Een vrouwenvakbond voor wielrensters is geen luxe, maar een noodzakelijk kwaad. Initiatiefneemster Iris Slappendel staart vanaf haar keukentafel de verlate graslanden van de Krimpenerwaard in. "Rensters konden nergens terecht." Het gros weet haar steeds vaker te vinden, met vragen, problemen, maar ook met onaangename ervaringen. "Er is nog veel mis in onze sport."

Een dijkwoning lijkt niet de meest voor de hand liggende locatie voor een vakbond. Maar met een laptop en een mobieltje kom je een heel eind. Waar de bijna vierhonderd vrouwelijke coureurs last van hebben, zijn de scheve machtsverhoudingen in de wielersport, stelt Slappendel, oud-renster en voormalig Nederlands kampioen. Eind vorig jaar begon Slappendel The Cyclists' Alliance, de eerste belangenvereniging voor professionele wielrensters.

De 33-jarige Slappendel, die een eigen wielerkledinglijn heeft en zelfstandig industrieel ontwerpster is, noemt het veelzeggend dat de vrouwen tot voor kort nergens vertegenwoordigd waren. "Ja, bij de atletencommissie van de UCI (mondiale wielerbond, red.). Maar toen ik in 2015 bij de UCI het intimiderende gedrag van een teammanager wilde aankaarten, ging dat heel moeizaam. Er werd gezegd: 'Ga maar naar de ethische commissie'. Dat leverde niks op. Heel frustrerend."

Omslag

"Alleen de VVBW, de vereniging van beroepswielrenners, steunde mij. Terwijl die eigenlijk voor mannen bedoeld is." Slappendel - bestuurslid van de mannenbond - besprak het conflict met onder anderen Marianne Vos. "Toen ontstond het idee voor een eigen vakbond."

The Cyclists' Alliance telt momenteel drie vrouwen: Slappendel en haar voormalige collega's Gracie Elvin en Carmen Small. "Ik zocht rensters met een sterke mening en tijd." Lachend: "Eigenlijk groeit mij dit nu al boven het hoofd."

"Bottom line is dat wij de werkomstandigheden willen verbeteren. Je kunt wel constant zaken gaan oplappen, maar uiteindelijk moet aan de basis een omslag plaatsvinden. Zo zouden de standaardcontracten beter moeten. En er moet een minimumsalaris komen. Minstens de helft van de ruim vierhonderd UCI-rensters verdient minder dan tienduizend euro per jaar."

Veel rensters zijn momenteel onderverzekerd, weet Slappendel. Terwijl ze dezelfde risico's lopen als bijvoorbeeld Vos en olympisch kampioene Anna van der Breggen.

Amateuristisch

Een doorn in het oog van de nieuwe vakbond is de zeer amateuristische begeleiding bij vrouwenploegen. Slappendel zag meer dan eens dat misstanden voor een aanzienlijk deel het gevolg zijn van het ontbreken van gediplomeerd personeel. "Je wil niet dat een vader of vriend de hele ploeg masseert, zoals nu nog heel vaak het geval is. Misbruik en intimidatie liggen dan op de loer."

Slappendel pleit voor licenties voor mecaniciens, verzorgers; iedereen die werkt voor een ploeg. "Het scheelt wanneer personeel gecertificeerd is, je kunt mensen dan op hun gedrag aanspreken. Het liefst zou ik een zwarte lijst opstellen en publiceren van mensen met wie je niet wil werken. Maar dat zal juridisch wel niet handig zijn, denk ik", lacht ze.

Hoe groot het probleem is, durft Slappendel niet te zeggen, wel dat ze vaak genoeg geluiden opvangt "waar de honden geen brood van lusten". De scheve machtsverhoudingen en de grote mate van afhankelijkheid ('Voor jou een ander') zijn onderwerpen waar nog altijd een groot taboe op rust", erkent de oud-topsportster. "Ik heb met rensters gesprekken gehad die mij op het hart drukten geen verhalen over misbruik aan de grote klok te hangen. Wat dat betreft komt die #MeToo-discussie op een goed moment. Je bent niet de enige die 's nachts wakker ligt."

Een mentorprogramma moet straks een veilige omgeving scheppen. Ervaren coureurs worden gekoppeld aan jonge rensters. "Wij hebben Annemiek van Vleuten nu bijvoorbeeld gekoppeld aan een Britse. Daarmee willen wij ze overigens ook na hun profcarrière van dienst zijn."

'Huilende ploeggenoten'

Eén keer is Slappendel zelf bedreigd. Een ploegleider schold haar de huid vol. "Ik had een contract getekend en een dag voordat het naar de UCI moest krijg je te horen dat een sponsor is afgehaakt en dat je salaris is gehalveerd. Ik laat niet snel met me sollen, maar ik heb vaak zat in de ploegwagen gezeten na een koers met huilende ploeggenoten, omdat ze uitgekafferd waren."

Slappendel wil vooral niet het beeld scheppen dat de wielersport alleen misstanden kent. "Er zitten een paar rotte appels tussen. Het heeft echter wel veel impact op me gehad. Daarom doe ik dit nu."

Slappendel geeft fietsclinics, adviezen en wedstrijdcommentaar en is sinds begin dit jaar ploegleider bij een mannenteam. "Ik realiseer me nu pas dat ik een soort rolmodel ben gaan worden." Maar daar gaat het haar niet om. "Ik zie het positief in. De sport wordt serieuzer genomen. De Ronde van Vlaanderen voor vrouwen komt tegenwoordig live op tv. Rensters worden zich er nu bewust van dat zij zelf hun sport tot een succes kunnen maken. Een vakbond kan daarbij vertrouwen geven. Uiteindelijk zouden wij niet meer nodig moeten zijn."

Lees ook: Vorig jaar interviewde Trouws sportredacteur Eline van Suchtelen hoogleraar Marjan Olfers over misbruik in de sport: 'Het taboe om erover te praten wordt langzaam doorbroken'