D’fhoghlaim mé dhá fhocal nua mar thoradh ar theachtaireacht a fágadh faoi m’alt deireanach i Tuairisc.ie. Scríobh léitheoir amháin faoin alt:

Creidim gur ainbhiosáin agus abhlóirí agus díol trua na daoine a bhfuil an Ghaeilge acu ach nach labhrann í lena gclann.

Ainbhiosáin = Duine aineolach.

Abhlóir = Amadán.

Cara liom a chuaigh as a shlí chun tacú liom nuair a fuair duine a bhí gar dom bás, níorbh aon ainbhiosáin é. Duine eile ar m’aithne a tháinig i gcabhair orm nuair a bhí duine a bhí gar dom an-tinn níorbh aon abhlóir í. Duine eile fós, atá tar éis dúshláin i ndiaidh tragóide i ndiaidh tubaiste a fhulaingt ina saol ach atá tar éis í féin agus a clann a thabhairt slán tríothu, ní haon díol trua í, ach a mhalairt – is eiseamláir í ar go leor bealaí.

Cé go raibh ráiteas an léitheora úd ar an gceann ba bhoirbe agus, dar liom, ba neamhthuisceanaí ar fad, bhí méid áirithe den cháineadh agus den dúil breithiúnas a thabhairt i go leor den mhéid a dúradh agus a scríobhadh.

Tuigim do na daoine sin. B’in mar a bhíodh mise tráth den saol. Tá níos mó tuisceana agam anois do roinnt de na cúiseanna nach labhraíonn Gaeilgeoirí áirithe Gaeilge lena bpáistí. D’fhoghlaim mé go leor ó mhír a d’eagraigh mé ar RTÉ Raidió na Gaeltachta roinnt blianta ó shin inar labhair triúr ban misniúla faoi na cúiseanna nár thógadar a bpáistí le Gaeilge. Ach an triúr sin, shíl siad gur mhaith an rud é Gaeilge a labhairt le páistí agus bhí aiféala orthu nach raibh níos mó Gaeilge ag a bpáistí. Téann sé dian orm fós daoine a chreideann gur fearr gan Gaeilge a labhairt lena bpáistí a thuiscint. Táim ag déanamh iarrachta an meon sin a thuiscint.

Sin a bhí i gceist le m’alt deireanach – ní cáineadh nó breithiúnas ach iarracht tús a chur le plé agus comhrá faoi ábhar go bhfuil an-deacracht agam féin é a thuiscint i gceart.

Sinne a thógann ár bpáistí le Gaeilge (nó atá cinnte de go dtógfaidh muid ár bpáistí le Gaeilge), is bagairt iad an dream le Gaeilge nach labhraíonn í lena bpáistí do roinnt de na rudaí is bunúsaí a chreideann muid iontu. Is iontach an bronntanas an Ghaeilge, creidimid, agus mar sin déanann muid iarracht mhór maidir le seachadadh na teanga go dtí ár bpáistí. Neartaíonn an iarracht mhór sin neart ár gcreidimh sa rud atá ar bun againn.

Ach má tá an bronntanas seo chomh hiontach sin, cén míniú atá ar chinneadh na nGaeilgeoirí seo gan Gaeilge a labhairt lena bpáistí? Go háirithe na Gaeilgeoirí oilte a dhéanann rogha choinsiasach, de réir dealraimh, gan Gaeilge a labhairt lena bpáistí? Chun muid féin a chosaint cabhraíonn sé linn a chreidiúint go bhfuil na daoine sin lochtach ar shlí éigin, go bhfuil easpa uaisleachta nó easpa moráltachta nó easpa cnámh droma ag baint leo.

Ar shlí amháin tá feidhm fhónta leis an deighilt seo idir na ‘fíor-Ghaeil’ agus an dream ‘eile’, an dream a bhfuil fimíneacht nó aineolas nó laige éigin ag baint leo, más fíor. Snámh in aghaidh easa a bheith ag iarraidh ár bpáistí a thógáil le Gaeilge in Éirinn sa lá atá inniu ann agus seans go gcuirfeadh na Gaeilgeoirí nach dtógann a bpáistí le Gaeilge lagmhisneach ar fad orainn mura gcreidfimis iad a bheith lochtach ar shlí éigin.

Ach seo an rud – má tá fíorghrá agat don Ghaeilge, más mian leat go mairfeadh sí, agus má tá tú ag iarraidh cabhrú leis an iarracht go mairfeadh sí, ní cabhair ar bith ach a mhalairt dearcadh diúltach i leith na nGaeilgeoirí nach dtógann a bpáistí le Gaeilge. Tá an Ghaeilge mar theanga dhúchais – teanga go ndéantar í a sheachadadh ó ghlúin go glúin – ar leaba a báis. Caithfear an líon páistí atáthar a thógáil le Gaeilge a mhéadú. Conas a dhéanfar sin? Murar féidir linn cur ina luí ar na ‘fíorGhaeil’ i bhfad níos mó páistí a bheith acu, an t-aon bhealach ná níos mó Gaeilgeoirí a mhealladh chun a bpáistí a thógáil le Gaeilge!

Maidir leis na beartais is gá a dhéanamh chun an Ghaeilge a shlánú tá neamhaird mhór á déanamh ar an ngné seo den scéal. Cén fáth? Mar go mbaineann tabú le bheith ag caint faoi na cúrsaí seo?

Tá Gaeilgeoirí nár thóg a bpáistí le Gaeilge fite fuaite le pobal na Gaeilge. Tá siad ar na coistí agus na boird a cheapann na straitéisí agus a dháileann an t-airgead. Mar sin, ní thugtar aghaidh ar an riachtanas seo mar gheall ar an tabú atá thart air. B’fhéidir go bhfuil náire ar chuid de na daoine seo labhairt faoi. B’fhéidir go bhfuil eagla ar chuid acu go dtabharfar breithiúnas dian orthu. B’fhéidir go bhfuil eagla ar Ghaeilgeoirí eile go gceapfaí go bhfuiltear á maslú má tharraingítear anuas an cheist. Agus nuair a scríobhann duine alt faoin ábhar, agus nuair a thosaíonn daoine ansin ag caint faoi ‘ainbhiosáin’ agus ‘abhlóirí’ agus ‘fimínteacht’ agus ‘teanga Chromail’ agus ‘Gaeilgeoirí gairmiúla’ – bhuel fianaise í sin go raibh an ceart acu eagla a bheith orthu agus cuireann sé deireadh leis an bplé.

Tá sé simplí go maith. Pé straitéisí a cheaptar chun níos mó Gaeilgeoirí a mhealladh chun a bpáistí a thógáil le Gaeilge is cinnte nach inmholta an cur chuige é a bheith ag maslú agus ag cáineadh daoine.

Ba mhaith liom féin leanúint orm ag glacadh páirt sa díospóireacht seo. Ach is é mo ghuí go mbeidh i bhfad Éireann níos mó le rá ag daoine eile faoi, daoine a bhfuil tuiscint i bhfad níos fearr acu ar ghnéithe éagsúla den scéal ná mar atá agamsa. Má tá sin le tarlú caithfimid éirí as a bheith ag tabhairt breithiúnas ar dhaoine eile agus caithfimid deis agus ardán a chur ar fáil do gach duine páirt a ghlacadh sa chomhrá seo gan scáth gan faitíos.

– Tá Fachtna Ó Drisceoil ina léiritheoir ar an gclár Tús Áite le Michelle Nic Grianna ar RTÉ Raidió na Gaeltachta