Richtlijnen nog niet overal beschreven

Volgens Haagh hebben 'zorgcowboys' in de afgelopen vijf jaar niet volledig vrij spel gekregen. "Vrij spel heb je nergens, denk ik. Maar hoe beter je van tevoren beschrijft wanneer iets misbruik is, hoe makkelijker het wordt om daar daadwerkelijk toezicht op te houden. Handhaven kun je pas doen als je van tevoren beschrijft wanneer je over de grens gaat."

Veel gemeenten stellen voorlopig nog geen officiële toezichthouder aan, omdat die richtlijnen nog niet overal goed zijn beschreven. "Het heeft geen zin om mensen aan te stellen als je nog niet weet hoe je zoiets precies moet doen."

De overgangsperiode van de decentralisatie is volgens Menno Fenger, hoogleraar bestuursrecht aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, een grote financiële strop geworden. "We hebben de sluizen wel flink open gehad. Dat heeft enorm veel geld gekost: dat is niet naar zorg gegaan, maar vooral naar zorgaanbieders die daar heel rijk van zijn geworden."

"Dat geld is bedoeld voor de meest kwetsbare mensen. Dat zorgondernemers daar misbruik maken - en ook nog eens op grote schaal - daar kun je bijna met je pet niet bij", vindt Haagh.

Eerst zorg, daarna controle

De uitvoering van de decentralisatie is 'onderschat en ontzettend complex', stelt Fenger verder. Daarom moesten gemeenten alle zeilen bijzetten om zorgbehoevende inwoners na 2015 zorg te kunnen verlenen. "Dat is op zich redelijk goed gelukt. Alle klanten hebben zorg. Pas nu kijken gemeenten hoe ze gaan controleren of die zorg wel rechtmatig en van kwalitatief goed niveau is."

Dat zoiets vijf jaar lang duurt, is volgens Fenger niet volledig toe te rekenen aan de gemeenten. "De overheid heeft te simpel nagedacht over deze overgang. Er is voornamelijk gekeken of mensen goede zorg krijgen. Het feit dat tussen die zorgbedrijven wel eens boeven kunnen zitten, is niet op het netvlies gekomen toen die wettekst werd geschreven."

VNG-woordvoerder Haagh onderschrijft die analyse. "Wij kregen de decentralisatie op ons bordje, en dat was een grote opgave. Eerst hebben gemeenten vol ingezet op de continuïteit van zorg. Mensen die van het ene naar het andere zorgstelsel overgaan, zijn bang om opeens tussen wal en schip te vallen. Voor ons was het in eerste instantie de grootste opgave om ervoor te zorgen dat iedereen zijn zorg behoudt, en dat de kwaliteit van zorg goed is."