Ένα συνθημα της κομμουνιστικής αριστεράς στα πρώτα χρόνια μετά τη μεταπολίτευση ήταν το «Να γυρισει η προσφυγιά / διχως όρους μαζικά», και εννοούσε βέβαια τους πολιτικούς πρόσφυγες, που μετά την ήττα του Δημοκρατικού Στρατού στον εμφύλιο πόλεμο είχαν καταφύγει στις σοσιαλιστικές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

Κάποιοι πρόσφυγες ειχαν γυρίσει στη δεκαετία του 1960, καποιοι άλλοι μετά τη μεταπολίτευση αλλά οι πολλοί γύρισαν μετά τη νίκη του ΠΑΣΟΚ το 1981. Γύρισαν όλοι; Όχι όλοι -οι «μη Έλληνες το γένος» πολιτικοί πρόσφυγες, δηλαδή οι σλαβομακεδόνες, εξαιρέθηκαν. Ο αριθμός τους πρέπει να ήταν σημαντικός, αν σκεφτούμε οτι προς το τέλος της απελπισμενης εποποιίας του ΔΣΕ αντιπροσώπευαν ίσως και την πλειοψηφία (ή πλειονότητα) των μαχητών. Απ’ ό,τι θυμαμαι (και γενικά γράφω από μνήμης τούτο το άρθρο, οπότε διορθώστε ελεύθερα) οι αντιδράσεις του ΚΚΕ για την επαίσχυντη αυτή εξαίρεση ήταν μάλλον χλιαρές. Βέβαια, το σημερινό ΚΚΕ έχει προχωρήσει πολύ περισσότερο στην άρνηση της ιστορίας του και της ύπαρξης (ιστορικά) σλαβομακεδονικής μειονότητας. Όμως δεν είναι αυτό το θέμα μας.

Η διεθνής κοινή γνώμη συγκλονίστηκε προχτές από τους σχεδόν 60 νεκρούς στη Γάζα -ανάμεσά τους κι ο ανάπηρος Δαβίδ της φωτογραφίας, που ειχε χάσει τα πόδια του το 2008 και σκοτώθηκε προχτές, θύμα ελεύθερου σκοπευτή, χωρίς να καταφέρει να γρατζουνίσει έστω τον Γολιάθ.

Το λάδι στη φωτιά για τις προχτεσινές πολύνεκρες συγκρούσεις το προσθεσε απλόχερα ο Ντόναλντ Τραμπ με την απόφασή του να μεταφέρει την αμερικανική πρεσβεία στην Ιερουσαλήμ -ερχομενος σε ρήξη με την άγραφη στάση της διεθνούς κοινότητας. Για να ειμαστε δίκαιοι, πρόκειται για μια απόφαση που ειχε παρθει επί Μπιλ Κλίντον αλλά παρέμενε ανενεργή καθώς οι επόμενοι πρόεδροι δίσταζαν να την υλοποιησουν. Ήδη, ο Τραμπ λατρεύεται στο Ισραήλ -η ποδοσφαιρική ομάδα Μπεϊτάρ πρόσθεσε το όνομά του στην ονομασία της, μια πλατεία μετονομάστηκε προς τιμήν του, ασφαλώς θα στηθούν και αγάλματα. Το Ισραήλ μετατρέπεται σε Τραμπιστάν, έγραψε η αριστερή Χααρέτς.

Ωστόσο, διαδηλώσεις διαμαρτυρίας, με λιγοτερους αλλά πολλούς νεκρούς επίσης, γίνονταν τον τελευταίο καιρό στη Γάζα και πριν από την προβοκάτσια του Τραμπ. Πρόκειται για την «πορεία της επιστροφής», μια σειρά από διαδηλώσεις που ξεκίνησαν από την «κοινωνία των πολιτών» της Γάζας (αλλά στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν απο τη Χαμάς) με αίτημα την επιστροφή των Παλαιστινίων στα πατρογονικά τους.

Το προχτεσινό μακελειό άλλωστε συνεπεσε με τα 70 χρόνια από την ίδρυση του Ισραήλ και απο τη Νάκμπα, τη μέρα της καταστροφής, όταν άρχισε η εθνοκάθαρση στην Παλαιστίνη. Ενδιαφέρουσα ιστορική ανασκόπηση του θέματος, αρκετά τεκμηριωμένη αν και φιλική προς τους Παλαιστινίους, δημοσίευσε στην ΕφΣυν ο Τάσος Κωστόπουλος. Λέω πως είναι φιλική προς τους Παλαιστινίους διότι παραλείπει να αναφέρει ότι σφαγές έκαναν και οι Άραβες, προσπερνάει στα γρήγορα το γεγονός ότι πρώτα παραβίασαν το διεθνές δίκαιο τα αραβικά κράτη, ενώ παραλείπει να αναφέρει ότι ανάλογη (αλλά αντίρροπη) εθνοκάθαρση, και μαλιστα λυσιτελέστερη, συνέβη στις αραβικές χώρες. Στην Αίγυπτο είναι ζητημα αν απομένουν 10 ηλικιωμένοι Εβραίοι.

Το αίτημα για επιστροφή των Παλαιστινίων προσφύγων είναι ίσως το δυσκολότερο αγκάθι για οποιαδήποτε ειρηνικη λύση στο παλαιστινιακό πρόβλημα. Οι αποπεμφθέντες του 1948 ήταν γύρω στις 700.000 και από αυτούς βρίσκονταν το 2012 στη ζωή περίπου 40.000. Ωστόσο, αν υπολογιστούν οι απόγονοι των αρχικών 700.000 φτάνουμε στα 5 εκατομμύρια ανθρώπους (πάλι με στοιχεία του 2012). Ολοφάνερα, είναι αδύνατο να επιστρέψουν όλοι αυτοί.

Και οχι μόνο στο Ισραήλ. Την ίδια περίπου εποχή με τις εθνοκαθάρσεις στην Παλαιστινη και περί την Παλαιστίνη, ή μάλλον λίγο νωρίτερα, είχαμε μια εθνοκάθαρση πιο κοντά μας, οταν εκδιώχθηκαν οι Τσάμηδες από τη Θεσπρωτία. Να ισχυσει και γι’ αυτούς (και τους κατιόντες τους) το δικαίωμα της επιστροφής; Και για τους Σουδήτες της Τσεχοσλοβακίας;

Στην περίπτωση της Κύπρου, το σχέδιο Ανάν, που το απέρριψε η ευρεια πλειοψηφία των Ελληνοκυπρίων, πρόβλεπε μια επίπονη διαδικασία επιστροφής ορισμένων προσφύγων και περιουσιών ή αποζημίωσης (παρόμοιες μικτές λύσεις έχουν ακουστεί και για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες). Από τότε έχουν περάσει 14 χρόνια και με κάθε χρόνο που περναει η προοπτική της επιστροφής απομακρύνεται.

Για μια ειρηνική λύση, οι Παλαιστίνιοι θα πρέπει να παραιτηθούν από τη διεκδίκηση της επιστροφής, όσο κι αν είναι δύσκολο. Αντίστοιχα το Ισραήλ θα πρέπει να αποξηλώσει τους οικισμούς των εποίκων στη Δυτική Όχθη και στην Ανατολική Ιερουσαλήμ, που βέβαια κι αυτοί, με κάθε χρόνο που περνάει εδραιώνονται όλο και περισσότερο.

Το ερώτημα ειναι αν πιστεύει κανείς στη δυνατότητα ειρηνικής λύσης. Προς το παρόν, η αιματοχυσία βολεύει τις ακροδεξιές που βρίσκονται στην εξουσία. Η κυβέρνηση Νετανιάχου κλυδωνίζεται εδώ και μήνες απο οικονομικά σκάνδαλα -θείο δώρο της ήρθε η όξυνση με τη Χαμάς. Η Χαμάς, πάλι, ελπίζει ότι η Παλαιστινιακή Αρχή δεν θα τολμήσει να συνεχίσει την οικονομική ασφυξία που έχει επιβάλει στη Γάζα (δείτε και το άρθρο της Αμίρα Χας στην Χααρέτς). Το ένα τέρας θρέφει το άλλο.