Terwijl de bewindslieden van Rutte-3 en de mediaeconomen over elkaar heen buitelen van enthousiasme over de groeicijfers van de Nederlandse economie, stapelen de bewijzen zich op dat de burger al decennia op grote schaal wordt genaaid.

In 2014 was daar Thomas Piketty, die haarfijn uit de doeken deed dat de inkomens- en vermogensongelijkheden een peil hadden bereikt dat sinds eind 19de eeuw niet was vertoond. En afgelopen jaar deden Piketty en kornuiten het nog eens dunnetjes over: in 2017 waren de inkomens- en vermogensongelijkheden verder opgelopen.

En ja, Nederland leek een gunstige uitzondering. Ware het niet dat hier de vermogensongelijkheid uitzonderlijk hoog was en de inkomensongelijkheid wordt onderschat doordat pakweg honderdduizend (rijke) Nederlanders hun vermogens elders hebben gestald — en de inkomens die zij daaruit verwerven dus ook niet in de statistieken terug zijn te vinden.

Al een aantal jaren achtereen bericht De Nederlandse Bank over de zogenaamde AIQ, oftewel arbeidsinkomensquote. Of, in gewone mensentaal: het deel van de toegevoegde waarde dat in de particuliere sector per jaar wordt geproduceerd dat als inkomen wordt uitgekeerd aan werknemers. Dit deel blijkt al decennia te dalen: ging eind jaren zeventig nog zo'n negentig procent naar de werknemer, anno 2018 is dat nog maar zo'n 72 procent.

En niet alleen in Nederland: in heel Europa en Noord-Amerika gaat een groeiend deel van de geproduceerde waarde naar de factor kapitaal.

Begin deze week kwam daar een rapport van de Rabobank bovenop. Volgens de bank is het reëel besteedbaar inkomen van Nederlandse huishouden sinds de jaren tachtig nauwelijks gestegen: in vergelijking met 1977 is er maar een paar procentpunt bijgekomen. De bank wijt de stagnatie aan kleinere huishoudens, aan hogere belastingen en vooral aan innovatie en internationalisering. Het eerste zou ertoe geleid hebben dat machines en computers werknemers hebben vervangen, waardoor het aandeel van de toegevoegde waarde dat wordt uitgekeerd als inkomen is gedaald en dat van dividend is gestegen. En het tweede dat bedrijven steeds minder voor arbeid hoeven te betalen, nu ze hun werknemers over de wereld vandaan kunnen halen en ze dankzij de flexibilisering van de arbeidsmarkt over een groot en groeiend precariaat kunnen beschikken.