Temat zapoczątkowało "zagadkowe" odkrycie. Kubuś Play, który spędził mroźną noc w samochodzie, został wyciągnięty o poranku w stanie ciekłym. Przez kogo? Tego nie wiemy. Radio Szczecin informuje tylko, że termometr w aucie wskazywał na –8°C. Dla laika w dziedzinie chemii sprawa na pierwszy rzut oka może wyglądać niepokojąco.

Sprawa dla chemika

Jednak "bomba" zaserwowana w leadzie tekstu na łamach RadioSzczecin.pl zostaje rozbrojona już w pierwszym akapicie. Dr Elwira Wróblewska z Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie wyjaśnia w nim bowiem, że sekret konsystencji Kubusia Play związany jest z zawartością syropu glukozowo-fruktozowego, który obniża temperaturę zamarzania płynu. Jednocześnie dr Wróblewska dokonuje obrazowego porównania tego roztworu do samochodowego płynu chłodniczego, który zachowuje stan ciekły na mrozie dzięki dodatkom takich związków chemicznych, jak glikol etylenowy czy propylenowy.

W analogiach nie trzeba jednak sięgać tak daleko. Podobne działanie ma cukier czy sól. Gram tej pierwszej substancji rozpuszczonej w litrze wody obniża jej temperaturę zamarzania o 1,86°C, a gram chlorku sodu ("groźniejsza" nazwa soli kuchennej) – nawet o 3,7°C, ale maksymalnie do –18°C, ponieważ poniżej tej temperatury sól nie ulega już rozpuszczeniu.

Na tę prostą zależność zwrócił uwagę rzecznik firmy w wypowiedzi dla portalu Radia Szczecin, stwierdzając: "Powszechnie przyjęta temperatura zamarzania wynosząca 0 stopni Celsjusza odnosi się do wody destylowanej. Każdy dodatkowy składnik wpływa na zmianę temperatury zamarzania, a wszystkie produkty spożywcze stanowią kompozycję różnych składników".

W dalszej części komunikatu przedstawiciel producenta zapewnia, że Kubuś Play powstaje z naturalnych soków owocowych z ewentualnym dodatkiem naturalnego betakarotenu i takich wartościowych składników, jak witaminy A, C, B6, B12, niacyna, kwas foliowy, kwas pantotenowy czy biotyna. Podkreśla też, że napój nie zawiera konserwantów ani sztucznych barwników.

Słodka pułapka

Rzecznik Maspexu (międzynarodowego koncernu spożywczego produkującego Kubusia - przyp. red.) przezornie porusza kwestię syropu glukozowo-fruktozowego dopiero pod koniec swojej wypowiedzi, podkreślając, że jest to substancja stosowana przez licznych producentów w branży spożywczej. Faktycznie, można ją znaleźć w szeregu produktów: od gazowanych i niegazowanych napojów, przez wyroby cukiernicze i przetwory mleczne, m.in. lody, jogurty, po sałatki i konserwy rybne. – Nie może jednak być dodawana do soków, to wbrew przepisom – zastrzega w rozmowie z Onetem dietetyk dr hab. Lucyna Kozłowska. Dlatego Kubuś Play posiada jedynie "status" napoju.

Co prawda, "zarówno glukoza, jak i fruktoza są łatwo przyswajalnymi cukrami, naturalnie występującymi w owocach" – zauważa rzecznik. Tyle tylko, że oba monosacharydy spożywane w naturalnym "opakowaniu" jabłka czy gruszki nie trafiają do krwiobiegu równie błyskawicznie, jak po wypiciu słodkiego napoju – ponieważ w tym pierwszym przypadku ich wchłanianie spowalniane jest przez błonnik. W praktyce więc łatwiej przeholować z cukrami, spożywając napoje dosładzone syropem niż owoc bogaty we włókno pokarmowe, które "zapycha" i szybciej zaspokaja apetyt.

Umiar warto zachować tym bardziej, że pozytywny wpływ syropu glukozowo-fruktozowego na zdrowie jest cokolwiek wątpliwy. Jak wynika z raportu opublikowanego na łamach "The American Journal of Clinical Nutrition", powszechność wykorzystania tej substancji w produktach spożywczych może odgrywać kluczową rolę w epidemii otyłości, z jaką zmagają się Stany Zjednoczone.

Z kolei wyniki badania opublikowane na łamach czasopisma naukowego "Global Public Health" wiążą nadmierne spożycie syropu glukozowo-fruktozowego z zachorowalnością na cukrzycę. A na tym nie koniec. – Badania z ostatnich lat wykazują, że wysokie spożycie syropu glukozowo-fruktozowego ma wpływ na metabolizm kwasu moczowego i wzrost jego stężenia we krwi, tzw. hiperurykemię. Gdy to stężenie staje się nadmierne, może dojść do krystalizacji kwasu moczowego i rozwoju dny moczanowej, znanej też pod nazwą artretyzmu – tłumaczy dr hab. Lucyna Kozłowska.

Kubuś niewinny?

Uwzględniając powyższe, tłumaczeniom rzecznika Maspexu trudno odmówić słuszności. Temat poruszony przez RadioSzczecin.pl wydaje się nagłośniony trochę na wyrost. Można się w nim nawet doszukiwać czarnego piaru. No bo dlaczego czepiać się wyłącznie wspomnianego napoju, skoro syrop glukozowo-fruktozowy "wzbogaca" całą gamę produktów – zarówno w stanie ciekłym, jak i stałym – na sklepowych półkach?

Przypadek napoju Kubuś Play mógłby być przyczynkiem do dyskusji na temat zagrożeń związanych z nadmierną obecnością syropu glukozowo-fruktozowego i w ogóle cukru w naszej diecie. Jednak najprawdopodobniej "na kartach internetu" zapisze się jedynie sensacyjna otoczka tej sprawy. A internautom pozostanie w pamięci skojarzenie, że napój takiej a takiej marki przypomina płyn chłodniczy – bo nie zamarza jak na zawołanie, gdy słupek rtęci spadnie poniżej zera.