Door de kamer slingert al twee weken een interview met Ad Melkert, ooit lijsttrekker van de PvdA. In het interview zit een oude koe, en ik vraag me al twee weken af of ik die uit de sloot zal halen. Liever niet natuurlijk, want soms is het beter oude dingen oud te laten. Maar er valt iets te leren van dit versleten en tegelijk zo actuele onderwerp. Ja… nee… ja … nee. Ja! Ik ga het toch doen.

Er zit een nepfeit, een post-waarheid in het interview. Liever gezegd, er staat onzin in. Pim Fortuyn, zegt Ad Melkert, wilde artikel 1 van de Grondwet afschaffen. En dat is onzin, want dat wilde Pim Fortuyn helemaal niet. Hij heeft het nooit gezegd, hij heeft het nooit bedoeld, het is hem door de pers in de schoenen geschoven. Nu klinkt in sommige huiskamers een vermoeide zucht, want ik breng de zaak al vijftien jaar lang vruchteloos ter sprake. Maar - ja! - ik ga het gewoon weer doen, want onbelangrijk is het niet.

Historicus Timothy Snyder, verbonden aan de universiteit van Yale, legde vorige week in de Amerikaanse praatshow van Bill Maher uit waarom de waarheid belangrijk is. „Zonder waarheid is er geen vertrouwen, zonder vertrouwen is er geen rechtsstaat, zonder rechtsstaat is er geen democratie.” Mensen die feiten negeren, brengen de democratie om zeep. Bij de term ‘post-fact’ denken we vaak aan postmodernisme, zegt hij, aan Berkeley en Frankrijk en andere leuke dingen, maar we zouden erbij moeten denken aan fascisme.

Goed uitgangspunt. Als we niet willen uitkomen bij fascisme, moeten we de waarheid serieus nemen. Niet alleen Trump moet dat doen, ook wij moeten dat. Niet alleen de rechtse extremisten, ook de fatsoenlijke pers. Niet alleen de halvegaren, ook wij, met onze kennis van de Franse filosofen, onze zomercursussen aan de universiteit van Berkeley, onze belangstelling voor historische non-fictie. Wij die zo netjes zijn dat we altijd op voorhand gelijk hebben. Ook wij mogen niet liegen. Dus waarom houden deftige politici, wetenschappers, filosofen en journalisten nu al vijftien jaar stug vol dat Fortuyn artikel 1 van de Grondwet wilde afschaffen?

Het is niet zo! Lees het interview maar na: het staat er niet. Fortuyns wens iets af te schaffen ging overduidelijk niet over de Grondwet, maar over artikel 137 van het Wetboek van Strafrecht. In februari van het jaar 2002 reageerde hij op een lopende discussie over dat artikel, dat belediging en discriminatie verbiedt. Een paar weken eerder, op 19 januari 2002, kwam De Groene Amsterdammer al met een stuk waarin werd gepleit voor afschaffing van dit artikel. Per ongeluk noemde de redactie van De Groene dat „artikel 137 van de Grondwet”. Stom, stom, stom!

In de Volkskrant van 9 februari parafraseerde Pim Fortuyn de tekst van artikel 137 Strafrecht en zei erbij dat hij dat „rare Grondwetsartikel” ook wel wilde afschaffen. Foutje van De Groene, maar verder verwoordde Fortuyn eenvoudig de gangbare mening over strafbare belediging. De interviewers, die later lieten blijken het verschil tussen Grondwet en Strafrecht niet te snappen, schreven op de voorpagina dat Fortuyn artikel 1 van de Grondwet wilde afschaffen. De rest is geschiedenis. Waarom herhaalt iedereen ook vandaag nog dat non-feit van de voorpagina? Vaak tegen beter weten in? Omdat het kan? Omdat anderen het ook doen?

Fascisme is een groot woord. Maar dat iets verloren gaat als je de waarheid niet langer serieus neemt, hoeven we niet van Trump te leren. Zoek twee minuten online naar Fortuyn en je waadt tot je knieën door de corrupte citaten. Ik kan nu namen noemen, van intellectuelen die beweringen overschrijven en historische tijdschriften die hun bronnen niet checken, maar dan trek ik het kleedje onder de hele Nederlandse beschaving vandaan.

Nou goed, eentje dan. Een serieuze filosoof zegt in 2012 dat hij de moord op Fortuyn natuurlijk niet wil verdedigen. Maar, aan de andere kant, Fortuyn heeft wel zelf de burgeroorlog uitgeroepen door artikel 1 van de Grondwet te willen afschaffen. En „dat het uitroepen van de politieke natuurtoestand onvermijdelijk enige vorm van symbolisch of reëel geweld oproept, ligt hoe dan ook in een dergelijke, de rechtsstaat opschortende daad zelf besloten”. Stommiteit van De Groene, blunder van de Volkskrant, en hoppa, vooraanstaande filosofen vinden het onvermijdelijk dat je ‘reëel’ vermoord wordt.

Het gaat me niet om de oude koe van artikel 1. Het gaat erom dat je ook over tegenstanders de waarheid moet schrijven. En dat kennelijk niet alle hogeropgeleiden dat belangrijk vinden. Wat zei Timothy Snyder ook alweer? „Zonder waarheid is er geen vertrouwen, zonder vertrouwen is er geen rechtsstaat, zonder rechtsstaat is er geen democratie.”

Maxim Februari is jurist en columnist. Deze column is wekelijks.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 4 april 2017