Lijsttrekker Rutte bekijkt het verkiezingsprogramma samen met programmaschrijver Bruijn en partijvoorzitter Keizer. Beeld anp

Wat schort er aan het VVD-programma?

'Het is nogal een visieloos stuk. Het is vooral een beschouwing van hoe het land ervoor staat, de concrete maatregelen missen. De afgelopen zes jaar heeft Rutte hard gewerkt om het land verder te helpen, we hebben een aantal dingen kunnen oplossen, de crisis lijkt voorbij. Laten we nu gaan bouwen aan het land. Maar dat komt er niet echt in voor. Veel dingen zijn vergeten, lijkt het.'

Zoals wat?

'Over privacy staat helemaal niets in het programma. Terwijl veiligheidsdiensten steeds meer bevoegdheden krijgen en de privacy van burgers steeds meer in het geding komt. Daar moeten goede afspraken over worden gemaakt.



'Een ander pijnlijk punt is het drugsbeleid, daar zijn slechts twee lullige zinnetjes aan gewijd. Terwijl hierover een levendige discussie woedt binnen de VVD. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat de voor- en achterkant van het beleid geregeld is? Het verbaast me dat er geen keuze is gemaakt.



'Je moet de kiezer kunnen overtuigen met concrete plannen voor de komende vier jaar. Maar die plannen ontbreken. Ik vind het belachelijk dat we dat nalaten.'

JOVD-voorzitter Rutger de Ridder. Beeld JOVD

Privacy en drugsbeleid, vooruit. Maar de grote thema's? Onderwijs, zorg, arbeidsmarkt?

'Neem de woningmarkt. Huurders en verhuurders zouden samen afspraken moeten maken over het huurcontract, stelt het programma. Een mooi idee voor een ideale wereld, maar in de praktijk is de verhuurder veel machtiger dan de huurder. Zo'n onderhandeling werkt in de realiteit niet. Dat kun je niet zo in het programma zetten. Als overheid moet je zorgen voor een goede huurbescherming.



'Nog zoiets: scheefwonen. De VVD wil het aanpakken, maar legt niet uit hoe. Of onderwijs. Er is een schrijnend tekort aan leerkrachten, maar het programma draait om de hete brei heen. Zet in op scholing, op beter betalen van leerkrachten. Nu blijft het bij: er is wel een probleem maar we doen er niet zoveel aan.'

Waarom maakt de partij geen keuzes?

'De VVD wil weer gaan regeren en wil niet gepakt kunnen worden op felle uitspraken. Ik heb liever straks een premier die zegt: ik heb moeten onderhandelen en we hebben onze plannen wat moeten verzachten. Prima. De formatie begint pas een dag na de verkiezingen van 15 maart, niet daarvoor. In verkiezingstijd moet je het onversneden liberale geluid laten horen. Maar dit programma lijkt meer op een uitwerking van het VVD-PvdA-regeerakkoord met wat uitschieters naar PVV-taal.'

In het programma is veel aandacht voor normen en waarden. Wat vindt u daarvan?

'De VVD zoekt naar woorden om uit te leggen waarom dit zo'n gaaf land is, in Rutte-taal. Dat is prima, maar de overheid moet niet bepalen wat goed en fout is. Volgens het programma moeten we in Europees verband haatpredikers tegenhouden. Ik vind dat problematisch, het neigt naar een gedachtenpolitie, iets wat je juist niet zou moeten willen. De VVD probeert op rechts kiezers te paaien met stoere PVV-prietpraat.'

Lijsttrekker Rutte lanceerde naast het programma een eigen plan. Biedt dat meer houvast?

'Ik vind Rutte een goede premier. Hartstikke leuk dat hij met een eigen plan komt, maar ook daar staat weinig concreets in. Het verkiezingsprogramma had dat inhoudelijk kunnen ondervangen, maar dat is niet het geval. Het lijken twee vergelijkbare verhalen met weinig inhoud.'

Jongerenbewegingen zijn uitgevonden om dwars te liggen. VVD'ers zullen wellicht hun schouders ophalen over uw kritiek?

'Misschien is de eerste reactie: daar heb je hun weer. Maar vaak luisteren ze uiteindelijk wel. Bij voorgaande verkiezingen hebben we invloed gehad. En dit keer zien we een ambitieus pensioenplan in het programma, een van de weinige concrete voorstellen. De JOVD heeft met het seniorennetwerk zich hard gemaakt voor het individueel pensioensparen.'

Dus u zegt: de programmacommissie moet terug naar de tekentafel.

'Nee, wij richten ons vooral op de leden die het programma nog kunnen amenderen. Ik hoop dat alle afdelingen in het land zich erover buigen, het is een vrij overzichtelijk stuk, dus dat moet lukken. En dat ze in het najaar op het congres flink hun stem zullen laten horen.'