Waarom betalen multinationals steeds minder belasting en gewone burgers steeds meer? Waarom wordt er zoveel bezuinigd op publieke voorzieningen, maar gaat er zoveel subsidie naar private bedrijven? Waarom wordt de Europese Unie steeds groter en machtiger, terwijl de meeste Nederlanders daar tegen zijn? Als de politiek zoveel besluit wat de bevolking echt niet wil, is er iets mis met de democratie. Dat concludeerde ook een staats­commissie onder leiding van Johan Remkes.

Vreemd was het wel, dat ik op ­27 september 2017 in vak ‘K’ zat: op de plek in de Tweede Kamer waar normaal gesproken de ministers zitten. Ik zat daar om een wet te verdedigen die ik zélf helemaal niet had gemaakt en die ook geen enkele kans van slagen had. Het ging om het bindend referendum, een wet die was gemaakt door Kamerleden van GroenLinks, PvdA en D66. Maar deze partijen weigerden plotseling om hun eigen wet in de Kamer te verdedigen, waarna ik besloot om dan zélf die taak maar op me te nemen.

De discussie over het referendum begon al in de jaren zeventig, toen een nieuwe generatie van progressieve intellectuelen zocht naar nieuwe manieren om invloed uit te oefenen op de politiek. Vaak waren dat de hoog opgeleide en individualistische burgers die zich steeds minder thuis voelden bij de politieke partijen of bij de vakbonden en zochten naar manieren om als individu meer invloed te kunnen uitoefenen op de politieke besluitvorming. Nu zijn het juist veel gewone mensen die enthousiast zijn geworden over het referendum.

Nederland heeft een ‘representatieve’ democratie, wat wil zeggen dat mensen hun vertegenwoordigers kiezen in het parlement, dat daarna uit hún naam de regering controleert en de wetten bepaalt. Steeds vaker merk ik echter dat mensen het vertrouwen in onze democratie hebben verloren, vooral in de buurten waar bewoners niet de beste opleidingen of hoogste inkomens hebben. Veel te vaak ook hoor ik mensen zeggen dat ze niet meer gaan stemmen, omdat ze ‘daar in politiek Den Haag’ toch niet bereid zijn om naar hén te luisteren.