De keuze aan alcoholvrije aperitieven en digestieven is overweldigend. Maar... zijn ze ook lekker? Ons testpanel geeft zijn onbeschonken oordeel.

‘Een loser ben je niet meer’, zegt Raymond van der Laan, bierschrijver van Volkskrant Magazine. Hij vormt V’s testpanel met Welmoed Bezoen (was patissier bij Ron Blaauw en schreef het vega-barbecueboek Gloeiend groen), Dionne van Zijl (freelancekok, werkte bij de Amsterdamse restaurants Bak en Merkelbach) en V-chef Chris Buur. Dit gezelschap testte een flinke hoeveelheid bitters en gedistilleerd. Alcoholvrij, welteverstaan. En drink je dat, dan ben je dus geen loser meer, zo bleek ook uit reacties van passerende redactieleden, die meenden een flinke dranklucht op te snuiven. ‘Opmerkelijk, de beeldtaal van die flessen’, zegt een van hen. ‘Vrij stoer, breed, hoge schouders en strak.’ Met andere woorden: drank die serieus genomen wil worden.

De opmars van alcoholvrij blijkt vooral uit het aanbod in de schappen van de drankwinkels en op internet. Dat is nogal overweldigend. Omdat de bieren al vaker aan bod zijn gekomen en Onno Kleyn de wijn onder zijn hoede neemt, richten wij ons hier op ‘0%’ anderszins: de aperitieven en digestieven.

Die zijn met enige goede wil in te delen in gins, bitters en een categorie ‘divers’ (jenever, whisky, rum, likeuren). De meeste van deze dranken worden doorgaans in mixen en cocktails geserveerd en dat maakt het lastig testen, want in cocktails (‘mocktails’ in het geval van alcoholvrij) kun je hele wereld kwijt. Daarom houden we het eenvoudig. Kant-en-klare cocktails doen niet mee. De gins drinken we met en zonder tonic, de rum met en zonder cola. We kochten alle beschikbare non-alcohol bij twee landelijke drankenketens, een landelijke supermarkt en twee gespecialiseerde drankenwinkels. De oogst: twaalf flessen gin, vijf bitters en negen divers gedistilleerd. Deze 26 werden geserveerd in 104 genummerde glazen voor de eerste ronde, daarna proefde het panel met de flessen erbij en kon er naar wens sodawater of tonic worden toegevoegd.

Beeld Annabel Miedema

Gins

Het distilleren van alcohol is de truc om er sterkere alcohol van te maken. Als je geen alcohol wilt, waarom zou je dan distilleren? Toch is dat precies de oplossing die de Engelsman Ben Branson in 2015 bedacht toen hij het zoveelste mierzoete non-alcoholische drankje kreeg voorgeschoteld. Als je alcohol op die manier kunt versterken, kun je dat ook met smaken. Zo ontwikkelde hij drie varianten Seedlip, gedistilleerde non-alcoholische spiritualiën, met kruiden-, vruchten- en plantenextracten gebaseerd op een 17de-eeuws boek over the art of destillation. In dat spoor zitten ook andere 0%-gins als No Ghost in a Bottle en Nona June (beide uit België), Ceder’s Crisp (Zweden) en Fluère (Nederland). De drie varianten GinSin van het Spaanse bedrijf Industrias Espadafor zijn niet gedistilleerd, en dat scheelt ook beduidend in prijs. De destillaten liggen tussen de 20 en 30 euro, de GinSins zijn 7 euro.

Daarmee is niet gezegd dat gin van de een van beide methoden per definitie beter smaakt. In het slechtste geval proeft het panel Dreft (Fluère), citroenzuur (Nona June), kauwgumbal (GinSin Strawberry) of stevia (The Duchess G&T, een niet-gedistilleerde, voorgemixte gin-tonic). Er zijn twee duidelijke favorieten: Seedlip Garden 108, op basis van erwten en grassen van Bransons eigen grond, met een prettige, bossige, aardse smaak en ‘komkommer ultra’ (volgens Buur) in de hoofdrol. De andere is No Ghost in a Bottle Floral Delight, die best wel vreemd maar ook boeiend smaakt – droog, mossig en denneachtig. De Seedlip komt er vooral puur goed uit, de No Ghost is zonder tonic minder lekker.

Runner-up is Seedlip Spice 94, die bij Van Zijl associaties oproept met wc-reiniger en bij Buur met verbrande ontbijtkoek. Die kruidige kaneelsmaak vindt Bezoen juist wel weer lekker. Ook de GinSin 12 Botanics, met inderdaad twaalf kruiden, specerijen en fruitsmaken (onder andere kaneel, kardemom, koriander, lavendel en hibiscus), scoort redelijk goed. Al vindt Bezoen het een ratjetoe en moet die GinSin volgens haar niet zo overdrijven.

Beeld Annabel Miedema

Bitters

Je zou het niet zeggen als je de adhd-kleuren ziet van de vijf Italiaanse bitters die op tafel staan, maar de basis daarvan is zuiver mineraalwater. Lurisia, San Pellegrino en Crodo zijn alle drie beroemd om hun waterbronnen. Het oranje flesje uit Crodo is een oudgediende en beter bekend als Crodino. Misschien is het de herkenning, maar het panel is hier onverdeeld enthousiast over en zet het op nummer 1 bij de bitters. Mooie kleur, bitterkoekjessmaak, mild, toegankelijk en serieus lekker. Ook de nieuwe Crodino Rosso met bloedsinaasappel doet het goed: frisse geur, niet te zoet, doet denken aan Campari.

Il Nostro Chinotto van Lurisia en Sanpellegrino Chinotto danken hun smaak mede aan de chinotto, een soort bittere sinaasappel, vergelijkbaar met de bergamot (van de earlgreythee). Van die twee heeft Sanpellegrino een lichte voorkeur door de mooie donkere kleur en de volwassen smaak met een lekkere afdronk. In de Chinotto van Lurisia drijven brokjes, hij is te zoet en Van der Laan vindt hem daarom iets te kinderachtig. Ook de gifrode Sanpellegrino Sanbitter wordt afgeserveerd: lijkt op limonade, chemische smaak en geur, te weinig bitter, hooguit geschikt om te mixen.

Beeld Annabel Miedema

Divers

Een moeilijke categorie: dat is niet alleen af te lezen aan de gezichten van de proevers als ze een slok nemen, ook in de winkels hebben verkopers moeite uit te leggen wat voor drank Everleaf of Ferdinand’s Riesling Verjus Cordial is. Die laatste staat bij de afdeling alcohol zonder alcohol, maar had net zo goed bij de chique siropen kunnen staan. Ingekookt druivensap, zegt het panel. Siroop. ‘Ik denk dat je hier heel valide limonade van krijgt’, zegt Buur, ‘maar verkoop het toch gewoon voor wat het is.’

Maar wat is Everleaf, die in beide drankenspeciaalzaken wordt getipt als een winnaar? ‘Bittersweet aperitif’, staat er op de fles, met de tip het als een spritz te drinken met sodawater en een schijfje sinaasappel. Je zou het ook als digestief kunnen drinken, zegt een van de verkopers. Het panel vindt dat je het beter helemaal niet kunt drinken, niet met sodawater en niet zonder. De ‘complexe infusie van plantaardige extracten en distillaten’, waaronder saffraan, vanille, vetiver, gentiaan, iris, cassia en konjak, is gewoon vies. Bah.

Kever Genever 0.0%, Versin Rojo (vermouth), Ronsin (rum) – ja, het kan intussen allemaal zonder alcohol. En met een scheut cola valt er bij de rum nog wat te verdoezelen. Maar de vermouth verschuilt zich achter een chemische appelgeur en smaakt waterig, de jenever heeft een overheersende kardemomgeur en is erg zuur. Misschien is die nog te mixen met iets zoets, probeert Bezoen.

Dan liever een gemberbier van goede kwaliteit, zoals de Pimento Spicy Ginger. Kruidig, dennennaalden, lekker met ijs, goede pittige afdronk, al vindt Van der Laan die echt te scherp. Niettemin, voor wie ertegen kan, geen slechte binnenkomer bij het (kerst)diner. Als afsluiter zou de Whissin in aanmerking kunnen komen, de rokerige whiskygeur belooft veel. Maar als je een slok neemt, is het toch teleurstellend. ‘Dit gaat dus alleen om de geur, niet om de smaak’, concludeert Bezoen. Ook als Irish Coffee is de Whissin geen succes, omdat alleen het zoet overblijft en dat lekkere, beetje brandende gevoel van de alcohol ontbreekt.

Resten nog de twee likeuren náást de koffie. De Frutaysol Hierbas Sin (ook uit Spanje) doet nog het meest denken aan kamfer of mondwater, maar de hazelnotenlikeur Frutaysol Avellana Sin blijft verrassend overeind. Weliswaar proeft niemand er hazelnoot in, maar wel bastognekoek, gepofte karamel en walnoot. Alleen over de aanwijzing voor verdunnen (1+4) bestaat twijfel. ‘Mengen met water en ijs? Wat houd je dan nog over?’, vraag Van Zijl zich af. ‘Ik zie het meer als likeur bij de koffie dan als aangelengde limo.’

‘En is iedereen nu placebodronken?’, vraagt een fotoredacteur. Dat niet. Maar ondanks de afzwaaiers die er ook bij zitten, is iedereen er toch vrolijk van geworden. Met de Crodino’s en de hazelnootlikeur zijn een paar dranken puur echt wel te genieten, en daarnaast zijn er enkele heel behoorlijke mixdranken voor een eigen mocktail uit de test gekomen. Op de sites van de betreffende dranken staan doorgaans ook suggesties daarvoor. Gewoon proberen. Een kater houd je er niet aan over en zo saai als een heel diner met water en sap kan het nooit worden.

Beeld Annabel Miedema

Tea and food pairing Als er één alcoholvrije drank is die het in complexiteit, eenvoud, verscheidenheid en smaakrijkdom kan opnemen tegen wijn, dan is het thee. Alleen al in één theesoort kunnen de smaken enorm uiteenlopen, zoals bij de Chinese oolongthee, die vermaarde variëteiten kent als de dahongpao (groterodemantelthee) en de tieguanyin (thee van de ijzeren godin). In China drink je vanzelfsprekend thee bij de maaltijd. Meestal krijg je een pot die regelmatig met heet water wordt bijgevuld. Maar als er zo veel verscheidenheid is, waarom zou je je dan beperken tot één soort? In Thee, de nuchtere neef van wijn beschrijft theesommelier Mariëlla Erkens nauwgezet de verschillen en overeenkomsten tussen wijn en thee, de eigenschappen en smaaktypen van thee, de bereidingen van thee, het proeven van thee en de manieren waarop thee en spijs gecombineerd kunnen worden. Ook staan er recepten in met theeadviezen. Zo kun je een voorgerechtje van erwtenmousse met citroen en munt mooi in balans brengen met meng ding huang cha, een gele thee die het gerecht een diepere, licht geroosterde smaak geeft en zelf de groentetonen van de erwt en courgette opneemt. Wat is het succes van alcoholvrije wijn?

2019 is het jaar van de doorbraak van alcoholvrije wijn; de verkopen zijn niet te stuiten. Waar komt dat succes vandaan?