Een soldaat van de Navo-flitsmacht tijdens een welkomstceremonie in Litouwen. Beeld epa

De Navo-reactiemacht, waaraan ook enkele honderden Nederlandse militairen meedoen, is te traag en te klein om de Baltische Staten te beschermen tegen een aanval vanuit Rusland. Nederland en de andere NAVO-bondgenoten moeten hun presentie in de Balten tenminste verdrievoudigen om er zeker van te zijn dat Estland, Letland of Litouwen niet binnen 60 uur kunnen worden ingenomen door Moskou.



Die waarschuwing krijgt de nieuwe minister van Defensie, Ank Bijleveld, mee in het vandaag gepubliceerde rapport 'De Toekomst van de Navo en de veiligheid van Europa' van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV). Deze adviesraad is een van de belangrijkste kabinetsadviseurs. Het kabinet had zelf om het rapport gevraagd.

Bijleveld spreekt komende dinsdag met de Europese Defensieministers in Brussel en had afgelopen week ook al een onderhoud met haar Navo-collega's. Washington zal het geluid van de AIV alvast als muziek in de oren klinken: de VS dringen al sinds 2014 aan op een substantiële verhoging van de financiële en materiële bijdrage van Europese landen.



'Het is maar zeer de vraag of de door de Navo getroffen maatregelen voldoende afschrikwekkende werking hebben om Rusland ervan te weerhouden om op enig moment met militaire inzet de invloedsfeer uit te breiden', concludeert de AIV. Uit een aangehaalde studie blijkt: 'Binnen 60 uur zouden Talinn of Riga kunnen zijn ingenomen waarbij de Navo slechts over een beperkt aantal, weinig aantrekkelijke, opties beschikt: een gewapend antwoord, het dreigen met escalatie of toegeven.'

Een Duitse soldaat oefent in Litouwen. Beeld afp

Drie brigades nodig

Om te voorkomen dat de Baltische Staten bij een verrassingsaanval onder de voet worden gelopen, acht de AIV het noodzakelijk dat 'de voorwaarts ontplooide Navo-eenheden daar aanmerkelijk worden versterkt'. Gedacht wordt aan 'een roterende eenheid van brigadesterkte' in elk van de drie Baltische Staten. Dit komt neer op 9 tot 15 duizend Navo-militairen. In plaats van de huidige 3.260 Navo-militairen die daar nu op rotatiebasis aanwezig zijn. Tenminste een verdrievoudiging dus.



Tijdens de Navo-toppen in Wales in 2014 en daarna in Warschau in 2016 heeft het militaire bondgenootschap afgesproken dat de Navo-reactiemacht van bijna 45 duizend militairen onder meer dient ter geruststelling van de Baltische Staten. Deze landen liggen op Navo-grondgebied en zij vrezen dat Rusland delen van hun land wil innemen. De Navo is juridisch verplicht hen te verdedigen tegen een aanval.



Een probleem van deze Navo-reactiemacht is echter dat slechts een heel klein deel - 3.260 militairen, onder wie 270 Nederlanders - is gestationeerd in de Baltische Staten zelf. Het overgrote deel - ruim 40 duizend militairen - is niet fysiek aanwezig in de regio, maar gaat daar alleen soms trainen en is oproepbaar in noodgevallen. De beperkte aanwezigheid vloeit voort uit de tijd van de Amerikaanse president Obama: hij wilde de Russen niet nodeloos provoceren met een grotere permanente macht in Oost-Europa.

Verrassingsaanval

De AIV waarschuwt nu dat de Navo-militairen in de Baltische Staten als gevolg van die terughoudende strategie eenheden 'onvoldoende slagkracht hebben om een militaire krachtmeting met de Russen te winnen'. Ook de versterkende troepen die na 30 tot 45 dagen kunnen bijspringen bieden 'nauwelijks soelaas bij een verrassingsaanval', schrijft de AIV.



Niet alleen de omvang, ook de trage reactietijd van de Navo-macht is een punt van zorg (zie kader). Het gevolg is dat de Baltische Staten in een mum van tijd onder de voet kunnen worden gelopen. In dat scenario zou de Navo moeten terugvallen op een dreigement met nucleaire wapens om het eigen grondgebeid te beschermen. Dit zou in zeer korte tijd kunnen ontsporen tot een nucleair tegen-dreigement van Rusland op Europese hoofdsteden.



'De collectieve verdediging van de Europese oostgrens is de komende jaren een hoofdopgave van de Navo', stelt de AIV. De kabinetsadviseur raadt Nederland daarom met klem aan om in NAVO-verband te pleiten voor het aanmerkelijk versterken van de militairen eenheden in de Baltische regio en ervoor te zorgen dat zij zich sneller kunnen verplaatsen. Verder moet Nederland via diplomatieke kanalen inzetten op een betere de relatie met Rusland.



Verbetering: In een eerdere versie van dit stuk stond in de intro dat EU-bondgenoten werd aangeraden om hun presentie in de Baltische staten te verdrievoudigen. Dat had natuurlijk moeten zijn: Navo-bondgenoten.

Beeld EPA

Rusland rammelt, als vanouds, aan de poort van Europa

Na jaren van afbouw hebben de Navo-ministers van Defensie woensdag besloten oude commandostructuren opnieuw op te tuigen. Hoe verontrustend is deze omslag?



Ze zijn relatief dichtbij, dus familie kan langskomen, en er wordt ook Russisch gesproken. Estland, Letland en Litouwen zijn een ideaal toevluchtsoord geworden voor activisten, journalisten en kunstenaars die zich in Rusland niet meer thuisvoelen. (+)



Dagelijks proberen vijandige mogendheden Nederlandse doelen te hacken. Misschien nog wel bedreigender is de slag om informatie. We worden via onze smartphone gemanipuleerd. De noodkreet van brigadegeneraal Rietdijk. (+)



Beeld EPA

Beeld de Volkskrant