Dit blijkt uit de woensdag verschenen publicatie Overzicht Financiële Stabiliteit, waarin De Nederlandsche Bank (DNB) elk halfjaar de risico’s voor het financiële stelsel in kaart brengt.

Volgens DNB valt moeilijk te zeggen hoe acuut dit risico precies is en hoe groot een eventuele crisis zou zijn. Beurscrashes zijn niet te voorspellen, en wie het wel kan verdient goud geld. Wel is duidelijk dat het risico stijgt, aldus het alarmerende rapport. Wereldwijd groeit in onverminderd tempo de schuldenberg. Die is inmiddels meer dan tweemaal zo groot als in 2005, twee jaar voor de vorige wereldwijde financiële crash.

Toentertijd ontstond de crisis uit de handel in pakketten met slecht renderende hypotheken in de VS. De geschiedenis dreigt zich te herhalen, waarschuwt DNB. Dergelijke pakketten van risicovolle hypotheek- en bedrijfsleningen vliegen ook nu weer in groten getale de financiële wereld rond.

Het gaat hierbij om risicovolle leningen, aan minder kredietwaardige partijen. Het rapport: ‘Zorgelijk is dat de leenvoorwaarden op hefboomleningen flink versoepeld worden en dat de hefboom op de leningen steeds verder toeneemt.’ Die leningen worden door beursfondsen gebundeld en vervolgens weer doorverkocht. Op deze manier worden de gecreëerde risico’s verspreid, en infecteren het gehele financieel stelsel.

Risicovolle beleggingen

In 2017 en 2018 organiseerden de toezichthouders stresstests, simulaties van een crisis in het financieel stelsel. Daaruit bleek dat Nederlandse verzekeraars en pensioenfondsen uitzonderlijk zwaar te lijden zouden hebben onder een dergelijke schok op de financiële markten. Dit komt volgens onderzoek van DNB doordat onze pensioenfondsen relatief veel risicovolle beleggingen doen.

De pensioenfondsen zien zich genoodzaakt om zo riskant te beleggen, omdat ze anders niet snel genoeg groeien en de pensioenen lager uitvallen dan beloofd. Bij een crisis zou de gemiddelde dekkingsraad van Nederlandse pensioenfondsen volgens de stresstest zo’n 24 procent dalen. Een daling van de dekkingsgraad vergroot de kans op kortingen van individuele pensioenuitkeringen.

Deze kwetsbaarheid wordt versterkt doordat Nederlandse pensioenfondsen sterk afhankelijk zijn van internationale financiële markten. Ze beleggen vooral in het buitenland, met een kwart van hun beleggingen in de VS en slechts 14 procent in Nederland.

Schuldenberg

Nederlandse huishoudens hebben de hoogste schulden van de hele eurozone, zoals te zien is in onderstaande grafiek.

Een belangrijke oorzaak daarvan zijn de aanhoudend hoge huizenprijzen. DNB stelt dat deze nog steeds ‘zorgelijk snel’ stijgen, waardoor de betaalbaarheid van huizen verslechtert. DNB stelt voor die groei af te remmen door de hypotheekrenteaftrek verder af te bouwen en een lager percentage van de woningwaarde aan hypotheek toe te staan.