En Esperanto estas foje uzataj tiel nomataj mal-mal-vortoj, do vortoj, kiuj estis enkondukitaj por esti uzataj anstataŭ pli tradiciaj vortoj formitaj per mal-. Plejparte temas pri adjektivoj, ekzemple trista anstataŭ malgaja/malĝoja kaj olda anstataŭ maljuna. Sekve de pria konversacio kun mia Akademia kolego Bertilo Wennergren, mi lastatempe pripensis teorian kadron por klarigi la efektivan uzadon de tiaj mal-mal-vortoj en Esperanto. Temas pri la ideo, ke ekzistas ia kontinuo aŭ skalo de akceptiteco de mal-mal-vortoj. Por koncize ekzempligi la ideon, jen kelkaj rimarkindaj ekzemploj de mal-mal-vortoj, de la plej akceptita ĝis la malplej akceptita:

La vorto stulta estas Zamenhofa kaj oficiala, do multaj eĉ ne perceptas ĝin kiel mal-mal-vorton, sed laŭ sia historio ĝi ja estas tia, ĉar komence oni uzis nur malsaĝa, kaj nur poste Zamenhof enkondukis stulta. Do Zamenhof mem komencis la pekon de enkondukado de mal-mal-vortoj, almenaŭ pri unu tia vorto.

La vorto pigra estas nuntempe la plej kutima el la tri vortoj pigra, maldiligenta kaj mallaborema, do ankaŭ ĝi estas tre sukcesa kaj vaste akceptata mal-mal-vorto.

La ĉi-supra prezento de la skalo de akceptiteco de kelkaj rimarkindaj ekzemploj baziĝis sur mia lingvosento (kaj la ĉi-rilate samrezulta lingvosento de Bertilo Wennergren, kiu origine donis al mi la ideon pensi pri mal-mal-vortoj laŭ ĉi tiu teoria kadro). Mi nun decidis elprovi, ĉu ĉi tiu subjektiva lingvosento pri la skalo de akceptiteco de mal-mal-vortoj korelacias kun ia objektiva mezuro bazita je statistika tekstar-analizo.

Kaj jen la relativaj uzokvantoj, do la uzokvanto de la koncerna mal-mal-vorto dividita per la uzokvanto de la responda mal-vorto:

Ĉe kelkaj vortoj ne estis tute evidente, kio estas la responda mal-vorto, kaj ĉe tri mal-mal-vortoj mi eĉ decidis konsideri du respondajn mal-vortojn kaj simple sumi iliajn uzokvantojn. Ĉe la vorto povra mi elektis kompatinda kiel respondan vorton, do laŭ tiu elekto tute ne temas pri mal-mal-vorto (ĉar kompatinda ne estas mal-vorto). Sed laŭdire origine povra estis proponita kiel alternativo al malriĉa, kaj nur poste ĝia signifo ŝoviĝis al ‘kompatinda’ (aŭ io simila al ‘kompatinda’) do mi decidis inkluzivi ĝin, sed tamen mezuri ĝian relativan oftecon laŭ ĝia nuntempe klare superreganta signifo.

Notu, ke mia statistiko estas bazita sole je la adjektivaj formoj de tiuj vortoj (inkluzive de la multenombraj kaj akuzativaj formoj), do mi malatentis adverban uzon kaj kunmetaĵojn. Mi intence forlasis kunmetaĵojn, ĉar kelkaj mal-mal-radikoj estas uzataj en iuj multe uzataj kunmetaĵoj (precipe frid/ en fridujo), kaj tion mi ne celis mezuri; mi celis mezuri nur la bazan memstaran uzon ekster kunmetaĵoj.

Tio alportis min al la ideo kombini la du mezurojn. Oni povas pravigi tiun ideon per la argumento, ke la akceptiteco de mal-mal-vorto dependas kaj de ĝia absoluta ofteco (por entute esti vaste konata) kaj de ĝia relativa ofteco (kiu montras, ke signifa kvanto de homoj en signifa kvanto de situacioj efektive preferas tiun vorton al la responda mal-vorto). Mi decidis kombini la du mezurojn per obligo de la absoluta kaj relativa ofteco. (Matematike, la mezuro rezultanta el tiu obligo egalas al la kvadrato de la uzokvanto de la mal-mal-vorto dividita per la uzokvanto de la responda mal-vorto.) Laŭ ĉi tiu kombinita mezuro, la ordo de la supre prezentitaj 19 mal-mal-vortoj estas la jena: