Grote grazers in de winterse Oostvaardersplassen. Beeld Martijn de Jonge / Hollandse Hoogte

Zoals gebruikelijk bij strenge winters doet iedereen weer graag mee aan de rituele dansen rond de Oostvaardersplassen. Dierenbeschermers willen voeren, Staatsbosbeheer zegt 'nee' en de proces-ecologen Olff en Vera roepen om het hardst dat de massale hongerdood en overbevolking een mooi voorbeeld van de natuurlijke processen zijn. Daarbij speelt de collectieve herinnering mee aan de immens populaire natuurfilm De Nieuwe Wildernis, die een tamelijk rooskleurig beeld geeft van wat er zich in het gebied afspeelt.



Het zou goed zijn om eens de bakens qua denken te verzetten en de ingevoerde grote grazers te beschouwen als invasieve exoten. Daar voldoen ze geheel aan, want: 1. ze zijn door de mens ingevoerd, 2. ze vermeerderen zich ongebreideld, 3. ze hebben geen natuurlijke vijanden, 4. ze vernielen de biotoop en 5. ze verdrijven de autochtone flora en fauna zoals egel, mol, muizen, hazen en reeën. In Nederland worden om mindere reden exoten als de muntjak, de heilige ibis, de muskusrat en de huiskraai uitgeroeid. Voor de Oostvaardersplassen houdt dat in dat je de kuddes reduceert tot beheersbare proporties. Dat zoiets niet zo maar gaat zal iedereen duidelijk zijn, hoewel er in recente winters, zoals die van 2012-2013, meer dan vijfduizend dieren werden afgevoerd. Met een tijdspad van vijf jaar en goed beleid kun je een hoop bereiken.

De ecologen Cornelissen en Ruif-rok constateerden in hun proefschriften (resp. 2017 en 2014) dat voor herstel van houtige gewassen (bomen en struiken) een populatiereductie van minstens 25 procent nodig zou zijn.



Daarbij bewezen ze ook dat het kleimoeras van de Oostvaardersplassen een voor bomen zeer gunstige biotoop vormt. Ecoloog Cis van Vuure promoveerde eveneens op de grote grazers en kwam tot de conclusie dat zowel het in de Oostvaardersplassen levende konikpaard als het heckrund 'bedachte' dieren zijn. Ze hebben geen enkele relatie met het oerpaard of de oerrund, stelde Van Vuure vast. Ecoloog Frans Vera poneerde reeds in 1988 in zijn boek De Oostvaardersplassen dat er in het gebied plek was voor 250 tot maximaal 500 edelherten. Gezien deze feiten kunnen de populaties in omvang en het begrazingsgebied worden teruggebracht, geef ze bijvoorbeeld eenderde van de Oostvaardersplassen. Dan kun je kijken hoe de natuur zich in het andere gedeelte ontwikkelt, mogelijk komen er nieuwe soorten als de kraanvogel, de rode wouw en de zwarte ooievaar nestelen.

Martijn de Jonge, publicist en fotograaf.