Vrijetijdsreizigers zijn veel belangrijker voor Schiphol dan beleidsmakers aannemen. Een strikte scheiding tussen zakelijk verkeer en vrijetijdsverkeer is niet mogelijk. Eenzijdige nadruk op zakelijk verkeer voor Schiphol is nadelig voor de Nederlandse welvaart.

Dat is de conclusie van een studie van economisch onderzoeksbureau SEO in opdracht van reisbrancheorganisatie ANVR. Het onderzoek wordt vrijdag gepubliceerd.

De uitkomst staat haaks op het huidige beleid voor de luchtvaart, waarbij vakantievluchten minder belangrijk voor de economie worden geacht. De schaarse ruimte op Schiphol moet bij voorkeur worden toegekend aan vluchten naar zakelijke en intercontinentale bestemmingen.

Dit zogenoemde selectiviteitsbeleid, bedacht in 2008, is de afgelopen tien jaar nauwelijks uitgevoerd door de groei van budgetmaatschappijen op Schiphol. Anders dan netwerkmaatschappijen als KLM, die veel overstappende passagiers vervoeren, vliegen maatschappijen als easyJet en Vueling van Schiphol naar de bestemming (‘point-to-point’).

Vrijetijdsmotief

Volgens SEO is het onderscheid tussen deze twee soorten maatschappijen achterhaald. Het aantal vrijetijdspassagiers (zowel vakantiegangers als bezoekers van familie en vrienden) is sterk gegroeid op Schiphol. Hun aantal verdubbelde van 24 miljoen in 2000 naar 48 miljoen in 2018. Het aantal zakelijke passagiers (op reis voor werk) groeide veel minder hard: van 16 miljoen in 2000 naar 23 miljoen in 2018. Twee van de drie passagiers reizen nu met een vrijetijdsmotief. Vluchten van netwerkmaatschappijen zijn voor 65 procent gevuld met vrijetijdspassagiers.

Het is daarom volgens SEO niet vol te houden dat alleen het zakelijke verkeer bijdraagt aan het netwerk van Schiphol, met 327 directe bestemmingen. „Beide reismotieven dragen in belangrijke mate bij aan de instandhouding van het hoogwaardige bestemmingennetwerk van Schiphol.”

Daarnaast concludeert SEO dat de vrijetijdspassagiers veel bijdragen aan de Nederlandse welvaart. De helft van de 2,7 miljard euro die netwerkmaatschappijen jaarlijks bijdragen aan de nationale welvaart komt van vrijetijdspassagiers. Bij point-to-point-maatschappijen gaat het om 1,3 miljard euro van de 1,7 miljard euro welvaartsbijdrage.

ANVR-directeur Frank Oostdam is blij met de uitkomst van de studie. „Dit tekent de emancipatie van het vrijetijdsverkeer op Schiphol. Het laat zien dat vakantievluchten wel degelijk hoogwaardig zijn.” Is de conclusie niet verdacht in lijn met de wens van de opdrachtgever? „Nee, SEO is een gerenommeerde instelling, ze passen zich niet aan aan de opdrachtgever.”

Het selectiviteitsbeleid moet volgens Oostdam op de schop: voor de groei van Schiphol is duurzaamheid als criterium belangrijker dan het onderscheid tussen zakelijk en vrije tijd.

Lees ook: Is verdere groei van Schiphol onontkoombaar, of niet?

Lelystad Airport

Het onderscheid tussen zakelijk en vrijetijdsverkeer is cruciaal bij de omstreden groei van Lelystad Airport. Vakantievluchten moeten uitwijken naar Lelystad om op Schiphol ruimte te maken voor zakelijk en intercontinentaal verkeer.

Moet behalve het selectiviteitsbeleid nu ook het plan voor Lelystad Airport in de prullenbak? Oostdam: „Zeker niet, Lelystad moet zo snel mogelijk open. Op korte termijn is die capaciteit nodig. Op langere termijn moet er een andere invulling komen.” Hoe duurzaamheid als criterium zal leiden tot een andere verdeling tussen Schiphol en Lelystad Airport weet Oostdam nog niet.

Schiphol heeft het SEO-onderzoek al gezien, zegt een woordvoerder. „In deze discussie gaat het veel over het type reiziger of maatschappij, maar voor Schiphol is de bestemming leidend. Als we kunnen groeien, hebben we een voorkeur voor nieuwe economische centra. Nu is dat India, met name Chennai. Dat wordt dan primair een bestemming voor zakelijke reizigers, maar het is ook aantrekkelijk voor toeristen.” Lelystad Airport blijft de luchthaven voor evidente vakantiebstemmingen rond de Middellandse Zee, zegt de Schiphol-woordvoerder. „Vliegen van Lelystad naar Chennai ligt niet erg voor de hand.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 17 mei 2019