Frans Timmermans, eerste vice-voorzitter van de Europese Commissie: ‘Het zou vanzelf moeten spreken dat we niemand in de Europese Unie een maatschappelijke en economische apocalyps laten ondergaan.’ Beeld AP

Er is de afgelopen week veel geschreven over het gebrek aan inzicht in Nederland in het verlichte eigenbelang. Economen en anderen wijzen er terecht op dat het voorkomen van een sociale en economische ineenstorting van Zuid-Europa in direct belang is van de op export drijvende Nederlandse economie. Het is evident en goed dat er expliciet op wordt gewezen. En tegelijkertijd is het ook verdrietig dat het nodig is. Zeker, in iedere vorm van solidariteit zit een kern van verlicht eigenbelang, maar het zou vanzelf moeten spreken dat we niemand in de Europese Unie een maatschappelijke en economische apocalyps laten ondergaan.

De maatregelen die nodig zijn om het virus de baas te worden en vervolgens de crisis te beheersen en het herstel te bevorderen, zijn in omvang en kosten met niets te vergelijken in onze collectieve Europese naoorlogse ervaring. De schattingen lopen uiteen, maar het is niet onredelijk aan te nemen dat om de economie weer aan de praat te krijgen er investeringen nodig zullen zijn die 10 procent bedragen van het bbp van alle lidstaten bij elkaar opgeteld. Dat is ruim anderhalf biljoen euro. Dat gaat niet met de bestaande instrumenten binnen de bestaande regels. Hoe eerder landen hier eerlijk over zijn, hoe sneller we gezamenlijke oplossingen vinden.

Dubbel pech

Men noemt dit een symmetrische crisis, omdat het virus niet discrimineert en iedereen raakt. Echter, de effecten van de crisis zijn niet symmetrisch, omdat niet iedereen even hard wordt geraakt en ook niet iedereen een even sterke basis heeft om op terug te vallen. Het zuiden van ons continent heeft in dat opzicht dubbel pech: extra zwaar getroffen en het minst hersteld van de financiële en economische crisis die vanaf 2008 woedde. Ook nog eens het zwaarst getroffen in de vluchtelingencrisis van 2015.

Het bewustzijn moet heel snel groeien dat we met een ongekende uitdaging te maken hebben. Reflexen uit de kredietcrisis of de vluchtelingencrisis dienen overwonnen te worden, want die kunnen nu alleen verlammend werken. De noodzaak van solidariteit moet tot iedereen doordringen, solidariteit bovendien die ver uitgaat boven het helpen lenigen van de onmiddellijke medische nood.

Daarom heeft de Europese Commissie in een paar eerste stappen de geldende regels voor begrotingsdiscipline en staatssteun opgeschort, meer geld vrijgemaakt dat rechtstreeks naar lidstaten in nood kan en een plan gelanceerd om steun te verlenen aan mensen die hun baan (dreigen te) verliezen. Verder zal de Commissie samen met de Europese Raad op verzoek van de lidstaten een plan presenteren dat het herstel moet bevorderen en tegelijkertijd onze samenleving door modernisering en verduurzaming weerbaarder maakt.

Een vrouw knielt voor de El Cerro kerk in het Spaanse Sevilla. Een Goede Week-processie werd hier geannuleerd vanwege het coronavirus. Beeld AP

Sterkste schouders

De kosten die hiermee gepaard gaan zullen, zoals aangegeven, heel hoog zijn. Dat vraagt om nieuwe instrumenten, waarbij we laten zien dat ook in Europa de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. De middelen die we als Europeanen collectief zouden kunnen mobiliseren, kunnen bovendien zo worden geoormerkt dat ze worden besteed aan investeringen in de toekomst en niet voor het afbetalen van oude schulden. De totale kosten zullen veel lager zijn als dit collectief wordt gedaan, dan als lidstaten ieder voor zich aan de slag gaan.

Hoe het ook zij, het vermogen van Europese leiders en instellingen om op korte termijn een geloofwaardig antwoord te vinden op de uitdagingen van de coronacrisis, zal in hoge mate bepalen of Europeanen in alle lidstaten nog geloof hechten aan de principes waarop de Europese samenwerking is gestoeld.

De vlucht in nationale gelijkhebberigheid en met beschuldigende vingers naar elkaar wijzen, zal in ieder geval niets oplossen en zal voor velen het bewijs vormen van de onmacht van huidige politieke leiders en de stelsels waarvoor zij staan. Dat de EU zoals wij haar kennen dit niet zal overleven, lijkt mij evident. Dat de nationale democratieën daarbij ook nog eens zeer ernstige schade zouden oplopen, ligt voor de hand. Er staat veel op het spel. Aanpakken, dus.