Jan Dielissen is een opvallende verschijning. Flinke vent, felgele brilglazen, steekt zijn in onvervalst Brabants geuite mening niet onder stoelen of banken. Hij zit achter in de rechtszaal en snuift als het Openbaar Ministerie zegt dat het behoorlijk heftig was voor de demonstranten van Kick Out Zwarte Piet dat zeker tweehonderd man hen uitjoelden en bekogelden met bierblikjes, pepernoten en eieren. „Onzin”, roept hij. „Moeten ze zich maar aanpassen aan de Nederlandse cultuur.”

Dielissen stond tussen die tweehonderd mensen die dag, op 17 november 2018, bij de intocht van Sinterklaas in Eindhoven. De demonstranten van Kick Out Zwarte Piet hielden een stil protest tegen Zwarte Piet, die volgens de groep een racistische karikatuur is. Een groep supporters van PSV, andere Zwarte Piet-voorstanders en toevallige passanten verzamelden zich. De verdachten wordt, naast het bekogelen van de demonstranten van Kick Out Zwarte Piet, verweten dat ze geweld gebruikten tegen de agenten. Ook riepen sommigen beledigende en racistische kreten als „vuile kutneger” en „kruip een boom in”.

Dielissen deed naar eigen zeggen mee, riep racistische leuzen, maar is geen verdachte. „Blijkbaar niets gegooid op beeld”, schampert hij. Hij hoorde zaterdag in PSV-kroeg De Aftrap dat „de jongens” deze week voor moesten komen. Hij knikt naar een van zijn maten. Die is lichtgetint. „Kijk, hier staat er nog zo’n ene”, zegt hij. „Die hoor je toch ook niet?” De kleine 37-jarige man uit Geldrop, zelf wel verdachte, knikt. „Het slaat nergens op”, zegt hij. „Zwarte Piet is er al jaren en nou is-ie in ene beladen.”

Lees ook: In Eindhoven voert even ongebreideld racisme de boventoon

Honderd uur taakstraf

Niet veel later hoort de 37-jarige man uit Geldrop honderd uur taakstraf tegen zich geëist voor openlijke geweldpleging. Het is wat alle vijftien verdachten volgens het OM minimaal moeten krijgen. Voor sommigen gelden verzwarende omstandigheden. Zo kreeg een man een eis van honderdveertig uur taakstraf omdat hij een „kindje van vier, vijf” opjutte ook een ei te gooien. Een ander moet volgens justitie twee maanden de cel in omdat hij vanwege een relevant strafblad geen taakstraffen meer opgelegd kan krijgen. Ook moeten de vijftien gezamenlijk zo’n 8.000 euro schadevergoeding betalen aan vier leden van Kick Out Zwarte Piet en aan een agent die een karatetrap op zijn knie kreeg.

Waar de advocaat van de anti-Zwarte Piet-demonstranten zegt dat zij „letterlijk moesten vluchten voor hun leven” viel het volgens de Brabanders allemaal wel mee. „Een eitje op je hoofd is vervelend, maar dat kun je moeilijk geweld noemen, toch?”, aldus de advocaat van een van hen.

Bovendien waren de verdachten naar eigen zeggen veelal toevallig in de „tegendemonstratie” terechtgekomen. Ze wilden wat kopen in de stad en bleven hangen om te zien wat er aan de hand was. Eieren gooiden ze niet. Of ja, die ene, omdat iemand die hen in de hand duwde. Maar raak gooiden de anderen. En het kwam door de alcohol, of door de ghb. De blikjes die ze gooiden waren leeg, anders was dat „zund van het bier” geweest.

Bovendien, vonden velen, Kick Out Zwarte Piet had er ook om gevraagd. „Twee kanten hebben schuld”, aldus een forse blonde man die als een van de laatsten voor moet komen. „Het is eigenlijk al uitdagend gedrag vertonen als je daar gaat staan.”

Spijt hebben de meesten dan ook niet. In reactie op de vraag van de politierechter aan een andere verdachte of hij „het volgend jaar weer zo zou doen” twijfelt hij. „Nee”, besluit de 23-jarige man. „Volgende keer zou ik m’n kind thuislaten.”

Straffen te laag

Kick Out Zwarte Piet-leider Jerry Afriyie denkt dat de voorgestelde straffen te laag zijn om echt afschrikwekkend te werken. „Misschien zijn ze dat wel voor deze groep, maar niet voor de mensen die zij inspireren om de komende intocht hetzelfde te doen”, zegt hij.

Afriyie baalt van de focus van het OM op het geweld en niet op het racisme: „Het is vandaag 156 jaar geleden dat de slavernij werd afgeschaft. Deze zaak laat zien dat de sporen van dat verleden nog diep in onze samenleving zitten.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 2 juli 2019