Beeld anp

Je ziet het dagelijks in de krant en op de televisie: 'Oost-Europeaan mishandelt man, Antillianen meest criminele bevolkingsgroep, Marokkanen beroven tankstation.' Opvallend is dat de afkomst niet vermeld wordt wanneer het een autochtoon persoon betreft. Door dit in de berichtgeving te benadrukken, wordt er door de media een onderscheid gemaakt dat inspeelt op racistische onderbuikgevoelens in de maatschappij en de zichtbare verrechtsing van de politiek.



Sinds de opkomst van Pim Fortuyn is in de loop der jaren het volledige politieke spectrum opgeschoven naar rechts. Niet alleen de toenmalige LPF en nu de PVV voeren een hetze tegen vluchtelingen en mensen met een andere huidskleur of achtergrond. Over de gehele lijn van politieke partijen is een anti-migranten tendens te bespeuren. Zo deed partijleider van de PvdA Diederik Samsom in 2011 nog de uitspraak: 'Marokkanen hebben een etnisch monopolie op overlast.' Racistisch gedachtegoed lijkt weer op te spelen en terrein te winnen, niet alleen in Nederland maar in heel Europa. De media spelen in deze acceptatie een grote rol. Want niet alleen in de politiek ziet men een verschuiving naar rechts, ook in de maatschappij is die te zien. Waren in de jaren '80 en '90 uitspraken als 'vol is vol' onacceptabel, tegenwoordig staat men daar niet meer van te kijken.



Scheef beeld

De media hebben hier een grote rol in gespeeld, en dat doen zij nog steeds. Door elke dag in berichtgeving over allerlei vormen van criminaliteit de herkomst van de verdachte te benadrukken, wordt een scheef beeld geschetst. Doordat dit soort berichten dagelijks langskomen, worden zij in het hoofd geprent, net zoals dat bij reclames gaat. Iets waar je normaal even over zou nadenken, wordt een soort voldongen feit.



Het benadrukken van afkomst gebeurt ook in criminaliteitscijfers. Een goed voorbeeld is het recente onderzoek van RTL Nieuws. Het onderzoek behelst de link tussen afkomst en criminaliteit. Het ging hier echter enkel om verdachten, er staat dus nog niet vast of iemand daadwerkelijk schuldig is. Dergelijke onderzoeken zijn bij voorbaat suggestief omdat het benadrukken van bepaalde bevolkingsgroepen alleen een racistische tendens dient, voor oplossingen van criminaliteit is etniciteit niet relevant.



Buiten dat wordt er in het onderzoek niet meegenomen wat voor achtergrond een verdachte heeft, of er sprake is van armoede of in wat voor leefomgeving iemand leeft. Factoren die een belangrijke rol spelen.

Beeld anp

Etnisch profileren

Ook wordt er in het onderzoek geen rekening gehouden met het etnisch profileren door de politie. Juist door dit profileren zijn bepaalde bevolkingsgroepen vaker verdacht. Dit zie je vervolgens weer terug in de cijfers in de media waardoor de roep voor het harder aanpakken van die bevolkingsgroepen luider klinkt, waardoor de politie zich er meer op focust. Op deze manier legitimeert etnische profilering zichzelf met behulp van de media.



Racistische onderbuikgevoelens in de maatschappij worden aangewakkerd door het beeld wat de media schetsen door te berichten over cijfers van verdachten, en door herkomst van personen te vermelden als ware het een relevant aspect van de gebeurtenis. Waar bepaalde gevoelens en tendensen in het volk spelen, raakt de politiek beïnvloed. Al helemaal als het gaat om gevoelens en tendensen die publiekelijk via de media onder de aandacht worden gebracht. Waar de media berichten over problemen die angst veroorzaken bij de bevolking, zal de politiek hierop met een antwoord moeten komen. De media halen vervolgens hun verhalen weer voor een groot deel uit wat er gebeurt in de politiek. Op deze manier ontstaat er een wisselwerking tussen twee geïnstitutionaliseerde krachten die vanuit hun eigen functie iets met elkaar moeten.



Onderbuikgevoelens

Maar de problematiek lijkt uit het oog verloren. Er wordt enkel gesproken over beleid. Beleid wat gemaakt wordt aan de hand van nietszeggende cijfers, onderbuikgevoelens en aangeprate angsten. Er wordt niet gekeken naar waar criminaliteit vandaan komt. Er wordt gekeken naar een enkel aspect van personen waar het op afgeschoven kan worden en wat voor de politiek een makkelijke oplossing kan zijn die binnen de bezuinigingsplannen past. Door dit beleid worden groepen mensen die al in een kansarme positie leven verder buiten de maatschappij gezet. Dit terwijl juist een kansarme positie vaak tot criminaliteit kan leiden. Op deze manier is dit beleid niet constructief, maar verergert het juist het probleem.



Het moge duidelijk zijn dat de media een cruciale rol spelen in dit geheel. En dat het consequenties en effecten heeft om telkens een connectie te benadrukken tussen criminaliteit en afkomst, ook al is die gebaseerd op cijfers die slechts slaan op verdachten. Tevens werkt het niet mee aan het bestrijden van criminaliteit of het oplossen van het probleem. Maar waarom gebeurt het? Wat is de nieuwswaarde van de afkomst van een dader/verdachte? Wat is de relevantie ervan?



Lotte Houwing is filosofe en studente rechtsgeleerdheid aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Kwinten Keesmaat is publicist en organiseert acties rond verschillende sociale thema's.