Stanisław Lem w roku 1966, zdjęcie udostępnione przez Wojciecha Zemka, sekretarza autora Foto: Wikipedia/domena publiczna

14 lat temu, 27 marca 2006 roku zmarł Stanisław Lem, polski pisarz, eseista, filozof i futurolog.

Urodził się we Lwowie w 1921 roku. Maturę zdał latem 1939 roku. Zafascynowany literaturą fantastycznonaukową marzył, by podjąć studia na Politechnice Lwowskiej. Musiał jednak zadowolić się medycyną, gdyż nie dostał się na politechnikę. Okupacja przerwała naukę - na medycynę powrócił po 1944 roku już w Krakowie. Ostatecznie jednak udział w operacjach zniechęcił go do zawodu i rzucił studia, które wybrał pod wpływem ojca - lekarza.

Dorastanie do fantastyki

Kariera literacka Stanisława Lema zaczęła się od współpracy z czasopismami ("Kuźnica", "Tygodnik Powszechny", "Nowy Świat Przygód"). Kamieniem milowym w jego karierze pisarskiej byli z pewnością "Astronauci" - jego pierwsza powieść fantastyczna. Od tej pory Lem całkowicie poświęcił się temu gatunkowi.

- Uważam, że niekontrolowana produkcja, zbyt obfita jest groźna - po prostu graniczy z grafomanią - podkreślał Stanisław Lem w audycji z 1975 roku. - Cała sztuka w tym, żeby odsiewać i w skrupulatny sposób odfiltrowywać wszystko to, co się przyjmuje ze świata.

Sztuka nie dla każdego

- Są różne definicje fantastyki naukowej – komentował Lech Jęczmyk. - Jedna z nich mówi, że jest to sztuka zdyscyplinowanej wyobraźni, wyobraźni nie biegnącej torem swobodnych skojarzeń, a przestrzegającej pewnych reguł, biegnących wzdłuż narzuconych przez intelekt linii.

Rok 1961 w twórczości pisarza był znaczący. Ukazały się wówczas dwa jego sztandarowe dzieła: "Powrót z gwiazd" i "Solaris". Ta druga powieść uchodzi za najwybitniejszą w dorobku Lema. Treść utworu skupia się na motywie kontaktu z inną inteligentną formą życia. Jednocześnie jest to opowieść o bezsilności nauki i człowieka ogarniętego lękiem, nie mogącego zrozumieć Wszechświata.

"Solaris" zostało przetłumaczona na wiele języków i przyniosło Stanisławowi Lemowi międzynarodową sławę. Jego opis Obcego należy do klasyki gatunku sience-fiction. "Solaris" doczekało się także kilku adaptacji filmowych.

Warsztat pisarza

- Samo pisanie jest dla mnie procederem nudnym, męczącym i na ogół jest tak, że kiedy piszę, marzę o tym, żebym mógł robić coś innego - podkreślał Stanisław Lem. - Wiem z doświadczenia, że inaczej się nie da - trzeba się zmuszać, być dla siebie bezwzględnym, surowym.

Kiedy pisarz zyskał już miano światowej sławy klasyka literatury fantastycznonaukowej, postanowił wrócić do rozważań filozoficznych. Lem stawiał wysokie wymagania swoim czytelnikom, a jakie samemu sobie?

- Przekonałem się jakich wymagań sobie stawiać nie mogę - zdradzał. - Nie wolno mi narzucać sobie jakiegoś tematu. Muszę iść na postronku tego, co mi do głowy przychodzi. W pewnym sensie muszę być niewolnikiem niespodziewanych podszeptów.

- Kiedy wchodzę w fazę pisania konkretnego, to piszę wielokrotnie, odrzucam bruliony za brulionami i za każdym razem zaczynam od nowa, nigdy nie kreśląc - tłumaczył Lem w audycji Walentyny Toczuńskiej. - Jeśli rzecz nie napisze się dobrze od razu, od początku do końca, a nigdy się nie napisze, to muszę zaczynać jeszcze raz i jeszcze raz, marnując nieprawdopodobne ilości papieru.

Posłuchaj audycji z udziałem Stanisława Lema, posłuchaj co mówił o swojej pracy twórczej.

mb