzina 500+ na dynamikę konsumpcji, co będzie czynnikiem ograniczającym tempo wzrostu PKB" - piszą w raporcie o perspektywach rozwoju Polski analitycy Credit Agricole.

W II kw. przyszłego roku oczekują oni wzrostu konsumpcji o 3,6 proc., kwartał później ma ona już spaść do 2,9 proc. W całym 2017 r. konsumpcja ma wzrosnąć o 3,2 proc., czyli o 0,4 pkt. proc. mniej niż przewiduje się w całym 2016 r.

Dlaczego tak się stanie?

Przypomnijmy, że rodziny dostały wypłatę środków na przełomie II i III kw. 2016 r. Ich dochody były więc wyższe w porównaniu z analogicznym okresem w 2015 r. I to też widać w statystyce wzrostu konsumpcji prywatnej.

Tyle że w II i III kwartale 2017 r. tego efektu skoku już nie będzie, ponieważ dochody Polaków nie zwiększą się dzięki jakiemuś nowemu programowi 500 plus. Innymi słowy, punktem odniesienia dla Głównego Urzędu Statystycznego będzie już czas, kiedy rodziny dostały środki z programu rządowego i ta statystyka siłą rzeczy nie będzie już tak dynamicznie rosła.

Ekonomiści różnych instytucji finansowych określają to mianem wygasania efektu 500 plus. Za pół roku skutki rządowego programu znikną z wykresów na dobre.