Vijf politieke partijen doen in hun verkiezingsprogramma’s voorstellen die „lijnrecht ingaan tegen de Nederlandse rechtsstaat”. Dat concludeert een commissie van hoogleraren en advocaten dinsdag. Zij hebben dertien verkiezingsprogramma’s ‘doorgerekend’ op hun rechtsstatelijk gehalte. De PVV, de VVD, het CDA, de SGP en VoorNederland (VNL) komen er het slechtst vanaf.

Het belangrijkste nieuws van het Binnenhof en een inkijkje in de politieke dag die komen gaat. Stuur mij De Haagse Stemming

De commissie concludeert dat de schadelijkste plannen de maatregelen rond terrorisme, jihadisme, vluchtelingen, islam en immigratie zijn. Deze uitdagingen „zetten de fundamenten van onze rechtsstaat daadwerkelijk onder druk”, schrijft de commissie in de conclusies van het onderzoek. Maar oplossingen horen niet in te gaan tegen fundamentele rechten en vrijheden van mensen, of inbreuk te maken op het recht op een behoorlijk proces. „Wie ter bescherming van onze democratische rechtsstaat bereid is om de rechtsstaat zelf te ondermijnen, vormt zelf een bedreiging voor de vrijheden die het fundament van onze samenleving vormen”, aldus de commissie.

Lees ook: ‘Politici brengen rechtsstaat in gevaar’

Voor de verkiezingen van 2012 werd voor het eerst zo’n rechtsstatelijke doorrekening gemaakt. Toen hadden twee van de tien partijen schadelijke plannen in hun programma. „Dit keer is onze vangst zorgelijk veel groter”, zegt Wouter Veraart, hoogleraar rechtsfilosofie en voorzitter van de commissie. De doorrekening is een initiatief van de Nederlandse Orde van Advocaten, die heeft ook de commissie samengesteld.

De meeste politieke partijen hebben niet alleen voorstellen die afbreuk doen aan de rechtsstaat, maar hebben ook plannen om de rechtsstaat te verbeteren. De PVV en VoorNederland zijn hier de uitzondering op. Die twee partijen doen alleen voorstellen die slecht zijn voor de rechtsstaat of dat mogelijk zijn.

Commissie rechtsstatelijkheid in verkiezingsprogramma’s 2017 by NRC on Scribd

Puntenpaspoort van VNL

VNL wil bijvoorbeeld een puntenpaspoort invoeren voor mensen met een dubbele nationaliteit, waarbij iemand het Nederlanderschap kan kwijtraken bij verlies van te veel punten. Dit is discriminatie ten opzichte van mensen die alleen beschikken over de Nederlandse nationaliteit, oordeelt de commissie, want die kunnen hun Nederlanderschap niet kwijtraken.

Voorzitter Wouter Veraart wil geen stemadvies geven, maar de commissie wil kiezers wel ervan „bewust maken dat hun keuze op 15 maart ook gevolgen voor de rechtsstaat kan hebben”. Het lijkt misschien leuk, zegt hij, om mee te gaan met de onvrede en een proteststem uit te brengen. „Maar je doet dan wel iets met ons land, je zet vrijheden waar je zelf van profiteert op het spel door op één van de partijen te stemmen die nu de rechtsstaat willen ontmantelen.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 14 februari 2017