CU-lijsttrekker Gert-Jan Segers en Arjen Lubach tijdens het debat in de Pieterskerk. Beeld anp

Geen onderwerp dat normaal gesproken een mensenmassa op de been brengt en toch gebeurt dat deze maandagavond. Vanwege de onverwachte stormloop is de organisatie uitgeweken naar de Pieterskerk.



Als de bijeenkomst iets bewijst, dan is het de komeetachtige ontwikkeling van de tv-satiricus en zijn programma Zondag met Lubach. Met hem is de moraal weer brandstof voor tv-satire en dat blijkt in gepolariseerde tijden uitstekend te werken.



Politicoloog Mark Boukes ziet in Lubachs succesformule een factor in de verkiezingen. Boukes doet onderzoek naar de invloed van satire op de publieke opinie. Daarvoor volgt hij nu een groep kiezers. Conclusies zijn daarom pas na 15 maart te trekken, zegt Boukes. 'Maar het soort satire dat Arjen Lubach bedrijft, heeft beslist invloed.'

Humoralist

Zelf lijkt Lubach er behoorlijk door van slag. 'Dit is echt uit de hand gelopen', zijn z'n eerste woorden in Leiden. Twee jaar geleden werd Arjen Lubach, naar eigen zeggen, nog verward met Jamai. En vorig jaar was een Groningse kroeg groot genoeg om hetzelfde onderwerp onder de loep te nemen.



Kees van Kooten noemt zijn navolger 'een humoralist', een mengvorm van humor en moraal . Volgens de 75-jarige Van Kooten heeft Lubach helemaal zijn draai gevonden als een type dat geen type is. 'Waarbij die stem in verontwaardiging zo mooi omhoog kan schieten.'

Lees ook: In een uitverkochte kerk discussieerden Arjen Lubach en CU-leider Segers vorige week over religie. De bijeenkomst werd vooral een illustratie van zijn razendsnel groeiende populariteit.

Hoewel Van Kooten zelf in Lubach de stem van Herman Finkers herkent ('Een wijs woord uit de provincie'), is de verwantschap met zijn eigen tv-verleden groter. Samen met Wim de Bie vormde hij decennialang een duo dat de politiek duchtig de maat kon nemen.



Het geheugen van de oudere tv-kijker ligt vooral opgestapeld met de politieke typetjes die ze uit hun mouw leken te schudden. Het sterkst leeft hun politieke cabaret voort als De Tegenpartij. In de huid van het Haagse penozeduo Jacobse en van Es werd een rechts geluid gehoord dat destijds niet gangbaar was. Toen de werkelijkheid de satire dreigde in te halen, lieten Van Kooten en De Bie hun alter ego's sneuvelen bij een staatsgreep op het Binnenhof.



Anders dan zijn illustere voorgangers gaat Arjen Lubach recht op zijn doel af. In schijnbaar logische redeneringen tilt hij de werkelijkheid naar het niveau van satire. Zo werd staatssecretaris Wiebes van Financiën in hoogsteigen persoon een politiek typetje. Aanleiding was zijn tekortschietende toezicht op de belastingdienst. 'Knap gemaakt', zegt Eric Wiebes er nu over. Meer wil hij niet kwijt over de impact van het programma.



Lees verder onder de video.

Stenen in de Hofvijver

Zo heeft Arjen Lubach al een paar stenen in de Hofvijver gegooid. Minister Schippers voelde zich geroepen haar echtgenoot in bescherming te nemen nadat Zondag met Lubach diens rol als zorgconsultant in twijfel trok. Handelsverdrag TTIP werd een heuse kwestie nadat Lubach het tegen het licht hield. En zelf speelde de presentator een hoofdrol door zich op te werpen als Farao der Nederlanden. Het burgerinitiatief dwong een Kamercommissie in actie te komen.



Zondag met Lubach is aan zijn derde seizoen bezig en heeft langzaam maar zeker aan kijkdichtheid gewonnen. Een maand geleden waren dat voor het eerst meer dan een miljoen kijkers. De boodschap aan president Trump heeft de programmamakers geen windeieren gelegd. In Leiden werd Arjen Lubach gevraagd hoe vaak die video wereldwijd al is bekeken. Tachtig miljoen keer, luidde zijn voorzichtige schatting. 'Maar ik kan er tien miljoen naast zitten.'



Lees verder onder de video.

Dankzij de nieuwe kanalen is Lubachs reikwijdte onvergelijkbaar veel groter dan die van Van Kooten en De Bie destijds. De social media werken als een multiplier. Zodoende werd de aanval op Geert Wilders al een miljoen keer herbekeken op You Tube. Op die manier wordt zo'n aanklacht tegen Wilders meer dan preken voor eigen parochie.



Juist daarom denkt politicoloog Boukes dat Lubachs invloed niet moet worden onderschat. Zijn aanpak wordt in de communicatie gedefinieerd als een parasitair genre. Lubach bedient zich van journalistieke middelen, maar veroorlooft zich vervolgens de vrijheid daaruit eigen conclusies te trekken.



Hij heeft die werkwijze afgekeken van Amerikaanse komieken als Jon Stewart, die de waarheid als vanzelfsprekend naar zich toetrekken. Dat vereist een parmantig zelfvertrouwen en dat gaat Lubach steeds beter af.

Tijdens het debat maandag in Leiden werd duidelijk dat Lubach weinig moet hebben van een prominente rol. Om die reden stak hij ook een stokje voor een geplande livestream.



Kees van Kooten raadt Arjen Lubach ook aan vooral een nar te blijven: 'Een satiricus geeft commentaar en neemt geen standpunt in. Anders zou je jezelf uitrangeren.'