Rząd łudził się, że dając Polakom do ręki 500 zł, ci od razu zaczną je wydawać w sklepach. Konsumpcja miała rosnąć przykrywając w rozrachunku wzrostu PKB słabnące tempo inwestycji. Dzieje się jednak inaczej. Dlaczego nie wydajemy tylu pieniędzy z programu 500 plus, ile chciałby rząd? - Polacy budują sobie bufor na gorsze czasy - twierdzą ekonomiści banku Credit Agricole i przedstawiają ciekawą zależność.

Polacy zaczęli odkładać pieniądze z 500 plus na nieprzewidziane wypadki losowe - uważają ekonomiści banku Credit Agricole. Dowód? Według danych Eurostatu, od kilkunastu miesięcy obserwujemy wzrost stopy oszczędności gospodarstw domowych.

Przez ostatnie lata w Polsce mieliśmy do czynienia z ujemną stopą oszczędności, co oznacza, że w celu sfinansowania bieżących wydatków musieliśmy zmniejszać swoje aktywa, albo zwiększać zobowiązania (np. poprzez zaciąganie kredytu). Tak było do 2013 r.

Foto: Credit Agricole

500 plus - oszczędności rosną

- Od 2013 r. można zaobserwować wzrost stopy oszczędności dobrowolnych (oszczędności brutto skorygowane w dół z tytułu transferów do OFE). Naszym zdaniem, wyraźna poprawa sytuacji na rynku pracy w ciągu ostatnich kwartałów skłania konsumentów do odbudowy bufora oszczędnościowego, który uległ zmniejszeniu w okresie gorszej koniunktury lub w wyniku spłaty zobowiązań zaciągniętych w tym okresie - czytamy w raporcie banku. Uszczuplone budżety trzeba więc zreperować. To już wiemy.

Teraz podstawowym pytaniem jest: W jakim celu Polacy starają się zwiększać swoje oszczędności i nie szastać na prawo i lewo środkami przekazywanymi przez rząd?

Analitycy Credit Agricole piszą tak:

Zgodnie z badaniem „Diagnoza Społeczna” z 2015 r., najczęściej wymienianym celem gromadzenia oszczędności jest tworzenie rezerwy na sytuacje losowe. Warto zauważyć, że odsetek osób wskazujących takie przeznaczenie oszczędności wyraźnie zwiększył się na tle innych kategorii pomiędzy 2011 r. i 2015 r. (wzrost o 11,8 pkt. proc., z 60,3 proc. do 72,1 proc.).



Stanowi to wsparcie dla naszej oceny, iż głównym czynnikiem oddziałującym w ostatnich kwartałach w kierunku wzrostu stopy oszczędności był motyw zabezpieczenia się przed przyszłymi szokami dochodowymi. Uruchomienie programu Rodzina 500+ oddziaływało w kierunku wzrostu znaczenia tego czynnika.



Mówiąc prościej, Polacy w obawie przed niepewnymi czasami, wypadkami losowymi i "szokami dochodowymi" nie wydawali 500 zł tak intensywnie, jakby życzył sobie tego rząd. To zjawisko szczególnie widoczne wśród najmniej zarabiających. Jak czytamy w raporcie, dzięki świadczeniom socjalnym najuboższe gospodarstwa domowe, które wcześniej nie były w stanie odkładać pieniędzy, "mogły zwiększyć oszczędności buforowe".

Foto: Credit Agricole

500 plus to jedno. Jest też i drugi czynnik

Jednak to nie wszystko. Wolniejsze tempo wzrostu konsumpcji ekonomiści tłumaczą także niepewnością związaną z wysokością przyszłych emerytur.

Zwracają tutaj uwagę na ciekawą zależność - im niższy jest przewidywany poziom otrzymywanej emerytury, tym wyższa jest bieżąca skłonność do oszczędzania:

Ze względu na przeprowadzoną w 2013 r. reformę polegającą na zmniejszeniu znaczenia II filara (OFE) i przeniesieniu zgromadzonych tam środków na subkonta w ZUS nasiliły się obawy Polaków o wysokość przyszłej emerytury.



Naszą ocenę wspiera ankieta TNS Polska przeprowadzona w grudniu 2015 r., zgodnie z którą 50 proc. respondentów (osoby w wieku 25-45 lat) było przekonanych, że emerytura wypłacana w oparciu o obowiązkowe składki deponowane w ZUS wystarczy tylko na opłacenie podstawowych świadczeń i bieżących wydatków na minimalnym poziomie.



Co więcej, 30 proc. badanych było zdania, że emerytura nie wystarczy nawet na opłacenie podstawowych świadczeń.



Ale to nie wszystko. Hipotezę o wzroście stopy oszczędzania w celu finansowania przyszłej konsumpcji na emeryturze wspiera również rosnące zainteresowanie formami oszczędzania w ramach III filaru systemu emerytalnego.

Wartość środków zgromadzonych w ramach Indywidualnych Kont Oszczędnościowych (IKE) i Indywidualnych Kont Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) zwiększała się w latach 2012-2015 w przeciętnym tempie równym 20,1 proc. rocznie.



Należy jednak zwrócić uwagę, że udział IKE i IKZE w strukturze aktywów gospodarstw domowych wciąż jest niewielki (0,4 proc. na koniec I kw. 2016 r.).



500 plus - dwie strony medalu

Co ciekawe, ekonomiści Credit Agricole zauważają, że stopa oszczędności dobrowolnych w II kw. br. uległa nieznacznemu obniżeniu (do 2,9 proc. wobec 3,2 proc. w I kw.). Obserwowana od 2014 r. tendencja do wzrostu stopy oszczędności najprawdopodobniej została zahamowana. Skąd taki zwrot akcji?

Uważamy, że znaczenie głównego motywu oszczędzania, jakim w ostatnich kwartałach było zabezpieczenie się przed przyszłymi szokami dochodowymi stopniowo maleje wraz z osiągnięciem odpowiednio wysokiego bufora oszczędności.



Z drugiej jednak strony strach przed niskimi emeryturami nie zmalał (szczególnie kiedy rząd przegłosował obniżenie wieku emerytalnego), co powinno zwiększać chęci do odkładania na gorszą godzinę. Co z tego wyniknie?

- Naszym zdaniem, wypadkową przedstawionych powyżej czynników będzie stabilizacja lub lekki spadek stopy oszczędności dobrowolnych w kolejnych kwartałach - piszą analitycy.

Tym samym oczekiwane zmniejszenie dynamiki konsumpcji w II poł. 2017 r. (efekt wysokiej bazy związany z wygasaniem wpływu programu Rodzina 500+) może zmaterializować się w mniejszym stopniu niż wcześniej zakładaliśmy.



W kilku punktach: