LA NOVA ESTRINO de la registaro, s-ino Carrie Lam, pompe ĵuris la 1-an de julio 2017, en Honkongo, kie estis dismetitaj dudek skadronoj de la Popola Liberiga Armeo. La ĵur-ceremonio koincidis kun la dudeka datreveno de la retrocedo de la brita kolonio al Ĉinujo, kaj la prezidanto Xi Jinping venis, sub alta protektado. Ĉe la fino de la festo, li konfirmis, ke en Honkongo li estas la ĉefo : « Ĉiu aktivado endanĝeriganta la suverenecon kaj sekurecon de Ĉinujo, kiu kontestas la fundamentan leĝon, kiu defias la centran registaron aŭ kiu uzas Honkongon kiel bazon por konduki agadon de enŝteliĝo kaj sabotado kontraŭ la kontinenta Ĉinujo, estas ago, kiu transiras la flavan linion kaj estas tute neakceptebla [1]. » Unu monaton antaŭe jam, en Pekino, s-ro Zhang Dejiang, la tria potenculo de la ĉina komunista Partio (ĈKP), kiu estras la centran kunordigan grupon pri Honkongo kaj Makao, emfazis : « Neniel la alta grado de aŭtonomeco pri kiu disponas Honkongo devas esti preteksto por oponi al la centra registaro [2]. » Tio ne malhelpis la ĉiujaran kunvenon memorigantan la sangan subpremadon de la Tienanmen-placo en Pekino, en 1989. Tiun 4-an de junio 2017, sur la vastega scenejo de la Viktoria-placo en Honkongo, homoj kantas patriotajn kantojn kaj krias sloganojn postulantajn, ke Pekino nuligu sian verdikton pri tiu movado, kvalifikita « kontraŭ-revolucia ribelado ». S-ino Chow Hang-tung, vicprezidanto de la Alianco por apogo al la demokratiaj kaj patriotaj movadoj en Ĉinujo, kiu arigas ĉiujn organizaĵojn kaj partiojn de la demokratia tendaro, memorigas, ke la Honkonganoj havas bonŝancon povi sin esprimi por tiuj, kiuj ne povas, omaĝi la viktimojn por tiuj, kiuj estas malhelpataj tion fari, kaj proponi konsolon al tiuj, kiuj plu vivas. Rifuzo de la « cerbo-lavado » NI DEVAS BATALI por ke la universalaj valoroj profitu al pli kaj pli da homoj », diris al ni kelkajn horojn antaŭe la prezidanto de la Alianco, s-ro Albert Ho. Tiu eksdeputito ĉe la leĝfara Konsilio – de 1997 ĝis 2016 – estas hodiaŭ unu el la ĉefaj respondeculoj de la demokratia Partio. « La nuna situacio estas kaptiloplena, li komentas, sed mi subtenas la formulon « unu lando, du sistemoj [3] », ĉar tio estas la intereso de ambaŭ partioj. Mi sentas min profunde ĉino, kaj samtempe estas tre ligita al la juroŝtato, kiu estas la specifeco de Honkongo. » S-ro Lau San-ching spertis dum sia junaĝo, de 1981 ĝis 1991, la ĉinajn karcerojn kiel trockista aktivulo [4], kaj apartenas al la dua plej grava demokratia partio, la civitana Partio : « Kio konsistigas la specifecon de Honkongo rilate al la cetero de Ĉinujo, tio estas la efektiva apliko de la demokratiaj liberecoj. Sed la lukto daŭras por akiri rektan universalan voĉdonrajton, sen antaŭa filtrilo. » Kvankam li persone estis viktimo de ĝi, li sentas certan admiron al tiu reĝimo, kiu restarigis « la grandecon de Ĉinujo », kaj kiu vetas pri la disvolvado kun aparte la projektoj de komunaj investoj inter Honkongo kaj la lima provinco Gŭangdongo. Advokato kaj aktivulo de la homaj rajtoj, s-ino Kit Chan montriĝas malpli optimista : la nuna konjunkturo estas malbona. Krome, la ekonomio pli kaj pli dependas de la ĉinaj investoj, ĉar la proporcio de eksterlandaj investoj same malpliiĝas. Kun la akriĝo de la subpremo dum la « movado de la pluvombreloj », timo eniris la mensojn. » Tiu movado mobilizis multajn junulojn [5] : de la 27-a de septembro ĝis la 15-a de decembro 2014, ili okupis la centron de Honkongo por protesti kontraŭ la volo de Pekino antaŭselekti la kandidatojn por la posteno registarestro, kaj por postuli plenan universalan voĉdonrajton, sed ili ne ricevis tion. La 17-an de aŭgusto 2017, tri el la ĉefaj gvidantoj de la movado, s-roj Nathan Law, Alex Chow kaj Joshua Wong, estis kondamnitaj fare de la apelacia kortumo je respektive ok-, sep- kaj ses-monata enkarceriĝo ; la prokurorejo taksis tro malfortaj iliajn kondamnojn en unua instanco je laboroj por ĝenerala intereso kaj kondamno je trimonata mallibereco kun prokrasto. Ili ankaŭ estas kondamnitaj je 5-jara neelekteblo. Tiu decido atestas pri pli kaj pli sentebla fermiteco. Okaze de nia renkontiĝo en junio, s-ro Law, prezidanto de la tre juna partio Demosisto, fondita en 2014 kun s-ro Wong, kaj la plej juna elektito ĉe la leĝfara Konsilio okaze de la baloto de la 4-a de septembro 2016, klarigis : « La movado de la pluvombreloj markis turniĝon en mia vivo. Adeptoj de neperforto, ni inspiriĝis el la sociala movado de aprilo-majo 1989 en Ĉinujo kaj ni altiris la atenton de la tuta mondo al Honkongo. Mi ne pensis, ke la aferoj iros tiel rapide. Demosisto volas sin turni al la popolaj klasoj pli ol tion faras la tradiciaj demokratiaj partioj, defendantoj de la mezklasoj ; al la laboristoj, kiel mia patro, ĉar la ekonomia horizonto ne plu estas tiom ĝojiga. » Eksa ĝenerala sekretario de la studenta Federacio, s-ro Law komprenas la frustriĝon de la sendependistoj, inter kiuj kelkaj estas liaj amikoj. Sed li voĉdonis en la leĝfara konsilio kun la tutdemokratia tendaro, samtempe proponante referendumon pri memdecido en 2047, dato kiam finiĝos la speciala reĝimo starigita por kvindek jaroj. « Ni devas eliri el izoliĝo, malfermiĝi al internacieco, li asertas. Tial Demosisto plifortigas siajn konektojn tra la tuta sudorienta Azio : Tajvano, Japanujo, Vjetnamujo. » Tiun 4-an de junio 2017, ili estis 110 000 en la Victoria-parko. Apriore konsiderinda por loĝantaro de 7,3 milionoj da loĝantoj, tiu nombro tamen estas la plej malalta depost 2008. La kaŭzo estas, ke, por la dua sinsekva jaro, la studenta movado ne ĉeestas. Ja, post la « movado de la pluvombreloj », la studenta Federacio ŝanĝis siajn elektitajn gvidantojn, kaj adoptis la linion « Honkonga identeco ». Ties membroj konsideras, ke la historio de la kontinenta Ĉinujo, al kiu apartenas la Tienanmen-eventoj, ne plu estas ilia historio. La antaŭa registarestro, s-ro Leung Chun-ying, provis trudi programon de « patriota edukado », kun manlibroj ekzaltantaj « la harmonion, la identecon kaj la nacian unuecon » kaj pliintensigon de la uzo de la mandarena lingvo, prezentante la ĈKP kiel organizaĵon « progreseman, altruisman kaj unuigan », kaj ignorante la misfarojn de maoismo kaj la socian movadon de aprilo-majo 1989. Reage al tio aperis generacia movado kondukata de Scholarism, aktivula grupo kreita en majo 2011. Ĝia fondinto, dek-kvar-jara gimnaziano, s-ro Joshua Wong, ne plu forlasis la scenejon. Li ne kontraŭas, ke oni pli instruu la historion de Ĉinujo, malgravigitan dum la brita kolonia periodo, nek ke oni substreku ĝiajn pozitivajn aspektojn, sed li rifuzas la version skribitan de la Ĉina ŝtato, kiu estas, laŭ li, « cerbolavado ». Post lanĉo de peticio, kiu ricevis cent mil subskribojn, kaj de giganta manifestacio, kaj oktaga sidanta manifestacio antaŭ la centra sidejo de la registaro, s-ro Leung Chun-ying forigis sian projekton en 2012. Tiel konstruiĝas kaj fortiĝas civitana honkonga identeco. Tuta generacio vekiĝas je politiko, seniluziigita de la tradiciaj partioj, maljuniĝantaj kaj taksitaj tro patriotaj. Kreskanta nombro da honkonganoj, aparte junuloj, sin difinas nun kiel « surlokistojn » : ili emfazas la konservadon de la honkongaj identeco kaj aŭtonomeco, kaj iuj eĉ ne hezitas senkaŝe postuli sendependon. Ili alprenas pli radikalan strategion kontraŭ la Pekin-regado, insistante pri la vivstilo kaj la historio de Honkongo. Ili volas protekti la akiritajn publikajn liberecojn kaj la juroŝtaton, samtempe rekomendante pli da sociala justo. Laŭ enketo de 2015 [6], 40 % de la loĝantoj difinas sin kiel honkonganojn (kontraŭ 21,8 % en 2008), 18 % kiel ĉinojn (34,4 %) kaj 40 % kiel havantajn miksitan identecon. Nur 4 % de la 18-35-jaruloj sentas sin ĉinoj. Cetere, la granda nombro da enmigrintoj (500 000 ene de dek jaroj) kaj de vizitantoj el la kontinento, kiuj estas tri kvaronoj de la 56 milionoj da turistoj en 2016) vekas kreskantan malŝaton, malgraŭ ĝia pozitiva ekonomia efiko : proporcio de turismo atingas 5 % de la malneta enlanda produkto (MEP). Oni ankaŭ riproĉas al la ĉinoj de la kontinento profiti el la publikaj kaj socialaj servoj, aparte la hospitaloj, pezi sur la lerneja sistemo – la duono de la 95 000 infanoj naskiĝintaj en 2011 kaj enirantaj la bazan lernejon ses jarojn poste havas kontinento-devenan patrinon -, estigi gravan nesufiĉon de kelkaj nepre bezonataj produktoj, kiel pulvora lakto, kaj ne civitisme konduti. Krome, la kontinentaj ĉinaj riĉuloj multekoste aĉetas vastajn loĝejojn kaj apartamentojn, kreskigante eĉ pli la prezojn de la nemoveblaĵoj, kiuj jam estas la plej altaj en la mondo kaj malhelpas pli kaj pli la lokulojn aliri individuan loĝejon. Kaj fine fortiĝas ankaŭ la volo protekti la kantonan lingvon fronte al la kreskanta influo de la mandarena, aparte en la mondo de negoco, kaj ofte fariĝinta la unua fremda lingvo instruata en la lernejoj, antaŭ la angla (parolata de 5 % de la loĝantoj). Tamen la « surlokistoj » ne estas homogenaj. Iuj emfazas la lukton kontraŭ la regado de la pekina registaro, kvalifikita « imperiisma », kaj la memdecidon, restante tamen malfermaj al alianco kun la tutdemokratia tendaro ; tiel estas Demosisto aŭ la sendependa Eddy Chu Hoi-dick. Aliaj sin deklaras favoraj al « honkonga nacio », kaj kreado de Respubliko de Honkongo, per ĉiuj rimedoj inkluzive de perforto senecese, kiel la grupo Youngspiration de s-ro Baggio Leung, Indigenous de s-ro Edward Leung Tin-kei kaj la nacia Partio de s-ro Chan Ho-tin, kun, en kelkaj okazoj, diskursoj odorantaj diskriminacion, eĉ ksenofobion. S-ro Chu Hoi-dick konigis sin en 2006 lanĉante kampanjon por defendi la heredaĵon de Honkongo kaj luktante kontraŭ la bien-spekulado, kreinte en 2011 la Ligon Tero kaj Justico (Land Justice League). Adepto de biciklo kaj ekonomia malkresko, li diras ke li ne plu fidas la tutdemokratian tendaron, sen tamen esti sendependisto. Li situas inter ambaŭ tendaroj : « Necesas difini novan konstitucian ordon pere de referendumo lasanta malfermaj la diversajn elekteblecojn. La honkonga identeco estas plurala, ĉar ni ĉiuj devenas de la diversaj tavoloj de enmigrado, kiu neniam ĉesis. » Li estas adepto de neperforto kaj esenca estas por li la subteno de la popolaj klasoj : « Demokratio, tio ne estas nur voĉdono. Tio, kion volas homoj, estas povi regi sian vivon. » Same kiel s-ro Law, li opinias, ke oni devas « Plivastigi la batalkampon al la tuta sudorienta Azio ». La 4-an de septembro 2016 li estis elektita ĉe la leĝfara Konsilio de sia distrikto, la Novaj Teritorioj Okcidento kun pli da voĉoj ol iu ajn alia kandidato (84 000), kio meritigis al li la kromnomon « reĝo de la voĉdonoj ». Tri aliaj surlokistoj kvalifikitaj « sendependaj » estis elektitaj dum tiu baloto : S-roj Nathan Law kaj Edward Yiu Chung-yim, kaj s-ino Lau Siu-lai, universitatanino engaĝita por la defendo de la kolportistoj kaj de stratbazaroj de la popola kvartalo Mongkok. Ili ĉiuj tri estas aliĝantaj al la tutdemokratia grupo, kiu, kvankam malkreskanta, sume havas dudek sidlokojn (el sepdek). Kune, ili atingas la decidan barilon de dudek kvar elektitoj, necesaj por malhelpi la promulgadon de leĝoj, kiujn povus trudi la pro-Pekinaj deputitoj. La demokrata tendaro malfortigita ĉe la Parlamento INTER la sendependistoj, kiuj ankaŭ disponas pri kvar sidlokoj, la du membroj de Youngspiration, s-roj Baggio Leung kaj Yau Wai-ching igis sin rimarkitaj okaze de la ĵuro-ceremonio, la 11-an de oktobro 2016, svingante flagrubandon « Honkongo ne estas Ĉinujo », prononcante la vorton « Ĉinujo » malestime kaj dirante, anstataŭ « Republic of China », « Refucking of China » (« Pugfikita Chinujo »)... Ilia ĵuro estis tuj rifuzita. En Pekino, la konstanta komitato de la popola nacia Asembleo donis sian propran interpretadon de la fondamenta Leĝo taksante : « Tiu, kiu intence prononcas vortojn ne respondantajn al la formo de la ĵuro preskribita de la leĝo, aŭ kiu ĵuras laŭ maniero ne sincera au solena, estos konsiderata kiel rifuzanta doni la ĵuron. Tiel farita ĵuro ne estas valida kaj la koncerna homo estas malkvalifikita por okupi [siajn] funkciojn. » En Honkongo la tribunalo konfirmis tiun interpretadon. La elektitoj do ne povis okupi siajn funkciojn. Ili cetere ne estas la solaj, kiuj ne uzis la striktan tekston. Tion faris s-ro Leung Kwok-hung, alinome « Long Hair », figuro de la tutdemokratia tendaro, kiu venis kun flava pluvombrelo kaj postulis de la registaro klarigojn pro la amasmurdo de la Tienanmen-placo ; sed ankaŭ s-ino Lau Siu-lai, kiu apartigis ĉiun silabon de la teksto, igante ĝin nekomprenebla, s-ro Law, kiu prononcis la vorton « Respubliko » kun demanda tono kaj s-ro Yiu Chung-yim, kiu postulis plenan universalan voĉdonrajton. Jure persekutataj de tribunalo, ankaŭ ili ne povas okupi siajn funkciojn en la Parlamento, laŭ decido de la tribunalo publikigita la 14-an de julio, kiu referencas al la fundamenta Leĝo, sed ankaŭ al la jurisprudencaj principoj de la common law, kio estos pli malfacile kontraŭstari okaze de apelacio. Novaj elektoj povos okazi nur dudek unu tagojn post kiam ĉiuj juraj apelaci-vojoj estos provitaj. Dume, la demokrata tendaro troviĝas reduktita je dudek sidlokoj, do nekapabla uzi vetoo-rajton. La vojo estas libera por s-ino Carrie Lam, elektita surbaze de la malnova voĉdonsistemo. Alt-funkciulo de la brita kolonio dum dek naŭ jaroj, ŝi rekte pasis je la servo de Pekino. Ŝia laborplano ŝajnas jam desegnita. Ĝi devus enhavi adopton de kontraŭ-sendependiĝa leĝo, antaŭvidita en la fundamenta Leĝo, kiu ebligos severe puni la politikajn oponantojn... Sed ne certas, ke ŝi prenos tiun riskon. Jes ja, la surlokismo estas enradikiĝanta. Subtenon de la mezaj klasoj ĝi jam havas. Ĉu ĝi kapablos gajni la subtenon de la popolaj klasoj ? Jean -Jacques GANDINI