De anticonceptiepil was in de afgelopen jaren voor langere periodes niet verkrijgbaar. Beeld ANP XTRA

Steeds vaker moeten apothekers nee verkopen aan medicijngebruikers, die daardoor vaak langere tijd niet de beschikking hebben over geneesmiddelen die hun leven aanzienlijk draaglijker maken. Hierbij kan worden gedacht aan parkinsonmiddelen, schildkliermedicijnen, neuszalf met een antibioticum erin, de anticonceptiepil of een behandeling die helpt bij de aanpak van alcoholverslaving.

De oorzaak van de leveringsproblemen ligt meestal bij productievertragingen in verre landen, bijvoorbeeld door onzuiverheden in de grondstoffen, of bij farmaceuten die om uiteenlopende redenen het eindproduct niet onmiddellijk vrijgeven. Maar ook de toegenomen vraag en rompslomp met de distributie verstoren de doorstroming naar de groothandel en vervolgens de apotheek.

Oplossing

Minister Bruins baalt van de oplopende tekorten. “Dit probleem speelt in andere landen net zo goed, maar al dat gepraat hierover in Europa, dat weet ik nu wel. Nuttig, maar het is hoog tijd dat er een oplossing komt. Ik wil de komst van een nieuwe eurocommissaris voor Volksgezondheid, die aan de slag gaat met de beschikbaarheid van medicijnen, aangrijpen om dit onderwerp hoog op de agenda te krijgen.”

Volgens de minister zijn we momenteel veel te afhankelijk van individuele producenten die een monopolie hebben op de productie van een medicijn. Dat vindt vaak ergens in China of India plaats. “Dat is echt een bottleneck. We moeten bedenken of we ervoor kunnen zorgen dat zo’n medicijn in Europa wordt gemaakt, of tenminste de grondstoffen ervoor.”

Verschillende bedrijven in Nederland zijn prima in staat om ingrediënten voor medicijnen te fabriceren. De minister wil ook dat Nederland wat dat betreft vooroploopt binnen de EU. “We kunnen in deze discussie een actieve rol vervullen. En ik weet zeker dat ons bedrijfsleven te zijner tijd klaarstaat.”

Buffer

Bruins wil niet alleen via Brussel werken aan het langetermijnprobleem van de medicijntekorten. Nederland moet volgens hem ook een buffer creëren. Zo kunnen middelen die tijdelijk niet beschikbaar zijn toch worden verkocht. Met zo’n ‘ijzeren voorraad’ bij farmaceuten en groothandels samen kunnen patiënten dan minstens zo’n vier maanden vooruit.

Bruins beseft dat er aan zijn voorstel haken en ogen zitten. Wie gaat bijvoorbeeld de aanleg van zo’n buffer bekostigen? “Ik wil niet dat de rekening bij de patiënt komt te liggen. Momenteel laat ik uitrekenen wat deze operatie kost. Als het om enkele tientallen miljoenen euro’s zou gaan, dan schrik ik daar niet van. Want zo’n voorraad bouw je maar één keer goed op. Daarna is het vooral onderhoud.”

Een strategisch consultant bekijkt of het vergroten van de handelsvoorraden zin heeft. De uitslagen van dat onderzoek liggen er binnenkort, maar de eerste resultaten zijn volgens Bruins erg positief. Er is al berekend dat deze stap de voor patiënten nadelige effecten van de huidige tekorten met 70 tot 80 procent kan terugdringen. “Dus inmiddels is het niet meer de vraag of we die voorraad gaan aanleggen, maar vooral hoe en waar.”

Nood steeds hoger

Die oplossingsdrang is geen overbodige luxe, want de nood wordt steeds hoger. Het aantal meldingen over (verwachte) tekorten tussen begin januari en eind augustus is fors gestegen ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar, van 1065 naar 2044 meldingen. Bruins denkt dat die trend doorzet. “Ik verwacht dat we ook over heel 2019 uitkomen op een verdubbeling. Dat is aannemelijk, al kan ik het niet met 100 procent zekerheid zeggen.”

De minister benadrukt dat bij nagenoeg alle meldingen vooralsnog alternatieve middelen beschikbaar zijn, eventueel vanuit het buitenland. “Al betekent dat wel vaak dat mensen moeten switchen naar een ander merk. Heel vervelend.” Daarnaast schrijft hij de stijging van het aantal meldingen toe aan de toenemende bekendheid van het meldpunt.

Brexit

En dan ligt er nog een onbekend risico op de loer: brexit. Wat als vrachtwagens met medicijnen vast komen te staan bij de Brits-Nederlandse grens? Of medicijnen door de rompslomp helemaal niet meer leverbaar zijn? “We hebben de oplossingen daarvoor goed in beeld. Zo kan een andere producent binnen de EU wellicht hetzelfde middel leveren. Of we creëren een ontheffing, zodat het geneesmiddel alsnog snel ingevoerd kan worden vanuit het VK.”

In het uiterste geval wil de minister voor Medische Zorg zelfs regelen dat een vrachtwagen met belangrijke medicijnen en de juiste papieren die in de file staat bij de grens, ertussenuit wordt geplukt en met spoed wordt begeleid naar de plaats van bestemming. Hoe zo’n noodtransport er precies uitziet en wie dat gaat begeleiden, daarover wil Bruins nog niets kwijt. Ook kunnen Nederlandse ziekenhuizen, mocht de nood aan de man komen, zelf essentiële middelen bereiden. “Deze maatregelen klinken onorthodox, maar ik wil zulke opties niet schuwen.”