Is een peuk opsteken voor de ingang van het ziekenhuis eindelijk verleden tijd? Organisaties bepalen zelf of er voor hun deur wordt gerookt of niet.

Je kan ze wel de strijders van het eerste uur noemen: raadslid Wieke Paulusma (D66) en longarts Hester van der Vaart van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) proberen al jaren plekken als schoolpleinen en speeltuinen rookvrij te maken. Met het Groninger raadsbesluit van woensdag komt dat doel een stap dichterbij.

„Dit is echt historisch”, zegt Paulusma. „Groningen is de eerste Nederlandse gemeente die de regels van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) zo aanpast.”

Geen algeheel rookverbod

Het aanpassen van die verordening betekent niet dat nu in Groningen een rookverbod geldt. Het zit zo: organisaties die zich bij de Rookvrije Generatie hebben aangesloten waren op zoek naar een manier om de publieke ruimte om hun organisatie heen ook rookvrij te maken. Bedrijven mochten het roken buiten hun deur niet verbieden. Nu wel.

Denk bijvoorbeeld aan het UMCG. Binnen mag niet gerookt worden, maar wie daar de deur uitwandelt baant zich nog steeds een weg door de sigarettenwalm van rokers die naar buiten zijn getrokken.

Pasgeboren baby’s horen geen rooklucht in te ademen

„Een longarts van het Martiniziekenhuis bij een eerdere raadsvergadering: ‘in het ergste geval is de eerste lucht die pasgeboren baby’s inademen als ze het ziekenhuis verlaten sigarettenlucht’, dat kan natuurlijk niet”, zegt Paulusma. Door de nieuwe regels kunnen instellingen als het ziekenhuis daar iets aan doen.

Hoe groot de straal van zo’n rookverbod rond een publieke instelling is, hangt af van de organisatie. Het gaat erom dat bezoekers zonder rook in te ademen naar binnen kunnen. Hiervoor is maatwerk nodig.

Gaat dit wel werken als er geen boetes voor worden uitgedeeld? „De borden werken normerend en daar zijn wij als mensen gevoelig voor”, zegt Paulusma. „Bovendien is het makkelijker om mensen aan te spreken als er een bord hangt. Denk bijvoorbeeld aan de stiltecoupé in de trein. Daar gebeurt dit ook.”

Hartstikke normaal

Van der Vaart ziet dagelijks de gevolgen van roken bij patiënten. Dat maakt haar zo strijdvaardig op dit gebied. „Ik denk echt dat we het over een paar jaar hartstikke normaal vinden dat je op bepaalde plekken niet mag roken. Net zoals dat we het nu normaal vinden dat je in restaurants niet mag roken.”

Paulusma werkt ook in de zorg en komt veel in aanraking met mensen die ernstig ziek zijn omdat ze roken of gerookt hebben. Daar komt haar strijdlust vandaan. Ze begon met het rookvrij maken van de school, de voetbalclub en de speeltuin in de buurt. Daarna zette ze zich als raadslid ook in op dit gebied.

Mensen weten wel dat roken slecht is

Ze heeft niet het gevoel dat ze veel obstakels heeft moeten overwinnen om het onderwerp op de agenda te krijgen. Ze merkt dat steeds meer mensen inzien dat roken slecht is. Het is volgens haar vooral een gebrek aan kennis. Veel mensen weten bijvoorbeeld niet dat een buurt gezamenlijk kan zorgen dat een speeltuin rookvrij wordt.

En het neemt veel tijd in beslag om draagvlak te creëren bij grotere clubs zoals een school of een sportvereniging. „Maar dat is juist het mooie aan deze acties. De gemeente bepaalt niet dat een bepaalde plek rookvrij wordt en plopt ook niet zomaar overal borden neer. Dat doen de mensen zelf. Het komt dus van onderop en volgens mij is dat een heel goede zaak.”

Valt nog veel te halen

Is de strijd dan nu gestreden? „Nee, maar dit helpt ons wel op weg”, zegt Van der Vaart.

Ook Paulusma denkt dat er nog veel te halen valt. Daarom vindt zij dat roken moet worden geclassificeerd als een zware verslaving. „Ik heb zelf gerookt. Ik weet hoe moeilijk het is om te stoppen. Mensen moeten daar meer hulp bij krijgen. Als roken wordt gezien als een zware verslaving dan wordt een groter deel van de behandeling vergoed.”

Een tweede stap is volgens Paulusma dat er minder verkooppunten voor sigaretten moeten komen. „Het is net als die reclame van de KWF Kankerbestrijding. Er zijn meer plekken waar sigaretten worden verkocht, dan brood!”