En omdat ik zelf als twintiger weleens een half jaar op een bankje in het park heb gezeten - niet voortdurend huilend, maar wel labiel - begreep ik de psychologe die woensdag in Trouw benadrukte dat labiliteit ook een beetje bij de levensfase van de twintiger hoort.

Toch herinner ik me niet dat de druk om te presteren eind vorige eeuw zo groot was als nu. De Brit Thomas Curran gelooft dat ook niet, maar dan op grond van langdurig onderzoek onder 41.000 Britse, Canadese en Amerikaanse studenten. Zijn conclusie, vorige week geciteerd in NRC Handelsblad, luidt dat twintigers tegenwoordig veel hogere prestatiedruk ervaren dan in de jaren negentig. Dat beeld werd bevestigd door een onderzoekster van de Universiteit van Amsterdam. “Een bestuursjaar is al niet meer genoeg, want dat doet iedereen. Een master idem dito, dus doen studenten twéé masters. Alles om maar het beste jongetje van de klas te zijn, waarbij ze de eigen grenzen niet meer lijken te accepteren.”

De eigen grenzen negeren, dat is precies wat burn-out kan uitlokken. En het kan aan mij liggen, maar ik zie wel heel veel mensen almaar doordraven - en dat zijn niet alleen studenten, maar ook freelancers en gewone werknemers die beseffen dat het privilege van een baan niet meer zo gewoon is als vroeger. Gemotiveerde mensen vaak, maar opeens zijn ze bek-af, doodmoe, opgebrand.

Dat lijkt in tegenspraak met de SCP-cijfers, waaruit onlangs weer bleek dat zo’n 85 procent van de Nederlanders zichzelf beschouwt als gelukkig. Toch kan het gevoel opgebrand te raken best samenhangen met ons gevoel van geluk te mogen spreken. Nederlanders blijken namelijk vooral tevreden over de mogelijkheden om hun leven naar eigen inzicht vorm te geven; in dit gave land kun je in principe worden wie je wilt - net als in andere gave landen als Canada. Maar juist die moderne vrijheid en gelijkheid heeft een keerzijde, zoals inmiddels is geconstateerd door talloze sociologen, van Zygmunt Bauman tot Hartmunt Rosa en Kees Vuyk.

Want als geen echtgenoot, imam, kastenstelsel of klassenjustitie jouw succes in de weg staat, zoals in de vrije en gelijke westerse wereld vaak minder het geval is dan daarbuiten, dan móet je dus wel voor het hoogste gaan. Dan heb je geen excuus om niet op alle vlakken des levens te concurreren met alles en iedereen. Dat was in de premoderne samenleving anders. Dan werd je wat je vader was - hoogleraar, timmerman - of je werd moeder. Een gruwelijke vorm van onrecht natuurlijk, maar toch boden die oude privileges en beperkingen bescherming tegen de prestatiedruk waar moderne mensen nu op alle terreinen des levens aan blootstaan.

Dat iedereen even slim, fit, sterk, gezond en sexy kan zijn is natuurlijk een illusie, maar in een samenleving die iedereen de kans biedt dat allemaal wel te worden, kunnen de verwachtingen ongezond oplopen.

Lees ook: Angst, depressie en zelfmoordgedachten: studenten gaan er aan prestatiedruk onderdoor

De helft van de studenten kampt met angst en depressie, een op de vijf zou actief nadenken over suïcide. De uitkomsten van het eerste grote onderzoek naar hun psychische gezondheid stemmen tot bezorgdheid.

Leonie Breebaart onderzoekt in haar column de actualiteit op filosofische wijze. Wat is daar nou erg aan? U vindt haar columns in dit dossier.