Een eeuwenoude, unieke plafondschildering is opgedoken in de Groningse Herestraat. ,,De vondst van je leven’’, jubelt bouwhistoricus Taco Tel.

Van grote schoonheid

Sierlijke slingers met daartussen vogeltjes, bloemen en vruchten, aangebracht met vaste hand. Bouwhistoricus Taco Tel (50) van de gemeente Groningen ziet in één oogopslag dat hij iets fraais, iets bijzonders en iets van grote schoonheid heeft aangetroffen.

Werknemers van Bork Sloopwerken uit het Drentse Stuifzand zijn momenteel druk met de ontmanteling van het winkelpand in de Groningse Herestraat, waarin herenmodezaak Setpoint huisde. Een middeleeuws pand, weet Tel, die als bouwhistoricus dan graag een oogje in het zeil houdt. Wie weet geeft zo’n vijftiende eeuws huis, of misschien is het nog wel ouder, onvermoede geheimen prijs. Zo is Tel nieuwsgierig naar de oorspronkelijke structuur van het plafond.

‘Vondst van je leven!’

Vandaar dat hij erbij is als de slopers een stuk steengaasplafond uit 1967 verwijderen. Hij richt zijn zaklamp door een gat in het plafond en kan zijn ogen niet geloven. ,,Ik zag heel oude stukken schildering op hout en zag ook dat het om wel zes balkvakken ging. Fantastisch en onvoorstelbaar. Dit is iets waar je altijd op hoopt, maar waarvan je tegelijkertijd weet dat het je nooit zal overkomen. De vondst van je leven!’’

Zijn collega’s zijn al even verrukt, net als conservator Egge Knol van het Groninger Museum. ,,Het Groninger Museum heeft misschien één plank met dergelijke schilderingen, en hier is een compleet plafond bewaard gebleven, van zeven bij vier meter.’’

Midden op het plafond staat ook het jaartal gekrabbeld, 1637, bijna vier eeuwen geleden. De naam van de maker is onbekend, zegt Tel, wel heeft hij uitgevogeld wie er woonde toen de schildering is gemaakt. ,,Dat moet ritmeester Bernard Entens geweest zijn, een hoge officier ten tijde van de 80-jarige oorlog. In 1638 hertrouwde hij met Catharina Alberda, iemand uit de hoge adel van Groningen. Wij fantaseerden al dat hij de plafondschildering misschien heeft laten aanbrengen om hun verloving te vieren.’’

Zeldzaam

De schildering is volgens Tel zo zeldzaam omdat de gegoede burgers graag met de nieuwste mode meededen en de plafonds gemakkelijk lieten overschilderen of veranderen. Zo niet aan Herestraat 42, waar verlaagde plafonds er waarschijnlijk voor hebben gezorgd dat de afbeeldingen eeuwenlang bewaard zijn gebleven. ,,Deze vondst markeert de status van de Herestraat’’, zegt Tel.

Kunsthistoricus Geert Pruiksma noemt de schildering ook buitengewoon. ,,Het is uit de overgang van renaissance naar barok. Het maniërisme. Heel gestileerd, zo sierlijk mogelijk. Je ziet het wel eens in houtsnijwerken in bijvoorbeeld preekstoelen, maar dit, een schildering op hout: heel bijzonder.’’

Bewaard

Het pand in de Herestraat is formeel niet beschermd, maar met de eigenaar - een investeringsmaatschappij uit Delft - is overeengekomen dat de plafondschildering bewaard blijft. Het bouwplan moet daartoe enigszins worden aangepast. ,,We hopen dat de schildering ook zichtbaar blijft, maar behoud is natuurlijk het belangrijkste’’, zegt Tel. Of het plafond gerestaureerd moet worden, betwijfelt hij zeer. ,,Bezint eer ge begint’’, besluit hij.