Beeld Jorris Verboon

Méér vierkante meters, méér stad maken, daar komt het eigenlijk op neer. Want Amsterdam zit klem, de plekken zijn op. Alle ruimte binnen de gemeentegrenzen is bestemd. Vanuit horizontaal perspectief kan de stad geen kant meer op, maar kantel je het perspectief, letterlijk, dan zijn er onmiskenbaar mogelijkheden.



Niet de hoogte in, zegt Bas Obladen, maar juist de andere kant uit: "Ondergronds bouwen kan Amsterdam de ruimte geven, kan de stad weer leefbaar en bewoonbaar maken."



De grond in, wel zes verdiepingen, je moet het maar durven voorstellen na de decennia waarin de stad al bezig is met het aanleggen van een metrolijn met niet meer dan een handjevol ondergrondse haltes. Obladen durft.



Niet dat de gepensioneerde adviseur van bedrijven als Ballast Nedam en Strukton nou zo dapper is. Het zit 'm vooral in de feiten, zegt hij. Díe heeft hij aan zijn kant. "Al die veronderstellingen van mensen, al die aannames. Mensen hebben daglicht nodig, hoor ik steeds. Of: het kán niet, in een moeras de diepte in. Onzin. Kijk gewoon eens goed: het kan. En het zou verduiveld goed zijn als we het zouden dóen."



No-nonsensefiguur

Het is al heel wat jaren geleden dat Obladen, toen in dienst bij Strukton, in Amsterdam kwam, in de buurt waar hij opgroeide, en zag: deze stad wordt verziekt. "De drukte, de viezigheid, fietsen overal tegen gevels geplempt. Plus: de grachten staan vol auto's, er is een groot fijnstofprobleem. Daar moet toch iets op te verzinnen zijn?"



Ondergronds bouwen kan Amsterdam zijn grandeur teruggeven, zegt Obladen. De grachtengordel ondertunnelen zou ruimte bieden. "Als je auto's uit het straatbeeld kan verwijderen, zonder de bereikbaarheid van de stad aan te tasten, dan creëer je bovengronds meer ruimte, en vooral: aangenamere ruimte. Dan zie je tenminste hoe mooi de stad is."

Beeld Jorris Verboon

Het bleef voor Obladen niet bij een visie alleen: bijna tien jaar geleden presenteerde hij zijn zeer concrete en uitgewerkte plannen voor de binnenstad. Amfora noemde hij het: Alternatieve Multi Functionele Ondergrondse Ruimte Amsterdam.



Voor 10 tot 15 miljard euro stelde Ob­laden zo'n 6 miljoen vierkante meter ruimte (1 miljoen vierkante meter per verdieping) aan de stad te kunnen toevoegen. Hij sprak met de gemeente, maar ook met organisaties als Artis, de Hermitage en Carré, het Amstel Hotel. Overal klonk welwillendheid.



Alle ruimte waar je niet hoeft te wonen kan je ondergronds maken, zegt hij. "Parkeergarages, bioscopen, fitnesscentra en winkels onder de grachten. Daglicht heb je daar echt niet nodig. Vuilniswagens en bestelauto's voor winkels, nu een grote ergernis omdat ze de boel ophouden, zouden allemaal naar beneden kunnen. Zo til je het leven van de Amsterdammer naar een hoger plan."



De Ring zou blijven bestaan, maar vanaf daar zouden alle auto's via speciale afritten alleen maar ondergronds de stad in kunnen "Overal waar water is, kan je dertig meter brede ondergrondse ruimte aanleggen. Mensen die in de stad wonen of werken kunnen zo doorrijden en parkeren waar ze moeten zijn, bezoekers zouden een kaartje kopen."

Nadat Obladen zijn plannen had ontvouwd, bleef het stil. Niet oorverdovend, nog steeds wordt hij er regelmatig over aangesproken, maar écht geluisterd wordt er niet. Hij snapt heus wel dat zijn plannen ambtenaren en politici schrik aanjagen.



"Ik ben best een no-nonsensefiguur. Mensen vinden het megalomaan. Ze zeggen dat er onzekerheden zijn. En wethouders zitten er lang niet lang genoeg om zo'n langdurig project te kunnen dragen."



Ministerie van Ondergronds Bouwen

Dat er ooit zoiets grootschaligs als Amfora het licht zal zien, lijkt een illusie, maar Obladen wil daar niet aan. Het feit dat er de afgelopen jaren in de stad her en der meer onder het maaiveld wordt gebouwd, bevestigt hem echter niet in zijn ondergrondse ambities.



Neem bijvoorbeeld de parkeergarage die nu wordt aangelegd in de Boerenwetering: Obladen noemt het vooral een complicerende factor. "Dat ding ligt enorm in de weg. In mijn plannen zou die gracht gebruikt worden als onderdeel van een groots ontwerp. Dat kan nu nog wel, maar niet gemakkelijk."

Het is ook om die reden dat Obladen pleit­bezorger is van een ministerie voor Ondergronds Bouwen. "Rijkswaterstaat weet van iedere centimeter bovengronds wat er gebeurt, maar zo gauw je een spade in de grond steekt is het maar afwachten wat je aantreft. Kabels, leidingen, palen, het is een zooitje onder de grond. Dat zou eerst in kaart moeten worden gebracht."



Elders in de wereld is men verder, zegt Obladen. Neem Toronto, waar volgens hem onder het maaiveld 440.000 vierkante meter beschikbaar is. "En ze hebben plannen voor veel meer. Daar gaan ze ondergronds in verband met de kou, maar juist hier hebben we perfecte omstandigheden om de diepte in te gaan. Moerassig? Ach, de eerste dertig meter. Maar daarna kom je in een dikke laag taaie eemklei: ideaal, want waterafsluitend."



Een stad met een dorpsgevoel, het is volgens Obladen binnen handbereik. Als er maar wat meer politici met een beetje meer durf waren, zegt hij. "Gelijk hebben is fijn, maar ik zou in dit geval ook graag gelijk krijgen."