Het bestuur van Jehovah’s Getuigen zal zich houden aan een wettelijke aangifteplicht van seksueel misbruik van kinderen. Dat zegt bestuurslid Michael van Ling in een vraaggesprek op het landelijke hoofdkantoor in Emmen.

Van Ling blikt terug op een stormachtige week, waarin het bestuur via een kort geding tevergeefs probeerde te voorkomen dat het onderzoeksrapport over seksueel misbruik en aangiftebereidheid binnen de Jehovah-gemeenschap gepubliceerd zou worden. In het rapport, dat in opdracht van minister Sander Dekker is gemaakt, staat dat de gemeenschap van Jehova’s Getuigen niet goed optreedt bij meldingen van seksueel misbruik in de eigen gelederen. Slachtoffers zijn ontevreden over de interne behandeling.

U vindt dat het rapport niet gepubliceerd had mogen worden. Het zou niet feitelijk, niet wetenschappelijk en lasterlijk zijn. Kunt u dat toelichten?

,,De kortgedingrechter heeft daar ook wat over gezegd. In het vonnis staat dat het rapport vermeldt dat het onderzoek niet is gericht op waarheidsvinding, maar is gebaseerd op zelfrapportages van seksueel misbruik en van de wijze waarop daarmee wordt omgegaan binnen de Jehovah gemeenschap. Ook vermeldt het rapport dat de representativiteit van de bevindingen nader moet worden uitgezocht en dat de waarden op sommige variabelen ontbreken. Wat ook een hele grote zorg is volgens drie internationale sociologen, die wij hebben geraadpleegd, is dat een anonieme online vragenlijst is gebruikt voor het onderzoek. Er wordt gesproken over 751 respondenten die melding maken van misbruik van een ander of zichzelf. Er is niet vastgesteld of het unieke personen waren of dat zaken dubbel zijn gemeld. Ook is niet vastgesteld of de anonieme melders lid zijn van Jehovah’s Getuigen of dat zijn geweest. Zonder aan waarheidsvinding te doen, worden conclusies getrokken. Het beeld kan daardoor ontstaan dat seksueel misbruik bij Jehovah’s Getuigen een groter probleem is dan onder de rest van de bevolking. Maar dat blijkt nergens uit.”

Minister Sander Dekker van Rechtsbescherming heeft u op basis van aanbevelingen in het rapport verzocht een intern meldpunt in te stellen voor vermeende slachtoffers van seksueel misbruik. Er komt mogelijk een wettelijke aangifteplicht. U bent daar op tegen?

,,Wij zullen ons zeker houden aan een aangifteplicht, maar die moet gericht zijn op alle organisaties en niet alleen Jehovah’s Getuigen. Als er een aangifteplicht komt dan houden we ons er aan. Wij zijn mensen die zich aan de wet houden.”

De minister zegt dat het bestuur tot zijn ongenoegen in een gesprek heeft gezegd geen intern meldpunt voor seksueel misbruik in te stellen. U zegt zelf elk misbruikslachtoffer is er een te veel. Zo’n meldpunt kan het makkelijker maken voor slachtoffers om hun verhaal te doen. Waarom bent u tegen een meldpunt?

,,We hebben niet met de minister zelf gesproken. Wel met zijn hoogste ambtenaar. Wij hebben gezegd dat we graag met de minister zelf in gesprek willen. Dan gaan we praten over wat wij vinden van een meldpunt. Eerder niet.”

De onderzoekers stellen dat in geschriften binnen de gemeenschap van Jehovah’s Getuigen staat dat er aandacht moet worden geschonken aan slachtoffers, maar dat in de praktijk veel aandacht gaat naar de vermeende dader. Op papier is alles goed geregeld, maar die regels worden niet nageleefd. Wat vindt u van die conclusie?

,,Het is absoluut onjuist. Onze eerste zorg is gericht op de slachtoffers. De onderzoekers concluderen op basis van interviews van minder dan een uur met enkele personen dat het op papier goed is geregeld maar in de praktijk niet. Dat zou dan voor 30.000 Jehovah’s Getuigen in Nederland moeten gelden. Maar die hebben ze, op een enkeling daargelaten, niet gesproken. Er zijn ook slachtoffers die ons vertellen dat ze wel goed behandeld zijn.”

Weet u hoe vaak er binnen de gemeenschap melding wordt gemaakt van seksueel misbruik van kinderen?

,,We zijn onderdeel van de maatschappij. Het zal bij ons niet minder of vaker gebeuren dan in de rest van de samenleving. We houden geen slachtoffercijfers bij. We houden wel bij welke mensen zijn uitgesloten voor allerlei zonden die in de bijbel genoemd worden. Slachtoffers worden nooit uitgesloten.”

Wat doet u als er een melding komt van seksueel misbruik?

,,We kijken eerst of het slachtoffer veilig is. In Nederland is nog geen meldplicht. Maar als het slachtoffer nog in gevaar is gaan we zelf naar de autoriteiten om aangifte te doen. We willen het slachtoffer en andere kinderen beschermen. Hoe vaak dat al is gebeurd, weet ik niet. Het slachtoffer is vrij om zelf aangifte te doen of professionele hulp te zoeken. Een ouderling kan die deskundige hulp niet bieden. Een ouderling is geen verzorgende in de gezondheidszorg, maar kan wel proberen pastorale hulp te geven en troost te bieden door bijvoorbeeld samen te bidden of de bijbel te lezen. Daarnaast wordt gekeken of een vermeende dader nog wel deel kan blijven uitmaken van de organisatie. Als iemand geen berouw heeft, wordt hij of zij uitgesloten. In uitzonderlijke gevallen, bijvoorbeeld bij misbruik uit het verre verleden, kan een dader blijven. Dat wordt bepaald door ons rechterlijk comité. Er moet wel uit daden blijken dat iemand echt berouw heeft.”

Volgens meerdere ex-leden die als kind misbruikt zijn, moesten ze samen met de vermeende dader voor het rechterlijk comité verschijnen. Door de gesloten cultuur is het, zo zeggen de slachtoffers, extra moeilijk om over misbruik te vertellen. Gevreesd wordt voor uitsluiting van de gemeenschap en het verlies van contact van familie en vrienden. Is die angst onterecht?

,,Een slachtoffer zal nooit ongewild met de dader worden geconfronteerd bij het rechterlijk comité. Een slachtoffer mag zijn of haar verhaal op de eigen manier vertellen. In een persoonlijke gesprek, maar ook via een brief of door de telefoon. Nogmaals: een slachtoffer zal nooit worden uitgesloten.”

Toch zijn er getuigenissen van mensen, slachtoffers, die zeggen dat zij wel geconfronteerd zijn met de dader en ook dat er niets met hun melding over misbruik is gedaan. Het zijn ex-leden van uw gemeenschap die in het verleden zijn misbruikt en zich slecht behandeld voelen. Bent u als bestuur bereid om te zeggen: We geloven jullie en het spijt ons dat we jullie destijds niet goed opgevangen hebben.

,,Laat ik voorop stellen dat het walgelijk is als een kind wordt misbruikt. Het is een misdrijf. We proberen altijd te zien wat we beter kunnen doen. Als mensen het gevoel hebben dat ze niet goed behandeld zijn dan is dat vervelend. De hele maatschappij moest jaren groeien in bewustwording van het probleem van kindermisbruik en over wat de beste zorg is voor slachtoffers. Het niet wetenschappelijke rapport gaat over hoe we nu met slachtoffers van misbruik omgaan.”

Durven mensen nog te zeggen dat ze lid zijn van Jehovah’s Getuigen?

,,We zijn mensen die nadenken en met beide benen in de maatschappij staan. We zijn doodnormale mensen. Het enige verschil is dat wij twee keer in de week een vergadering met bijbelstudie hebben en een paar uur in de week evangelisatiewerk doen. Door het onderzoeksrapport worden we verder in een hoekje gedrukt. Ook Jehovah’s Getuigen in het buitenland worden geconfronteerd met negatieve berichten naar aanleiding van het rapport. Er wordt iets over ons beweerd dat niet op feiten is gebaseerd, maar waar wel keiharde conclusies uitgetrokken worden. We proberen volgens hoge morele maatstaven te leven, ons aan wetten te houden en leiden een rustig en vriendelijk leven.”