Voor zijn serie afvalportretten haalde fotograaf Joram Blomkwist (39) vuilnis op bij Amsterdamse huishoudens. De foto’s van zijn project Talking Trash onthullen de achterkant van onze consumptie-maatschappij.

Er waren momenten dat Joram Blomkwist zich afvroeg: waarom doe ik dit ook alweer? Dan had de fotograaf bijvoorbeeld de hele dag gewerkt en moest hij ’s avonds nog een rondje met zijn Volvo door de stad rijden om volle vuilniszakken op te halen.

Zakken zonder gft-afval, gelukkig. Ook had hij aan de deelnemers van zijn project Talking Trash gevraagd het afval ‘zo schoon mogelijk te houden’. De stank viel daardoor mee, voor een auto die helemaal volgepropt zat met vuilnis.

De deelnemers – van tweeverdieners in koopwoningen, alleenstaande sociale huurders, mensen in een opvanghuis en alles daartussen – had Blomkwist via via gevonden. Allemaal had hij ze de ongemakkelijke vraag moeten stellen: zou ik het afval dat je de komende maand produceert mogen hebben?

Waarom niet, is misschien je eerste reactie. Totdat je bedenkt hoe intiem de inhoud van je vuilnisbak eigenlijk is.

Hele levens zijn te reconstrueren aan de hand van wat je weggooit. Het is niet voor niets dat privédetectives, in elk geval in films, zich vaak wenden tot de kliko. Het is zelfs een wonder dat je afvalzak niet standaard onder de privacywetgeving valt. En precies daarom wilde Blomkwist mensen een tijdje aan de hand van hun afval volgen. “Elke dag gooi je wel iets weg, maar wat laat je precies achter? Ik was op zoek naar de afvalhandtekening die mensen achterlaten.”

De opgehaalde vuilniszakken verzamelde Blomkwist in een grote kelder in West. Het moet er wat sketchy hebben uitgezien als hij ’s avonds laat met zijn auto de stoep opreed om tientallen volle vuilniszakken naar binnen te brengen. Na een paar maanden verzamelen bracht hij een dag of twee in de kelder door om alle zakken door te nemen. Om, zoals hij dat noemt, ‘een gevoel’ te krijgen wat hij precies had verzameld. Ook dat was zo’n moment waarop hij dacht: waarom heb ik zo’n grote waffel gehad en tegen iedereen verteld dat ik dit ga doen?

Dat er een jongetje geboren is, verklapt de verpakking van de blauwe muisjes. Beeld Joram Blomkwist

Zo smakelijk mogelijk

Het resultaat van de afvaloperatie werd pas duidelijk toen hij de zakken meenam naar een fotostudio, het afval op een vlak van twee bij ruim drie meter uitspreidde, begon te puzzelen met de compositie en er daarna met zijn camera boven ging hangen.

“Ik wilde het afval er zo smakelijk mogelijk uit laten zien. Er een eyecatcher van maken. Dat je in één oogopslag ziet: dit is een verhaal.”

Daarvoor gebruikte hij al het afval dat hij van een huishouden had meegekregen – variërend van anderhalve maand tot drie maanden vuilnis. Op de afvalportretten die hij maakte zie je eerst de enorme berg troep die we weggooien. Al snel komen de grote lijnen in beeld: die persoon drinkt veel bier, dat zijn veel zakken Hamka’s, wat is Albert Heijn toch dominant in Amsterdam.

Daarna begint het uitgebreidere detectivewerk.

In al die enveloppen moeten geboortekaartjes hebben gezeten, gezien de verpakking van ‘de blije doos’. Dat het een jongetje is geworden, verklapt de verpakking van de blauwe muisjes. En het vele zwart van de luxeverpakkingen van dure A-merken (Lays Sensations, L’OR-espressocups, AH Excellent Pommes Rouges, Eat Natural-repen) laat zien dat hij in een welgesteld gezin terecht is gekomen.

Speculatie en meningen liggen op de loer. Is het van die persoon met al die belastingenveloppen nu wel echt slim om nieuwe Vans te kopen? Of zou dat worden gecompenseerd door de Cinevillepas die is opgezegd?

En zou het echt, dat iemand in drie maanden tijd, zich heeft weten te beperken tot slechts twee Tony’s Chocolonely’s?

Verleid in de supermarkt

“Mensen wisten natuurlijk waar ze aan meededen, dus de kans is zeker aanwezig dat ze zich toch beter proberen af te schilderen dan ze zijn,” zegt Blomkwist. “De grote lijnen zijn duidelijk. Hoewel, er is een foto die moeilijk te ontleden is, waar niets lijkt te kloppen. En daarmee zegt dat ook weer van alles: het is namelijk het afval van een enorme vrijbuiter. Iemand zonder ritme, zonder maandag tot vrijdag-gevoel.”

De stapels met afval laten zien hoe al die merken hun best doen om hun producten te verkopen, met verpakkingen die concurreren om de aandacht. Opvallend is de verdeling van kleur. Dat er in een foto veel groen zit is nog makkelijk te verklaren: het is afval van mensen die bijna alleen maar biologische producten kopen en van bolognesechips houden. Maar wat te denken van de foto met vele roodtinten: de koper van de grote zakken diepgevroren zomerfruit (voor smoothies?), blijkt ook een voorkeur te hebben voor Spa Rood, rode zakken naturel chips, rode blikjes Jupiler en zelfs de rode ‘feeling sensitive’ Durexcondooms (twee gebruikt!).

“Je ziet hoe mensen worden verleid in de supermarkt. En dat het werkt,” zegt Blomkwist. “Met als gevolg dat we ook heel erg veel weggooien.”

Bierblikjes, zakken Hamka’s en belasting-enveloppen. Speculatie ligt op de loer. Beeld Joram Blomkwist

De hele serie van Talking Trash bestaat uit veertien beelden, die Blomkwist in de afgelopen twee jaar maakte. Daarbij volgde elke keer hetzelfde ritueel: van drie of vier mensen afval verzamelen, naar de studio rijden om alles te fotograferen en daarna bij het afvalpunt de discussie voeren over het al dan niet betalen voor het storten van de zakken. (“Dit is gewoon huisafval, het is alleen maanden opgespaard”).

Nu het project is afgerond, vraagt hij zich langer af waarom hij het allemaal heeft gedaan. “Ik ben blij met het eindresultaat. Het is een groot verhaal, in elkaar gedrukt tot een beeld, waar je ook nog eens lekker naar kan kijken.”