Zestien jaar lang woonde ik in zo’n heerlijk Frans huis met zwembad waar iedereen wel op vakantie wilde komen. Soms had ik zeventig nachten per jaar logés. Zeker in het begin vond ik al dat bezoek knap lastig: ik had het gevoel dat ik heel hard moest werken, terwijl de rest van de wereld lekker aan de rosé zat. Assepoester was er niets bij, snifte ik als ik ’s avonds laat de keuken nog aan het soppen was. Of ’s ochtends vroeg alweer de vaatwasser stond leeg te ruimen. Gasten en vis blijven drie dagen fris? Nou, deze gastvrouw haakte soms al eerder af.

Een beginnersfout was dat ik me te veel uitsloofde. Een vriend deed mij op een dag het licht zien. Hij kwam de keuken binnenlopen, zag mijn prachtig gedekte tafel, met de olieschaaltjes, de glanzende glazen en het driedubbele bestek en zei: “Ah, gaan we restaurantje spelen?” Hij sloeg de spijker op zijn kop. Waarom maakte ik er zo’n toestand van? Thuis met vrienden gaat het toch ook om de gezelligheid? Niemand zit te wachten op gestreken tafellinnen plus gestreste gastvrouw. Koken is geen competitie.

Vanaf dat moment deed ik het anders. De eerste avond riep ik nog: “Nee, jullie hoeven niets te doen, jullie hebben net de reis achter de rug. Relax! Maar vanaf morgen gaat de zweep erover!” Dat werkte uitstekend: zo kon ik mijn gasten de volgende dagen aan de afwas zetten, de karbonades laten roosteren en om een boodschap sturen. Hoe relaxter ik werd, hoe gezelliger de logeerpartijen.

'Hotelgevoel'

We kunnen er onderling uren over praten, mijn expatvrienden in landen als Frankrijk, Spanje en Italië en ik. Natuurlijk is het leuk om in den vreemde Nederlandse vriendschappen aan te houden en bezoek te ontvangen. “Heel erg leuk zelfs”, vertelt een vriendin met maison-avec-piscine in Zuid-Frankrijk. “Maar vaak slaat de stemming tijdens zo’n bezoek toch om. Eerst denk je: oergezellig, wat fijn elkaar weer te zien. Na een paar dagen wordt dat: oké, nu wil ik mijn eigen leven graag terug. Dan ben je allang weer bijgepraat, maar staat het bezoek nog volledig in de vakantiestand. Van: en we gaan nog niet naar huis, nog lange niet!”

Het gaat mis als gasten het ‘hotelgevoel’ hebben. Logeerrampen hebben vaak te maken met het moment waarop de gast zijn hand overspeelt. Zo werd een vriendin zowat gek toen een vriend vlak voor vertrek zei: “En dan wil ik nu graag nog een koffie voor ik ga rijden.” Toen zij niet meteen aanstalten maakte, voegde hij eraan toe: “Uh, kan het een beetje snel?”

(Tekst gaat verder onder de afbeelding)

Beeld Valerie Geelen

Een wijnboerin die ik ooit interviewde had ook zo’n knakmoment. Ze had haar gîte - die ze normaal voor goed geld verhuurt - gratis ter beschikking gesteld aan vrienden. Na een drukke week waarin zij ook nog haar vier kinderen en een wijnoogst had te managen, stond een van de vrienden geïrriteerd voor haar neus: “Hé let eens op, ons wc-papier is op.” Ze heeft hem naar de winkel gescholden.

Meestal wordt zo’n incident veroorzaakt omdat gasten niet goed nadenken. Dat ze naast gezelligheid ook veel werk met zich meebrengen. Of onbewust zelfs vinden dat de gastvrije vriend verantwoordelijkheid draagt voor het slagen van zijn vakantie. Maar een enkele keer lijkt het verdacht veel op bewust profiteren. Zo vertelde een Brabantse die een tijd in Lyon woonde: “Vanuit Nederland ligt Lyon mooi halverwege de reis naar het zuiden. En zo werd ik ’s nachts een keer wakker gebeld. ’We zijn bij Novotel, het is zo duur, heb je nog plaats voor vier?’ Je gelooft je oren toch niet? Het waren gewoon oppervlakkige kennissen.”

Of het verhaal van een expatvriend. “We hadden meerdere families over de vloer, samen wel een man of acht. Iedere ochtend hobbelde ik braaf naar de bakker voor een grote zak croissants en pains au chocolat. Na drie dagen zei een van mijn gasten: ‘Joh, vandaag ga ik wel naar de bakker.’ Heel fijn natuurlijk. Even later kwam hij terug. Had hij alleen croissants gekocht voor zijn eigen gezin.” Hij riep toen olijk, maar verbaasd: “Oké, wie wil er vandaag geen pain au chocolat?”

De lengte van het verblijf is ook zo’n punt. Een vriendin met prachtig huis in Italië zei tegen kennissen dat ze welkom waren van woensdag tot zaterdag. “Melden ze doodleuk dat ze een ticket van dinsdag tot dinsdag hebben geboekt. En geen auto ‘omdat wij zo dicht bij het vliegveld wonen en we ze best even kunnen halen’. Mijn man en ik zijn slecht in conflicten, dus is onze houding dan maar: even de tanden op elkaar, die week komen we ook wel weer door.”

Er rustte geen zegen op deze logeerpartij. “Toen mijn man op de zevende dag deze vrienden ’s avonds naar het vliegveld bracht voor hun terugvlucht, haalde ik zingend de bedden af. Maar helaas: de vrienden hadden hun ticket niet goed bekeken. Hun late Ryanair-vlucht van 5 over 12 ’s nachts was 24 uur eerder al vertrokken. Ze moesten nog twee dagen blijven. De lakens konden er weer op. En zij maar klagen over hún leed.”

Een andere vriendin - vlak bij Saint-Tropez - is stukken assertiever en zou zoiets nooit laten gebeuren: “Wie hier wil logeren, zal zich aan mijn ritme moeten aanpassen, anders hoeft het voor mij niet. Laatst had ik mijn nicht met man in huis. Heb ik het eten klaar, krijg ik te horen dat ze ligt te slapen. Ja jammer dan, maar dat vind ik niet gezellig en niet zoals het hoort. Ik heb haar man gezegd dat hij haar maar wakker moest maken.”

Mijn eigen tragische hoogtepunt betrof kennissen die wilden komen logeren in een week dat we al een heel gezin over de vloer hadden. Alle logeerbedden waren bezet. “Oh geeft niet, een matrasje in de woonkamer is prima voor ons”, zeiden ze. Maar daar moest ik niet aan denken, het was in huis al chaotisch genoeg. Zoekend naar een oplossing zei ik: “Joh, hier vlakbij is een leuke b&b, is dat niets? Dan kom je overdag bij ons, maar slaap je daar.” Dit vonden zij prima en ik regelde een kamer voor twee nachten. De kennissen arriveerden, alles liep op rolletjes. Drie weken later ontmoette ik de eigenares van de b&b op straat die me vroeg wanneer ik de rekening kwam betalen. Onze kennissen hadden gezegd dat ik dat zou doen.

Ik was verbijsterd. En heb me uiteraard afgevraagd hoe dit misverstand heeft kunnen ontstaan. Er was duidelijk iets misgegaan in de communicatie. Terwijl dat nota bene mijn vak is. Uiteraard heb ik de factuur betaald, maar was te verbouwereerd om deze kennissen te bellen. Het contact is doodgebloed.

Als Beatrijs Ritsema net als de ANWB een steunpunt Lyon zou hebben, had ik haar toentertijd vast een keer gebeld. Maar door schade en schande ben ik inmiddels zelf veel wijzer geworden. En hanteer ik het credo: logeren kun je leren. Met als belangrijkste speerpunten voor gast én gastgever: probeer je te verplaatsen in de ander en spreek je tijdig uit.

Ik heb een paar tips op een rijtje gezet: misschien dat ze meehelpen aan een soepele zomer, pour tout le monde!

Tips voor goede gasten:

Je gastgevers mee uit eten nemen is leuk, maar soms wordt een bijdrage in de huishoudpot nog veel meer gewaardeerd.

Gun je gastgevers iedere dag een aantal uren voor zichzelf.

Bemoei je niet met de zwembadtimer, de thermostaat of tuinsproeiers.

Het hoeft niet elke avond nachtwerk te worden.

Breng mensen die hun brood moeten verdienen met vakantieverhuur niet in verlegenheid door te pingelen of te vragen om een gratis plekje.

Tips voor goede gastgevers:

Laat je niet overdonderen als iemand belt of mailt dat hij wil komen. Zeg iets als: ‘ik bel je morgen terug, we kijken eerst even kritisch naar de agenda’. Zeg duidelijk van wanneer tot wanneer iemand kan komen, vermijd een open einde als ‘we zien wel wanneer we vertrekken’.

Voorkom een bezoek aan de Eerste Hulp met kinderen of bejaarde gasten. Gasten kennen je huis niet zoals jij dat kent. Wijs op afstapjes en lage balken. Zorg ’s nachts voor een verlichte route naar het toilet.

Ontspan: ga geen restaurantje spelen met ingewikkelde maaltijden.

Vouw geen toiletpapier in een puntje.

Communiceer! Vraag om hulp wanneer dat nodig is. Vertel hoe voor jou het ideale programma in elkaar zit. Wees duidelijk welke delen van het huis verboden terrein zijn.

Wees helder als je wilt dat kosten worden gedeeld.

Hoeveel Nederlanders hebben inmiddels een mediterraan stekkie?

Moeilijke vraag: nergens wordt exact bijgehouden hoeveel landgenoten in landen als Spanje, Frankrijk en Italië wonen. Permanent of een gedeelte van het jaar. Sommige getallen geven wel een indicatie. Zo zijn er 60.000 Nederlanders die via de ambassade in Parijs hun paspoorten vernieuwen. Dat staat waarschijnlijk voor zo’n 30.000 Franse (logeer)adressen. Maar lang niet iedere Nederlander in Frankrijk emigreert officieel: velen vinden het handiger om bijvoorbeeld in het Nederlandse belastingstelsel te blijven zitten. Een voorzichtige schatting - gebaseerd op eigen waarneming - is dat 30 procent van de Nederlanders die permanent in Frankrijk wonen officieel nog in Nederland staat geregi-streerd. En dan zijn er nog al die landgenoten met een tweede huis. Alles bij elkaar zijn er waarschijnlijk tussen de 50- en 100.000 ‘Nederlandse’ Franse adressen.

Bij de Nederlandse ambassade in Rome weet men dat zo’n 10.000 landgenoten een officiële verblijfsstatus hebben. Zeker in dit administratief gecompliceerde land zullen veel Nederlanders ‘onder de radar blijven’. Maar dat het toch wel om enige tienduizenden Nederlandse voordeuren gaat lijkt aannemelijk. Hetzelfde geldt voor Spanje, waarvan wel bekend is dat daar de afgelopen jaren jaarlijks tussen de 700 en 1300 nieuwe Nederlandse huizenbezitters zijn geregistreerd.