Η Κρήτη και η ιδιαίτερη τοπογραφία της παρουσιάζεται στο τρίτο μέρος της πρώτης πρωτότυπης εκπομπής του Cosmote History, του καναλιού της Cosmote TV, «Ελλάδα από το Α ως το Ω», την Παρασκευή 30 Δεκεμβρίου, στις 21.00.

Η Κρήτη έχει μια μακρά και άκρως ενδιαφέρουσα ανθρώπινη ιστορία. Διαθέτει όμως επίσης και μια περιβαλλοντική ιστορία που καθιστά το νησί μοναδικό όσον αφορά το παρελθόν αλλά και το παρόν. Στο τρίτο επεισόδιο της σειράς εξετάζεται: Πώς σχηματίστηκε αυτό το νησί πριν ακόμη το κατοικήσουν οι άνθρωποι; Για ποιο λόγο εγκαταστάθηκαν στην περιοχή νάνοι ελέφαντες, ιπποπόταμοι και ελάφια πριν εκατομμύρια χρόνια και πώς έφτασαν εκεί; Ποια ιδιαίτερη βλάστηση κυριαρχούσε στο Κρητικό τοπίο και πόσα αρχαία δάση διασώζονται μέχρι σήμερα;

Οι απόκρημνες ακτές, τα ψηλά βουνά, οι ερημικές εκτάσεις, τα δεκάδες φαράγγια και χαράδρες, οι απάτητες παραλίες – όλη αυτή η εναλλαγή τοπίου κρύβει περιβαλλοντικά μυστικά και αναδεικνύει τη γεωμορφολογία της Κρήτης σε νούμερο ένα παράγοντα για να την επισκεφτεί κανείς σήμερα. «Το νησί αυτό είναι μια μικρή ήπειρος», μας λέει η Jennifer Moody, η αμερικανίδα αρχαιολόγος που έχει εγκατασταθεί σχεδόν μόνιμα στην Κρήτη. «Μέσα σε πέντε ώρες οδικής διαδρομής έρχεσαι σε επαφή με τελείως διαφορετικά τοπία. Δάση με καστανιές, ερημικές εκτάσεις, βουνά που φτάνουν τα 2000 μέτρα ύψος, περιοχές που καλύπτονται με πάγο. Έχουμε μια πλήρη γκάμα από διαφορετικά τοπία που μπορεί να τα απαντήσει κανείς σε μια ολόκληρη ήπειρο». Και η συνάδελφος της Jerolyn Morrison, αμερικανίδα κεραμίστρια και αρχαιολόγος, μας υπενθυμίζει ότι κάθε φορά που βάζουμε ένα φυλλαράκι δάφνης στο φαγητό μας θα πρέπει να σκεφτόμαστε ότι τα αρχαία δάση δάφνης στην Κρήτη είναι τόσο παλιά όσο και ο άνθρωπος.

Εξερευνώντας τη χλωρίδα της Κρήτης σταθήκαμε στα πάνω από 170 είδη ενδημικών φυτών που συναντά κανείς στο νησί, πολύ περισσότερα απ’ όσα διαθέτει ολόκληρη η Βρετανία, όπως εξηγεί ο καθηγητής του Πολυτεχνείου Γιάννης Φίλης που μας ξεναγεί στο Περιβαλλοντικό Πάρκο των Χανίων. Είναι άλλωστε γνωστό ότι αρκετά από τα βότανα που φύονται άγρια στην Κρητική Γη έχουν θεραπευτικές ιδιότητες που τις γνώριζαν οι παππούδες και οι γιαγιάδες του νησιού. Σε αυτή την αρχαία γνώση βασίστηκε μια ομάδα τολμηρών επιστημόνων για να κατασκευάσει πρόσφατα το Κρητικό Ίαμα, μια παγκόσμια πατέντα βασισμένη στις ευεργετικές ιδιότητες τριών βοτάνων (θυμάρι, φασκόμηλο, δίκταμο). «Το Κρητικό ίαμα προσφέρει φυσική ενδυνάμωση της άμυνας του οργανισμού. Ο συνδυασμός αυτών των βοτάνων αποδεδειγμένα μειώνει τη νοσηρότητα του οργανισμού», εξηγεί ο Ηλίας Καστανάς, Καθηγητής Εργαστηριακής Ενδοκρινολογίας.

Η ιατρική άλλωστε, όπως και πολλές από τις επιστήμες, «ανθίζουν» στην Κρήτη, αφού το Πανεπιστήμιό της κατέχει στις διεθνείς λίστες μια εντυπωσιακή σειρά κατάταξης. Την ιστορία τού πιο πρόσφατα ιδρυμένου πανεπιστημίου στη χώρα, μας περιγράφουν ο φυσικός και συγγραφέας Γιώργος Γραμματικάκης και ο καθηγητής οφθαλμολογίας Γιάννης Παλλήκαρης που είναι και ο εφευρέτης της γνωστής και παγκοσμίως διαδεδομένης μεθόδου LASIK. Με καταγωγή από την Κρήτη και οι δύο εξηγούν τους λόγους που αυτό το Πανεπιστήμιο βρίσκεται σε τέτοια τροχιά ανάπτυξης και συνδέουν τη δράση του με το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Ανάπτυξης (ΙΤΕ), το οποίο επιτελεί κορυφαίο ερευνητικό έργο που διαχέεται επιτυχώς στη διεθνή επιστημονική κοινότητα.

Η Κρήτη πέρα από όμορφη, πλούσια σε φυσικούς πόρους και ανθηρή στον τομέα των επιστημόνων διαθέτει κι ένα ακόμη προσόν: τη γαστρονομία. Τα Κρητικά προϊόντα είναι μοναδικά και καλλιεργούνται συστηματικά από έναν ενεργό αγροτικό πληθυσμό. Ο συγγραφέας-δημοσιογράφος Νίκος Ψιλάκης, μας εξηγεί τις Κρητικές συνήθειες στο τραπέζι και μας μιλά για τα προϊόντα που ξεχωρίζουν, όπως το λάδι και τα χόρτα, που αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της δημοφιλούς πλέον Μεσογειακής Δίαιτας, μιας δίαιτας που πιστεύεται πως είναι προαπαιτούμενο για τη μακροζωία και την καλή υγεία. Σε μια τολμηρή σύνδεση του παρελθόντος με το παρόν η Jerolyn Morrison – που κατασκευάζει Μινωικά σκεύη και μαγειρεύει μέσα σε αυτά αρχαίες συνταγές των Μινωιτών – μας κάνει μια επίδειξη μαγειρικής on camera βάζοντας στο μινωικό τσουκάλι της όλες τις μυρωδιές της Κρήτης σε ένα ταξίδι όσφρησης και γεύσης που αναδεικνύει με τον πλέον ευφάνταστο τρόπο τη σοφία της Κρητικής Γης.

Η γη αυτή παράγει σχεδόν όσα χρειάζεται για να θρέψει τον πληθυσμό της. Εμείς σταθήκαμε στο κρασί. Γιατί; Διότι οι ποικιλίες της Κρήτης – αρκετές από τις οποίες είναι αρχαίες – έχουν οδηγήσει σε μια εξέχουσα άνθιση της οινοπαραγωγής. Όπως θα μας πει ο γεωλόγος και ερευνητής Στέλιος Μανωλιούδης, η ιστορία του κρασιού στην Κρήτη είναι πολύ παλιά, έχει αιώνες πίσω της. Πατητήρια, παλιές οινοδιαδρομές, τοπωνύμια και αρχαία έθιμα το αποδεικνύουν. «Το κοτσιφάλι και το μαντηλάρι. Ποικιλίες παλιές. Είναι οι απαγορευμένες γεύσεις της παιδικής μου ηλικίας», λέει ο κριτικός κινηματογράφου Ορέστης Ανδρεαδάκης που ομολογεί ότι ως παιδί έπινε κρυφά από το κρασί του πατέρα του. «Μ’αρέσει να πιστεύω πως αυτές οι ποικιλίες είναι οι ίδιες που πίνανε πριν εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια». Σήμερα το κρασί, όπως μας εξηγεί ο οινοπαραγωγός Νίκος Μηλιαράκης, είναι και πάλι αναπτυσσόμενο είδος. Όχι μόνο ως εξαγώγιμο προϊόν αλλά και με τη μορφή του οινοτουρισμού, αφού οι ντόπιοι παραγωγοί έχουν χαράξει διαδρομές για τους επισκέπτες.

Στο επεισόδιο αυτό παρελαύνουν πολλά από τα τοπία που είναι ταυτισμένα με την Κρήτη: το φαράγγι της Σαμαριάς, το φοινικόδασος του Βάι και της Πρέβελης, η Σπιναλόγκα, οι παραλίες του Λυβικού, τα ψηλά βουνά και οι απόκρημνες ακτές. Ένα τοπίο μοναδικό σε παγκόσμιο επίπεδο που έχει αποτελέσει πόλο έλξης για τους ξένους που επιλέγουν συχνά για να γίνουν μόνιμοι κάτοικοι. Η Κρήτη ήταν ανέκαθεν τόπος προορισμού. Στα χρόνια της Αναγέννησης έρχονταν οι περιηγητές, σήμερα όλοι όσοι θέλουν μπορούν να ζήσουν μέσα στη μοναδική ομορφιά της. Ένας από αυτούς είναι ο Gian Andrea Paolo Garancini με καταγωγή από την Ιταλία που άφησε μια καριέρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ζει πλέον μονιμα στο νησί. «Είναι ο τόπος που έχω επιλέξει να ζουν τα παιδιά μου», λέει συνοψίζοντας την αγάπη του για την Κρήτη.

Η εκπομπή του Cosmote History, του νέου καναλιού της Cosmote TV, «Ελλάδα από το Α ως το Ω» εγκαινιάστηκε στις 22 Ιανουαρίου με ένα ντοκιμαντέρ για τη Θεσσαλονίκη. Την υλοποίηση της παραγωγής έχει αναλάβει η πολιτιστική πλατφόρμα ελculture.

Συντελεστές

Σκηνοθεσία: Λευτέρης Χαρίτος

Ιδέα-ανάπτυξη: Ντίνα Κάσσου

Διεύθυνση περιεχομένου: Καλλιόπη Αλπίτση

Έρευνα: Όλια Ιωάννου, Κώστας Ι. Λουλουδάκης, Άννα Ρούτση

Αρχισυνταξία-σενάριο: Σοφία Ευτυχιάδου, Μαρία Παναγιωτοπούλου

Διεύθυνση φωτογραφίας: Δημήτρης Κασιμάτης

Μοντάζ: Λύδια Αντώνοβα

Οργάνωση παραγωγής: Δημήτρης Αποστολίδης

Εκτέλεση Παραγωγής: Frog On The Road A.E.

Σε συνεργασία με την πλατφόρμα πολιτισμού ελculture