- Jesteśmy w przededniu eksperymentowania z nowymi politykami pro-demograficznymi. Chcemy silniej wspierać rodziny wielodzietne. W tej kadencji nie będzie kolejnych bezpośrednich dopłat typu nowe 500 plus , ale pojawią się inne usługi wspierające rodziny - mówi w wywiadzie dla Business Insider Polska minister rozwoju Jadwiga Emilewicz. To nie jedyna niespodzianka. Szefowa nowo powołanego resortu przyznaje, że od nowego roku wzrosną rachunki za prąd (prawdopodobnie o 10 procent), których "przedsiębiorstwa takie jak stalownie, czy papiernie najzwyczajniej analogicznej podwyżki nie wytrzymają".

Rząd nie będzie już dawał ludziom pieniędzy do ręki. Minister Emilewicz w wywiadzie dla BI przyznaje, że "pojawią się inne usługi wspierające rodziny"

17 grudnia Urząd Regulacji Energetyki ogłosi decyzje w sprawie wniosków taryfowych zgłoszonych przez producentów energii - minister spodziewa się wzrostu cen dla gospodarstw domowych o 10 proc.

Ministerstwo chce zmienić prawo budowlane i wprowadzić obowiązek instalowania stacji ładowania we wszystkich nowo powstających budynkach wielorodzinnych w Polsce

Mikołaj Kunica, redaktor naczelny Business Insider Polska: Co dla zwykłych ludzi oraz przedsiębiorców oznacza ta zmiana szyldu? Po 4 latach Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii znika. Mamy teraz Ministerstwo Rozwoju.

Minister Rozwoju, Jadwiga Emilewicz: - Dotychczas odpowiadałam za bardzo ważny obszar przedsiębiorczości i nowych technologii. Jest on kluczowy dla gospodarki i pośrednio wpływa na jakość życia wszystkich Polaków, jednak naszym głównym interesariuszem było dotąd relatywnie wąskie grono przedsiębiorców i start-upów. Teraz powierzono mi zadania, które mają bezpośredni wpływ na ogół społeczeństwa. Takim właśnie obszarem jest budownictwo, czy turystyka. Mam tego świadomość.

W poprzedniej kadencji – o czym mówił premier w expose - zrealizowaliśmy wszystkie plany ambitnej polityki społecznej. Teraz jest czas, by jeszcze mocniej wspierać dalszy stabilny wzrost gospodarczy i zwiększać poziom inwestycji, zwłaszcza tam, gdzie pojawia się większa wartość dodana, czyli w obszarze wydatków na badania i rozwój.

Program 500 plus w istotny sposób stymulował i nadal stymuluje rozwój gospodarki, ale sytuacja globalna stawia nam nowe wyzwania. Choć demografia pozostaje jednym z największych zadań polityki społecznej. Obok bezpośrednich transferów, takich jak 500 plus, konieczna jest też zmiana kulturowa. Swoista moda na rodzinę. Zauważmy, że na przykład w USA, czy we Francji posiadanie licznego potomstwa stało się modne. Jesteśmy w przededniu eksperymentowania z nowymi politykami pro-demograficznymi. Chcemy silniej wspierać rodziny wielodzietne. W tej kadencji nie będzie kolejnych bezpośrednich dopłat typu nowe 500 plus , ale pojawią się inne usługi wspierające rodziny. Jako rząd będziemy dyskutować jak dalej ułatwiać im życie. Tu duża rola nowo powołanej pełnomocnik rządu ds. polityki demograficznej. Demografia, obok klimatu, energetyki, inwestycji jest dzisiaj dla nas jednym z największych wyzwań

Jak chce Pani pobudzać inwestycje prowadzące do poprawy konkurencyjności i innowacyjności polskiej gospodarki? Konkretnie, jaką część PKB powinniśmy kierować na badania i rozwój?

W Strategii na rzecz odpowiedzialnego rozwoju zapisaliśmy poziom wydatków na ten cel, który powinien zwiększyć się do 2,5 % PKB w 2030 (MK – z obecnych 1,21% PKB). To jest zadanie ambitne, ale warto zauważyć, że 2019, to pierwszy rok, w którym obowiązuje tzw. IP Box, czyli 5% podatek CIT i PIT z tytułu komercjalizacji praw badawczo rozwojowych W kolejnych latach spodziewam się dodatkowego wzrostu poziomu inwestycji, właśnie dzięki tym przepisom. Powinniśmy to zobaczyć w statystykach jesienią przyszłego roku.

Mówiąc o konkurencyjności, mamy inny problem. Nasz sektor energetyczny to muzeum, oparte w 80% na węglu. Takiego prądu nikt w UE nie chce. Czarny prąd jest wypierany i będzie drożał, tymczasem rząd betonuje ten rynek zamrażając ceny dla odbiorców.

Większość spraw związanych z regulacją rynku energii jest zadaniem nowego Ministerstwa Klimatu. My natomiast zajmiemy się rozwiązaniami nastawionymi na tzw. rynek prosumencki. Widzimy potrzebę nowelizacji ustawy odległościowej, czyli przepisów regulujących techniczne zagadnienia związane z rozwojem farm wiatrowych na lądzie, tak by łatwiej było rozwijać w Polsce lądową energetykę wiatrową, przy jednoczesnym zagwarantowaniu uwzględnienia głosów mieszkańców. Zaznaczę jednak, że zaostrzenie przepisów w poprzedniej kadencji miało uzasadnienie. Pozwoliło nam lepiej poznać rynek i uniknąć problemów, jakie z powodu nadmiernej liberalizacji mają dzisiaj np. Niemcy.

Polska ma szansę dotrzymać do końca 2020 roku przyjętych zobowiązań w zakresie redukcji emisji dwutlenku węgla o 15% w stosunku do poziomu z 1991 roku?

Myślę, że będziemy bardzo blisko osiągnięcia tego celu. Szczególnie ze względu na tempo, w jakim rozwijają się w tej chwili inwestycje w panele fotowoltaiczne i rosną moce zainstalowane w tej technologii. Dynamika inwestycji realizowanych przez odbiorców indywidualnych oraz małe i średnie przedsiębiorstwa za ostatni rok przekroczyła nasze oczekiwania

Jak sfinansować transformację polskiego sektora energetycznego zgodnie z polityką Unii Europejskiej, tak by w 2050 roku osiągnąć podstawowy cel nowej Komisji Europejskiej, neutralności klimatycznej do 2050 roku. Ile to będzie kosztować i o jaki poziom subwencji walczyć będzie Polska w Brukseli?

Pamiętajmy, że po to Unia Europejska stworzyła rynek handlu emisjami (ETS), by energetyka szkodliwa dla klimatu była coraz mniej opłacalna. Dochodzimy właśnie do punktu, w którym nowe technologie są już kosztowo całkowicie konkurencyjne. Farmy wiatrowe na lądzie i na morzu, nawet z uwzględnieniem kosztu systemu wsparcia, oferują tańszą energię, niż źródła węglowe obarczone kosztem uprawnień do emisji. I ta różnica będzie się pogłębiać na korzyść zielonej energii.

Tak więc transformacja będzie się finansować - po prostu i przede wszystkim - z dochodów ze sprzedaży prądu. Dodatkowo, nowy system ETS na najbliższą dekadę został uzupełniony o fundusz modernizacyjny, który będzie jednym ze źródeł finansowania zielonej transformacji w polskiej energetyce. Kończą się też prace nad tzw. taksonomią uprzywilejowanego zielonego finansowania. Jaki będzie więc całkowity koszt niezbędnych zmian? Mniejszy niż trwanie przy status quo. Na podstawie kilku scenariuszy transformacji do neutralności klimatycznej w 2050, które właśnie kończymy szacować, widzimy, że relatywnie do PKB będzie to praktycznie neutralne dla gospodarki. Uśredniając, mówimy o kwocie odpowiadającej rocznie dodatkowym 2-3% PKB Polski na inwestycje, które - co chcę podkreślić - i tak muszą się wydarzyć, ponieważ musimy zastępować stare źródła nowymi. Co więcej, do dyspozycji będziemy mieli znaczące środki z tzw. krajowych funduszy europejskich. Na koniec, wciąż czekamy na przedstawienie przez KE koncepcji Funduszu Sprawiedliwej Transformacji, który będzie przede wszystkim oznaczał inne reguły pomocy publicznej dla regionów silnie zależnych od węgla.

Spójrzmy na rynek energii tu i teraz. Czy Pani zdaniem polskie spółki energetyczne są w stanie dalej, kosztem niezbędnych inwestycji, dopłacać do zamrożonych rok temu cen energii dla odbiorców indywidualnych oraz małych i średnich firm?

Nie będzie dalszej interwencji legislacyjnej w zakresie regulacji cen energii. Rynek rządzi się swoimi prawami i według mojej wiedzy nigdzie nie trwają prace związane z legislacją wstrzymującą wzrost cen. O ile te ceny wzrosną? To będziemy wiedzieć około 17 grudnia, kiedy Urząd Regulacji Energetyki ogłosi decyzje w sprawie wniosków taryfowych zgłoszonych przez producentów energii. Osobiście nie spodziewam się drastycznego wzrostu. Na poziomie gospodarstw domowych może to być około 10%. Ale poczekajmy na decyzje URE. Natomiast z punktu widzenia celu na 2050 rok, powinniśmy dyskutować o sposobie rozkładania kosztów transformacji na różnych odbiorców energii. Należy bowiem pamiętać, że przeciętny konsument indywidualny - wyłączam tu tzw. ubogich energetycznie - przyjmie znaczącą podwyżkę z niezadowoleniem, ale nie zachwieje ona jego budżetem, natomiast przedsiębiorstwa takie jak stalownie, czy papiernie najzwyczajniej analogicznej podwyżki nie wytrzymają.

4 lata temu premier rzucił hasło – 1 milion samochodów elektrycznych na koniec kadencji. Jak teraz powinniśmy jako społeczeństwo zdefiniować sobie cel?

Dobrym przykładem jest rozwój sieci transportu publicznego. Jesteśmy państwem UE, w którym mamy największe publiczne zakupy elektrycznych autobusów.

Po Polsce jeździ zaledwie 8 tysięcy samochodów elektrycznych. Ile może być za kolejne 4 lata?

To prawda, ale tylko ostatni rok to wzrost o 30%. Samochody elektryczne różnych typów wciąż są droższe od spalinowych w momencie zakupu, ale wyraźnie tańsze w fazie użytkowania. Widzimy, że firmy mocno inwestują w elektryczne floty. Ogromny potencjał widzę też w systemach carsheringowych. Ekonomia współdzielenia to coś, na co warto zwrócić uwagę. Będziemy uruchamiać Fundusz Transportu Niskoemisyjnego, którego celem będzie przede wszystkim wsparcie takich nowych modeli biznesowych w elektromobilności, ale także infrastruktury dla elektromobilności, takiej jak stacje ładowania.

To szalenie istotne, by użytkownik bateryjnego pojazdu elektrycznego nie musiał stresować się, gdzie go naładuje. Idealnie byłoby dojść do sytuacji, w której dotowana z FNT ładowarka do samochodu ładowanego z własnego, przydomowego źródła prądu jest takim dodatkiem jak ładowarka do telefonu komórkowego. W przypadku przestrzeni wspólnych, wprowadzimy wymóg instalowania stacji ładowania we wszystkich nowo powstających budynkach wielorodzinnych w Polsce. Bezwzględnie. Znajdzie się to w nowelizacji Prawa budowlanego, nad którą prace w sejmie skończą się w przyszłym roku. Podsumowując, 100 tysięcy elektrycznych samochodów za 4 lata – myślę, że to jest realne.

Dlaczego postawiła Pani na szali, chyba nawet własne stanowisko, i tak stanowczo protestowała przeciwko zniesieniu tak zwanego progu 30-stokrotności składek na ZUS?

Projekt został wycofany. Powtarzam przedsiębiorcom: mogą Państwo spać spokojnie, poziom składek na ubezpieczenia społeczne się nie zmieni. O usprawnieniu systemu emerytalnego musimy rozmawiać, ale nie można tego robić w odniesieniu tylko do jednego, wybranego elementu, jakim jest system 30-krotności. Stoję na stanowisku, że nawet gdyby ostatecznie przeforsowano tę jedną zmianę, nie zobaczylibyśmy dodatkowego wpływu do budżetu w wysokości zakładanych 5 mld zł. Osoby, których miałoby to dotyczyć, przeszłyby na inne formy zatrudnienia i w efekcie odprowadzały minimalną składkę na ZUS.

Niemniej te 5 mld zł miało zasilić budżet w 2020 roku. Jak zatem załatać ten ubytek?

Każdy minister musi sięgnąć do własnych zasobów i znaleźć tam oszczędności. Premier mówił niedawno nawet o poziomie 3 mld i ja widzę, że jest taka realna szansa. Rozmawiamy o różnych systemach uszczelniających poziom wydatków. Możliwe są również redukcje wydatków w administracji. Dzięki postępującej cyfryzacji państwa coraz więcej spraw obywatele są w stanie załatwić bez wychodzenia z domu, on-line.

Poza stroną kosztową możemy też liczyć na dodatkowe przychody. Ministerstwo Rozwoju kończy pracę nad ustawą, która uszczelni obrót olejami odpadowymi . Mówimy o patologicznych praktykach sprzedaży takiego wyeksploatowanego surowca, jako paliwa. W Polsce nie mamy dobrej regulacji w tym zakresie. Teoretycznie jest zryczałtowana opłata naliczana na podstawie dobrowolnej deklaracji. Ale ona – jak przyznają eksperci ONZ czy ci zrzeszeni w Polskiej Organizacji Przemysłu i Handlu Naftowego – nie spełnia swojego zadania. Zmiana będzie dotyczyć ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej. Uregulowanie tej sytuacji – czyli likwidacja szarej strefy – będzie skutkować dodatkowymi przychodami z podatku VAT, rzędu ok. 700 mln zł i pozwoli lepiej chronić środowisko. Mało kto wie, że ten wypracowany olej, którego nie wolno wprowadzać do obrotu, jednak wraca na rynek. To wysoko energetyczna substancja. Są takie miejsca w Polsce, gdzie wykorzystuje się niezwykle toksyczne substancje do palenia w piecach grzewczych.

Nie lepiej wygląda też sytuacja na rynku obrotu śmieciami. Obecnie wiemy mniej więcej, co się dzieje z mniejszością sprowadzanych do Polski odpadów, a jesteśmy jednym z największych importerów śmieci w Europie. Tymczasem system poboru odpadów od segregacji i recyklingu opiera się na certyfikatach, które są dokumentem statystycznym. Może nawet większość rynku odpadowego to szara strefa. Uszczelnienie systemu oznaczałoby dodatkowe wpływy do budżetu, na poziomie 3 mld zł. Będę chciała przedstawić projekt ustawy w tej sprawie za około 2 tygodnie. Pierwsze pieniądze z tytułu podatku VAT mogą pojawić się już w 2020 roku.

Może paradoksalnie nie ma sensu dogmatycznie upierać się przy zrównoważonym budżecie? Mówimy przecież – przyznaje to nawet pan prezes Kaczyński – że nadciąga spowolnienie gospodarcze. Dynamika PKB za 3 kwartał 2019 spadła poniżej 4% . Poprzednio taka sytuacja zdarzyła się po raz ostatni w 4 kwartale 2016 roku. Podręcznikowo budżety bez deficytu tworzy się w okresie prosperity. W gorszych czasach można pozwolić sobie na deficyt, po to właśnie, by tymi pieniędzmi pobudzać konsumpcję i inwestycje.

Mamy do dyspozycji jeszcze wiele antycyklicznych instrumentów. Jednym z nich jest wpuszczenie na rynek dodatkowych strumieni finansowych. Takim posunięciem było m.in. rozszerzenie programu 500 plus. Celem na dziś jest zrównoważony budżet. Nawet jeśli ostatecznie mielibyśmy zdecydować się na niewielki deficyt, poszukiwanie efektywności zawsze się opłaca.

Rozumiem, że sprawa deficytu nie jest jeszcze ostatecznie przesądzona. Może pojawić się w 2020 roku?

Minister Finansów ma zaprezentować nowy projekt ustawy budżetowej, wtedy będziemy to wiedzieć. Na pewno lekki, niewielki deficyt dla polskiej gospodarki nie byłby krokiem złym, szkodliwym, czy budzącym niepokój na rynkach finansowych.

Zapisała się pani do Pracowniczego Programu Kapitałowego?

Jeszcze tego nie zrobiłam, gdyż sektor publiczny będzie objęty reformą dopiero w połowie przyszłego roku. Myśląc o zabezpieczeniu przyszłości powinniśmy opierać się na dwóch filarach. Pierwszy, to ten solidarnościowy, jaki dziś mamy w ZUS - daje pewne choć nie największe świadczenie - a drugi PPK, bardzo atrakcyjny sposób oszczędzania na bezpieczną przyszłość.

WARTO WIEDZIEĆ