Pod koniec lat 80. hiszpański wywiad zarejestrował jako swych informatorów kilka znanych dziś osób. Byli wśród nich Jacek Czaputowicz, Adam Michnik, bp Alojzy Orszulik

Na prośbę szefa MSZ udostępniliśmy mu dokumenty, które dotyczą jego osobiście

"Pomocne byłoby uzyskanie kopii pełnych akt w tej sprawie. Może warto udostępnić je w całości w Internecie?" — odpisał nam w mailu minister

Jak ujawniliśmy w piątek, w dokumentach wykradzionych pod koniec 1988 r. przez SB z hiszpańskiej ambasady znajdują się zapisy dotyczące obecnego szefa MSZ Jacka Czaputowicza. Wszystko wskazuje na to, że hiszpański wywiad pod koniec lat 80. traktował Czaputowicza jako swe osobowe źródło informacji.

W podobnej sytuacji znalazło się kilku innych działaczy opozycji antykomunistycznej, w tym Adam Michnik, dziś redaktor naczelny "Gazety Wyborczej". Tak samo Hiszpanie zarejestrowali biskupa Alojzego Orszulika, jednego z architektów Okrągłego Stołu ze strony kościelnej.

Nadano im pseudonimy i przypisywano wydatki. Niewykluczone, że żaden z nich nie miał o tym pojęcia. — Z pewnością jakieś spotkania były. Ale nie miały one charakteru politycznych kontaktów — twierdzi Adam Michnik. — Jeśli byłem pytany o moją ocenę sytuacji w Polsce, to z całą pewnością udzielałem odpowiedzi. Niestety żadnych szczegółów nie pamiętam.

Opozycjoniści i księża często spotykali się wówczas z dyplomatami państw zachodnich, którzy potrzebowali od nich informacji dotyczących sytuacji w kraju, odmiennych od komunistycznej propagandy.

Cztery dokumenty dla ministra

Na prośbę Czaputowicza przesłaliśmy mu cztery dokumenty, które dotyczą go bezpośrednio. To dokument dotyczący rejestracji, jedyny zachowany raport oparty o uzyskane od niego informacje oraz dwie listy płac, na których występuje pod pseudonimem "Corzuelo".

Minister odpisał: "Trudno mi się odnieść do tych czterech skanów. Pomocne byłoby uzyskanie kopii pełnych akt w tej sprawie. Może warto udostępnić je w całości w Internecie?".

W odpowiedzi na apel ministra publikujemy dziś część dokumentów. Reszta — a to w sumie ponad pół tysiąca stron — znajduje się w IPN.

Według informacji Onetu, kierownictwo PiS znało te dokumenty przed piątkową publikacją w Onecie. Ale nie znało ich w momencie nominacji Czaputowicza najpierw na wiceministra (we wrześniu 2017 r.), a potem ministra spraw zagranicznych (w styczniu 2018 r.).

W partii wybuchł teraz spór o to, czy te dokumenty dyskwalifikują ministra czy też nie. Podział jest czytelny — koordynator specsłużb Mariusz Kamiński i jego ludzie bagatelizują znaczenie rejestracji Czaputowicza. Ale frakcja szefa klubu PiS Ryszarda Terleckiego — w tym szefostwo IPN — sądzi, że sprawa jest poważna.

Czaputowicz nie odpowiedział nam wprost na pytanie o taki wpis: "Myślę, że właściwe organy miały wzgląd w te materiały oraz oceniały je w związku z moją pracą w MSZ i koniecznością posiadania odpowiednich certyfikatów".

Ponieważ jednak to ludzie Kamińskiego kierują ABW i oceniają ankiety bezpieczeństwa ministrów, to Czaputowicz może spać spokojnie.

Bezpieka była fachowa

— Czy ówcześni opozycjoniści byli hiszpańskimi agentami? Nie sądzę. W tamtym czasie mogli być zarejestrowani jeszcze przez inne służby krajów zachodnich — uważa nasz rozmówca z Agencji Wywiadu. — Oczywiście, Czaputowicz czy Michnik mogą być zdziwieni, poruszeni i rozczarowani, że kontaktowali się z dyplomatami w ramach swej działalności opozycyjnej, a zostali po prostu zarejestrowani jak donosiciele. Ale tak działają służby, nie ma sentymentów.

— Czy to nie jest niezręczna sytuacja, że zagraniczny wywiad ma dokumenty dotyczące urzędującego polskiego ministra? — pytamy.

— Nie przeceniam wagi tych dokumentów. Ale zwracam uwagę na jedno: to na pewno nie jest komplet, zresztą widać to po materiałach, które opisaliście — uważa nasz rozmówca z Agencji Wywiadu. — Praktyka jest taka, że rezydent regularnie wysyła oryginalne dokumenty do centrali, żeby na placówce było jak najmniej kompromitujących materiałów. Nie wiemy zatem, co jest na Czaputowicza w Madrycie. Ale na pewno jest więcej niż w Warszawie.

— Polska bezpieka była taka dobra, czy Hiszpanie tacy słabi, że te dokumenty zostały skopiowane?

— Hiszpanie zachowali się bardzo nieprofesjonalnie. Błędy, które popełniła rezydentka hiszpańskiego wywiadu, ściągnęły na nią uwagę SB. Ze smutkiem muszę przyznać, że bezpieka zachowała się niebywale fachowo. Włamała się do ambasady, otwierając sejf, kopiując dyskietki z materiałami hiszpańskiego wywiadu i wycofała się tak, że Hiszpanie długo niczego nie podejrzewali — mówi nasz rozmówca.

To miało pozostać tajne

Według niego, że to nie na wniosek Agencji Wywiadu dokumenty przez blisko 30 lat znajdowały się w zbiorze zastrzeżonym, czyli wśród materiałów SB trzymanych pod kluczem przez specsłużby III RP.

Z informacji Onetu wynika także, że gdy odtajniane były powyższe dokumenty, największym przeciwnikiem zdjęcia z nich klauzuli tajności, miał być nie kto inny, jak koordynator specsłużb Mariusz Kamiński.

Jak twierdzi inna osoba znająca kulisy tej sprawy, Kamiński miał przekonywać, że dla bezpieczeństwa państwa lepiej będzie, jak dokumenty te pozostaną niejawne.

Rzecznik koordynatora specsłużb zaprzecza. "Pan Minister Koordynator Mariusz Kamiński nie składał wniosku o utrzymanie gryfu tajności na materiałach hiszpańskich służb specjalnych, które dotyczą m.in. Adama Michnika i Jacka Czaputowicza. Wniosek dotyczący tego zbioru mówił jedynie o utajnieniu danych personalnych funkcjonariuszki hiszpańskich służb, która została zidentyfikowana przez służby specjalne PRL. Minister Koordynator za każdym razem wnioskował o utajnienie danych funkcjonariuszy służb specjalnych krajów, które obecnie są sojusznikami Polski. W ocenie Ministra Koordynatora personalia funkcjonariuszy, którzy zostali zidentyfikowani przez służby PRL, nie powinny być podawane do publicznej wiadomości" — napisał do Onetu Stanisław Żaryn.

Ostatecznie teczki te zostały odtajnione i dostępne są w IPN.

Chcesz być na bieżąco z najważniejszymi informacjami dnia? Polub Onet Wiadomości na Facebooku!

(DO,ks)