Rząd na nową tarczę finansową, która ma pomóc w utrzymaniu miejsc pracy, potrzebuje 100 mld zł. Skąd je weźmie? Pomoże mu Polski Fundusz Rozwoju, który najpierw się zadłuży, by później m.in. Narodowy Bank Polski mógł ten dług skupić. Ekipa rządząca w ten sposób niejako "ukryje" dług publiczny i ominie progi ostrożnościowe, po których musiałaby ciąć wydatki i mrozić wynagrodzenia w budżetówce. Polski bank centralny przeprowadzi taką operację pierwszy raz w historii.

Rząd przedstawił tarczę antykryzysową dla przedsiębiorstw na 100 mld zł, którą ma sfinansować Polski Fundusz Rozwoju, poprzez emisję obligacji. Dług PFR ma skupić później Narodowy Bank Polski

Taki manewr w Polsce nie był nigdy ćwiczony

Pytani przez nas eksperci wskazują, że ruch rządu, NBP i PFR-u pozwoli na to, aby według metodologii krajowej "ukryć" dług publiczny. Dzięki temu politycy ominą progi ostrożnościowe

Premier Mateusz Morawiecki zapowiedział nową tarczę finansową na 100 mld zł, która ma trafić wprost do polskich przedsiębiorców. "Tarcza, łącznie z poprzednim programem, sięgnie swoim rozmiarem poziomu ponad 300 mld zł, 320-330 mld. Tarczę konstruujemy we współpracy z rynkiem, z Polskim Funduszem Rozwoju, ale również w bardzo bliskiej współpracy z Narodowym Bankiem Polskim" - mówił szef rządu.

Program pomocowy składa się z trzech komponentów:

do mikrofirm trafi 25 mld zł

do małych i średnich firm 50 mld zł,

do dużych przedsiębiorstw 25 mld zł.

Nawet 75 proc. tej subwencji będzie mogła być umorzona - zapewnił premier.

Tarcza i jej finansowanie przez NBP

Analitycy dobrze oceniają propozycje premiera. - Trochę zajęło czasu szeroko pojętej ekipie rządzącej, ale w końcu przyjęto takie ramy pomocowe jak w kraju rozwiniętym. Pierwsza wersja tarczy antykryzysowej pozostawiła pewien niedosyt. Teraz rząd stara się naprawić tę sytuację i proponuje bezzwrotne finansowanie, którego wzorem jest zapewne program niemiecki. To dobry ruch - komentuje propozycję Mikołaj Raczyński z Noble Funds TFI.

Podobnego zdania jest Piotr Kuczyński, analityk. - Dlaczego tak późno się za to zabrano? - pyta retorycznie. - Taki program powinien już dawno u nas działać - mówi.

Pytani przez nas eksperci zwracają jednak szczególną uwagę na sposób finansowania tego programu. Dlaczego? Ponieważ rząd postawił na dość sprytny sposób ominięcia polskich progów ostrożnościowych długu publicznego, w tym tego zapisanego w polskiej konstytucji - 60 proc. PKB, po którym musiałby ostro ciąć wydatki i mrozić płace w budżetówce.

- Ciekawą kwestią jest włączenie w cały proces Polskiego Funduszu Rozwoju oraz Narodowego Banku Polskiego, który może skupować na rynku wtórnym już nie tylko obligacje Skarbu Państwa, ale także gwarantowane papiery dłużne innych instytucji - mówi nam Mikołaj Raczyński.

Jak tłumaczy, takie działanie oznacza, że według krajowej metodologii te 100 mld zł tarczy finansowej nie będzie powiększało długu sektora finansów publicznych.

- A przypomnę, że mamy zapisane obecnie dwa progi - 55 proc. PKB i 60 proc. PKB. W obecnej sytuacji rząd mógł więc zdecydować, żeby niejako ominąć poprzez prawo te progi i kupić sobie polityczny spokój - wyjaśnia.

Przypomnijmy, że na koniec 2019 r. relacja długu publicznego do PKB wyniosła 43,8 proc. Do I progu ostrożnościowego zostało więc grubo ponad 200 mld zł wydatków generujących deficyt. Rząd najwyraźniej zawczasu wszelkimi możliwymi sposobami stara się poupychać wydatki w miejscach, które nie będą generowały (przynajmniej na razie) kłopotów.

"Perpetuum mobile"

Jak ma działać cały program? Mechanizm przedstawili ekonomiści ING Banku Śląskiego. "Czyli jeśli dobrze rozumiemy, PFR wyemituje obligacje za 100 mld zł, które sprzeda NBP. Za te pieniądze przekaże pożyczki firmom. Jednak 60 proc. pożyczek zostanie umorzone, więc odzyska dla NBP 40 mld. Pozostałe 60 mld wypłaci z gwarancji państwo. I żeby to zrobić, wyemituje obligacje" - napisali na Twitterze.

"Perpetuum mobile" - odpowiedział im Paweł Radwański, ekonomista BNP Paribas.

Obecność na konferencji rządu prof. Adama Glapińskiego, szefa NBP, nie była przypadkowa, bowiem kardynalną rolę w całym procesie ma odgrywać właśnie polski bank centralny. W tym celu Rada Polityki Pieniężnej zgodziła się na bardzo ciekawy zabieg, który w polskich warunkach nie był ćwiczony nigdy w historii. W komunikacie napisano tak:

NBP będzie nadal – oprócz operacji podstawowych – prowadził operacje zasilające sektor bankowy w płynność poprzez transakcje repo. NBP będzie prowadził operacje zakupu skarbowych papierów wartościowych oraz dłużnych papierów wartościowych gwarantowanych przez Skarb Państwa – na rynku wtórnym w ramach strukturalnych operacji otwartego rynku. Celem tych operacji będzie zmiana długoterminowej struktury płynności w sektorze bankowym, zapewnienie płynności rynku wtórnego skupowanych papierów wartościowych oraz wzmocnienie oddziaływania obniżenia stóp procentowych NBP na gospodarkę, tj. wzmocnienie mechanizmu transmisji monetarnej. Terminy oraz skala prowadzonych operacji będą uzależnione od warunków rynkowych. NBP będzie także oferował kredyt wekslowy przeznaczony na refinansowanie kredytów udzielanych przedsiębiorcom przez banki.

"Niewidoczne" miliardy złotych

Pogrubiliśmy najważniejsze zdanie w tym fragmencie . Otóż polski bank centralny nie będzie już jedynie skupował obligacji skarbu państwa od banków komercyjnych oraz Banku Gospodarstwa Krajowego (jak już to w ostatnich tygodniach przećwiczyli nie raz), ale także od innych agencji i funduszy rządowych, których dług będzie "gwarantowany" przez państwo polskie. Takie postawienie sprawy zmienia w zasadzie wszystko.

Dlaczego? Ponieważ wspomniane 100 mld zł z nowej tarczy finalnie skupi właśnie NBP i zrobi to od banków komercyjnych, które wcześniej przejmą te papiery z Polskiego Funduszu Rozwoju.

Zdaniem ING Banku Śląskiego NBP będzie musiał tym samym skupić do 185 mld zł obligacji (8,4 proc. PKB), zarówno rządowych (80-90 mld tj. 3,9 proc. PKB), jak i emitowanych przez PFR (do 10 mld zł tj. 4,6 proc. PKB). - To już duża kwota jak na polskie warunki. Pierwsze QE w USA wyniosło 9 proc. PKB - ocenia Rafał Benecki, główny ekonomista ING.

- Gdybyśmy na rynku tylko my coś takiego robili, złoty dostałby potężny strzał. Ale tak robią też inne kraje, a my możemy na tej fali po prostu przemknąć niezauważeni - śmieje się Piotr Kuczyński. Jednak Rafał Benecki ma nieco inną opinię na temat skutków takiego luzowania polityki przez NBP.

- Podjęte działania będą więc zdecydowanie bardziej agresywne niż w innych państwach regionu. W naszej ocenie oznacza to, że trwające od początku wybuchu epidemii w Europie umocnienie złotego do korony czeskiej, czy węgierskiego forinta dobiega końca - przewiduje.

PFR chce ruszyć z emisjami obligacji w kwietniu

"Polski Fundusz Rozwoju chce ruszyć z emisjami obligacji na sfinansowanie programu wsparcia dla firm o wartości do 100 mld zł w kwietniu, a całość finansowania chce pozyskać w ciągu 3-4 miesięcy" - poinformował podczas wideokonferencji prezes PFR Paweł Borys.

"Zakładamy emitowanie obligacji o tenorze 2-3-4 letnim, spłata zobowiązań zaciąganych na realizację programu wsparcia dla firm będzie następować w latach 2022-25. Na razie zaciągamy dług. Gdy będziemy musieli go spłacać, a nie będziemy mieli na to środków, bo część pożyczek będzie umorzona, otrzymamy na ten cel środki z budżetu państwa" - dodał.

Zaznaczył, że ten program nie powinien wpływać na deficyt budżetowy w 2020 roku ani nie powinien powiększać długu publicznego w tym roku.

Otwartym pytaniem pozostaje jednak, gdzie ten eksperyment nas zaprowadzi. - Jeśli przekroczymy pewien poziom, oczekiwania inflacyjne wystrzelą - przestrzega dziennikarz ekonomiczny Holger Zschaepitz. Prezes Glapiński pewnie odpowiedziałby mu, że to nie zmartwienie na teraz, bo w obecnej układance bardziej zagraża nam deflacja.

Co jednak wydarzy się w dłuższym horyzoncie? Tego w zasadzie nikt nie jest w stanie przewidzieć. Teraz najważniejsze jest wpompowanie w gospodarkę tylu pieniędzy, aby polskie firmy nie straciły płynności i nie zwalniały ludzi. Wszystko to musi się jednak odbyć przy utrzymaniu ram finansowych. Nawet gdy takimi sprytnymi ruchami jak obecnie się je skutecznie wymija. Na wojnie z koronawirusem gra się wszystkimi dostępnymi kartami.

WARTO WIEDZIEĆ: