Minister Schouten wilde dat 2019 het jaar van de kringlooplandbouw werd, maar het werd het jaar van de boerenprotesten. Dat is de schuld van de banken en veevoerbedrijven, zegt bioboer Jan Overesch, die zelf niet mee protesteerde. ‘De boeren hebben zich voor hun karretje laten spannen.’

Waarom was jij niet bij de protesten?

“Ik vind het jammer dat zoveel boeren zich voor dit karretje laten spannen. Maar ik probeer geen frustraties te hebben over gangbare boeren – zo noem ik niet-biologische boeren nu even. Ikzelf ben al in 1994 met mijn akkers omgeschakeld naar biologisch boeren en in 2000 ook met mijn varkens. Ik heb daarom weinig om over te protesteren. Over de biosector heb ik geen frustraties: biologisch boeren kan heel leuk zijn.” Snap je de frustraties van je collega’s wel?

“Jawel. Maar gangbare boeren laten zich verleiden door de ‘erfbetreders’: de grote jongens als FrieslandCampina, veevoederbedrijven, banken en andere bedrijven. Die naaien de boeren alsmaar op, met de boodschap dat ze moeten uitbreiden. Anders zouden de boeren het niet redden, zo wordt ze voorgehouden.”

“ De boeren hebben zich door grote bedrijven laten verleiden tot dit protest. Ik vind dat jammer

Hebben dat soort grote bedrijven ook een rol bij de protesten?

“Leveranciers, banken en handelaren faciliteren allemaal dat de boeren naar Den Haag gaan. Ze regelen bijvoorbeeld gratis bussen voor ze. Want ze hebben er belang bij dat de boer blijft doen wat hij nu doet: uitbreiden. En die heeft zich daartoe, uitbreiden én protesteren, laten verleiden. Ik vind dat jammer.”

Jan Overesch nam in 1973 het gemengde landbouwbedrijf van zijn broer over en boert sinds 2008 volledig biologisch-dynamisch. Hij is aangesloten bij Caring Farmers, een organisatie met een ‘duurzame en toekomstbestendige visie op voedselvoorziening’, waarbij tot nu toe ongeveer 80 biologische bedrijven zich aangesloten. Aangesloten boeren ondertekenen de Caring Farmers Code. Daarin staat onder andere dat op zoek wordt gegaan naar een ‘houdbaar’ en ‘veerkrachtig’ alternatief voor het huidige voedselsysteem. Ook consumenten en wetenschappers kunnen zich aansluiten.

Is biologisch boeren dan een betere oplossing?

“Biologisch boeren doe je onder andere met minder koeien en varkens per hectare. Veel gangbare boeren wíllen ook helemaal niet zoveel koeien als ze nu hebben. Het gevolg is namelijk dat ze zelf niet meer op de tractor zitten. Ze worden meer manager dan boer, en zitten vooral achter het bureau. Terwijl, wat is er nu leuker dan met je laarzen aan in de stront staan? Minder koeien en varkens per hectare, en dus per boer, betekent ook dat er in totaal méér boeren kunnen komen.” Maar biologisch boeren kan toch niet zomaar voor elke boerderij?

“[Minister] Carola Schouten doet alsof kringloopboeren iets heel nieuws is, maar wij – van mijn bedrijf – vonden al in 1990 dat het boeren anders moest. Als je denkt aan het milieu en aan het dierenwelzijn, dan moeten we verstandig zijn en dingen anders doen. Het hoeft niet moeilijk te zijn, als je echt wil. Toen wij begonnen was omschakelen even lastig, vooral met de varkens. We kregen daar bijvoorbeeld niet zomaar een vergunning voor. Ook waren er geen bedrijven waar we het voorbeeld konden afkijken en naar biologisch vlees was nog geen vraag bij de consument. Qua afzet is het nu makkelijker. De consument, hè, die speelt ook een heel grote, zelfs cruciale rol.”

“ Niet-biologisch boeren houdt vanzelf op als de consument volledig biologisch gaat kopen

Wat is de rol van de consument?

“De consument is net zo goed verantwoordelijk voor het milieu. Niet-biologisch boeren houdt vanzelf op als de consument volledig biologisch gaat kopen. De boer en de afnemers zijn aan elkaar gekoppeld en die verbinding, tussen boer en consument, moet niet anoniem zijn. Thuis zijn wij zelf ook minder vlees gaan eten. En bij onze boerderijwinkel liggen twintig vleesvervangers. Dat komt onder andere doordat de consument minder vlees eet. Ik hoop dat er nog veel meer wijze consumenten komen.” Biologisch voedsel is duur. Dat is toch niet voor iedereen weggelegd?

“Tegenwoordig gaat in Nederland minder dan 10 procent van ons inkomen naar voedsel, dat is heel weinig. Dat was vroeger wel anders. En dat heeft ook een wisselwerking op het milieu: de rest van het inkomen wordt dan gebruikt voor dingen die nog meer CO 2 kosten, zoals vliegtuigreizen en apparatuur.” En de politiek, wat moet die doen?

“Ik hoop erg dat D66, Partij van de Dieren en GroenLinks wat bereiken op dit gebied. Al die andere politici die bij de protesten aanwezig zijn: het is flauwekul, ze houden de boeren voor de gek. CDA en VVD: ze houden zich al sinds 1985 bezig met het boerenleed en er is nog altijd niets veranderd. Het beleid dat er dankzij die partijen is: daardoor stoppen veel familiebedrijven juist. En het milieu lijdt er ook onder.”

“ Als je als politicus voor een betere wereld staat, moet je er ook echt voor gaan. Dat is niet gebeurd