Aan de buitenkant konden collega’s niets aan haar zien, maar onder haar verhullende trui voelde haar buik dik en beurs. In haar ogen prikten de hele dag tranen, vertelt Jacoba Vester-Bakker (34). Het dilemma van werkende vrouwen die met medische hulp zwanger willen worden: „Vaak blijft onzichtbaar hoe zwaar het fysiek en mentaal eigenlijk is.”

Vester-Bakker, die voor een uitvaartverzekeraar werkt, deed in de afgelopen drie jaar vijf pogingen zwanger te raken via ivf, reageerbuisbevruchting. Tegelijk bleef ze fulltime werken. Dat was eigenlijk ondoenlijk, zegt ze. „Je krijgt met zo veel tegelijk te maken: wekenlang hormonen spuiten, collega’s die wél gemakkelijk zwanger raken en de diepe teleurstelling als een ivf-poging niet lukt.” In haar geval kwam daar ook nog een rouwproces bovenop, toen bleek dat de kinderwens van haar en haar man onvervuld zou blijven.

Een op de zes stellen in Nederland die een kind willen, lukt het niet binnen een jaar op natuurlijke manier zwanger te worden. Dat heeft tot gevolg, zo blijkt uit de jongste cijfers van de Stichting Landelijke Infertiliteit Registratie, dat in 2017 zo’n 14.000 ivf-behandelingen werden uitgevoerd. Een op de 32 kinderen wordt nu dankzij deze methode geboren. Dat betekent óók dat in veel bedrijven en organisaties vrouwen en mannen rondlopen die met ‘vruchtbaarheidstrajecten’ te maken hebben.

Bij de meeste werkgevers bestaat een groot tekort aan kennis op dit vlak, zegt Simone Sinjorgo (53), die als therapeut stellen met een onvervulde kinderwens begeleidt. Ze krijgt regelmatig verraste reacties als ze via LinkedIn of tijdens lezingen schetst in wat voor „heksenketel” je door vruchtbaarheidsbehandelingen kan terechtkomen. „Ik krijg vaak van mensen te horen dat ze nooit hebben beseft hoeveel mensen soms moeten doorstaan om een kinderwens te laten uitkomen.”

Elke week naar het ziekenhuis

Zo kan alleen al het medische traject fysiek heel ingrijpend zijn, zéker als je het met een drukke baan moet combineren, vertelt Vester-Bakker. Dat zit zo: een ivf-behandeling duurt ongeveer twee maanden. In de eerste maand moet je elke week een keer naar het ziekenhuis. „Voor een begingesprek en echo’s om te zien of je lichaam klaar is voor de stimulatie van de eicellen.” In de vijfde en zesde week ging zij zelfs om de dag. „Dan halen de artsen er via een punctie op het juiste moment de gerijpte eicellen uit.”

Van die puncties was Vester-Bakker elke keer flink ziek, waardoor ze steeds een week thuis bleef. Daarna was weer ziekenhuisbezoek nodig voor terugplaatsing van het bevruchte embryo. „En dan beginnen twee spannende wachtweken, tot het moment dat je een zwangerschapstest kunt doen.”

Hier komt bij dat vrouwen uit hun doen kunnen zijn doordat ze dagelijks hormonen gebruiken. Vester-Bakker: „Ik huil niet snel, maar toen was ik om de kleinste dingen in tranen: van de klant die met een verzoek voor zijn kind belde tot collega’s die klaagden over hun nachtbrakende baby.”

Spoedeisend en onvoorzien

Volgens Sinjorgo is er nog een onderschat aspect: de rol van de partner. Zowel bij hetero- als bij lesbische stellen. „Zij staan vaak te lijden langs de zijlijn en kunnen niets doen”, ziet de therapeut.

Berry Vester (38) beaamt dat. „Fysiek was het voor Jacoba veel zwaarder, maar ik zie haar wel de pijn hebben.” Die druk en de behoefte haar bij te staan had invloed op zijn werk, vertelt Vester, die bij een autoschadeherstelbedrijf werkt. Bovendien kreeg hij van zijn vorige werkgever weinig medewerking. „Die vond dat het om medische zorg voor mijn vrouw ging, dus kreeg ik de uren dat ik weg was niet vergoed.”

Begrip van collega’s spreekt niet vanzelf. Ze zit nu thuis, met een burn-out

Op basis van de Wet arbeid en zorg, zegt arbeidsrechtadvocaat Suzanne Meijers, zou je mogen verwachten dat een werkgever doorbetaalt, óók die van de partner. „Zowel de vrouw als de partner heeft recht op betaald verzuimverlof. Ivf valt namelijk onder ‘spoedeisend, onvoorzien en redelijkerwijs niet buiten werktijd te plannen arts- of ziekenhuisbezoek’.”

Maar wat als een werkgever dit na een paar jaar niet meer ‘redelijk’ vindt? Daarover is de wet niet heel duidelijk, zegt Meijers. „Sommige werkgevers hebben over artsbezoeken uitgebreidere regels vastgelegd in hun bedrijfsreglement, of het staat in een cao. Maar eigenlijk zou iedereen gebaat zijn bij meer details in de wet.” Zodat er, net als bij zwangerschaps- en ouderschapsverlof, bijvoorbeeld geregeld is hoeveel verlof je mag opnemen.

Lees ook: Check je zaad, want onvruchtbaarheid is net zo goed een mannenzaak

In bochten wringen

Sinjorgo merkt in haar praktijk dat veel vrouwen zich liever niet ziek melden. „Ik zie altijd hoe streng vrouwen zijn voor zichzelf: ze wringen zich in allerlei bochten om maar geen last te veroorzaken.”

Meestal lukt het aan het begin nog wel om ziekenhuisafspraken in te plannen zonder dat iemand het doorheeft, vertelt Sinjorgo. „Maar als de tijd vordert en het zwanger raken niet lukt, gaat ook het zwijgen steeds zwaarder wegen.” Vaak adviseert ze stellen dan in elk geval íémand op het werk in vertrouwen te nemen.

Voor Joyce van Asselt (33) was het „de beste keuze ooit” om op haar werk te vertellen dat zij en haar man een fertiliteitstraject begonnen. „Ik ben vrij close met mijn collega’s, dus heb ik het na lang dubben voorzichtig aangekaart”, zegt Van Asselt, die parttime als teamleider op de klantenservice van De Mobiliteitsfabriek werkt.

Haar collega’s keken op van haar verhaal en waren begaan. „Ze wisten niet dat we zo serieus met kinderen bezig waren, en vonden alle gedoe vervelend voor ons.” Haar manager vroeg wel of Van Asselt de ziekenhuisbezoeken zoveel mogelijk in haar vrije tijd wilde plannen. „Toen ik uitlegde dat die bezoeken grotendeels afhangen van een menstruatiecyclus, die zich niet laat plannen, was hier direct begrip voor”, zegt ze.

Van Asselt kan nu weg wanneer het nodig is en haar collega’s leven met alle ontwikkelingen mee. „Als ik naar het ziekenhuis ga, wensen ze me succes en als ik er een keer niet bij ben met m’n hoofd, begrijpen ze hoe dat komt.”

Langer thuis blijven

Van Asselt was zelfs zó openhartig dat ze het gelijk met haar collega’s deelde toen ze ineens toch spontaan zwanger raakte. „Iedereen stond te juichen en ik werd platgeknuffeld”, vertelt ze. Na zeven weken kreeg ze toch een miskraam. „Ik wilde daarna gelijk weer aan het werk, maar ze hebben me verplicht een paar dagen langer thuis te blijven.”

Dat begrip van collega’s niet vanzelfsprekend is, merkte Vester-Bakker. Zij zit sinds februari met een burn-out thuis. Ze voelde zich niet gesteund door haar collega’s, terwijl ze een aantal van hen wel over haar situatie had ingelicht.

Zoals die keer dat een manager de ruimte binnenwandelde waar zij net haar hormonen injecteerde. „Zat ik daar met m’n half ontblote buik en een hormoonspuit.” Het was al vervelend genoeg dat ze dat zo openbaar moest doen, want op het toilet zou onhygiënisch zijn, legt ze uit, „maar hij wist niet van mijn situatie en grapte iets over dat ik toch geen junkie was”. Collega’s wisten vaak niet hoe te reageren. „Je kunt op zo’n moment ook alleen benoemen dat je ziet dat ik het moeilijk heb, maar dat je niet weet wat je moet zeggen. Dat haalt de spanning uit de lucht.”

NRC Slim Leven Stukken die je helpen om je leven fijner en je carrière beter te maken Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 9 november 2019