Mniej mięsa w mięsie, mniej kakao w czekoladzie, mniej pomarańczy w soku pomarańczowym, sztuczne słodziki zamiast cukru... Badania pokazują, że chociaż żywność sprzedawana w państwach UE leżących w Europie Środkowej i Wschodniej jest bezpieczna, to ma niższą jakość niż produkty sprzedawane w tym samym opakowaniu (a niekiedy i w tej samej cenie) w Europie Zachodniej.

Testy przeprowadzono m.in. dla wody, mięsa, ryb, produktów mlecznych, herbaty oraz słodyczy. Z badań wynika, że paluszki rybne sprzedawane na Słowacji zawierały mniej ryby niż te same paluszki sprzedawane w Austrii (58% vs. 65%), w napojach pomarańczowych oferowanych na Słowacji i w Czechach nie było soku pomarańczowego, podczas gdy w napojach sprzedawanych w Niemczech zawartość koncentratu wyniosła 3%. Spośród 96 sprzedawanych na Węgrzech produktów 71 różniło się składem w porówaniu z produktami sprzedawanymi we Włoszech i w Austrii. Różnice dotyczyły także kosmetyków, środków czystości i jedzenia dla zwierząt.

Przystosowywanie żywności do lokalnych gustów, preferencji i cen jest standardową i legalną praktyką. Różnica w smaku może wynikać także ze stosowania lokalnych składników w lokalnych zakładach produkcyjnych albo z tańszych, by dostosować się do lokalnej siły nabywczej. Jednak we wspomnianych wyżej przypadkach żywność sprzedawano w tej samej lub wyżsej cenie, nie wspominając o różnicach w składzie na opakowaniach, co wprowadzało konsumentów w błąd.

Debata w Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów

By pomóc państwom członkowskim w identyfikowaniu nielegalnych praktyk producentów, Komisja Europejska wydała zbiór wytycznych w sprawie stosowania unijnego prawa żywnościowego i prawa ochrony konsumentów do produktów o podwójnej jakości. 11 października wytyczne zaprezentowano w Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów.

"Producenci mogą legalnie różnicować swoje produkty (...), ale musi to być zrozumiałe dla kosumentów, nie mogą być wprowadzani w błąd" - wyjaśnił Francisco Fonseca Morillo z Komisji Europejskiej. "Przedsiębiorcy nie mogą stwarzać wrażenia, że produkty sprzedawane w tych samych opakowanich i pod tą samą marką mają tą samą jakość i skład, jeśli tak nie jest" - dodał.

Komisja Europejska pracuje nad metodyką, która ma udoskonalić badania porównujące produkty spożywcze. Dzięki temu państwa członkowskie będą mogły zająć się tym problemem w oparciu o wspólne i solidne podstawy naukowe. Komisja przeznaczyła 1 mln euro dla Wspólnego Centrum Badawczego na potrzeby opracowania wspomnianej metodyki. Komisja finansuje też inne prace związane z gromadzeniem danych i egzekwowaniem przepisów. Państwa członkowskie otrzymały 1 mln euro na tego rodzaju badania i działania.

Posłowie, w szczególności ci reprezentujący państwa członkowskie, które dołączyły do UE w 2004 roku i później, wyrazili zadowolenie, że Komisja Europejska podejmuje działania mające na celu walkę z tym negatywnym zjawiskiem, ale ich zdaniem wytyczne są niewystarczające, bo nie odnoszą się do innych niż żywność produktów (np. kosmetyków czy środków czystości).

Poseł Richard Sulik (EKR, Słowacja) zaznaczył, że nie chodzi o to, że produkt musi kosztować czy smakować tak samo, ale o to, że konsument musi zostać odpowiednio poinformowany. Julia Reda (Greens/EFA, Niemcy) nazwała praktyki stosowane przez producentów "obraźliwymi dla konsumentów". Posłanka Bijlana Borzan (S&D, Chorwacja), która finansowała testy żywności w swoim kraju, zauważyła, że "obowiązujące prawo jest niewystarczające, w innym przypadku nie mielibyśmy tego problemu". Zdaniem posła Adama Szejnfelda (EPL, Polska) praktyki producentów są "przestępstwem, oszustwem" i "powinno się z nimi walczyć z tej perspektywy". Andreas Schwab (EPL, Niemcy) stwierdził, że "jeśli lista składników na opakowaniach jest zgodna z prawdą, to produkt może zostać dopuszczony na rynek". Posłanka Dita Charanzova (ALDE, Czechy) zauważyła, że "powiedzenie konsumentom, żeby czytali etykiety jest niewystarczające".

Problem produktów podwójnej jakości był już kilkukrotnie dyskutowany w Parlamencie Europejskim - ostatnio na sesji plenarnej w maju br., kiedy grupa posłów zwróciła się z pytaniem ustnym do Komisji Europejskiej. Temat ma zostać poruszony także na szczycie w Bratysławie w piątek, 13 października. O problemie rozmawiali również przywódcy Grupy Wyszehradzkiej na szczycie, który odbył się w Warszawie w marcu br.