Het kabinet wil bezuinigen op de ­nabestaandenuitkering. Die regeling, voor mensen die met hun partner ook een deel van hun inkomen verliezen, kan volgens de regering ‘doelmatiger’ worden ingezet. Zo zou de regeling alleen kunnen gaan gelden voor ­weduwen en weduwnaars die geen andere bron van ­inkomsten hebben, en ook geen ­mogelijkheid om die aan te boren. Andere opties zijn de looptijd van de uitkering verkorten of er sollicitatie-eisen aan verbinden.

Dat schrijft minister Wouter Koolmees (sociale zaken) in een ­kabinetsreactie op een beleids­doorlichting van die zogeheten Anw-uitkering, waarop de Tweede Kamer deze week nog schriftelijke vragen kan indienen. Voor vakbond CNV is wel duidelijk wat de Kamer hiervan moet vinden: ‘een drama’. “Het kabinet kiest voor een heel economische benadering van het verlies van een partner”, zegt vicevoorzitter Patrick Fey.

Mensen zijn tegenwoordig zelfstandig genoeg om voor zichzelf te zorgen, zo vat Fey de kabinetsvisie samen. “Wij betwisten dat. Je hele leven staat op zijn kop als je een naaste verliest. Veel nabestaanden hebben simpelweg even de tijd ­nodig om de boel weer op de rit te krijgen.”

De vorige versobering van de uitkering kwam in 1996. Sindsdien is het aantal mensen dat recht op Anw heeft met een factor zes gekrompen: grofweg van 180.000 naar 28.000. De regeling geldt namelijk alleen nog voor nabestaanden die voor minstens 45 procent arbeidsongeschikt zijn verklaard, of die nog minder­jarige kinderen hebben. Veel van hen zijn echter boven de vijftig, en hebben geen jonge kinderen, dus vielen zij toen buiten de boot.

Economische zelfstandigheid

De overgebleven groep uitkeringsgerechtigden krijgt nu zo’n duizend euro per maand. Dat is minder als de nabestaande zelf nog een inkomen heeft. In 2012 wilde kabinet Rutte-II opnieuw bezuinigen. Daar ging de oppositie toen voor liggen.

Inmiddels is de noodzaak van zo’n publieke voorziening verder afgenomen, zo staat in de beleidsdoorlichting. Steeds meer vrouwen hebben een baan. Van de jongere generatie vrouwen is meer dan twee derde economisch zelfstandig.

Daarnaast kan iedereen zichzelf verzekeren tegen inkomstenverlies, mocht de partner wegvallen. In de beleidsdoorlichting staat dat 99 procent van degenen die zich daarvoor melden bij een verzekeraar, ook wordt aangenomen. Nu is de Anw-uitkering nog een volksverzekering, net als voor de AOW-uitkering hoeven Nederlanders daar niet actief achteraan te zitten.

Fey van CNV is niet onder de indruk van die 99 procent. “Mensen moeten wel zelf actie ondernemen en weten dat verzekeren nodig is.”

Eeuwig thuiszitten

Dat gebeurt nu niet, blijkt uit onderzoek onder 2400 Nederlanders dat CNV uitzette bij opiniepeiler Maurice de Hond. Zo weet één op de vijf mensen niet of zijn partner na diens dood nog een inkomstenbron zal nalaten in de vorm van nabestaandenpensioen. “En uit de praktijk blijkt: als mensen dit soort dingen niet weten, gaan ze er ook niet op uit om iets te regelen.”

Volgens Fey komen niet alleen mensen met weinig geld in de knel als de uitkering (al dan niet deels) op de schop gaat. “Ook nabestaanden met een hoog inkomen hebben soms tijd nodig om hun lasten aan te passen, om kleiner te gaan wonen bijvoorbeeld.”

Het scenario waarin nabestaanden hun uitkering gebruiken om eeuwig thuis te zitten, ziet Fey niet zo snel uitkomen.

Lees ook:

CNV: Keer ruimhartiger uit bij overlijden partner

Veel meer mensen moeten in aanmerking komen voor een uitkering als de partner overlijdt, bepleit vakcentrale CNV. Ook de Landelijke Cliëntenraad is ontevreden over de nabestaandenwet.

Het pensioen voor nabestaanden is aan een facelift toe, want de bestaande regeling zit vol gaten

Weduwen en weduwnaars krijgen in de toekomst mogelijk vijf jaarsalarissen als nabestaandenpensioen. Vakbonden en werkgevers praten over deze variant.