Het Nederlandse cabaret is danig uitgekeken op PVV-leider Geert Wilders. Het favoriete mikpunt van de laatste tien jaar komt nauwelijks meer in satirische zin ter sprake. Dat blijkt uit de zes oudejaarsconferences die sinds enkele weken op tournee zijn langs de Nederlandse theaters.

Wilders komt er zelden in voor; zijn rivaal Thierry Baudet des te meer. Zo vormt het cabaret een perfecte weerspiegeling van de opiniepeilingen.

Vincent Bijlo is de enige die het nog even over Wilders heeft – als „die geföhnde acteur van de Partij voor Volk en Vaderland”. De meeste anderen hebben hem ingeruild voor Baudet. De woordkeuze is opvallend eensgezind. Louise Korthals blijft in Baudet-stijl door de man in quasi-Latijn uit te schelden voor „penis agraricus giganticus”. Dolf Jansen heeft het over „een gladde eikel met twee lavendelzakjes” en Youp van ’t Hek noemt hem „een gladkakker”.

Lees ook dit interview met Youp van ’t Hek over zijn oudejaarsconference van 2017: Youp weet nog steeds niet wat een goede oudejaars is



Drie van de zes voorstellingen (Vincent Bijlo, het duo Dolf Jansen en Louise Korthals en het theatercollectief De Orde van de Dag) bespelen uitsluitend de theaters. De andere drie zijn op Oudejaarsavond ook op de televisie te zien: Sjaak Bral op TV West, Guido Weijers op RTL4 en Youp van ’t Hek op NPO1.

Van ’t Hek en Weijers worden zelfs gelijktijdig uitgezonden. Toen ze in 2014 eveneens elkaars concurrenten waren, won Van ’t Hek met 2,4 miljoen kijkers. Weijers kwam op 1,7 miljoen.

Nu presenteert Weijers zich nadrukkelijk als uitdager. In zijn show vermeldt hij dat veel mensen niet op Jesse Klaver hebben gestemd wegens diens jeugdige leeftijd. Maar briljante geesten als Einstein en Newton kregen hun briljante ideeën óók al als twintigers, aldus Weijers. „Als je boven de veertig bent, word je minder creatief en val je eerder in herhalingen.” Op dat moment in de show verschijnt op een van de vele videoschermen achter hem een fotootje van Youp van ’t Hek.

Luister ook naar onze podcast NRC Kunst!: onder meer met Henk van Gelder over het geheim van de oudejaarsconference

Youp van ’t Hek Genderneutrale wc’s, die hebben wij thuis ook, hoor Foto Bob Bronshoff De show Een weemoedig straatje met een caféraam waarop de naam Zanzibar staat. Dat is het decor van de negende oudejaarsconference van Youp van ’t Hek: een nachtelijk kroegje met niet meer dan een handjevol stamgasten. En hij vertelt wat zij het afgelopen jaar te zeggen hadden over het wereldgebeuren. De onderwerpen Functioneringsgesprekken, orkanen, Noord-Korea, yoga, mevrouw Van der Staaij, de tv-serie Bed & Breakfast en het afrukken van dolfijnen in Harderwijk: „ Dat is ongeveer de stand van het land.” De moraal „Televisie is echt alleen voor hele oude mensen.” Een vloek en een zucht , t/m 29/12. NPO1, 31/12, 22.30 uur.

Vincent Bijlo Er zijn zelfs al scholen waar ze Nederlands geven in het Engels De show Heeft iemand de openingsmuziek herkend? Het is de herkenningsmelodie van House of Cards, zegt Vincent Bijlo – en als iemand daardoor gekwetst is, is hij onmiddellijk bereid zijn excuses aan te bieden. Bijlo maakt deze korte oudejaarstournee samen met zangeres Mariska Reijmerink en een robuust combo met piano, drums en viool, waardoor hij ook in muzikaal opzicht volop kan terugblikken op 2017. De onderwerpen Veel, heel veel. Zoals de Nederlandse politiek, de eiercrisis, obesitas („vreten is het nieuwe roken”), genderneutraliteit, het Wilhelmus, de opmars van het Engels en de doden van dit jaar. En de pianist duikt geregeld op als fact-checker. De moraal Over president Trump: „Ik dacht al dat geld niet gelukkig maakt, maar nu weet ik het zeker.” Doe normaal of ga weg , t/m 31/12.

Sjaak Bral Als vegetariërs zo veel van dieren houden, waarom vreten ze dan al hun voedsel op? De show „Goedenavond, dames en heren”, opent de hoorbaar Haagse cabaretier Sjaak Bral zijn 21ste oudejaarsconference. Maar verder zal hij trachten genderneutraal te zijn. Al was 2017 in menig opzicht het jaar van de vrouw. De onderwerpen Zingend en grappen makend zet Bral de vrouw op een voetstuk. Verder bespreekt hij woorden met een seksistische (lidwoord!) of dieronvriendelijke lading, het verdwijnen van de praatpaal en het resultaat van de coalitievorming: „Dit kabinet heeft een beetje iets van een moetje, maar ja, dat zijn die christenen wel gewend.” De moraal Over de omstreden dividendbelasting: „Dividend begint met dief.” Vaarwel 2017 , t/m 31/12. Ook op TV West, 31/12, 19.00 uur.

Guido Weijers Als je 72 maagden wilt, kun je beter cabaretier worden Foto Loens Media De show „Je mag van mij vijf keer per dag naar het oosten bidden,” houdt Guido Weijers de moslims voor, „zolang je het westen maar niet de rug toekeert.” Zijn specialiteit: spitse satire en platte grappen in één programma. De onderwerpen Van de klimaatcrisis, de politiek en de sociale media tot en met plastische grollen over openbare toiletten in het algemeen en Patricia Paay in het bijzonder. En veel kwinkslagen op statistische basis. Zoals zijn bevinding dat ook dementerenden stemrecht hebben – en dat er genoeg dementerenden zijn voor drie Kamerzetels. Welnu: welke partij heeft drie Kamerzetels? Denk. De moraal Met een buiging naar Eberhard van der Laan: „Zorg goed voor de wereld en elkaar.” Oudejaarsconference 2017 , t/m 31/12. RTL4, 31/12, 22.00 uur.

Dolf Jansen & Louise Korthals Orkanen hebben vrouwennamen. Ze komen langs en je bent je spullen kwijt Jaap Reedijk De show Liedjes, grappen en verhalen van een verrassende gelegenheidscombinatie: de oudejaarsroutinier Dolf Jansen en het veel jongere kleinkunsttalent Louise Korthals geven elkaar de ruimte. En hoe genderneutraal is hun publiek? Jansen wijst op de eerste rij: „Ik zie hier werkelijk geen enkel geslachtskenmerk.” De onderwerpen Veel over nepnieuws, orkanen, gewone Nederlanders, de Spoorwegen, economische logica en politieke actualiteiten. Jansen: „VVD-integriteitscommissie vind ik het mooiste woord in onze taal. Net zoiets als PvdA-massabijeenkomst.” De moraal Gedeeld leed schept gemeenschapszin: „Een heel klein beetje Nouri is genoeg.” Omdat we het waard zijn , t/m 31/12.

HZT/NUT Orde van de dag Als de aarde rond is, en niet plat, waarom hebben wij dan platte zolen? Moon Saris De show Tien acteurs, zangers en schrijvers spelen, onder auspiciën van het Zuidelijk Toneel, een terugblik in sketches, liedjes en monologen. Aangeduid als „een poging om iets te begrijpen van de tijd waarin we leven”. De onderwerpen Een ietwat onnozele amateurtoneelspeler die voor Richard III repeteert, bewierrookt zijn idool Kevin Spacey, twee mansgrote panda’s doen een bedremmeld dansje, een mannenkoortje bezingt de #MeToo-revolutie („we hadden de macht in handen / en dat noemden we dan vrij”), een powerpointpresentatie over het merk Trump en een vluchtelinge uit Eritrea met haar favoriete Nederlandse lied: „Als je mekaar niet meer vertrouwen kan…” De moraal Nepnieuws: „De kikkers worden homoseksueel en dat komt door het water.” Ouds & Nieuws Show 2017, t/m 31/12.

NRC Cultuurgids Wat moet je deze week zien, horen of luisteren? Onze redacteuren tippen en recenseren Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 27 december 2017