Als je in de jaren zestig en zeventig een demonstratie wilde organiseren, had je een stencilmachine nodig en een club gelijkgestemde mensen. Op een schrijfmachine werd een waslaag op een doorlaatbare plaat beschreven en indien nodig hier en daar weer dichtgesmeerd met correctie. Die tekst werd in een drukmolentje honderden malen gekopieerd op vellen met wat vlekkerige letters. Die vellen moesten worden bezorgd door gelijkgestemden op pleinen, universiteitshallen en onder kennissen.

‘Kom in verzet’, een vaak gestencild parool.

Tegenwoordig schrijf je een tweet op je telefoon en verspreid die in een seconde onder je volgers. Slaat het zinnetje aan, dan vermenigvuldigen zij die tweet, soms naar duizenden. Van het jaren-zestigcliché ‘kom in verzet’ maak je #kominverzet, een hashtag die nog verder wordt verspreid via andere tweets over dit onderwerp. En zo kan een enkel zinnetje binnen tien minuten exploderen.

Als elke burger zo’n machtig publiciteitswapen in handen heeft, dan zouden de jaren tien moeten zinderen van activisme. Geen sprake van. Mensen hebben misschien honderd volgers en de meeste mededelingen blijven daar hangen. Het engagement blijft meestal beperkt tot het telefoonschermpje, demonstreren met de duimen. Hoe later het is, des te bezopener de uitingen. Van de honderdduizenden duimdemonstraties per dag zie je maar weinig terug op straat.

Maar nu zijn er opstootjes en geweldplegingen tegen de komst van asielzoekerscentra en de overheid maakt zich nu bezorgd over wat er digitaal passeert. De berichtjes zijn met trefwoorden en speciale programma’s gemakkelijker te onderscheppen dan papier. Heftige gevoelens worden direct kenbaar voor de politie. Er is al heel wat opgespoord. IS en zijn Nederlandse bondgenoten die proberen via internet strijders in Syrië te mobiliseren. Racistische oproepen of beledigingen. Die zijn ook wel door de rechter bestraft. Maar de politie kijkt ook naar legaal verzet.

En zo kwam het dat Mark Jongeneel, eigenaar van een incassobureau, zelf een streng bezoekje kreeg. Van twee politieagenten, onder wie de wijkagent. In een tweet had hij geschreven: „Het college van #Sliedrecht komt met het voorstel om de komende 2 jaar 250 vluchtelingen op te vangen. Wat een slecht plan! #KominVerzet.” Hij had er niet bij gezegd „met hooivorken”. Toch kwam het gezag langs. Hij moest op zijn toon letten. Demonstreren kan alleen met vergunning.

Het was een goede impuls van de overheid om in het echt te reageren op een duimdemonstrant. Die ziet voor het eerst echte, fysieke gevolgen van het toetsen op zijn schermpje in plaats van andere berichtjes. De overheid verschanst zich niet achter een anoniem 0900-nummer maar voert een echt gesprek. Alleen had Sliedrecht de verkeerde functionaris ingezet. Jongeneel, jurist, had geen wet overtreden, maar slechts ingeduimd wat hij op dat moment dacht over een centrum voor 250 asielzoekers in het 25.000 inwoners tellende dorp Sliedrecht.

Een politieagent is er alleen voor wetsovertredingen. Daar was hier geen sprake van. Als het gezag toch iemand wil sturen, kan dat beter een vertegenwoordiger van de gemeente zijn. Die kan hem aanspreken op zijn verantwoordelijkheid als volwassen dorpsgenoot: „Wat is uw probleem? Hoe zou u dat dan willen oplossen?” Zulke gesprekken zijn belangrijk omdat uit peilingen van het Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt dat vooral laagopgeleiden in meerderheid moeite hebben met immigratie en moslims. Uit het sturen van politie spreekt angst voor rapalje. Maar met de wensen van laagopgeleiden moet ook rekening worden gehouden.

Een gelijkwaardig gesprek thuis kan geweld en opstanden tegen asielzoekers voorkomen. De gemeentelijke democratie is zwak. Benoemde burgemeesters moeten uitvoeren wat het rijk heeft gevraagd. Gesprekken in kleine kring werken beter dan een massabijeenkomst met camera’s erbij.

Na het bezoek van de politie tweette Jongeneel dat hij #kominverzet beter niet had kunnen gebruiken. Ook al mag het. Het was beter geweest als zijn bezoekers geen pet op hadden.

Maarten Huygen is redacteur van NRC.

student Op vaderlijke toon „Voor mij, als dorpse student, is de politie een teken van veiligheid. Ze weten wat er speelt in het dorp, en als je een keer geen lichtjes op je fiets hebt, krijg je niet alleen een boete maar ook een setje lichtjes. Om te kunnen weten wat er speelt in het dorp, is het belangrijk dat de politie op de hoogte is van wat er gebeurt op social media. Social media is in de 21ste eeuw een verlengde van de tastbare samenleving. Natuurlijk is er vrijheid van meningsuiting. Maar dit is niet hetzelfde als haatzaaien. De scheidslijn is dun. De ervaring leert ook dat de gemiddelde twitteraar niet beseft welk effect en welke reikwijdte tweets kunnen hebben. En dat gaat niet alleen om mensen die de mening van de heer Jongeneel zouden kunnen delen. Er zouden ook mensen aanstoot kunnen nemen aan zijn tweets. De waarschuwing van de politie is ook in het belang van zijn veiligheid. Hoe erg is het dat de politie hem wijst op de mogelijke gevolgen van zijn tweets? Is hij geboeid afgevoerd, gemarteld en in het cachot gegooid? Nee, hij is waarschijnlijk op vaderlijke toon toegesproken. Dat kun je intimidatie noemen, betutteling, of gezond verstand. Gelukkig mag iedereen ook daar een mening over hebben. Echter, vergelijkingen met de DDR vind ik smakeloos. Naar mijn mening is better safe than sorry altijd de beste optie. Vooral in deze Zeitgeist waar een gevoel van veiligheid een schaars goed is. Daar mogen de mensen die de heer Jongeneel steunen heel anders over denken.” Jeyantha Kathiravelu (20), PvdA-burgerraadslid in Sliedrecht

Politie Wij zijn er voor iedereen „Agenten die op straat opvallende zaken zien, spreken mensen ook aan op hun gedrag. Dat is op social media niet anders. Als daar opruiende of dreigende teksten worden gebruikt, dan kan het zo zijn dat de politie daarover met je in gesprek wil. De vrijheid van meningsuiting staat buiten kijf. Maar er zijn altijd grenzen. Onder het gezag van burgemeester en OM staan wij voor die grenzen. Een manier om die grenzen te bewaken, is om in gesprek te gaan met mensen die die grenzen opzoeken of overschrijden, bewust, maar vaak ook onbewust. Als wij zo kunnen voorkomen dat mensen zich bedreigd voelen, bijeenkomsten escaleren, de kloof in de samenleving wordt vergroot, er strafbare feiten worden gepleegd, dan zijn wij in onze opzet geslaagd. Dat doen wij ongeacht afkomst of gezindheid. Wij zijn een politie voor iedereen.” Joop Kemperman, woordvoerder Nationale Politie