De Wereld Draait Door bepaalt al bijna een decennium lang naar welke muziek we luisteren en welke voorstellingen we bezoeken. Onbekende schrijvers maken ineens faam, wetenschappers worden er bekende Nederlanders en de populaire talkshow met Matthijs van Nieuwkerk biedt ruimte aan zowel opera- als Volendamrepertoire. DWDD dwong die status de afgelopen 10 jaar ook af. Het zichtbare enthousiasme op tv drijft voor een deel op ijzeren spelregels, omgevallen medewerkers en een snoeihard deurbeleid. De ‘DWDD-familie’ is heilig. Wie niet in dat plaatje past, kan vertrekken.

,,Mensen vragen vaak: dat praatje aan het begin met Matthijs en die grapjes, zijn die gerepeteerd? Maar niks is voorgekookt. Je zit een halfuur voor de uitzending in de studio. De band speelt al wat, Nico Dijkshoorn zingt een liedje. Die cafésfeer. Ik zie Matthijs een minuut voor de uitzending pas.’’

Schrijfster en journaliste Roos Schlikker was een paar jaar lang met regelmaat te zien in de prestigieuze rol van ‘tafeldame’ in De Wereld Draait Door. ,,Ik voelde me opgenomen in de familie. En ineens was het afgelopen…’’



Een verklaring van gastheer Van Nieuwkerk of DWDD-eindredacteur Dieuwke Wynia kwam nooit. ,,We hadden het toch zo leuk samen? Heb ik iets verkeerds gezegd? Geen idee. Ik heb moeten leren dat het uiteindelijk een zakelijke affaire is. Dat neem ik de mensen van het programma niet kwalijk. Ze kunnen het zich permitteren, want iedereen wil er zitten.’’



Schlikkers verhaal lijkt alles te zeggen over de VARA-talkshow die zaterdag precies 10 jaar bestaat. Aan het succes - dagelijks rond de anderhalf miljoen kijkers – liggen pure passie en enthousiasme, maar evengoed bikkelharde kwaliteitseisen ten grondslag. Bij een uitgebreide rondgang langs huidige en voormalig medewerkers, tafelheren- en dames, gasten en tv-experts, vallen verschillende kreten die DWDD moeten definiëren: natuurkracht, slagschip, clubhuis, eigen omroep, smaakbepalend, sektarisch. De term ‘familie’ valt verreweg het meest. Wie door de keuring komt, wacht een warm bad. Wie die familietrekjes mist of onvoldoende uit, kan vertrekken. Voor hen zijn de poorten van de Amsterdamse Studio Westergasfabriek gesloten.

Het verklaart dat we er vaak dezelfde gezichten zien, een veelgehoorde kritiek op de talkshow. Maar, zegt tv-kenner Bert van der Veer, daar gaat voor het programma een fijne zekerheid van uit. ,,Als je weet dat Joost Zwagerman leuk over kunst kan vertellen, waarom zou je dan iemand anders vragen?’’, zegt hij. Van Nieuwkerk vergeleek zijn ‘familieleden’ onlangs in het AD met columnisten. ,,Ik vind het fijn om Bert Wagendorp een paar keer per week te lezen in de Volkskrant. Je hoort mij niet zeggen: Wat?! Alweer die Bert Wagendorp?! Natuurlijk niet, ik kijk ernaar uit.’’

Je moet als ‘clublid’ wel aan bepaalde eisen voldoen. ,,En Matthijs niet voortdurend in de rede vallen of dingen zeggen die nergens op slaan’’, zegt voormalig Voice of Holland-winnares Leona Philippo over haar rol als tafeldame. KRO-presentator Sander de Kramer voegt toe: ,,Je moet dat hoge tempo wel aankunnen. En op de juiste momenten met de juiste oneliners komen. Je moet uitkijken dat je Matthijs niet van zijn fiets trekt. Of de verkeerde vragen stelt. Je moet niet te veel aan het woord zijn, maar ook niet te weinig. En als je wat zegt, moet het in één keer raak zijn.’’ Beide tafelgasten verdedigen die hoge standaard evengoed. ,,Het programma heeft een bepaalde status en credibility, dat mag niet afzwakken’’, meent Philippo.

Eredivisie

In DWDD moet alles en iedereen vlammen. Of zoals Dieuwke Wynia volgens oud-medewerkers vaak roept: ‘We zijn geen Nieuwsuur!’ Een hele verzameling filmpjes ligt klaar voor als een dood moment in de uitzending ook maar op de loer ligt. Hoe meer filmpjes in een item, hoe slechter de gast.

En elke seconde telt. Vorige maand moest ook internationale sterzangeres Joss Stone het doen met krap een anderhalve minuut speeltijd. En na het applaus snel weer door: een aantal theatermakers mocht ieder in 30 seconden laten zien wat ze het komende seizoen op de planken brengen.



Welkom geheten ‘familieleden’ worden eindeloos in de watten gelegd. Er wordt een taxi geregeld, je kan ’s avonds mee-eten en borrelen na afloop. Ben je gewenst voor de uitzending van die avond, maar nog in het buitenland? Dan is een vliegticket in een handomdraai geregeld. Het is volgens medewerkers dé truc van het programma. Maar liever niet ineens verhuizen. ,,Hoe vaak ik niet te horen kreeg dat ik niet ook nog ergens anders moet aanschuiven’’, zegt Jort Kelder. Erben Wennemars werd eens op het hart gedrukt niet óók bij een andere talkshow te gaan zitten, een programma dat nota bene alleen werd uitgezonden tijdens de zomerstop van DWDD.



Schrijver Arnon Grunberg schreef onlangs in een column over DWDD als ‘een fabriek waar de gast als koe binnenkomt en eruit moet komen als worst’. Om die reden zou hij menig uitnodiging om eens bij Van Nieuwkerk aan te schuiven hebben afgeslagen. Dieuwke Wynia reageerde op Twitter dat Grunberg nog nooit werd gevraagd om langs te komen. Na een welles-nietes-spelletje voegde ze daar aan toe: ‘Lieve Arnon, je bent niet uitgenodigd, maak je geen zorgen, het zal ook niet gebeuren.’

Schrijver en Volkskrant-columnist Arthur van Amerongen heeft een soortgelijk verhaal. In 2008 zou hij aanschuiven om te vertellen over zijn boek Brussel Eurabia. ,,Mijn uitgever betaalde mijn ticket van mijn toenmalige standplaats Paraguay naar Amsterdam omdat DWDD had toegezegd. Pas een dag voor de uitzending werd ik afgebeld door een typgeitje: er kwam een special rond Valentijnsdag en ik zou daar niet meer passen. Ik werd door Hauptkommandantin Dieuwke Wynia vervolgens publiekelijk voor leugenaar uitgemaakt, dat er geen enkele toezegging was.’’ Amerongen staat naar eigen zeggen op de ‘zwarte lijst’. Enigszins cynisch: ,,Die hele rel heeft mij wel enorm veel publiciteit opgeleverd.’’



Redacteuren, de neefjes en nichtjes van de DWDD-familie die de hele dag de uitzending voorbereiden, kennen zulke situaties maar al te goed. Zij houden de hele dag contact met potentiële gasten van die avond. Er zijn voorgesprekken waarin verhalen op inhoud en de boodschappers op hun vlotte babbel worden getoetst. Na de uitzending vinden nog één op één-evaluaties plaats. Als het allemaal misgaat of het item onvoldoende uit de verf kwam, zijn Van Nieuwkerk en Wynia ‘ongenadig’, beweert menig voormalig redacteur. ‘Dit is immers de Eredivisie van het televisiemaken’.

Nietsontziend

Volgens enkele redacteuren zijn de dagen lang, stressig en is de sfeer soms om te snijden. ,,Het is lullig als je aan een onderwerp hebt gewerkt en het wordt vervolgens afgebrand. Het is hard, maar je raakt eraan gewend’’, vertelt een oud-redacteur. Lang niet iedereen is tegen de druk bestand. Het verloop onder redacteuren is dan ook groot. Een paar seizoenen terug moesten enkele oudgedienden achter de schermen ineens het veld ruimen. ,,We gaan vernieuwen’’, klonk het. Maar waarom? Ze hebben naar eigen zeggen nog altijd geen flauw idee.



Arie Boomsma herkent veel van de kritiek. ,,Aan de top moet je nietsontziend durven zijn’’, aldus de presentator en graag geziene DWDD-gast die ooit nog meewerkte aan de pilot van de talkshow. ,,Maar elke redacteur wil toch ook DWDD op zijn cv hebben staan. Je weet dat er twintig, dertig mensen klaarstaan om je plek in te nemen. Dat geeft soms een gespannen sfeer, maar wat mij het meest bijblijft is de gedrevenheid in het maken, de trots op een goed item of een uitzending die klopt.’’

Ben je als gast toch niet goed bevallen of ben je om onverklaarbare redenen ineens niet meer welkom? Voor een programma als DWDD geldt dan: je zat daar toch mooi wel even aan die tafel. Cabaretier Pieter Derks heeft er deels zijn volle zalen aan te danken, actrice en vaste tafeldame Halina Reijn zag het aantal theaterbezoekers stijgen, de vlotte babbels van natuurkundigen Diederik Jekel en Robbert Dijkgraaf maakten wetenschap hip en voormalig huisband Go Back to the Zoo werd een gevestigde naam in de muziekwereld.

Ook schrijvers en andere mensen uit de boekenbranche zien de kijkcijferknaller als ‘een van de mooiste podia denkbaar’, zo meent Nelleke Geel van Meridiaan Uitgevers. Het invloedrijke boekpanel - maandelijks houden vier boekverkopers een vurig pleidooi voor een roman - en de spin-off Hier Is…Adriaan van Dis zorgen daadwerkelijk voor stijgende verkoopcijfers. Volgens Geel werd zelfs een niet bepaald hap-slik-weg-auteur als de Duitse Judith Schalansky ineens zeer gewild. Van haar roman De Lessen van Mevrouw Lohmark waren 2000 exemplaren in Nederland in omloop. Na haar verschijnen bij Van Dis volgden nog eens 10.000 exemplaren.

Oftewel: wie met zijn of haar kunstwerk of tv-programma mag aanschuiven bij DWDD, wordt daar zelden slechter van. Dat is voor het Commissariaat van de Media, dat controleert of de publieke omroep zich niet dienstbaar maakt aan commerciële doelen, reden om DWDD ‘kritisch te monitoren’. De mediawaakhond krijgt gemiddeld eens per twee weken een klacht binnen van kijkers die vraagtekens zetten bij de manier waarop sommige producten in de uitzending te zien zijn. ,,DWDD balanceert soms op het randje. Als de grens overschreden wordt, grijpt het Commissariaat in.’’ Dit gebeurde in 2011, toen Boer Zoekt Vrouw-presentatrice en DWDD-tafeldame Yvon Jaspers haar eigen ‘Kakelbont-servies’ naar de uitzending meenam. De VARA kreeg hiervoor een boete van 50.000 euro.



Wat vóél je?

DWDD is uitgegroeid tot een merk met talloze spin-offs; van een muziekfestival (De Wereld Draait Buiten) en hoorcolleges (DWDD University) tot een museum en binnenkort zelfs een restaurant (met de zeldzame gerechten van huiskok Robert Kranenborg). Het valt menigeen op dat dergelijke initiatieven, rubrieken en lichtgewichtige onderwerpen de meer scherpe journalistieke interviews en debatjes steeds verder naar de achtergrond drukken.



,,Gewoon omdat de kijkers dat fijner vinden, dáár kijken ze naar’’, meent een voormalig medewerker. ,,Matthijs houdt er ook niet van om politici te interviewen. Die geven vaak van die voorbedachte riedels. Daar raakte hij een keer onwijs van geïrriteerd.’’ Jort Kelder behoorde in de beginjaren tot de gevestigde orde van de DWDD-sociëteit. ,,Ik zit er niet meer zo vaak, omdat ze helaas minder zware onderwerpen en politiek economische thema’s behandelen. Het mag wel wat pittiger wat mij betreft.’’

,,In Nederland moet alles zuinig zijn’’, stelt graag geziene gast en natuurkundige Diederik Jekel. ,,Ik was bij de uitreiking van de Gouden Kalveren en daar is alles ook zo gematigd. Dan denk ik: flikker op. Die mensen kijken al hun hele leven uit naar zo’n filmprijs en dan moet het allemaal weer zurig en zuinig. DWDD doet dat niet, maar viert dat er een nieuw boek uit is, dat wetenschappers een nieuw onderzoek hebben gedaan, dat er een kunstexpositie is geopend. Soms op het hysterische af, kun je zeggen. Maar dat is ook de kracht.’’ Jekel wijst naar Van Nieuwkerks ‘tegenpolen’ Jeroen Pauw en Sven Kockelmann. ,,Die hebben zo’n licht ironische achterdocht. Zo van: bewijs jij maar dat je het recht hebt om blij te zijn met jezelf. Dat is bij DWDD precies andersom en precies wat je wilt zien als je net je kinderen naar bed hebt geschopt en op de bank neerploft.’’

Volgens Pieter Derks schuilt in het constant toegankelijk willen maken van bijvoorbeeld cultuur en wetenschap plus het moordende tempo zowel de zwakte als de kracht van het programma. ,,Laatst kwam Vincent Icke praten over het water dat is aangetroffen op Mars. Toen vroeg Matthijs of de deskundige er enthousiast over was. Die begon een interessant verhaal te vertellen, maar hij werd al snel onderbroken. Matthijs wilde niet zo’n uitgebreid college. Wat voel je, wilde hij weten. Dat was typerend. Het programma gáát over enthousiasme. En dat werkt, blijkt wel uit de kijkcijfers. En dus blijven ze het op hun manier doen. De winst van het feit dat DWDD anderhalf miljoen mensen naar een gesprek over water op mars heeft laten luisteren, is uiteindelijk groter dan het eventuele verlies aan inhoud.’’



Terug naar AD.nl