Het is een succes dat nog niet eerder is behaald in de boekenwereld: Astrid Holleeders boek Judas was in één ochtend helemaal uitverkocht. De verkoopcijfers zijn nog niet bekend, en tot die tijd moeten we het doen met de opgave van de uitgever, die zegt dat de eerste druk van 80.000 exemplaren in 1 dag was uitverkocht.

De boekhandelaren die vrijdagmiddag de deuren sloten wisten nog niet waar het de volgende dag om zou gaan, maar dat er een ‘project X’ op komst was waar die avond dermate veel nieuws over zou komen dat er de volgende dag een run op de boekhandels zou zijn, dat was al wel bekend. Het wordt een biografie van Bernhard, vermoedden de meesten. Een enkeling ging ervan uit dat het om de nieuwe Buwalda zou gaan. Het werd dus Astrid Holleeder.

„Toen ik dat ’s avonds hoorde baalde ik wel even,” bekent Daan van der Valk van boekhandel De Vries. „Maar zaterdagmiddag in de winkel was het boek al uitverkocht en niet meer na te bestellen, dus het bleek dat ik me vergist had.”

Ik wil gewoon weten wat ik in de winkel binnenhaal; dat geldt zelfs voor de ansichtkaarten

Dat zoveel boekhandelaren een boek hadden besteld waarvan ze niet wisten wat de titel was en hoe de auteur heette, is een kwestie van vertrouwen. Gerda Aukes, van boekhandel Den Boer in Baarn, legt uit: „De vertegenwoordiger vertelde echt alleen dat dit een hit ging worden en dat de lancering groot zou zijn. Dan aarzel je in het begin natuurlijk. Ik wil namelijk gewoon weten wat ik in de winkel binnenhaal; dat geldt zelfs voor de ansichtkaarten, die we verkopen. En ik vind dit een boek dat als document van een verwoest gezin, prima past in onze literaire boekwinkel. Het was ook een gedoe: boeken die je op zaterdag laat brengen, zijn duurder dan doordeweeks. Ook kon het nu niet centraal, waardoor je toch de quantumkorting mist van een grote inkoop. We hadden echt geen idee of het hier nu om een hype ging of om meer. Ik bestelde een doosje, maar laat de pallet nu maar komen. Deze explosie heb ik nog nooit meegemaakt, terwijl ik nu al 20 jaar in het vak zit.”

Het was een kwestie van vertrouwen tussen uitgeverij en boekhandelaar. „Het lukt als je een track record hebt van successen”, aldus Maarten Asscher van boekhandel Athenaeum. „Een uitgeverij die pas één boek op de markt heeft gebracht, kan dit zo niet doen, maar we hadden er bij elke grote uitgeverij in meegegaan. Het is ook wel vaker gebeurd. Bij boeken waarbij het om een onthulling gaat, pakken uitgeverijen het vaker zo aan. Het is niet zo dat het wiel is uitgevonden.”

Onafhankelijke boekhandelaren

Door de uitlevering op zaterdag was Judas niet in elke boekhandel te verkrijgen. Enkele onafhankelijke boekhandels, zoals Schimmelpennink in Amsterdam en Roelants in Nijmegen, waren niet op de hoogte gebracht van het project en kregen pas na de bekendmaking de mogelijkheid tot bestellen. Andere boekhandels waren niet meegegaan in het blindelings bestellen. Dat laatste is volgens Oscar van Gelderen, de uitgever van Lebowski die dit boek op de markt bracht, omdat „niet iedereen adequaat, of te sceptisch reageerde, dat is een ander verhaal.”

Lees ook: In ‘Judas’ draait alles om macht

Van Gelderen ontmoette Astrid Holleeder afgelopen zomer waarna ze meteen aan de slag zijn gegaan. Van Gelderen: „Astrid werd tijdens het schrijven begeleid. Ik heb de redactie gedaan terwijl ze schreef.” Het boek moest in Duitsland gedrukt worden omdat de drukkers daar het boek niet zouden kunnen lezen en dus ook geen informatie erover zouden kunnen uitlekken. De tweede druk wordt wel in Nederland gedrukt. Het zal dan ook een ander formaat hebben dan de eerste druk, maar de inhoud blijft hetzelfde.

Het kan niet anders dan dat Judas van Astrid Holleeder op de eerste plek komt van de bestsellerslijst, die de afgelopen tijd een typerend beeld geeft van waar Nederland zich mee bezig houdt: de autobiografie van Johan Cruijff, de familie Holleeder en de biografie van koningin Juliana met nieuws over prins Bernhard. Het zal niet ten koste gaan van de verkoop van andere boeken, denkt Daan van der Valk: „De kopers van dit boek waren geheel andere dan ik meestal in de winkel heb: die kwamen gericht voor dit ene boek. Dit is extra verkoop. Je kon bij binnenkomst al zien wie er voor Holleeder kwam en wie niet.”

NRC Lunchkoers De belangrijkste ontwikkelingen in de economie, op de beurzen en in het zakenleven Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 8 november 2016