Ikzelf keek er met open mond naar: nadat Diederik Samsom afgelopen donderdag in de Volkskrant weer een plan lanceerde om de vluchtelingencrisis te bezweren, werd hij binnen enkele uren tot drie keer toe vernederd. Tel even mee. Allereerst door coalitiegenoot VVD, die de oproep om vluchtelingen uit Turkije alvast via een luchtbrug naar Europa te halen, ontsteld afdeed als een fatale ondermijning van de onderhandelingen met Turkije (of met „de Turken”, zoals steeds vaag denigrerend wordt gezegd; alsof je in het omgekeerde geval steeds over onderhandelingen met „de Nederlanders” zou spreken).

Vervolgens werd hij aan het mes geregen door GroenLinks, die een motie indiende waarin exact hetzelfde werd voorgesteld als Samsom had gedaan („minimaal 400 vluchtelingen per dag, een maand lang”). En kijk: Samsom en zijn partij stemden vervolgens tegen die motie, want het was dus nooit de bedoeling geweest dat het tweede plan-Samsom echt handen en voeten zou krijgen.

Wel aangenomen werd een nietszeggende PvdA-motie, waarin het kabinet werd opgeroepen de vaart erin te zetten. Oef!

Daarna werd Samsom afgeserveerd door Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, die minzaam liet weten dat het niet handig was als landen eigengereid initiatieven gingen ontwikkelen, de crisis vereist een Europese aanpak.

En diezelfde avond zette Halbe Zijlstra er in Nieuwsuur het mes nog even in – de PvdA-motie die was aangenomen, was nergens concreet. Hij kon er dus goed mee leven, zei hij, met een vals lachje.

Politiek als gebaar – Samsom wist van tevoren dat zijn plan geen schijn van kans maakte. Waarom deed hij dan toch alsof het om een serieus, praktisch voorstel ging, waarmee Rutte naar Brussel moest gaan?

Als het politieke berekening was, dan was het verdomd slecht berekend. En onsmakelijk – want wanneer je zo’n plan lanceert als een serieus voorstel, terwijl je vooraf weet dat het niet meer dan een loos gebaar is, roep je de verdenking over jezelf af dat je de crisis gebruikt om een kwakkelende politieke carrière op te vijzelen. Als je dan begint over kinderen die aan de Macedonische grens in de modder liggen, is het ineens niet meer duidelijk of Samsom er is voor die kinderen – of die kinderen er zijn voor Diederik Samsom.

Samsom speelt Mandela. Je ziet Tony Blair.

Cynisch? Het cynisme zit toch echt bij de PvdA – dat bleek wel toen die partij keihard de motie van GroenLinks wegstemde.

Politiek gezien werd dat de zoveelste afgang. Het zou wat, maar onverkwikkelijk vind ik de manier waarop Samsom steeds een diep humane betrokkenheid uitvent – met vluchtelingen, gehandicapten, achtergestelden, die vervolgens nergens zijn beslag krijgt. Die schrijnende onoprechtheid, dat politiek narcisme, is de reden dat zoveel PvdA-stemmers zijn afgehaakt. Was ik lid, ik zou allang in opstand zijn gekomen.

Volgens de Volkskrant illustreert het plan Samsom „de ondergang van Europa”. Ik zou zeggen, de ondergang van de PvdA. Zachte heelmeesters: de afgelopen maanden heeft de stalen binnenring binnen de PvdA – Samsom, Dijsselbloem, Asscher en Spekman – besloten dat Samsom, ondanks de abominabele peilingen, aan een wedergeboorte toe is. Allemaal spraken ze in het openbaar hun vertrouwen uit in de partijleider, ook voor de volgende verkiezingen. De Haagse pers ging er aanvankelijk in mee.

Door zijn plannen over de vluchtelingencrisis probeert Samsom zich nu te positioneren als de man die tenminste iets probeert te doen, er liggen kinderen in de modder, terwijl de aanpak van Europa struikelt en stagneert. Als GroenLinks hem vervolgens uitdaagt ook echt over de brug te komen, blijkt het plan een humanitair toneelstukje. Dan probeer je niet echt iets aan de crisis te doen, dan probeer je de crisis te exploiteren.

Ik voel me daardoor besmeurd. Het is de ergste vorm van populisme – je bent geneigd erin te trappen omdat het anders dan bij Wilders niet om stugge haat gaat, maar om humanisme. Wie met een beetje hart wil niet dat vluchtelingen een menswaardig bestaan krijgen, niet langer het risico lopen uitgebuit te worden of te verdrinken? Wie kan het aanzien dat opgejaagde gezinnen speelbal worden van bureaucratische procedures en politieke machtspelletjes?

Afgelopen week verdedigde Angela Merkel met vuur haar overtuigingen inzake de crisis op de Duitse televisie. Je kunt voor of tegen haar zijn, ze staat ergens voor. Ze is stevig en oprecht. Vergelijk dat met het optreden van Samsom.

Alsjeblieft, Samsom, stap op.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 5 maart 2016