De VS beschuldigen Moskou al enkele jaren ervan met de ontwikkeling van een nieuwe raket het INF-verdrag te schenden. Beeld EPA

Wat is het INF-verdrag?

Als er één verdrag is dat de nucleaire spanningen in Europa tijdens de Koude Oorlog aanzienlijk heeft verminderd, dan is het wel het Intermediate-range Nuclear Forces-verdrag. Met één pennestreek maakten de Amerikaanse president Reagan en zijn Russische collega Gorbatsjov in 1987 een einde aan een hele categorie wapens. Deze op de grond gestationeerde korte en middellangeafstandsraketten, met een bereik tot 5.500 kilometer, vormden vooral voor Europa een groot gevaar als ze voorzien waren van een kernkop.

De ondertekening markeerde het einde van een jarenlang conflict tussen beide nucleaire grootmachten. Dit conflict begon met de stationering in 1977 in Rusland van de nieuwe, moderne middellangeafstandsraket SS-20 die West-Europa kon bestrijken.

De VS en de andere Navo-lidstaten besloten twee jaar later in te stemmen met de plaatsing van Amerikaanse raketten in Europa, waaronder 48 kruisraketten in Nederland. Zover kwam het nooit. Na jarenlange spanningen, onderhandelingen en massademonstraties in Europa werd in 1987 het INF-verdrag getekend.

Wat hield het verdrag eigenlijk in?

Binnen drie jaar moesten de VS en Rusland hun arsenaal korte en middellangeafstandsraketten dat op de grond was gestationeerd, vernietigen. Er werden 2.692 raketten vernietigd: zo’n 800 Amerikaanse en meer dan 1.600 Russische. De laatste Russische SS-20 werd in mei 1991 ontmanteld.

De kernwapenarsenalen van beide landen bestaan sindsdien uit langeafstandsraketten, gestationeerd in ondergrondse silo’s, met een bereik vanaf 5.500 kilometer. Ook hebben zij raketten en bommen die vanaf onderzeeërs en bommenwerpers kunnen worden gelanceerd. Deze kernwapens vallen onder andere verdragen, zoals het Start-verdrag.

Omdat het INF-verdrag snel tot ­resultaat leidde en Europa minder een nucleaire speelbal werd van de VS en Rusland, wordt de INF-overeenkomst vooral in Europa geprezen. Niet voor niets was de EU maandag meteen bezorgd over het Amerikaanse plan om eruit te stappen.

De lancering van een Russische Iskander-M-raket vlakbij St. Petersburg. Beeld EPA

Hielden de VS en Rusland zich aan het verdrag?

Ja, en daarom wordt het INF-verdrag al drie decennia geprezen als een van de succesvolste verdragen in de strijd tegen het gevaar van een ‘nucleaire holocaust’. Maar Washington en Moskou beschuldigen elkaar ervan niet in de geest van het verdrag te handelen. Volgens de Russen kunnen de bases die de VS in Polen en Roemenië hebben gevestigd voor hun raketschild, dat gericht is tegen het gevaar van onder andere Iran, uitgerust worden met Tomahawk-kruisraketten. Dit mag niet volgens het verdrag. Ook betoogt Moskou dat Amerika’s gewapende drones moeten worden beschouwd als kruisraketten.

De VS op hun beurt beschuldigen de Russen ervan een nieuwe raket te ontwikkelen, eentje die zelfs al gestationeerd zou zijn, die volgens het INF-verdrag verboden is. Rusland ontkent dat het met het in gebruik nemen van nieuwe raketten het verdrag schendt.

Met welke raket zou Rusland INF schenden?

Het zou gaan om de Novator 9M729, een kruisraket met een bereik tussen de 500- en 5.500 kilometer. In 2014 zei de regering-Obama dat Moskou in het geheim een raket had getest die in strijd was met het INF-verdrag. Welke raket werd toen niet gezegd. Het ontwikkelen, testen en stationeren op land van zo’n kruisraket is verboden.

Drie jaar later herhaalde het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken de beschuldiging. Weer werd niet gezegd om welke raket het ging. Begin 2017 meldde The New York Times, op basis van bronnen in de regering-Trump, dat de Russen een stap verder waren gegaan en de kruisraket hadden gestationeerd.

Twee bataljons zouden toen beschikken over de raket. Toen werd gemeld dat het ging om de Novator, een verbeterde versie van een bestaande kruisraket. Rusland ontkent de Amerikaanse beschuldigingen. Ook over de capaciteiten wordt niets gezegd.

Welke rol speelt China in de discussie over het INF-verdrag?

Zowel de VS als Rusland maken zich steeds meer zorgen over China’s ­nucleaire arsenaal. De meeste kernwapens van Beijing zijn gestationeerd op middellangeafstandsraketten. Ook de Chinese kruisraketten baren beide landen zorgen. Een hoge Amerikaanse commandant, admiraal Harry Harris van het Pacific Command, zei vorig jaar dat het INF-verdrag de VS in de weg ligt om het groeiende Chinese raketgevaar te bestrijden.