Doświadczony dyplomata: nie jest to wielka czystka, lecz wielki bałagan

Źródło w MON: W Waszyngtonie funkcję attaché pełni zastępca – młody, ale bardzo zdolny oficer. Minister jest z nim w stałym kontakcie

Zadaniem wojskowej dyplomacji jest wspieranie interesów strategicznych państwa oraz promowanie polskiego przemysłu zbrojnego

O sprawę wakatów na stanowiskach attaché wojskowych zapytał w interpelacji poselskiej Tomasz Siemoniak, poseł PO, były minister obrony narodowej. W odpowiedzi Ministerstwo Obrony Narodowej przyznało, że stanowiska attaché obrony w Stanach Zjednoczonych oraz Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej pozostają nieobsadzone. Obowiązki zaś pełnią zastępcy.

"Kolejne wymienione w interpelacji stanowiska również pozostają nieobsadzone do czasu akceptacji kandydatów przez Ministra Obrony Narodowej" – czytamy w piśmie MON.

Siemoniak pytał m.in. o wakaty na stanowiska attaché wojskowych m.in. w Kanadzie, Szwecji, Gruzji, Holandii, Bułgarii, Jordanii i Kazachstanie. Resort w odpowiedzi zastrzega jednak, że: "do dnia dzisiejszego nie zostali zwolnieni ze stanowisk służbowych attaché obrony oficerowie w Kanadzie, w Republice Gruzji oraz w Jordańskim Królestwie Haszymidzkim".

- Ta sytuacja pokazuje paraliż struktur państwa na poziomie bezpieczeństwa i krótką ławkę, jeśli chodzi o zasoby kadrowe, jakimi dysponuje obecna ekipa w MON – uważa Siemoniak.

"Bałagan, a nie czystka"

Problem z obsadą stanowisk w dyplomacji wojskowej pojawił się w ubiegłym roku. Ekipa ministra obrony Antoniego Macierewicza odwołała wówczas kilku oficerów z ważnych placówek m.in. generała Jarosława Stróżyka, attaché w Waszyngtonie. Jednak nie wyznaczono zmienników.

MON wstrzymało też wyjazdy na placówki kilku oficerów, którzy mieli już podpisane wnioski wyjazdowe. – Z grupy kilkunastu wyselekcjonowanych oficerów, którzy przeszli roczne intensywne szkolenia, certyfikację językową i sito służb, na placówkę nie wysłano nikogo – mówi jeden z wysokich rangą oficerów.

Pojawiły się więc wakaty, a w dużych palcówkach, takich jak Waszyngton czy Londyn pełniącymi obowiązki zostali zastępcy dotychczasowych attaché.

Latem zaś ubiegłego roku wielu oficerom skończyły się kadencje na zajmowanych stanowiskach. Niektórzy z nich co prawda nie zostali odwołani, ale też ich status jest dość niepewny, bo od kilku miesięcy nie mają formalnego powołania. – W sumie nie jest to wielka czystka w attachatach, lecz wielki bałagan – mówi doświadczony dyplomata, zastrzegający anonimowość.

Brak decyzyjności w sprawnym wyznaczaniu oficerów, którzy mają reprezentować polskie interesy wojskowe za granicą, potwierdza też odpowiedź MON-u na interpelację Tomasza Siemoniaka. Czytamy w niej: "(…) po przeprowadzonym procesie kwalifikacyjnym od dnia 1 lipca 2016 r. wyznaczono dwóch oficerów oraz zaakceptowano (podpisano decyzje personalne w zakresie wyznaczenia) sześciu oficerów na stanowiska służbowe attaché obrony".

Inny z rozmówców Onetu podkreśla, że nadzorujący attachaty Departament Wojskowych Spraw Zagranicznych jest w rozsypce organizacyjnej. – Jako struktura analityczna praktycznie nie istnieje, jako organizacyjna czapa attachatów raczej administruje, niż zarządza – mówi nasz informator.

Zobacz także Żandarmi Macierewicza z dodatkami, jak komandosi GROM Foto: Shutterstock

Żandarmi Macierewicza z dodatkami, jak komandosi GROM

Kim są attaché wojskowi?

To wojskowa dyplomacja. Ludzie na tych stanowiskach usytuowani są w polskich placówkach dyplomatycznych na całym świecie. Reprezentują Ministerstwo Obrony Narodowej i Siły Zbrojne poza granicami kraju. Wyznacza ich szef MON. Minister obrony przed wyjazdem kandydata na placówkę ma obowiązek przeprowadzenia z nim indywidualnej rozmowy. Uczula wówczas na ważne dla państwa sprawy. Polska ma ponad 50 takich przedstawicielstw, a nasi attaché są akredytowani w prawie 90 państwach.

– Choć nie podlegają szefowi dyplomacji tylko ministrowi obrony, działają jednak ręka w rękę z polskim ambasadorem na placówce oraz reprezentują interesy polityczne państwa – mówi płk. rez. dr Włodzimierz Pszenny adiunkt w Wyższej Szkole Integracji Europejskiej, który wiele lat służył w strukturach NATO.

Podstawowym zadaniem attachatu wojskowego jest wspieranie interesów strategicznych państwa. Na barkach tych oficerów spoczywa też ciężar rozwijania dwustronnej i wielostronnej współpracy wojskowej z państwem gospodarzem.

– To oni mają wiedzę o strukturach wojskowych, stanie sił zbrojnych i uzbrojeniu państwa, w którym są akredytowani – podkreśla generał Waldemar Skrzypczak, były dowódca wojsk lądowych i były wiceminister obrony. – Gdy udawaliśmy się z oficjalną wizytą do danego kraju, to attaché obrony, który był na miejscu, zapoznawał nas szczegółowo z sytuacją, organizował spotkania i sporządzał analizy.

Generał zwraca też uwagę, że ważnym zadaniem attaché obrony jest promowanie polskiego przemysłu zbrojnego, a także nawiązanie lepszej współpracy obronnej.

Ważnym zadaniem tych oficerów, zwłaszcza w miejscach ogarniętych konfliktem zbrojnym - jak na przykład Ukraina, Afganistan czy Syria, jest monitorowanie sytuacji bezpieczeństwa. – Dlatego szczególne w rejonach zapalnych na stanowiska attaché są rekomendowani oficerowie posiadający specjalne kwalifikacje – podkreśla generał Marek Dukaczewski, były szef Wojskowych Służb Informacyjnych.

Dlaczego w USA nie ma polskiego attaché?

Zdaniem Janusza Zemke, w obecnej sytuacji najbardziej niepokoi fakt niewyznaczenia polskiego przedstawiciela wojskowego w Waszyngtonie.

– Jeśli chodzi o sprawy wojskowe, to mamy dwa kluczowe stanowiska. Są to attaché wojskowy w Waszyngtonie i polski przedstawiciel przy NATO – podkreśla Zemke. Jego zdaniem, jeśli w USA od roku nie ma przedstawiciela wojskowego w odpowiednim stopniu i randze, to jest to co najmniej niezrozumiała sytuacja. – Na pewno obniża też poziom kontaktów – mówi były wiceminister obrony i przypomina, że od kilku miesięcy w Polsce stacjonuje amerykański kontyngent wojskowy.

Poza tym negocjowane są duże umowy zbrojeniowe - m.in. chodzi o obronę powietrzną. Za wszystkie te kwestie powinni odpowiadać właśnie attaché obrony. – Dlatego tam musi być człowiek, który jest doświadczony, zna kulisy, wie z kim rozmawiać i jak zdobywać informacji istotne dla naszych, polskich interesów. Musi wiedzieć, nad czym druga strona pracuje – mówi generał Dukaczewski.

Jeden z naszych rozmówców z ministerstwa obrony uspokaja: - W Waszyngtonie funkcję attaché pełni zastępca – młody, ale bardzo zdolny oficer. Minister jest z nim w stałym kontakcie, doskonale radzi sobie z bieżąca pracą i obowiązkami – podkreśla nasz rozmówca z MON.

Problem jednak w tym, że jest to oficer w randze pułkownika. Natomiast zasady dyplomacji wojskowej i cywilnej nie bardzo różnią się pod względem protokolarnym. Z generałami powinien więc rozmawiać generał.

Rozmówcy Onetu nie mają wątpliwości, że problemy związane z obsadą stanowisk na placówkach zagranicznych biorą się z pewnej nieufności obecnej ekipy rządzącej w resorcie obrony do żołnierzy kojarzonych z poprzednią władzą, ale też z braku odpowiedniej liczby wykształconych i wyszkolonych kadr.

(BB)