Szwajcarzy w tę niedzielę biorą udział w referendum, które ma zakazać bankom dodatkowego kreowania pieniądza. Zorganizowała je grupa Inicjatywy Vollgeld, której celem jest wprowadzenie restrykcji uniemożliwiającym bankom udzielanie kredytów w kwotach większych od kwot zdeponowanych. Taka polityka sprawi, że otrzymywanie kredytów stanie się dużo trudniejsze. - To cofnie bankowość do Średniowiecza - ostrzegają eksperci.

O co chodzi? Jak podkreślają światowi komentatorzy, referendum w małym europejskim kraju, jakim jest Szwajcaria, może zmienić oblicze światowej bankowości. Stanie się tak, jeśli jego wynik będzie zgodny z zamiarami grupy znanej pod nazwą Inicjatywa Vollgeld. Obywatele Szwajcarii odpowiedają na pytanie, czy popierają wprowadzenie koncepcji nazwanej inicjatywą suwerennego pieniądza, która zakaże bankom dodatkowe kreowania kapitału.

Pomysł ten, o ile zostanie przyjęty, może wstrząsnąć szwajcarską gospodarką i prawdopodobnie doprowadzić do zawirowań na całym świecie.

Referendum w Szwajcarii dot. bankowości może nieźle namieszać

Sama koncepcja suwerennego pieniądza jest dość skomplikowana, ale można ją sprowadzić do zmiany definicji tego, co jest uznawane za pieniądz, a co pieniądzem nie jest. Pieniądz suwerenny to pieniądz wprowadzony do obrotu przez bank centralny danego kraju, który – według zwolenników Inicjatywy Vollgeld – stanowi obecnie 10 proc. pieniądza znajdującego się w obiegu szwajcarskiej gospodarki. Pozostałe 90 proc. to pieniądz elektroniczny lub księgowy, kreowany przez instytucje finansowe niebędące bankiem centralnym, na przykład zwyczajne banki.

Zgodnie z propozycjami zawartymi w Inicjatywie Vollgeld, wszystkie depozyty denominowane we frankach szwajcarskich i złożone w zwykłych bankach nie zostaną wciągnięte do bilansów tychże instytucji, ale będą przechowywane w Narodowym Banku Szwajcarii, czyli banku centralnym.

- Sam Narodowy Bank Szwajcarii nie będzie w stanie kreować elektronicznego pieniądza – czytamy w materiałach Inicjatywy Vollgeld wyjaśniających szczegóły reformy. - Banki nie będą już w stanie tworzyć pieniądza na własne potrzeby, będą jedynie mogły pożyczać środki zdeponowane przez oszczędzających lub przez inne banki, a nawet jeśli będzie to konieczne, środki dostarczone przez NBS.

Zobacz też: Szwajcarski Lidl sprzedaje "trawkę". Jest jeden haczyk

Głównym argumentem Inicjatywy Vollgeld jest to, że tego rodzaju rozwiązanie zredukuje poziom systemowego ryzyka finansowego w kraju tak bardzo uzależnionym od systemu bankowego. Autorzy pomysłu podkreślają, że już nigdy rządy nie będą musiały "wykupywać" banków, jeśli te popadną w tarapaty.

Oto pełne uzasadnienie koncepcji:

Suwerenne pieniądze na koncie bankowym są całkowicie bezpieczne, ponieważ należą do banku centralnego i nie przepadną w przypadku bankructwa banku. Będzie można uniknąć baniek finansowych, ponieważ banki nie będą już mogły sztucznie kreować pieniądza. Państwo przestanie być zakładnikiem, ponieważ nie będzie musiało ratować banków przy pomocy pieniędzy podatników po to, aby utrzymać system pieniężno-transakcyjny na powierzchni.



Tym samym zniknie problem instytucji „zbyt wielkich, by upaść”. Sektor finansowy wróci do korzeni, czyli służenia realnej gospodarce i społeczeństwu. Pieniądze i systemy bankowe nie będą już spowite siecią skomplikowanych powiązań, ale będą transparentne i zrozumiałe.



Udane referendum w Szwajcarii pociągnie za sobą wiele zmian

- Inicjatywa wprowadziłaby kilka fundamentalnych zmian do konstytucji Szwajcarii. Byłaby to deklaracja, że kredyt nie jest pieniądzem oraz że Narodowy Bank Szwajcarii może przekazywać środki państwu lub bezpośrednio gospodarstwom domowym – napisał Philippe Bacchetta, profesor Szwajcarskiego Instytutu Finansowego w Vox EU.

Przyjęcie takiego rozwiązania mogłoby zachęcić zwolenników suwerennego pieniądza w innych krajach do żądania wprowadzenia podobnych koncepcji, co z kolei mogłoby doprowadzić do zawirować w światowym systemie finansowym.

Szwajcaria słynie ze swoich referendów – głosuje się tutaj nad wszystkim: od rezygnacji z licencji dla stacji telewizyjnych po ciągłe i wysoce kontrowersyjne głosowania nad zakazem budowania meczetów.

- Pieniądz wykreowany przez SNB miałby być także bezpośrednio transferowany do jednostek rządowych bądź do gospodarstw domowych. Propozycja, nad którą odbędzie się głosowanie, nie precyzuje np. jak ma działać bank centralny (ograniczać podaż pieniądza) w sytuacji, gdy inflacja wzrosłaby zbyt wysoko - tłumaczą inicjatywę ekonomiści PKO BP, dodając:

Vollgeld oznaczałoby m.in., że dotychczasowa polityka pieniężna SNB (poprzez wpływ na stopy procentowe) miałaby być zastąpiona przez pełną kontrolę podaży pieniądza (od której SNB odszedł dwie dekady temu). Jakkolwiek kuriozalnie cała propozycja mogłaby wyglądać, referendum jest traktowane poważnie, zarówno przez SNB, jak i przez przedstawicieli sektora bankowego. Opowiadają się oni przeciwko wprowadzeniu systemu.



- Choć w sondażach prowadzą przeciwnicy wprowadzenia Vollgeld (ponad 53 proc. za odrzuceniem nowego systemu, ale jeszcze w kwietniu przeciwnicy Vollgeld nie mieli większości), to rosną obawy uczestników rynku, że duży udział (ponad 10 proc.) osób niezdecydowanych może oznaczać powtórkę scenariusza szokowego z referendum w sprawie Brexitu (i zwrot akcji o 180 stopni) - zaznaczają eksperci największego polskiego banku.

Zobacz też: 10 najbardziej prestiżowych szwajcarskich zegarków. Rolex nie jest numerem 1

Narodowy Bank Szwajcarii jest na nie

Chociaż Inicjatywa Vollgeld agresywnie lobbuje za zmianami, to główne szwajcarskie instytucje są im przeciwne – na ich czele stoi sam Narodowy Bank Szwajcarii, który opublikował bardzo szczegółowy dokument uzasadniający swój sprzeciw wobec propozycji.

- Nie mamy do czynienia z żadnym fundamentalnym problemem wymagającym naprawy. Radykalne przemeblowywanie szwajcarskiego systemu finansowego jest niepożądane i pociąga za sobą poważne ryzyko – czytamy. Dokument odnotowuje, że Rada Federalna, czyli rząd Szwajcarii, również sprzeciwia się tym planom.

- Dzisiejszy, zdecentralizowany system, jest skuteczny i zorientowany na potrzeby klientów. Konkurencja między bankami zapewnia korzystne oprocentowanie i wysoką jakość, a także nowoczesne i niedrogie usługi – dodaje NBS.

Kolejne zagrożenie, jakie może się wiązać z wprowadzeniem suwerennego pieniądza, to całkowite wyhamowanie akcji kredytowej – banki nie będą w stanie tworzyć w swoich bilansach nowych kapitałów, z których mogłyby finansować akcję kredytową.

Wielu nie wierzy, że takie referendum w ogóle się odbędzie. Bacchetta powiedział nawet, że "powody i szczegóły proponowanej reformy są całkowicie oderwane od podstaw wiedzy ekonomicznej".

- Słabością szwajcarskiej demokracji jest to, że obywatele mogą głosować nad pomysłami gospodarczymi niepopartymi odpowiednią analizą – dodał.

W Szwajcarii, aby zorganizować ogólnokrajowe referendum, trzeba zebrać 100 tys. podpisów popierających taką inicjatywę. Referendum jest ważne, jeśli weźmie w nim udział co najmniej 40 proc. społeczeństwa. Aby wygrać, potrzebne jest uzyskanie większości głosów głosujących oraz większość w kantonach, czyli regionach, które popierają głosowane zmiany.

WARTO WIEDZIEĆ: