Het nieuws in het kort: Ook na de softwareupdate die Volkswagen-diesels krijgen om ‘schoon’ te worden, blijft de auto een sjoemeldiesel . In sommige gevallen is de uitstoot van schadelijke stoffen zefs hoger dan voor de update.

. In sommige gevallen is de uitstoot van schadelijke stoffen zefs hoger dan voor de update. Dat blijkt uit tests die onderzoeksinstituut TNO en goedkeuringsinstantie RDW uitvoerden. Ondanks de vreemde resultaten liet de RDW na dat te vermelden in de beoordeling van de softwareupdate.

Het is alsof het dieselschandaal er nooit is geweest. Je rijdt je Volkswagen naar de garage, levert ’m af voor een beurt en voilà: bij het ophalen heb je geen sjoemeldiesel meer.

Je auto heeft een ‘update’ gekregen: nieuwe software van Volkswagen waardoor de auto geen verschil meer ziet tussen een test en rijden op de weg. Dat was de truc waarmee het dieselschandaal begon.

Met de update voldoet de auto weer aan alle wettelijke eisen, vindt de Duitse wegautoriteit KBA, en de Nederlandse RDW vindt dat ook. Prestaties en verbruik van de motor veranderen niet, de uitstoot van schadelijke stikstofoxiden gaat omlaag. Gauw halen dus! Volgens importeur Pon is de update al in bijna 113.000 van de 165.619 betrokken auto’s in Nederland geïnstalleerd.

Maar waarom zou je? De fix levert vrijwel niks op. De auto’s zijn nog steeds te vies en vertonen raar gedrag als de motor warm is of de buitenlucht koud. De onderzoekers van TNO en RDW die de update moesten beoordelen, hebben vooral heel veel bevindingen moeten negeren om tot een positief oordeel te komen.

Dat blijkt uit correspondentie tussen de goedkeuringsinstantie en TNO. RDW moest van de Tweede Kamer uitzoeken wat de gevolgen van die update zijn voor automobilist en milieu – een open vraag. Het schakelde daarvoor onderzoeksinstituut TNO in. Stichting Volkswagen Car Claim, die opkomt voor gedupeerde autobezitters, vroeg de correspondentie tussen de twee partijen op met beroep op de Wet openbaarheid van bestuur.

De mailwisselingen laten zien dat het positieve oordeel alleen mogelijk is doordat de RDW de opdracht van de Tweede Kamer heel beperkt opvatte en alle gekke vondsten onbesproken liet. Al snel horen de onderzoekers van importeur Pon dat de uitstoot van stikstofoxiden maar beperkt omlaag gaat door die update. Gaan ze zelf testen, dan vinden ze onverklaarbare uitstootverschijnselen. Soms is de uitstoot van stikstofoxiden zelfs hóger dan voor de update. Dit krijgt geen aandacht in het rapport. En zelfs na de update blijven de auto’s soms tot vijf keer de toegestane limiet aan stikstofoxiden uitstoten, wat ook niet expliciet wordt vermeld. Een testauto doet het een dag na de update helemaal niet meer.

Na uitgelekte documenten, kreeg het 2,5 jaar oude dieselschandaal onlangs een gezicht: dat van een angstig, mishandeld aapje. Lees ook: Dieselschandaal heeft opeens een huiveringwekkend gezicht

Testresultaten weggelaten

Maakt de software het dieselschandaal ongedaan? De auto heeft inderdaad geen speciale teststand meer. En de NOx-uitstoot gaat er, meestal, íets van omlaag. Maar of de auto op orde is? Bestuurslid Guido van Woerkom van de claimstichting: „Ik heb het allemaal met ongelooflijk veel verbazing gelezen. De vraag was of auto’s met die update aan wettelijke normen voldoen. Er is daarop bijzonder marginaal getoetst. Onwelgevallige testresultaten zijn weggelaten, tegenargumenten zijn niet gehoord. Ik denk dat de Kamer onjuist is geïnformeerd.”

Van Woerkom heeft een belang, hij wil aantonen dat eigenaren ook met update schade lijden. „Maar voor het milieu en de volksgezondheid is dit ook helemaal niet goed. Waarom dringt de overheid niet aan op échte maatregelen aan de motor zelf, die wel werken?”

Elke woensdag de laatste ontwikkelingen rond klimaat, energie en duurzaamheid. Stuur mij NRC Groen

Het begint met een motie. In april 2016 vragen Kamerleden Jaco Geurts (CDA) en Stientje van Veldhoven (D66), nu staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, om een onderzoek naar de update van Volkswagen. Autobezitters klagen dat hun motor aan vermogen verliest en minder zuinig wordt, sommigen melden technische problemen. En er is twijfel of de auto’s er wel echt zo veel schoner van worden. De Kamer wil een second opinion „waarbij onderzocht en gecontroleerd wordt wat de consequenties zijn voor automobilist en milieu”.

RDW gaat samen met TNO aan het werk. De onderzoekers testen twee auto’s van Volkswagen onder allerlei omstandigheden. Eind 2016 komt de conclusie: de update is oké.

‘Technisch te inhoudelijk’

Maar daar gaan opvallende mails aan vooraf. TNO mailt: „Het lijkt een enigszins instabiel beeld [...]. Het ziet ernaar uit dat de NOx-emissies afhankelijk zijn van de omgevingstemperatuur, in ieder geval na de update.” RDW rept over een testrit met warme motor waarbij drie keer zoveel NOx vrijkomt als met een koude motor, „terwijl je een lagere waarde zou verwachten met opgewarmde katalysator”. Die observaties belanden niet in het rapport. Het feit dat een auto bij een testrit zo’n vijf keer de maximale toegestane hoeveelheid NOx per kilometer uitstoot, aangeduid als conformity factor 5, behoeft volgens de RDW ook geen speciale vermelding. „Het moet niet technisch te inhoudelijk worden.”

Dan is er de check of de update zorgt voor prestatieverlies. In de media zijn daar volop verhalen over. Dat stellen de onderzoekers vast middels een ‘administratieve audit’. Zelf meten doen ze niet. Op 19 september 2016 reist een delegatie een dag af naar Wolfsburg om de testresultaten te bekijken van Volkswagen en de onafhankelijke testbedrijven daar. Ook de KBA is erbij.

Die audit vinden ze bij TNO nogal mager. In een mail van TNO gaat het over „een zeer summier beeld” dat de KBA schetste. Nog een mail van TNO: „Mijn collega [...] heeft het rapport beoordeeld en mist vooral de feiten van KBA en VW [...]. Ik denk dat het goed is om te benadrukken dat wij inzage in de resultaten hebben gehad maar geen resultaten op papier hebben meegekregen.” De RDW schrijft daarop: „Het geheel van een administratieve audit wordt door TNO m.i. onderschat; we auditeren vaker administratief, is toch ook voor uitvoering van onze toezichttaak meer dan voldoende?”

Lees alles over het dieselschandaal in ons dossier: Dieselschandaal

De ruwe testresultaten belanden wel in de second opinion. Maar aan de afwijkingen en aan het feit dat de auto’s nog steeds te vies zijn, wordt geen aandacht besteed. Vier Kamerleden vinden het onderzoek te mager en vragen in een tweede motie om meer onderzoek.

Waarom was de RDW niet streng over álle rare uitstootverschijnselen? De dienst laat weten dat andere trucs met uitstoot, zoals afhankelijkheid van temperatuur, in Europa niet illegaal zijn. „We zijn gebonden aan de wettelijke mogelijkheden.” Had de RDW niet drastischere maatregelen van Volkswagen kunnen eisen? RDW: „Nee. Alleen de KBA die de typegoedkeuring heeft afgegeven kan dat. Zo is dat in Europa geregeld.” En dat de auto’s op de weg nog steeds veel te vies zijn? „Daar vinden we zeker wat van. En daarom heeft de RDW in Europa hard aangedrongen op nieuwe praktijktests.”

Kamerlid Jaco Geurts (CDA) vroeg in 2016 om de second opinion. Zijn partijgenoot Maurits von Martels, die nu dit dossier heeft, reageert op het artikel: „Juist de second opinion is zo belangrijk voor mensen met een sjoemeldiesel. Nu blijkt de update onder de maat te zijn, waardoor consumenten nog steeds niet weten waar ze aan toe zijn. Dat vinden wij zeer kwalijk. Het CDA zal daarom een debat aanvragen voor opheldering met de minister en de staatssecretaris over deze kwestie.”

Volkswagen verwijst intussen zelfverzekerd naar de second opinion in correspondentie. Uit een e-mail aan een gedupeerde autobezitter: „De conclusie van dat onderzoek is dat Volkswagen AG en het KBA hun verantwoordelijkheid nemen en zeer zorgvuldig te werk zijn gegaan.”

Correctie (16 februari 2018): in een eerdere versie van het nieuwsblok bovenaan dit artikel stond dat TNO en RDW samen een conclusie trokken in het onderzoeksrapport. Dat is incorrect: de verantwoordelijkheid lag bij de RDW, TNO was slechts ingehuurd voor ondersteuning. Dat is hierboven aangepast.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 16 februari 2018