ONR widziany od środka – ideologia, która zapewnia dumę narodową i silną tożsamość



Dr Łukasz Jurczyszyn – politolog, socjolog, adiunkt w Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora, członek paryskiego Centrum Analizy i Interwencji Socjologicznych (CADIS)





Na potrzeby badań wszedł pan w struktury ONR, obserwował z bliska poczynania działających tam ludzi. Co pan zobaczył, jak wygląda nacjonalistyczne „jądro ciemności”?

– Osoby, które już się znalazły lub znajdą pod wpływem ONR, nie mogą liczyć na wsparcie instytucji, których rolą powinno być zwrócenie uwagi na obywatela, szczególnie młodego, edukacja obywatelska, nawiązanie relacji, współpraca. W Brzegu najaktywniejszą społecznie grupą jest ONR. Jeden z działaczy prowadził drużynę piłkarską, organizował młodym ludziom czas wolny. Takich miejscowości jak Brzeg mamy w Polsce bardzo dużo, to swoiste pustynie, gdzie jedynymi aktywnymi organizacjami docierającymi do młodych są te nacjonalistyczne. To jest niepokojące zjawisko, niebezpieczny paradoks naszych czasów.

Brak państwowych instytucji w mniejszych miastach stanowi duże ułatwienie dla skrajnej prawicy. Tworząc własną infrastrukturę organizacyjną, środowiska te mogą skutecznie oddziaływać na społeczeństwo i powiększać swój stan posiadania.

– Zgadza się, oprócz tego mają ideologię, która zapewnia im dumę narodową oraz silną tożsamość. Dzięki temu dużo łatwiej formułować porównania historyczne i powoływać się na tradycje. Działacze takich organizacji potrafią zareagować na to, co się dzieje w społeczeństwie, wyartykułować jego problemy i potrzeby. Oprócz tego prezentują prawdziwych bohaterów z przeszłości, którymi są nie postacie importowane z Zachodu, tylko realni Polacy, z krwi i kości – zapraszają np. na spotkania weteranów. Ich siłą jest działanie na poziomie symboli, można nawet powiedzieć, że zawładnęli przestrzenią symboliczną.

Taki stan rzeczy zawęża obszar wyboru. Młodzi ludzie w zasadzie nie mają z czego wybierać. Biorą to, co pod ręką, a pod ręką jest nacjonalistyczny ekwipunek. Mają świadomość tego, czym się posługują?

– Wyraźnie odczuwalny jest brak alternatywnych opowieści i bohaterów, co przekłada się na wybory tych ludzi. Pamiętam, jak uczestniczyłem w rozprawie jednego z oskarżonych o udział w zamieszkach w Brzegu. Ten człowiek na sali sądowej mówił wprost, że dla niego nazwanie go rasistą jest po prostu niezrozumiałe. On w ogóle nie wie, co to znaczy. Nie miał takiego lustra, w którym mógłby się przejrzeć. Ani w domu, ani w szkole nikt z nim na ten temat nie rozmawiał. Podstawowe kategorie, które objaśniają świat temu człowiekowi, zapewnił ONR.

W żadnym razie nie ignorować

Jak taki ruch wygląda od środka, od strony zasobów ludzkich? Czy ich doświadczenie życiowe i usytuowanie społeczne miało wpływ na to, co myślą i jak postrzegają rzeczywistość?

– W tych wydarzeniach brały udział różne osoby, był doktorant zajmujący się historią, ale też ludzie, którzy np. skręcali meble w Holandii – tam podczas pobytu mogli obserwować różne mniejszości i przywieźli do Polski ksenofobię wymierzoną w uchodźców i migrantów ekonomicznych. W mediach bardzo często można trafić na stereotyp ONR jako organizacji tworzonej przez doły społeczne. W rzeczywistości angażują się w niego ludzie z różnych klas.