Mae Dr Evans, pennaeth Ysgol y Gymraeg ym Mhrifysgol Caerdydd, yn rhoi darlith am hanes y Gymraeg yn y brifddinas yn ystod yr ŵyl.

Dyma rai o'i ffeithiau am yr iaith mewn gwahanol rannau o'r ddinas ganrif a mwy yn ôl:

Rhyw 10 munud o gerdded o brif ardal yr Eisteddfod ger Canolfan y Mileniwm ar hyd Bute Street tuag at ganol y ddinas, mae hen Sgwâr Loudoun lle byddai sŵn canu emynau Cymraeg i'w glywed ar y Sul ar un adeg.

"Roedd rhai o berchnogion y llongau yn Gymry Cymraeg, Cardis a phobl o Sir Benfro ac o'r gogledd," meddai Dr Dylan Foster Evans.

"Mae 'na sôn am Arabiaid a Sbaenwyr rhugl eu Cymraeg yn y dociau ac roedd yr ardal, fel gweddill Caerdydd, yn gefnogol i ymgyrch i ddysgu Cymraeg yn yr ysgolion ar ddiwedd Oes Fictoria."

Dywed Dr Evans fod dyn o'r enw John Hobson Matthews, Sais o dras Gernywaidd a oedd wedi dysgu Cymraeg, wedi cofnodi atgofion siaradwyr Cymraeg y ddinas.

"Mae 'na ddisgrifiad hyfryd gan John Hobson Matthews yn sôn am fynd ar fws a chlywed bachgen bach o'r enw Dimitri Gambetti yn siarad Cymraeg, bachgen o deulu Groegaidd o'r Eidal yn wreiddiol a oedd yn rhugl mewn Saesneg, Cymraeg a Groeg.