Huib Modderkolk. Beeld Simon Lenskens

De dienst wil daarom enkele passages laten schrappen uit Modderkolks boek Het is oorlog, maar niemand die het ziet, dat eind augustus zal verschijnen.

Om te voorkomen dat details betrokkenen in gevaar brengen, heeft Modderkolk (36) de conceptversie van zijn boek, dat over digitale spionage gaat, enkele weken geleden voorgelegd aan de AIVD. Op aandringen van de dienst is een aantal zinnen aangepast, Modderkolk heeft niet alles ingewilligd.

Twee weken geleden dreigde de AIVD daarom al met juridische stappen. In een brief aan de auteur werd aangekondigd dat in ieder geval zou worden geëist ‘dat namen van medewerkers, bronnen, operatienamen en andere informatie die de geheimhouding van bronnen mogelijk bedreigt, worden verwijderd’.

Joost Nijsen, directeur van Uitgeverij Podium die het boek zal uitgeven, kan zich niet voorstellen dat een rechter tot een publicatieverbod zal komen. ‘De auteur heeft me niet alles kunnen vertellen over zijn overleg met de AIVD. Maar wat mij keer op keer opviel, is hoe uiterst zorgvuldig zijn afwegingen waren, steeds met groot respect voor zijn betrokken bronnen.’

Onafhankelijke journalistiek

Volgens Nijsen leidt de informatie in zijn boek niet tot grotere risico’s dan er al waren. ‘Daarbij komt dat hier het functioneren van de journalistiek in het geding is. Als een ‘luis in de pels’ zodanig gekuist en gestript wordt dat er geen haar in de pels meer overblijft en het boek daarmee aan geloofwaardigheid inboet, komt de onafhankelijke journalistiek en feitelijk de democratie in gevaar. Dat zal een verstandige rechter zeker beamen.’

De directeur-generaal van de AIVD, Dick Schoof, erkent in de brief de belangen van openbaarheid van overheidsinformatie, vrijheid van nieuwsgaring en meningsuiting. ‘Deze belangen zijn echter niet absoluut en kunnen worden beperkt, onder meer in het belang van de staat’, schrijft hij. Schoof kondigde tevens aan aangifte te doen tegen Modderkolk, wegens ‘(uw voornemen tot) schending en openbaarmaking van staatsgeheime informatie’. Het Openbaar Ministerie moet dan onderzoeken of de verslaggever strafbare feiten heeft gepleegd en een vervolgingsbeslissing nemen.

Dat is een eigenaardige actie van de AIVD, stelt Volkskrant-hoofdredacteur Philippe Remarque. ‘Aangifte doen tegen de journalist persoonlijk is in onze ogen een onnodig forse stap. Als het een poging is ons onder druk te zetten, dan is die niet geslaagd.’

Modderkolk beklemtoont dat hij niet doof is voor goede argumenten van de AIVD als het gaat over de veiligheid van personen. ‘Die waren er alleen in dit geval niet. De betwiste passages gaan over een operatie die al is afgerond.’