Als de Britten vóór 31 oktober geen deal met de EU hebben over Brexit, komt er een harde grens tussen Ierland en Noord-Ierland. Ierland zit dan in de EU en Noord-Ierland ineens niet meer. De Ierse grens, nu een EU-binnengrens, wordt dan een buitengrens met een derde land.

Dat is voor iedereen vervelend. Voor de Ieren, voor de Noord-Ieren en andere Britten, en voor de rest van Europa. Maar er is niets aan te doen. De EU is één markt, met een eigen regelsysteem. Het moet de buitengrenzen afkitten om die markt te beschermen. Als iedereen vrij in- en uitgaat met diensten en producten, zijn EU-regels niet afdwingbaar en is het morgen voorbij met de interne markt. Een kwestie van overleven. Daarom zet de Britse premier Johnson niet langer de EU onder druk om de grens open te houden, maar Ierland.

Deze week suggereerde hij om Ierland tijdelijk uit het EU-regelsysteem te halen, zodat Ierland en Noord-Ierland dezelfde (Britse) regels blijven delen en de Ierse grens open kan blijven.

Een krankzinnig idee: het VK wil uit de EU, niet Ierland. Dat kan Johnson natuurlijk niets schelen. Nu de deadline nadert, ziet hij de Ieren steeds benauwder worden vanwege de grens die ze niet willen. Na alle Troubles, never!

Waar Johnson op gokt, is dat Ierland zich, als puntje bij paaltje komt, tegen de EU keert. Vanaf 31 oktober worden er aan de Ierse grens importtarieven geheven, fytosanitaire controles gedaan, documenten gecheckt. Er moeten dus grensinstallaties komen, zoals aan de Fins-Russische of Kroatisch-Bosnische grens. Hier zijn EU-procedures voor. Veel dingen kun je buiten het grensgebied afhandelen. Maar niet alles, zeker niet omdat de Britten (anders dan de Noren) niet mee willen doen op de interne markt. Johnson gokt erop dat Dublin met Brussel gaat clashen vanwege die grensinstallaties.

Waar Johnson op gokt, is dat Ierland zich, als puntje bij paaltje komt, tegen de EU keert.

Brussel kan moeilijk het leger erop afsturen – welk leger? Toch moet het de interne markt beschermen. Als Dublin niet meewerkt, moet de EU de grens die in Ierland zou moeten liggen, buiten Ierland om leggen. Op zee, in Franse en Nederlandse havens. Waarmee Ierland uit de EU wordt losgeweekt – precies wat Johnson voorstelde deze week.

Zo probeert Johnson het probleem dat de Brexiteers veroorzaken en niet willen oplossen, te kantelen tot intern EU-probleem. Dat is blufpoker. Bij zijn persconferentie met de Franse president Macron, donderdag, legde Johnson elke verantwoordelijkheid voor de grens bij de EU. Macron ketste de bal keihard terug. Een vilein steekspel, gecamoufleerd door joviaal gegrijns. Johnson zegt in feite: als ik mijn zin niet krijg, zal ik EU-landen eens flink tegen elkaar opzetten.

Well, good luck. De EU kan niet toegeven. De interne markt is het fundament van haar bestaan, en het enige machtsmiddel dat ze heeft. Die markt is zo groot, sterk en gereguleerd dat ze Europese normen en standaarden over de wereld verspreidt. Zoals Anu Bradford in het beroemde artikel The Brussels Effect uitlegde, kopiëren bedrijven als Google en Honeywell die regels om 500 miljoen consumenten te kunnen bereiken. Bij McDonald’s in Amerika krijg je geen zacht-plastic speeltjes meer, omdat de EU ze verbiedt. Geen sprake van dat Brussel deze macht in de waagschaal legt.

Dus bullyen de Britten nu Ierland. De zwakste schakel. Maar de EU dekt Ierland, en de kans is groot dat Dublin de rug recht houdt. Misschien is er tegen die tijd een alternatief gevonden voor een harde grens. Anders kómt die grens er. Waarmee Johnson een andere vraag op zijn bord krijgt. Namelijk: gaan de Noord-Ieren, van wie de meesten tégen Brexit stemden, die grens pikken? Het antwoord daarop kan voor het VK weleens bijzonder pijnlijk zijn.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.

NRC Europa Onze EU-correspondenten over belangrijke voorstellen tot relletjes uit de wandelgangen Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 24 augustus 2019