112 is nog steeds een kwetsbaar systeem en niet van deze tijd. Sterker nog, het stamt uit de tijd dat mobiele telefonie nog in de kinderschoenen stond. Dat concluderen onderzoekers donderdag in een rapport naar aanleiding van de grote stroomstoring begin dit jaar in Amsterdam.

In de vroege ochtend van 17 januari kwamen 360.000 huishoudens in Amsterdam, Landsmeer, Oostzaan en Zaandam urenlang zonder stroom te zitten. Door de storing raakte de meldkamer van de politie en ambulance overbelast. 369 mensen konden de meldkamer niet bereiken en zijn ook niet teruggebeld.

De landelijke 112-centrale had extra centralisten moeten oproepen en de gemiste oproepen moeten nabellen. Ook was er onduidelijkheid bij de meldkamers en de centrale over „wie wat doet en op welk moment”. Tijdens de stroomstoring was bovendien niet te zien wie het langst in de wacht stonden.

Waarom is het 112-systeem zo sterk verouderd? De inrichting van de 112-meldkamers stamt uit de tijd dat mobiele telefonie maar beperkt gebruikt werd. „In de huidige tijd heeft mobiele telefonie een enorme vlucht genomen, ook bij calamiteiten”, schrijven de onderzoekers anno 2017. Bellen vanaf een vaste telefoon zorgt voor een directe lijn met een van de regionale meldkamers – en dus dichterbij de hulpinstantie bij jou in de buurt. Bel je met een mobiele telefoon, dan beland je bij de landelijke alarmcentrale in Driebergen. Het systeem weet immers niet waarvandaan je belt. Concreet betekent dat: je kunt beter bellen via je vaste lijn, dan met een mobiele telefoon. Klinkt logisch, maar in geval van een stroomstoring zorgt dat voor problemen. Niet iedereen heeft een vaste lijn. En ten tijde van een stroomstoring werkt deze verbinding natuurlijk niet. Iederéén belandt dan bij de landelijke alarmcentrale. Normaal worden bij dit soort piekmomenten bellers overgenomen door andere centrales, maar dat is dit jaar niet gebeurd. De protocollen zijn niet gevolgd. Ook een extra telefonist mocht niet baten. Zijn deze bevindingen nieuw? Nee, de beperkingen van de 112-keten zijn al langer bekend. Op 27 maart 2015 werd een groot deel van Noord-Holland en deel van Flevoland getroffen door een grootschalige stroomuitval. Ook toen werd een vergelijkbaar rapport opgesteld, waarin ook problemen werden besproken die zich in 2017 opnieuw hebben voorgedaan. In 2015 raakten bovendien de zendmasten overbelast. Je kon dus niet bellen met een vaste of mobiele lijn. Ook dat had kunnen gebeuren dit jaar, volgens het rapport. Mensen die de centrale probeerden te bereiken op 17 januari mogen van geluk spreken dat dit niet is gebeurd. Van alle 112-oproepen kwam in 2015 circa 93 procent via het mobiele netwerk binnen bij de meldkamer. Dat percentage is de jaren erna alleen maar toegenomen. Lees ook: Mensenleven verdient betere 112-app dan deze Wat waren toen de aanbevelingen? Bij een stroomstoring neemt de dekking van het mobiele netwerk verder af naarmate de storing langer duurt. Na 2 uur is ruim 80 procent van de zendmasten niet meer in de lucht. Voor het mobiele bereik van de 112-meldkamer is dat funest. Om dat probleem structureel te verhelpen, moet er extra capaciteit bijgeplaatst worden door de telecomproviders en dus extra geïnvesteerd worden. Maar om maximaal bereikbaar te zijn, moeten telecomproviders extra investeren. Dat is maar mondjesmaat gebeurd. Ook moeten telecomproviders mobiel internet afsluiten in het geval een stroomstoring. Daardoor blijven de zendmasten langer operationeel voor belverkeer, maar wetgeving ontbreekt wat dat betreft. „Ondanks eerdere aanbevelingen hiertoe van de inspecties is tot op heden geen norm gesteld voor de duur van de beschikbaarheid van 112 na stroomuitval.” Is het niet beter een landelijke meldkamer op te tuigen? Dat plan werd in 2010 in werking gezet door toenmalig minister Ter Horst (Binnenlandse Zaken, PvdA). Zij wilde af van regionale meldkamers: wie 112 beltmoest gelijk verbonden worden met een landelijke meldkamer voor brandweer, politie en ambulance. Sneller, efficiënter en veel goedkoper – was het idee. In 2016 moest toenmalig minister Van der Steur (Veiligheid en Justitie, VVD) echter concluderen dat het plan onhaalbaar is. Inmiddels zijn de betreffende organisaties meerdere malen terugverwezen naar de tekentafel. Voor een landelijke meldkamer zijn onder meer een wijzigingen nodig in de Politiewet en de Wet Veiligheidsregio’s. De samenvoeging van de meldkamers zou per 2015 een jaarlijkse besparing van 10 miljoen euro moeten opleveren.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 28 juli 2017