Barack Obama wordt begroet door Angela Merkel op 17 november. Beeld afp

Obama, de rijzige flamboyante wereldburger, naast de kleine Merkel. Elf jaar kanselier of niet, nog steeds heeft de bondskanselier iets underdog-achtigs, zoals ze daar met vastberaden twinkelende ogen opkeek naar haar grote Amerikaanse collega en vriend.



Want vrienden zijn ze, dat benadrukten ze in de anderhalf uur durende persconferentie steeds weer: 'een geweldige vriendin', noemde Obama Merkel, en later nog eens 'uitgebalanceerd en betrouwbaar'. Nog: 'Integer, bedachtzaam, altijd haar huiswerk gedaan.' Ook loofde hij haar omdat ze haar politiek 'altijd baseert op waarden'.

Merkel bedankte Obama voor 'zeer goede en zeer nauwe' samenwerking. Ze somde de grote uitdagingen op die ze gezamenlijk zijn aangegaan: van Oekraïne tot Syrië, van Iran tot het klimaat. Ze bedankte Obama ook voor zijn inzet voor handelsverdrag TTIP, al gaf ze toe dat het verdrag er 'voorlopig' niet komt.



'Ja, het afscheid valt me zwaar', zei ze. Ondertussen maakte Obama grijnzend een telefoneergebaar. We bellen.



Het was niet alleen maar weemoedige vriendschappelijkheid. Met vereend gefronste voorhoofden wierpen de staatshoofden blikken in de toekomst, blikken op Trump, wiens naam ze niet een keer noemden, alsof ze van tevoren de Voldemort-regel uit de boeken over Harry Potter hadden afgesproken: hij-die-niet-genoemd-mag-worden.



In de stad die ooit het pars pro toto voor de Koude Oorlog was, las Obama 'de president-elect' omstandig de les over Rusland, raadde hem aan geen politiek van 'realpolitieke' deals te voeren en sprak de hoop uit dat zijn opvolger actie zal ondernemen als Rusland internationale normen aan haar laars lapt.

Beeld AFP

Zegeningen tellen

In die geest stipte Merkel meerdere keren de militaire emancipatie van Duitsland en Europa ten opzichte van de VS aan, een onderwerp dat de komende jaren hoger op de Europese politieke agenda's zal staan. Daar tekenden zich midden in dit afscheid ook de eerste contouren af van een nieuwe fase in de Europese politiek en de Europees-Amerikaanse relatie. Een fase waarin Europa, noodgedwongen, assertiever zal moeten optreden.



Ze spraken zich uit voor mensenrechten, voor democratie, voor menselijke oplossingen voor gevolgen van de globalisering en tegen teveel nationalisme en protectionisme. Toen Obama afkeurend sprak over het 'nepnieuws' en 'politieke propaganda' op Facebook, knikte Merkel driftig.

Obama nam de tijd om Duitsland en Europa eraan te herinneren dat ze hun zegeningen moeten tellen, erop te wijzen dat de Europese vrede en vrijheid niet vanzelfsprekend zijn en het waard zijn om voor te vechten. 'De EU is en blijft een van de grootste politieke en economische prestaties uit de geschiedenis.'

Obama: 'Ik mis het Oktoberfest nog steeds. Daar kom ik voor terug' Beeld afp

Daar stonden ze, de oude leider van het Westen en zijn opvolgster. Toen een journalist Obama vroeg of hij dat ook zo zag, stemde hij in. Geen makkelijke positie, zei hij. 'Maar ze is sterk.' En later: 'Als ik Duitser was, stemde ik op Merkel.'



'Ik weet niet of het helpt of dat dat pijn doet', voegde hij daar haastig aan toe. Grote kans dat Obama dacht aan het advies dat hij afgelopen voorjaar in een soortgelijke persconferentie aan de Britten gaf: stem tegen de Brexit.



Merkel en Obama. In de acht jaar van Obama's presidentschap zijn ze zijn een zeldzaam soort geworden aan de politieke top: bedachtzaam pratende verstandsmensen, weloverwogen lange termijndenkers. Politici van wie rust uitgaat.



Maar Obama zou Obama niet zijn zonder een weloverwogen kwinkslag: 'Ik mis het Oktoberfest nog steeds. Daar kom ik voor terug. En bij dat soort gelegenheden heb je als ex-president denk ik nog meer plezier dan als president.'