W polskim klimacie stopniowo zanikają przejściowe pory roku

Coraz częściej występują gwałtowne zjawiska pogodowe

Stopniowo zmniejsza się powierzchnia jezior w Polsce

Może trudno w to uwierzyć, bo jednak co pewien czas zdarzają się gwałtowne, intensywne opady deszczu połączone z burzami, ale dowody – takie jak niskie poziomy wód w rzekach i nieustannie obniżające się lustro wód gruntowych – są niepodważalne.

Z racji położenia geograficznego Polska znajduje się w miejscu sprzyjającym ścieraniu się mas powietrza wpływających na kształtowanie się skrajnie różnych, najczęściej niekorzystnych stanów pogody, takich jak susza hydrologiczna, a w rezultacie na cały klimat kraju. Tego typu zjawiska sprawiają, że nasz klimat charakteryzuje się dużą zmiennością pogody i znacznymi wahaniami przebiegu czterech pór roku w następujących po sobie latach, czego najlepszy przykład mamy właśnie w roku 2018.

25 lat temu mogliśmy wyróżnić aż sześć pór roku: zimę, przedwiośnie, wiosnę, lato, słoneczną i ciepłą jesień oraz mgliste i deszczowe przedzimie – teraz mamy do czynienia z wyraźnym rozmyciem się tych okresów.

Pierwsze zmiany klimatu były obserwowane w Polsce już w średniowieczu, które było epoką ciepłą i przez klimatologów zostało określone jako średniowieczne optimum, apogeum temperaturowe osiągnęło zaś w latach 1150-1300. Średniowieczne ocieplenie doprowadziło w Europie m.in. do tego, że na Grenlandii hodowano bydło, a na Islandii uprawiano zboże, z kolei Anglia słynęła z produkcji i eksportu win. Niestety, dobre ciepłe czasy skończyły się w XIV w. wraz z nadejściem ochłodzenia, w wyniku którego zboża zniknęły z Islandii (pojawiły się tam ponownie dopiero w drugiej połowie XX w.). Później przyszły chłodne wieki XVII i XVIII, zapamiętane w Europie jako tzw. mała epoka lodowa, trwająca nieprzerwanie już od 1550 do 1850 r. To w tym okresie doszło do spadku średniej temperatury w Polsce o ponad 1 st. C.

Klimat Polski od drugiego tysiąclecia podlega powolnym, odczuwalnym zmianom. Istnieją hipotezy mówiące, że obecny okres ciepła i suszy hydrologicznej jest tzw. falą holoceńską. Zwolennikiem tej teorii jest wybitny klimatolog Jan Pretel z czeskiego Instytutu Hydro-Meteorologicznego w Pradze. Podobnego zdania są również klimatolodzy z Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Warszawie, zajmujący się badaniem i analizowaniem występujących w kraju anomalii pogodowych, którzy uważają, że w ciągu najbliższych kilkudziesięciu lat temperatura wzrośnie o 2 st. C latem i ok. 6 st. C zimą.

Ocieplenie klimatu widać także w świecie zwierząt, ponieważ zaczynają się pojawiać wcześniej niespotykane gatunki ptaków, np. szczudłak i czapla biała. Z kolei gatunki zimnolubne, takie jak nury, migrują ku północy. W tamtą stronę przesuwa się również zasięg występowania popularnego w lasach świerku.

Coraz częstsze susze

Od XIX w. zmiany te przybrały na sile. Odchylenia temperatury, prędkości wiejących wiatrów oraz pojawienie się huraganów spowodowały wystąpienie wielu niekorzystnych zjawisk pogodowych, takich jak długotrwałe susze w latach: 1982, 1992, 1993, 1994, 2000, 2001, 2004 i 2018, oraz duże powodzie, chociażby ta z lipca 1997 r., którą uznano za największą od 500 lat.

Przykładem zmian postępujących na skutek susz hydrologicznych w ostatnim stuleciu jest zmniejszenie się powierzchni wszystkich jezior w Polsce o niemal 44%. Proces tak szybkiego zanikania naturalnych zbiorników wodnych rozpoczął się w kraju przed ok. 160 laty i narasta z każdym rokiem. Wyliczono, że tempo zmniejszania się ogólnej powierzchni jezior waha się w Polsce od 0,05% na Pojezierzu Warmińsko-Mazurskim do 0,15% na najbardziej zagrożonym pod tym względem Pojezierzu Kujawskim i Wielkopolskim. Sto lat temu w Wielkopolsce było jeszcze 11 068 małych zbiorników wodnych. Do 1940 r. przetrwały 4873, a do 2015 r. tylko 2423.

Poważny niedobór wody występuje również w Poznaniu oraz na przylegających do niego terenach. Susza występuje na terenie Nizin: Wielkopolskiej, Szczecińskiej i w okolicy Żarnowca na Pomorzu. Niedobory wody odnotowano ponadto na Pojezierzu Pomorskim i Kujawach. Minimalnie lepiej jest we wschodniej części Pojezierza Mazurskiego, w południowej części Mazowsza i w północnej części Lubelszczyzny.

Od trzech miesięcy w Polsce praktycznie nie ma opadów deszczu. Najgorzej przedstawia się sytuacja na południu kraju. W 23 stacjach pomiarowych poziom wody jest najniższy, odkąd zaczęto go monitorować, czyli od 100 lat. Opadająca woda odsłania w rzekach połacie piachu, powstają dzikie plaże i niezliczone wyspy. Jeśli nic się nie zmieni w ciągu następnych kilku tygodni i nie spadnie długo oczekiwany deszcz, dorzecza Wisły i Bugu osiągną historyczne minima. A już teraz stan wody w Wiśle i jej dorzeczach określa się jako niski lub średni. Podobnie wygląda sytuacja na środkowej Odrze oraz na niektórych rzekach Przymorza: Redze, Słupi, Łynie oraz Guberze.

Z roku na rok wysychają bezpowrotnie jeziora o ogromnym znaczeniu dla szeroko rozumianych ekosystemów i stosunków wodnych w otaczającym je regionie, nie mówiąc o funkcjach gospodarczych. Najbardziej zauważalne jest to w południowej i południowo-wschodniej części naszego kraju. Zdaniem naukowców z Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej decydujący wpływ na tego typu zjawiska ma właśnie proces zmiany klimatu.

Globalny wzrost temperatury może również doprowadzić w Polsce do zmian w rozkładzie i obiegu opadów, zarówno w skali regionalnej, jak i ogólnokrajowej. W ostatnich

12 latach klimatolodzy zaobserwowali zmianę struktury opadów – w ciągu miesiąca występują jedna-dwie ulewy, a w pozostałym okresie obserwuje się wyraźne oznaki uciążliwej suszy hydrologicznej. Lata 90. były najcieplejszą dekadą w XX w., a okres od 1998 do 2014 r. najcieplejszymi latami w kraju. Problem suszy w Polsce narasta od wielu lat i wynika z rażących zaniedbań w szeroko rozumianej polityce wodnej państwa. Przyczynami obecnego stanu rzeczy były i są rabunkowa gospodarka wodna, brak nowoczesnej melioracji oraz wiele nieprzemyślanych decyzji w zakresie retencji, nie mówiąc o braku wykorzystania cieków wodnych do produkcji energii.

Wisła najpłytsza w historii?

Niestety, docierające do nas kolejne fale upałów jeszcze pogarszają sytuację. Nadal obniża się poziom wód gruntowych. Stan wody w Wiśle na terenie Warszawy wynosi zaledwie 110 cm i każdego dnia obniża się o kolejne 3-4 cm. W tym tempie może zostać pobity rekord z 2015 r.

Porównanie z rokiem 2015 jest nieprzypadkowe, ponieważ wówczas w sierpniu mieliśmy niezwykle intensywną i uciążliwą suszę hydrologiczną. Na większości rzek padały historyczne rekordy niskich stanów wody, mniejsze rzeczki wyschły całkowicie. W następstwie tego wprowadzono XX stopień zasilania z powodu braku wody w rzekach do chłodzenia elektrowni.

Przerwać ten niekorzystny trend może jedynie całkowita zmiana pogody, na cyrkulację atlantycką z częstymi, ale umiarkowanymi opadami deszczu, których suma dla samej Wielkopolski powinna wynosić co najmniej 200 mm. Dlatego to nie koniec zmian klimatycznych w naszym kraju, bo czekają nas dalsze niespodzianki pogodowe.

Chcesz być na bieżąco z najważniejszymi informacjami dnia? Polub Onet Wiadomości na Facebooku!