Polacy jeszcze nigdy nie oceniali tak dobrze stanu swoich finansów oraz gospodarki. I to mimo że mieliśmy epizody szybszego rozwoju.

Po raz pierwszy od co najmniej 20 lat w Polsce jest więcej optymistów niż pesymistów. To wniosek z majowego odczytu wskaźnika ufności konsumenckiej, który GUS oblicza od 1997 r. W maju wzrósł on do 3,1 pkt, z -0,8 pkt w kwietniu. To, że znalazł się powyżej zera, oznacza, że więcej respondentów dostrzega poprawę sytuacji gospodarczej kraju, stanu swoich finansów i możliwości dokonywania ważnych zakupów niż ich pogorszenie.

Szampańskie nastroje gospodarstw domowych potwierdzają opublikowane we wtorek wyniki sondażu CBOS. Sugerują, że 42 proc. Polaków ocenia sytuację gospodarczą w kraju jako dobrą, a jedynie 15 proc. jako złą. Pierwszy z tych odsetków od 1989 r. nigdy nie był wyższy, drugi zaś nigdy nie był niższy.

Bezpieczeństwo pracy Nastroje konsumentów teoretycznie powinny się przekładać na ich skłonność do zakupów, a w efekcie na tempo wzrostu gospodarki. W praktyce jednak poziom wskaźnika zaufania nie ma dużego znaczenia. Analogiczny indeks obliczany przez KE dla wszystkich państw Unii jest w Polsce permanentnie niższy niż w większości krajów. Mimo to wydatki konsumpcyjne nad Wisłą rosną szybko. Po prostu Polacy mają skłonność do czarnowidztwa.

O ile pierwszy dodatni odczyt wskaźnika ufności konsumenckiej ma znaczenie czysto symboliczne, o tyle realne konsekwencje może mieć jego znaczący wzrost – o 3,9 pkt proc.

Tak szybka poprawa nastrojów konsumentów to przede wszystkim efekt wzrostu dochodów gospodarstw domowych. Wskazuje na to mocny wzrost ocen możliwości dokonywania ważnych zakupów.

– Odsetek gospodarstw domowych, które zwiększają te zakupy, jest o 13 pkt proc. wyższy niż gospodarstw, które zachowują się bardziej wstrzemięźliwie – podkreśla Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek, główna ekonomistka Konfederacji Lewiatan.

Konsumenci optymistycznie patrzą też w przyszłość. Obliczany przez GUS wyprzedzający wskaźnik ufności konsumentów, wyrażający ich oczekiwania co do koniunktury w najbliższym roku, wzrósł z -3,1 pkt w kwietniu do 0,6 pkt w maju. To również najwyższy odczyt w historii.

Takie oczekiwania to wynik systematycznie poprawiającej się sytuacji na rynku pracy. Jak oszacowało w środę Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w kwietniu stopa bezrobocia rejestrowanego spadła do 7,7 proc., z 8,1 proc. miesiąc wcześniej. To kolejne już historyczne minimum.

W badaniach GUS odsetek gospodarstw, które spodziewają się dalszego spadku stopy bezrobocia, przewyższa o 11 pkt proc. odsetek tych, które oczekują jej wzrostu. Z kolei sondaż CBOS pokazał, że 14 proc. Polaków nie widzi problemów ze znalezieniem odpowiedniej pracy. W kwietniu taką ocenę formułowało 11 proc. respondentów, a wcześniej stale mniej niż 10 proc. Dodatkowo 53 proc. Polaków uważa, że można znaleźć jakąś pracę, ale trudno o odpowiednią.

– Poprawa sytuacji na rynku pracy przejawia się głównie w tym, że silnie wzrosło bezpieczeństwo zatrudnienia. Ale wzrost płac, choć postępuje, jest niższy, niż można by oczekiwać przy dzisiejszym poziomie bezrobocia – mówił nam niedawno Łukasz Tarnawa, główny ekonomista Banku Ochrony Środowiska.

Płace jeszcze się ruszą W latach 2007–2008, gdy poprzednio stopa bezrobocia była poniżej 10 proc., przeciętna płaca w sektorze przedsiębiorstw rosła w tempie nawet 13 proc. rok do roku. W ub.r. było to średnio 4,1 proc., a w tym roku jak dotąd 4,4 proc. – Jednym z wyjaśnień niemrawego wzrostu płac może być napływ imigrantów z Ukrainy – mówi Ignacy Morawski, ekonomista, twórca portalu analitycznego SpotData.

Zwraca też uwagę, że dane z sektora przedsiębiorstw dotyczą tylko osób zatrudnionych na umowę o pracę. – Ostatnio sporo ludzi przechodzi z umów cywilnoprawnych na normalne kontrakty o pracę. Oni mają zwykle niższe wynagrodzenia niż średnio w sektorze, więc wpływają na tę średnią ujemnie – tłumaczy.

Wśród przyczyn niskiej dynamiki płac ekonomiści wymieniają też coraz mniejszą dostępność pracowników. Pracodawcy muszą sięgać po tych, którzy dotąd nie pracowali, a oni zwykle są mniej produktywni i w efekcie mniej zarabiają. Do tego oczekiwania płacowe w ostatnich latach tłumiła deflacja.

– Paradoksalnie, dobre nastroje gospodarstw domowych też mogą tłumaczyć niemrawy wzrost płac. Skoro pracownicy oceniają swoją sytuację jako dobrą, nie biją się z pracodawcami o podwyżki – uważa Marcin Mazurek, ekonomista z mBanku. Według niego jednak wzrost płac przyspieszy. W 2018 r. może średnio wynosić już 6, a nawet 7 proc. – Imigracja nie będzie stale tłumiła wzrostu wynagrodzeń – podkreśla.

Wszyscy są konsumentami Eksperci zwracają uwagę, że dalsza poprawa na rynku pracy, w tym szybszy wzrost płac, będzie się zapewne przekładała na nastroje konsumentów, ale nie musi to oznaczać, że przyspieszy konsumpcja. W I kw., jak szacują ankietowani przez nas ekonomiści, wydatki konsumpcyjne gospodarstw domowych urosły o 4,5 proc. r./r., tak samo jak w IV kw. Tak szybko nie rosły od 2008 r.

– Konsumpcja nie może rosnąć dużo szybciej niż PKB. Potencjał wzrostu PKB zależy zaś m.in. od podaży pracy i postępu technologicznego. Dekadę temu ten potencjał był dużo wyższy, sięgał 5 proc. Dziś to ok. 3 proc., więc konsumpcja i tak rośnie bardzo solidnie – mówi Morawski.

Komisja Europejska przewiduje, że w tym roku dynamika konsumpcji w Polsce wyniesie 3,9 proc., ale w 2018 r. już 3,1 proc. To wyhamowanie ma być głównie efektem tego, że od połowy br. na dynamikę dochodów przestanie pozytywnie wpływać program 500+.

– Nie zgadzam się z tą prognozą. Sytuacja na rynku pracy sprawi, że konsumpcja przez kilka lat może rosnąć w tempie 4 proc. – twierdzi Mazurek. – Można oczekiwać, iż doskonałe nastroje konsumentów sprawią, że gdy minie wpływ 500+ na dynamikę dochodów, to wzrost konsumpcji mimo to mocno nie zwolni – wtóruje mu Morawski. I dodaje, że te nastroje mogą się też na dłuższą metę przekładać na inwestycje. – Ludzie podejmujący decyzje w firmach to w końcu też konsumenci – zauważa.

Czy lepsza sytuacja gospodarcza przekłada się na zawartość twojego portfela? Czy w związku z tym twoja rodzina planuje większe wydatki?

Podyskutuj z nami na: facebook.com/ dziennikrzeczpospolita

Opinia Tomasz Kaczor, główny ekonomista Banku Gospodarstwa Krajowego