Als het gaat om meer zeggenschap van de ‘donor’ van het materiaal, is dat een goede zaak. Vaak weten mensen nu niet eens dat er materiaal van hen wordt ­gebruikt voor wetenschappelijk onderzoek en commerciële doeleinden, zoals de ontwikkeling van nieuwe ­medicijnen en vaccins. Het gaat om een algemene wet voor biomedisch materiaal, wanneer dit niet al specifieker is geregeld zoals bijvoorbeeld in de embryowet.

Over zo’n algemene wet wordt al decennia gediscussieerd, maar telkens strandden de voorstellen. Onderzoekers en de farmaceutische industrie hebben belang bij de status quo en willen geen knellende regels. In het belang van de privacy is het daarom goed dat Schippers nu met dit voorstel komt. Er bestaat immers niet zoiets als ‘anoniem DNA’ en in theorie kan de unieke DNA-code van ieder stukje materiaal herleid worden tot een individu. Ook is het goed na te denken en vast te leggen hoe mensen dan over de eventuele aanwezigheid van erfelijke aandoeningen in hun DNA worden geïnformeerd.

Medisch beroepsgeheim in het geding

Er is helaas een groot nadeel aan het voorstel. Schippers wil dat in uitzonderlijke gevallen het DNA-materiaal ook kan worden gebruikt voor de opsporing van zware misdrijven. Ook al zijn hiervoor hoge drempels ingebouwd – zo moet de rechter-commissaris toestemming geven en moet de identiteit van de verdachte bekend zijn – dit strookt niet met het doel waarmee het materiaal is afgegeven, namelijk medisch onderzoek.

En dat is iets heel anders dan bijvoorbeeld belgegevens, die justitie onder voorwaarden ook mag opvragen van verdachten. In dit geval is het medisch beroepsgeheim in het geding. Justitie en politie hebben eerder druk uitgeoefend om toegang te krijgen tot DNA, bijvoorbeeld de hielprikjesbank. Het medisch belang is echter te groot om met toegang tot dit soort gegevens, ook al vindt dat plaats onder zware restricties, de deur open te zetten naar een nationale DNA-databank. Het gevaar is dat deze bevoegdheden in de praktijk altijd – eenmaal gegeven – na een tijdje wéér worden uitgebreid.

Het zou zonde zijn als de regeling juist door dit onderdeel sneuvelt. Minister Schippers zou het gebruik voor opsporing beter kunnen schrappen. Patiënten hebben baat bij dit soort onderzoek en recht op zeggenschap. Er valt dan ook niet te verwachten dat ze massaal toestemming zullen weigeren. Daarmee zijn ook de belangen van de wetenschap gediend.

De mening van de krant, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.