Beeld anp

De grappigste uitspraak van het afgelopen weekend kwam van demissionair staatssecretaris van onderwijs Halbe Zijlstra, bij Knevel en Van den Brink. 'Het zou onbehoorlijk zijn richting studenten', zei hij met dat altijd onbeschreven gezicht, 'om nu op het allerlaatst alsnog de langstudeerboete af te schaffen.'



Wat invoelend. Nee, die 77.000 langstudeerders die een boete van 3.000 euro is beloofd, kun je nu niet meer opzadelen met de afschaffing ervan. Dat zou the bloody limit zijn. Heb je die jongeren net geweldige bezuinigingstips gegeven, heb je ze net ervan overtuigd dat ze later zo rijk worden dat ze hun lening fluitend terugbetalen en dan gaat de straf niet door! Misschien hebben die studenten al een lucratief zomerbaantje genomen, of hebben ze smekend voor hun ouders op de knieën gelegen. Nee, dat kun je niet maken. Onbehoorlijk bestuur. Trouwens, de bestuurders van de universiteiten en hogescholen rekenen al op die inkomsten. Ook daarom: héél onbehoorlijk.



Studenten die straks bij de verkiezingen een vakje rood maken, doen er goed aan even het gerommel rond de langstudeerboete terug te googlen. Het was het CDA dat die boete verzon, VVD en PVV vonden het een goed idee. D66 en GroenLinks zetten er unverfroren hun handtekening onder bij het Lente-akkoord. En nu roepen CDA, D66 en GroenLinks om het hardst dat ze de boete willen afschaffen. Niet omdat lijsttrekker Van Haersma Buma zijn verstand heeft hervonden, maar omdat er 'veel kritiek' is op de maatregel. D66 en GroenLinks waren natuurlijk eigenlijk tegen, maar ja, ze moesten wel, wilden ze mogen meespelen met de groten in de zandbak.



En Halbes eigen VVD? Edith Schippers vertelt trots aan het AD dat ze de langstudeerboete voor Epke en andere idolen persoonlijk heeft verijdeld. Trouwens, haar partij was ook tegen, het was bij de formatie 'een concessie aan het CDA'. Partijleider Rutte spreekt van de 'gehate langstudeerboete', waar hij zo snel mogelijk vanaf wil.



Het is een beschamende vertoning, deze draaikonterij. Vrijwel niemand in het parlement staat nog achter de maatregel. En dan moeten die studenten deemoedig het hoofd buigen en in het landsbelang en dat van de kenniseconomie die 3.000 euro dokken. Behoorlijk bestuur? Een aardig lesje democratie.



Er heerst volslagen onzekerheid voor studenten en onderwijsinstellingen. Studenten die door langdurige ziekte langer over hun studie doen, lezen elk dag iets anders in de krant. Zijlstra had beloofd dat zij zouden worden ontzien, maar de uitvoerende instantie DUO int het geld gewoon. Voor deeltijdstudenten die voor februari 2011 zijn begonnen, wordt genadig een uitzondering gemaakt. Studentenorganisatie LSVb liet weten die beslissing als 'een overwinning' te zien. Kom op, studenten!



De langstudeerboete is een wangedrocht. Ze belemmert veel van wat de afgelopen zestig jaar moeizaam is verworven: toegang tot het hoger onderwijs voor iedereen die capabel is, mogelijkheid tot 'een leven lang leren' en het 'stapelen' van diploma's. De kwaliteit van het hoger onderwijs en het opleidingsniveau van de bevolking verbeter je met zo'n boete bepaald niet.



Het idee getuigt vooral van een gebrek aan creativiteit. Natuurlijk is het verspillend als de instellingen geld ontvangen voor halve spookstudenten die nog maar twee tentamens moeten doen, of alleen hun scriptie, en toch als voltijdstudent tellen. Maar daarvoor is toch wel een oplossing te bedenken?



Een student die zes jaar over zijn studie doet, neemt per saldo niet meer energie van de instelling - lessen van docenten, nagekeken tentamens, stagebegeleiding - in beslag dan eentje die in vier jaar afstudeert. Mits je die student niet eindeloos laat herkansen.



Waarom zou je een student niet gewoon laten betalen voor wat hij afneemt? Per vak, module, of collegeblok? Met een limiet aan het aantal herkansingen. Dan kun je zelf bepalen of je studeert in deeltijd of voltijd, in vier jaar of uitgesmeerd over acht, met baantje ernaast of onderbroken door een buitenlandse stage. Dan kan iedereen, op elke leeftijd, in het gewenste tempo studeren en kost het de universiteiten niets extra.



Nog één week voor het nieuwe studiejaar begint.



Aleid Truijens is schrijfster en columnist van de Volkskrant



