Cryptoleaks, zo heet het nieuwe spionageschandaal dat door onderzoeksjournalisten van de Washington Post, de ZDF en het VPRO-programma Argos deze week is onthuld. De Amerikaanse NSA en de Duitse BND blijken decennialang via een Zwitsers bedrijf, waar ze zelf eigenaar van waren, andere landen te hebben afgeluisterd. Niet alleen landen als Iran en Nicaragua, maar ook veel bevriende Europese en NAVO-landen vielen ten prooi. "Mijn mond viel open, ik viel van de ene verbazing in de andere", zegt onderzoeksjournalist Huub Jaspers van Argos, die onthulde hoe Philips, in opdracht van het Amerikaanse bureau voor nationale veiligheid NSA, een encryptie-apparaat doelbewust saboteerde. En ook Bart Jacobs, hoogleraar computerbeveiliging aan de Radboud Universiteit, is geschokt. "Duitsland en Amerika hebben de halve wereld bedonderd. Deze onthulling is een wake-upcall voor de Nederlandse politiek. Want het gaat bij crypto om onze soevereiniteit." Ingewikkelde constructie Nederland speelt via Philips een rolletje in dit grotere verhaal. Een apparaat van het Nederlandse bedrijf werd in de jaren 80 zo aangepast dat de Amerikanen makkelijk konden meeluisteren met gebruikers ervan. Uit geheime documenten van de CIA blijkt dat het slechts een onderdeel was van een veel grotere missie: 'Operatie Rubicon'.

Jaspers: "De Amerikanen konden na de Tweede Wereldoorlog moeilijker regeringen afluisteren. Omdat er gebruik werd gemaakt van ingewikkelde encryptie-apparaten." Die apparaten werden ontwikkeld door Crypto AG in Zwitserland. "Het was de wereldmarktleider, die op een gegeven moment 80 tot 90 procent van de markt in handen had voor dit soort apparaten." "Toen hebben de Duitsers eind jaren 60 een plan gemaakt en aan de CIA voorgelegd. Want ook de Duitsers konden niet meer afluisteren", zegt Jaspers. "Ze namen het Zwitserse bedrijf samen met de Amerikanen stiekem over en versluierden dat met een heel ingewikkelde constructie, zodat de buitenwacht het niet kon achterhalen." De Duitsers en de Amerikanen bepaalden daarna welke algoritmes in de apparaten terechtkwamen. Crypto-experts Paul Reuvers en Marc Simons, van het Crypto Museum Eindhoven, keken op verzoek van de onderzoeksjournalisten naar de geheime documenten. "Voor een buitenstaander was het een crypto-apparaat. Maar het cryptohart was aangepast. Het geheim werd veranderd. Niemand had in de gaten dat het apparaat intern was verzwakt", legt Simons uit.