Premier Mark Rutte en minister Arie Slob (links) na afloop van een gesprek met de onderwijssector over het zogenoemde noodpakket, half oktober. Beeld ANP

Het was een kort moment van triomf voor Arie Slob (ChristenUnie) vrijdagavond. Omringd door vertegenwoordigers van schoolbestuurders en vakbonden kondigde de Onderwijsminister zijn deal aan: eenmalig 460 miljoen extra voor het onderwijs, en in ruil was de staking van woensdag van de baan. ‘Dat is de consequentie’, beaamde Liesbeth Verheggen, voorzitter van de Algemene Onderwijsbond (AOb).

Daar dachten leraren en schoolleiders heel anders over, bleek al snel uit de duizenden kritische reacties. Hoe hadden de vakbonden ooit akkoord kunnen gaan met dit ‘doekje voor het bloeden’? Zondag moest de AOb alsnog de aftocht blazen: de deal met Slob is van de baan, de staking gaat woensdag door.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

PvdA-leider Lodewijk Asscher, die nu ook weer kritisch reageerde, verwoordde eerder al het algehele ongenoegen in de sector: ‘Hoe kan een kabinet een begrotingsoverschot presenteren, terwijl er een lerarentekort is?’ Volgens hem maakt Rutte III ‘een pirouette op een goudberg’.

Binnen het kabinet kunnen ze die kritiek amper nog aanhoren. De begroting is al ‘behoorlijk opgeblazen’, verzucht een coalitiebron. Het Centraal Planbureau en de Raad van State zijn niet voor niets kritisch over het ‘expansieve begrotingsbeleid’; volgens de toezichthouders legt Rutte III onvoldoende buffers aan voor slechtere tijden. Zelfs de ooit heilige Zalm-norm is inmiddels opgegeven. Resultaat: aan het einde van deze regeerperiode is er weer een begrotingstekort.

Nog meer eisen op tafel

Zeker bij regeringspartijen VVD en CDA, die een reputatie hebben hoog te houden als degelijke schatkistbewaarders, is de rek er uit. Ze willen geen structurele uitgaven meer doen die langjarig drukken op de begroting. Eenmalig 460 miljoen euro extra voor Onderwijs is in hun ogen het maximaal haalbare, ook als de verwachtingen bij leraren hoger gespannen zijn.

De vrijdag door minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Carola Schouten aangekondigde 500 miljoen euro extra om de stikstofcrisis aan te pakken, is eveneens een eenmalige investering. Is dat wel genoeg? Natuurorganisaties houden zich vooralsnog op de vlakte, ook omdat nog onduidelijk is waar het geld precies naartoe gaat. Dat moet volgende week blijken als de provincies hun plannen presenteren.

Zeker is dat bij de stikstofcrisis ook de komende tijd de blik al snel weer naar het ministerie van Financiën zal gaan. Het herstel van natuur kost geld, het uitkopen van boeren kost geld – er wordt gesproken over honderden miljoenen – en zelfs het verlagen van de maximumsnelheid kost geld. De verhoging naar 130 kilometer per uur leverde indertijd zo’n 50 en 100 miljoen euro per jaar extra op aan accijnsopbrengsten door hoger brandstofgebruik. Nu komt er een verliespost aan.

Ondertussen liggen er nog veel meer eisen op tafel in de Trêveszaal. De pensioenlobby wil dreigende kortingen voorkomen, de jeugdzorg kampt met ernstige tekorten, woningcorporaties willen extra financiële ruimte, ziekenhuizen hebben geld nodig om verpleegkundigen een loonsverhoging te geven en gemeenten eisen meer middelen om de stijgende dakloosheid aan te pakken. Iedere lobby weet dat er in tijden van voorspoed toegeslagen moet worden; als de economische wind draait, zijn extra investeringen van de baan.

Zo blijft het ongenoegen sluimeren, hoezeer premier Mark Rutte ook verkondigt dat hij ‘een van de meeste expansieve kabinetten sinds Den Uyl’ leidt. Met de verkiezingen over anderhalf jaar in aantocht zal de druk alleen maar oplopen. Zo verging het een ander kabinet in hoogconjunctuur eerder ook. Onder leiding van Wim Kok liet Paars II voor de verkiezingen van 2002 het geld rollen; toch was niemand uiteindelijk tevreden.

Dit kabinet komt er langzaam achter hoe dat voelt. Het Malieveld is inmiddels zwaar gehavend door alle demonstraties, leraren trekken woensdag alsnog naar het Binnenhof en op 20 november gaan zelfs de ziekenhuizen staken – een unicum. Het kabinet kan zich schrap zetten: de financiële manoeuvreerruimte mag inmiddels beperkt zijn, de maatschappelijke onrust blijft.