'De regering-Michel? Ze moet vallen.' De petjes en vlaggen zijn besteld, de borst is nat gemaakt. De bloeddruk bij de Franstalige socialistische vakbond stijgt met de seconde. Bezoek aan de syndicale broeinesten Luik en Charleroi. 'Probeer de honden maar eens in hun hok te houden.'

Met een brede grijns staat Julien Dohet me op te wachten. De politiek secretaris van de socialistische bediendevakbond draagt een rode sjaal en dito brilmontuur, en loodst me door een gang met rode muren en stoeltjes. 'Sorry dat ik anderhalf uur te laat ben', zeg ik. 'De trein uit Gent heeft er drie uur over gedaan om in Luik te geraken door vakbondsacties in het station Guillemins.' Dohet lacht zijn tanden bloot. 'Niet erg. Het is onze schuld dat je te laat bent.' Hij doet geen moeite om de trots in zijn stem te verbergen.

Uit ongerustheid over de maatregelen in het regeerakkoord legden treinbestuurders in Luik en Charleroi de voorbije week spontaan het werk neer. De socialistische vakbond distantieert zich officieel van de wilde stakingen. Maar in de Vurige Stede, zoals Luik wordt genoemd, juichen de kameraden ze toe. Ook de spontane actie van de Naamse FGTB-delegatie, die naar Brussel afzakte om het hoofdkantoor van de MR te bekogelen met verf en rookbommen, kan op sympathie rekenen. Al zal geen enkele vakbondsbons dat openlijk toegeven.

Thierry Bodson, de onlangs herverkozen topman van de FGTB, de Franstalige vleugel van het ABVV, is de rust zelve als we hem ontmoeten in zijn kantoor in de Hoogstraat in Brussel. Zijn bureau is netjes opgeruimd, aan de kapstok hangt een rood hesje, aan de muurde ingelijste boodschap 'Le capitalisme nuit gravement à la santé'.

De FGTB - voluit Fédération Générale du Travail de Belgique - is veruit de grootste vakbond in Wallonië. Maar Bodson beseft dat dat niets betekent. Als hij iets wil bereiken, moet hij de andere bonden meekrijgen, en moeten ook Vlamingen de straat op. 'Het slechtste wat kan gebeuren, is dat er een grote spontane actie enkel in Wallonië ontstaat. Dat is koren op de molen van de N-VA en de centrumrechtse coalitie. 'Zie je wel? Die Walen willen niet werken, ze leggen meteen het land plat.''

'In sommige fabrieken komt het er nu op aan de honden in hun hok te houden', verwoordt een vakbondsman het. Een van die honden is Claude Podorieszach. De potige zestiger is al 14 jaar hoofd van de syndicale delegatie bij FN Herstal. Nog voor de Zweedse regering een feit was, nog voor er sprake was van een regeerakkoord, legde hij de fabriek al plat. 'Toen twee weken geleden bekend raakte dat de regeringsonderhandelaars de pensioenleeftijd wilden optrekken, stond iedereen binnen vijf minuten buiten. C'est comme ça chez Herstal. Als syndicale onrust opborrelt, zijn wij de kanarie in de koolmijn. En daar zijn we trots op'.

Het bedrijf speelt een aparte rol in de syndicale geschiedenis van ons land, als aanvoerder van de sociale strijd. Vandaag telt de wapenfabriek nog een kleine 1.400 personeelsleden, maar in de hoogdagen waren dat er 14.000. In 1966 legden 3.800 arbeidsters - les femmes machines werden ze genoemd - drie maanden (letterlijk) de wapens neer omdat ze een derde minder betaald werden dan hun mannelijke collega's. Het was een van de grootste syndicale acties ooit in België, en in Europa een van de eerste stakingen met als doel gelijk loon voor gelijk werk.

Gekookte kikker

Claudes moeder was een van de stakende vrouwen. 'Mijn beide ouders werkten in de fabriek. Ze hadden ook rekeningen te betalen, leningen af te lossen. Ze kwamen maanden zonder inkomen te zitten. Toch heeft mijn vader mijn moeder gesteund. Ik hoor jonge mensen vandaag zeggen dat ze het zich het niet kunnen permitteren om te staken. Maar staken is investeren in de toekomst! Als we niets doen, wordt het alleen maar erger. We zijn als kikkers die langzaam gekookt worden tot ze barsten. Voor mezelf hoef ik niet meer te staken, ik mag straks met pensioen. Ik staak nu voor mijn kinderen en mijn kleinkinderen.'

Hij trommelt met twee vingers op tafel. 'Alhoewel, ik ben ook bang voor mezelf. Ik ben zestig, maar ik voel me nog twintig. Ik heb geen zin om straks met een dekentje over mijn benen naar brol op televisie te zitten kijken. Ik wil leven. Dat kost geld. Ik ben een zware astmapatiënt. De afbouw van onze sociale zekerheid baart me zorgen.'

In de fabriek van Herstal ligt de syndicalisatiegraad op honderd procent. Iedereen is lid van de vakbond. Negen op de tien zijn bij de 'sossen'. Is het vandaag moeilijker dan vroeger om jongeren te mobiliseren? 'Nee. Ik ben ook jong geweest. Toen ik twintig was, was mijn belangrijkste bekommernis in het leven naar de hitparade luisteren. Maar als de ouderen in de fabriek zeiden: 'Il est temps qu'on sort', dan ging ik de straat op. Omdat ik ervan uitging dat ze wisten waarover ze spraken. Zo gaat het nog steeds.'

'En vandaag is het hoog tijd', vult René Fafchamps, de syndicale afgevaardigde van Techspace Aero, aan. Na FN is dit het grootste bedrijf in de regio - vroeger een onderdeel van FN Herstal, nu eigendom van het Franse Saffran. 'Meer stakingsbereid dan vandaag kan je ons niet krijgen. Er zijn haast te veel redenen om het werk neer te leggen. Het loon wordt bevroren, er is de indexsprong, de pensioenleeftijd wordt opgetrokken, de brugpensioenen verdwijnen...'

Hij is geen man die er doekjes om windt. 'Dat hele regeerakkoord is imbuvable. Mijn haar komt recht als ik hoor dat het koopkrachtverlies door de indexsprong meevalt, gezien de beperkte inflatie. Iemand van 28 jaar verdient bij ons 2.800 euro bruto. Netto betekent dat een loonsvermindering van maar 26 euro per maand. Reken dat eens uit over veertig jaar, een loopbaan. Dan kom je aan 21.700 euro. Een jaarloon! Jongeren beseffen dat onvoldoende. We worden gepluimd, madame.'

Vuisten worden gebald. 'Ils nous prennent pour des cons, pour des imbéciles.' Verontwaardiging loopt uit hun poriën. 'Er valt met deze regering werkelijk níéts aan te vangen. Ze moet weg. We gaan door tot ze weg is. Het regeerakkoord is geschreven op bestelling van de bazen en de rijken tegen de arbeiders. Er stond maar één maatregel in voor ons, les travailleurs: de uitbreiding van het gewaarborgd loon bij ziekte. En wat hebben ze gedaan? Eén zuchtje van de patroons en de hele zwik is uitgesteld.'

Opgesloten ratten

Deze 'ultrarechtse' regering moet weg, daarover zijn ze het allemaal eens. Alleen verschillen top en basis van mening over de tactiek. Topman Bodson: 'Er zijn twee scenario's. Ofwel gaat het meteen branden. Dat heb je als vakbond niet onder controle. Het zou beter zijn als het eerst rustig bleef, zodat we ons actieplan kunnen voorbereiden. Dan kunnen we vanaf november tot de zomer de regering non stop onder druk zetten.'

Claude Podorieszach: 'Laat ons toch stoom afblazen. Die wilde acties hebben een nut. C'est la peur. Als je een rat te lang in een kooitje opsluit, springt ze naar je keel.' De Luikse politiek secretaris zoekt het compromis. 'Akkoord, maar jullie moeten er ook wel staan op 6 november, als er betoogd wordt, en op de nationale stakingsdag. Dat zijn de momenten dat iedereen aan het tellen slaat. Hoeveel mensen konden de bonden optrommelen? Waren dat er meer of minder dan vorige keer?'

Heeft de regering-Michel te vrezen van de woede die zich in de vakbondsnesten en de fabrieken langs de Maas opstapelt? Hoeveel macht heeft een vakbond vandaag nog? Kunnen vakbonden een regering ten val brengen? 'Dat valt moeilijk te voorspellen', zegt Guy van Geyes van het Hiva (KU Leuven). 'We zitten met een nieuwe situatie. Er tekent zich voor het eerst sinds lang een echt gemeenschappelijk vakbondsfront af. De grootste vakbond van het land, het ACV (1,7 miljoen leden), en de socialistische vakbond (1,5 miljoen leden) zitten helemaal op dezelfde lijn. Dat komt omdat de regering-Michel de bonden niet geraadpleegd heeft tijdens de regeringsonderhandelingen. Dat is vrij ongezien in België. Ze werden buitenspel gezet. Aan de andere kant zit je voor het eerst met een regering die vrij immuun lijkt voor vakbondsdruk. Er zit maar één partij in die een link heeft met een vakbond. Enkel CD&V zal de hete adem van het ACV voelen, maar die band was al fel verzwakt.'

Bij de FGTB twijfelen ze er niet aan dat het mogelijk is de regering-Michel ten val te brengen. Dohet: 'Vallen zal ze. Misschien niet meteen, maar het zal geen vijf jaar duren. In Wallonië heeft maar een op vier op de MR gestemd. We moeten ervoor zorgen dat MR-leden zich van pure schaamte niet meer op straat durven te vertonen. En een derde van de Vlamingen heeft niet voor deze rechtse coalitie gekozen, toch? We moeten de druk gewoon blijven opvoeren. Tous ensemble!'

Toch leert de geschiedenis dat nationale stakingen, zoals er één gepland is op 15 december, zelden iets opleveren. Tot de jaren tachtig slaagden de vakbonden erin nog iets uit de brand slepen, maar die tijd lijkt voorbij. Dat ze de regering kunnen doen vallen, is volgens Guy Van Geyes een illusie. 'Er is geen enkele Belgische regering ten val gebracht door een nationale staking. Nog nooit heeft een vakbond een regering kunnen afzetten. Ook niet in Griekenland of Spanje. Wat je wel ziet, is dat regeringen waartegen gestaakt wordt de volgende verkiezingen achteruitgaan. In Zuid-Europese landen zijn regeringen die austerity-programma's hebben doorgevoerd, afgestraft.'

Kurt Vandaele van het European Trade Institute nuanceert: 'Na de winterstaking van 1960-61 schreef de katholiek-liberale regering Eyskens vervroegde verkiezingen uit. Er is toen wekenlang gestaakt. Vooral in Wallonië, en in mindere mate in Vlaanderen. Tot de stakingskassen helemaal leeg waren. De sfeer was grimmig, het leger ging de straat op, er zijn toen zelfs doden gevallen.'

Maar dat was een andere tijd. België was een verzuild land, de economie steunde op productiebedrijven en niet op diensten. Toch vallen volgens Vandaele ook parallellen te trekken. 'Het ging om een rechtse regering die een zwaar besparingsplan wilde doorvoeren.'

Ras-le-bol

Grimmig kan je de sfeer in Le Bastion Rouge, het café van de lokale FGTB-afdeling, niet noemen. De tooghangers kussen en omhelzen elkaar, naar goede travaillistische gewoonte. Een délégué van Caterpillar, een van de grootste bedrijven in de regio, geeft een tournée générale. Christian Viroux is de oudste strijdmakker present, een stamboomsocialist en een van de leiders van de langste staking in de Belgische geschiedenis, in Fleurus. Bij AGC Automotive stond hij 105 dagen aan het piket en hield hij samen met anderen de directie gegijzeld. Niet dat het hielp om de 300 geplande ontslagen tegen te houden.

In Charleroi kloppen de harten nog linkser dan elders. Gauche de la gauche, noemen ze zichzelf. De FGTB van Charleroi, waarvan Viroux tot voor kort vicepresident was, heeft zich afgekeerd van de Parti Socialiste en steunde tijdens de jongste verkiezingen openlijk de communistische partij PTB. 'De PTB was de enige partij die ons kwam steunen aan de piketten. De top van de PS noemde de staking une tâche noir, omdat we het imago van Wallonië besmeurden. Dat heeft er bij mij ingehakt. Mijn hele leven was ik de PS trouw geweest. Ze hebben me verraden.'

Algemeen secretaris Daniel Piron holt van de ene vergadering naar de andere, ook omdat zijn rechterhand ziek thuis zit met een gevaarlijk hoge bloeddruk. 'Le ras-le-bol s' installe. Er is veel werk te doen.' Ook hij gelooft niet dat de redding bij de PS ligt. 'O ja, sinds ze niet meer in de federale regering zitten, zoeken ze weer toenadering tot de vakbond. Ik heb Elio di Rupo de voorbije weken al twee keer gezien. Maar de PS is nu een centrumpartij van intellectuelen die enkel bezig zijn met aan de macht blijven, niet met de verzuchtingen van de arbeiders. Onze strijd zal op straat gebeuren, niet in het parlement. We mogen ons niet beperken tot één vakbond, één partij en één ziekenfonds. Het komt er nu op aan alle linkse krachten te verenigingen in ons land.'