Dat oorspronkelijke bossen in rap tempo verdwijnen, door kap of branden, is geen nieuws meer. Desondanks wordt er vooral ‘lippendienst bewezen’ aan de strijd tegen ontbossing, zegt GroenLinks-Kamerlid Isabelle Diks. Met partijgenoot Bram van Ojik dient ze maandag een initiatiefnota in. Daarin roepen ze de ministers Blok (buitenlandse zaken) en Kaag (buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking) in tien punten op tot actie.

De initiatiefnemers willen onder meer dat Nederlandse ambassades in Brazilië, Congo, Rusland en Indonesië ‘bosdiplomatie’ gaan bedrijven. Nu vertegenwoordigen diplomaten volgens hen vooral de economische belangen van het Nederlandse bedrijfsleven. Zo onthulden onderzoeksplatform Investico en Trouw vorig jaar dat de Nederlandse overheid via de ambassade in Brazilië bedrijven bijstond die meewerkten aan de sojaroute. Bij de aanleg van wegen en havens werden milieuregels en rechten van de inheemse bevolking op grote schaal geschonden.

Actieve speler in de sojaketen

Kamerlid Diks bepleit een beleid waarbij duurzame handel hand in hand gaat met bescherming van mensenrechten: “We weten dat er in de Amazone tientallen mensen vermoord zijn en velen verjaagd omdat ze opstaan tegen de vernietiging van hun gronden. Nederland heeft daar natuurlijk geen opdracht toe gegeven, maar is wel een actieve speler in de sojaketen. Wij zijn groot-importeur van Braziliaanse soja. Onze ambassades zouden geen actieve bijdrage meer moeten leveren aan dit soort verdienmodellen.”

Wanneer Nederlandse bedrijven toch bijdragen aan ontbossing, zou de overheid hen kunnen uitsluiten van exportkredietverzekeringen. “We richten ons met deze nota allereerst op het handelen van de overheid”, stelt Diks. “Die legt deze bedrijven nu geen strobreed in de weg. Het lukt niet eens om onze eigen investeringsbank FMO het goede te laten doen.” De criteria voor internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen worden volgens Diks ‘te mager of dunnetjes’ ingevuld.

Nederland moet daarnaast duidelijk maken hoeveel geld het uittrekt voor bosbehoud en -herstel. Dat is nu te vaag omdat de beschikbare euro’s voor de bossen vallen onder het kopje ‘klimaatfinanciering’. Ook moet Nederland financiële toezeggingen strikt nakomen, vinden de initiatiefnemers. Wereldwijd is vanaf 2020 100 miljard dollar per jaar toegezegd voor klimaathulp aan armere landen. Voor Nederland zou dit neerkomen op 1,25 miljard dollar per jaar. Dit jaar wordt nog niet de helft aan directe bestedingen door de overheid gehaald.

Debat op scherp

Het optreden van de Braziliaanse president Bolsonaro en de grootschalige bosbranden in Brazilië zetten deze zomer het internationale debat over ontbossing op scherp. De Franse president Macron dreigde het handelsakkoord van de EU met het Zuid-Amerikaanse handelsblok Mercosur niet te ratificeren, om zo Bolsonaro te dwingen tot milieuvriendelijker optreden. De Nederlandse regering is juist voorstander van Mercosur. “Terwijl dat handelsakkoord de negatieve impact van de hele sojaketen versterkt”, aldus Diks.

Ze krijgt daarin bijval van onder meer Partij voor de Dieren, maar ook een deel van de achterban van het CDA is tegen. Agrariërs vrezen dat de import uit Zuid-Amerika nog goedkoper wordt. Diks ziet voor de consument ook een rol. “Wat zit er precies in de producten die we importeren, wat smeren we op ons brood? Daarvan moeten we mensen bewuster maken. Soja is vooral voor veevoer, palmolie uit Indonesië is misschien nog wel zichtbaarder, in bakboter, gezichtscrème of pindakaas. Terwijl er goede alternatieven zijn, zoals Europese raapolie.” GroenLinks stelt daarom een nieuw keurmerk voor bij handelsverdragen, als garantie dat een product niet heeft bijgedragen aan ontbossing.

De EU presenteerde deze zomer eveneens een grootschalig plan om de bossen te redden. De nieuwe Europese Commissie moet daarmee aan de slag. De initiatiefnemers willen dat Nederland met een kopgroep van Europese landen het voortouw neemt bij onderhandelingen over een nieuw wereldwijd bindend bosverdrag.

Lees ook:

Inheemse activist gedood: ‘Wij betalen met ons leven voor jullie handelsverdrag’

Bij een confrontatie tussen illegale bomenkappers en bosbeschermers van het Guajajara-volk in de Amazone is vrijdag een man doodgeschoten. Een ander raakte zwaar gewond. Volgens inheemse leiders is het niet de eerste keer dat inheems bloed vloeit voor het gewin van anderen.