Wat doe je als je over een paar minuten live moet voor honderdduizenden Journaal-kijkers terwijl er achter je een vrouw met een megafoon klaarstaat om „NOS is fake news” te schreeuwen? Hiermee werd verslaggever Eva Wiessing geconfronteerd bij de boerendemonstratie van 16 oktober in Den Haag. Haar oplossing: een lokverslaggever. Collega Ardy Stemerding nam haar plaats in naast de satellietwagen waardoor de schreeuwende vrouw daar hoopvol bleef wachten. Wiessing glipte intussen weg met mobiele live-set en zette elders de uitzending voort. Missie geslaagd voor de NOS.

Twee maanden later wisten andere demonstranten dezelfde boodschap wél het Journaal binnen te smokkelen. Op het pleintje voor de NOS in Hilversum werd verslaggever Edwin van den Berg live met stickers beplakt. Hij pulkte er een van zijn jas en las de slogan erop voor. „Daar zijn ze dus ontevreden over: ‘NOS is fake news’.” Voor de meeste kijkers zal dit de eerste keer zijn geweest dat ze de slogan hoorden. NOS-verslaggevers kennen hem echter al een tijdje. Bij demonstraties is hij te zien op truien, shirts en jasjes. De stickers zijn van Middelburg tot Maastricht gespot. Wie is er verantwoordelijk voor deze mediaguerrilla?

Dat blijkt Tilasmi Frigge (55, bij geboorte nog Ronaldus Johannes Jozef geheten), een activist die anti-NOS-merchandise verkoopt via zijn Facebookgroep ‘Burgerlijke Ongehoorzaamheid’. Gewapend met selfiestick schiet hij filmpjes voor zijn YouTube-account, ‘De Ommekeer’. Hij trotseert wolken traangas om verslag te doen van gele hesjes in Toulouse, wordt in Den Haag gearresteerd voor het plakken van zijn stickers en reist naar Davos om het World Economic Forum bij te wonen.

De thema’s die hij aansnijdt zijn klassiek rechts, zijn denktrant achterdochtig. Zwarte Piet afschaffen? Verzinsel van ‘Sorostypes’. Klimaatverandering? Hoax. MH17? Anti-Russische propaganda. Eind december deelt hij in kerstmanpak cadeautjes uit aan winkelend publiek in Nijmegen, twee maanden daarvoor maakt hij NOS-verslaggever Robert Bas op straat uit voor ‘landverrader’. „Dit is er één jongens!”, schreeuwt hij naar het mobieltje op zijn selfiestick. „Onthou zijn gezicht!”

Ook NRC wordt met wantrouwen begroet. Frigge stemt alleen in met een interview als hij dit mag uitzenden op Facebook in zijn eigen studio. Zo geschiedt. Aan het plafond hangt een ‘NOS is fake news’-rompertje. Hij beschuldigt journalisten ervan verdeeldheid te zaaien, waarschuwt voor de Derde Wereldoorlog, en serveert de verslaggever een oliebol.

Gevlucht voor schuldeisers

Frigges persoonlijke leven wordt gekenmerkt door vergelijkbare tegenstrijdigheden en is online door hemzelf gedocumenteerd. Hij wordt geboren in Nieuwerkerk aan den IJssel, 1964. Zijn vader heeft een pompstation en is D66-raadslid. Zijn moeder, een kralenverkoper, verlaat die man als Frigge 11 is en sluit zich met haar zoon aan bij een Bhagwan-commune. Frigge rondt de havo af en verandert ‘Ronald’ in ‘Shanti Tilasmi’.

Na omzwervingen door kraakpanden krijgt hij in 1996 een dochter. Hij verdient de kost als timmerman, woont in een appartement. Dat burgerbestaan dondert als een kaartenhuis in elkaar als hij na de crisis door opstapelende schulden zijn huis kwijtraakt. Hij laat zich uitschrijven om buiten bereik van schuldeisers te blijven en betrekt een caravan, alwaar hij eigen groente verbouwt. Hij geeft uiting aan het onrecht dat hij ervaart door ten strijde te trekken tegen het monetair systeem. Hij organiseert een debat in Café De Libertijn in Den Haag met Joost Niemöller en George van Houts.

Op Facebook etaleert hij een duisterder denktrant. Vooral Joden moeten het ontgelden. Ze „bezetten 70 procent van de topfuncties in de regering”, willen „dood en verderf” en zijn met „een zionistisch plan” bezig om Europa met migranten te overspoelen. Zes miljoen doden? Een „gelogen aantal.”

Invloedrijk netwerk

Het levert allemaal weinig op. De Facebookgroep waarin Frigge zijn ideeën aan de man probeert te brengen kampt met een teruglopend ledenaantal en zijn YouTube-filmpjes halen niet meer dan een paar honderd kijkers. Daarin komt verandering als hij eind 2018 met een stapel stickers naar een demonstratie van de gele hesjes in Den Haag trekt. Opschrift: ‘NOS is fake news’. Iedereen wil er een. Het succes overrompelt ook Frigge. Hij laat een jasje maken met dezelfde tekst en is vanaf dat moment bijna altijd daarin te zien. Hij lijkt geleerd te hebben zich gematigder te uiten. „Geen complottheorieën”, adviseert hij de hesjes. „Praat alleen over waar je verstand van hebt, anders maakt de pers je af.”

Die formule werkt. Niet alleen haalt hij nu tienduizenden views, er duiken ook bekende gezichten op in zijn filmpjes. Thierry Baudet: „Een actie als deze juich ik alleen maar toe.” Arnold Karskens: „Waarom kom je niet iets doen voor Ongehoord Nederland?” Fvd-senator Bob van Pareren gaat met hem zitten voor een interview en nodigt hem uit op zijn werkkamer. „Hij wilde dat ik cameraman voor Forum werd”, zegt Frigge. (Een Forum-woordvoerder zegt dat „er geen toezeggingen zijn gedaan”.)

Ook anderen weten Frigge ineens te vinden. Zo vertelt hij dat hij bij zijn bezoek aan Davos Elena Plotnikova leert kennen, een pro-Russische activiste die eerder de pers haalde toen ze aangifte deed tegen Alexander Pechtold wegens discriminatie van Russen. Zij voedt Frigge met ideeën voor zijn YouTube-kanaal. Ze stelt hem voor aan ene ‘Sergei’, een man die de Oekraïense regering van „misdaden tegen haar eigen volk” beticht. Frigge interviewt hem. Ze nodigt Frigge uit voor de presentatie van Call for Justice, een documentaire van voormalig RT-journalist Yana Yerlashova waarin geïmpliceerd wordt dat Rusland onterecht de schuld krijgt van MH17. Ook hier is Frigge aanwezig. (Plotnikova weigerde vragen van NRC te beantwoorden.)

Ook blijkt uit berichten op zijn Facebook dat hij al jaren contact heeft met Natalia Vorontsova, een andere pro-Russische activist. Het was waarschijnlijk Vorontsova die het live-optreden van Wiessing op het Malieveld dreigde te verstoren. Desgevraagd laat ze weten daar aanwezig te zijn geweest, waar ze „NOS fake news gedaan” heeft met „Nederlandse medestanders”.

Frigge heeft naar eigen zeggen „geen vaste woon- of verblijfplaats” en overleeft dankzij de bijstand, ook financieel, van een netwerk van gelijkgestemden. Het NOS bashen gaf deze donatie een impuls, vertelt Frigge. Soms komt die bijstand met suggesties. Zo zijn de ‘NOS is fake news’-shirtjes bedacht door een mecenas die ook de rekening ervoor betaalde. De stickers worden soms gesponsord. „Door gewone mensen met weinig geld”, aldus Frigge. „Ik heb geen Soros.” Omdat hij gebukt gaat onder schulden, heeft hij geen Nederlandse rekening. Wie stickers wil, moet geld overmaken naar Duitsland. Frigge liet er tienduizenden drukken, maar verdiende er weinig aan, zegt hij. „Ik geef veel weg.”

Rabiate mediakritiek salonfähig

Dakloos, praktisch failliet, en wekelijks de straat op om te strijden tegen de NOS. Wat drijft Frigge? Wat is er precies mis met de omroep? Frigge toont een stikstofgrafiek. Doordat per hectare wordt gemeten scoort ons land het hoogst van Europa. Onterecht, vindt hij: Nederland is immers dichtbevolkt. Hij haalt een stuk aan over een VN-rapport dat Zwarte Piet bekritiseert. Niet wetenschappelijk, aldus Frigge. Waarom besteedt de NOS er dan aandacht aan, vraagt Frigge zich af.

Is dit nou fake news? Misschien niet echt. Maar „de NOS kun je moeilijk betrappen op onwaarheid”, zegt hij. Wat de NOS hem wel biedt: een dankbaar doelwit. Het Holocaustrelativisme trok geen likes, maar met zijn journalistenhaat vindt hij wel aansluiting bij een kritische massa. Rabiate mediakritiek is salonfähig geworden. „Het is de Zeitgeist”, zegt Frigge. Ook de NOS-verslaggevers zien hem als iemand die zich laaft aan een groeiend vijandig sentiment tegen de media. Een kleine, maar groeiende groep. Zorgelijk, aldus Eva Wiessing. Nu kan ze zich nog verbergen voor een saboteur met megafoon, maar verstoppertje spelen is voor een verslaggever geen langetermijnstrategie. „Ik wil ongestoord mijn werk kunnen doen.”

Met medewerking van Wilmer Heck

Verslaggever Edwin van den Berg: „Ik heb het niet als intimiderend ervaren, maar je wordt toch even gestoord in je werk. Niemand hoort meer wat je zegt. Het gaat alleen maar over dat stickerakkefietje. (..) Als je op straat reacties vraagt, reageren mensen vaker afwijzend dan voorheen. ‘O, de NOS? Die maakt er toch een heel ander verhaal van. Linkse kerk. Het politiek correcte Journaal.’ Ik zou iedereen die ons dat verwijt willen uitnodigen om te komen kijken op de redactie. Ook met de stickerplakkers zou ik graag een kop koffie drinken om te vragen waarom ze dat precies deden. Ook wij maken natuurlijk soms fouten, maar we zijn dan de eerste om dat toe te geven. We proberen elke dag beter te werken dan de dag daarvoor.” Hoofdredacteur NOS Nieuws Marcel Gelauff: „Ik zie deze man als exponent van de tijd waarin wij leven. Je ziet ook dat Nederlandse politici zich steeds vaker onbeargumenteerd en ongefundeerd uitlaten over allerlei zaken. Het gaat dan met name om mensen in de kring van Thierry Baudet en de PVV. Volstrekt onterechte, loze beschuldigingen. Het is vooral om een beeld te creëren en daarmee aanhang verwerven: meer een middel dan een doel. Zoek maar eens wat tweets van Baudet op. Het beschadigen van de journalistiek lijkt vaak doel op zich. Dat vind ik ernstig. Het is nogal een verantwoordelijkheid die je op je schouders neemt als politicus.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 7 januari 2020