Zonnepanelen worden op een rijtjeshuis geplaatst. Beeld Nederlandse Freelancers

De trend om de onderzoeksinstituten van de rijksoverheid onder vuur te nemen vertoont nog geen vermoeidheidsverschijnselen. Volgende week donderdag presenteert het Mesdag Zuivelfonds, een belangenorganisatie van de melkveehouderij, eigen berekeningen over de stikstofemissies van de Nederlandse landbouw. De protesterende boeren hebben al laten doorschemeren dat ‘hun’ cijfers gehakt zullen maken van de stikstofberekeningen van het RIVM. Dat onderzoeksinstituut stelt dat bijna de helft van alle stikstofneerslag in Nederland veroorzaakt wordt door veehouderijen, maar volgens de boeren zelf is dat zwaar overdreven.

Een andere belangengroep, die van de woningcorporaties, desavoueert ondertussen het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Donderdagochtend schreef het AD dat het PBL een ‘forse rekenfout’ heeft gemaakt in zijn doorrekening van het Klimaatakkoord dat voor 2030 de Nederlandse broeikasgasemissies moet halveren. Het PBL zou de kosten van het verduurzamen en gasloos maken van bestaande woningen tot wel 50 procent hebben onderschat door allerlei kostenposten niet mee te nemen in de doorrekening. De portee: die hele verduurzamingsoperatie gaat huiseigenaren en huurders veel meer kosten dan de regeringscoalitie deze mensen heeft voorgespiegeld.

Het rekenfout-nieuws was koren op de molen van de politieke partijen die klimaatbeleid sowieso onzin vinden, zoals de PVV en Forum voor Democratie. ‘Helaas krijgen we wéér gelijk over de astronomische kosten van de absurde ‘transitie’, twitterde FvD-fractievoorzitter Thierry Baudet. PVV-leider Geert Wilders had het over ‘leugens van de Groene Khmer’. Maar ook Kamerfracties die positiever staan tegenover klimaatmaatregelen, zoals PvdA, CDA, GroenLinks en SP, reageerden onthutst. Geen enkele partij wil haar kiezers opzadelen met hoge kosten voor de verduurzaming van hun huizen.

De bron van de rekenfout-beschuldiging blijkt Aedes te zijn, de koepelorganisatie van woningcorporaties. Aedes stuurde in december twee brieven naar de Tweede Kamer met de mededeling dat ‘uit onze analyses’ blijkt dat ‘de kosten van de verduurzamingsopgave in de praktijk circa 50% hoger liggen dan waar het PBL mee rekent’. De Aedes-leden moeten de verduurzaming van hun corporatiewoningen zelf bekostigen. Zij willen voorkomen dat deze kosten in het Klimaatakkoord worden onderschat en dat zij daardoor financiële risico’s lopen. Vanuit hun belang geredeneerd is het beter de kosten zo hoog mogelijk voor te stellen, want dan zal de rijksoverheid meer subsidie aan de corporaties willen geven.

Aan het begin van de middag kwam het PBL met een verklaring die het verhaal grotendeels ontzenuwde. Ten eerste, zo benadrukt het planbureau, heeft het PBL nooit berekend hoe hoog de verduurzamingskosten voor huiseigenaren en woningcorporaties gaan uitvallen. De PBL-doorrekening van het Klimaatakkoord gaat over de nationale kosten; de kosten die Nederland als geheel moet maken voor het Klimaatakkoord. Aedes schrijft bijvoorbeeld aan de Kamer dat het PBL de btw die aannemers in rekening brengen niet heeft meegenomen. Dat klopt, reageert het PBL, want op nationaal niveau zijn die kosten niet relevant. Huiseigenaren betalen die btw immers aan de aannemer, die deze belasting weer afdraagt aan de Nederlandse schatkist. Op nationaal niveau kun je die betalingen van de huiseigenaar wegstrepen tegen de belastinginkomsten van het Rijk. Politiek gezien zijn deze nationale kosten nauwelijks relevant; maar individuele huurders, huiseigenaren en corporaties maakt het natuurlijk wél uit wie betaalt en wie ontvangt. Het PBL heeft die berekeningen echter nog niet gemaakt, dat gaat het Planbureau dit jaar pas doen.

Het PBL geeft ook toe dat het in zijn doorrekening een aantal kosten, zoals de (loon)kosten die aannemers, architecten en installateurs in rekening brengen, heeft onderschat. Door de schaarste aan vakmensen in de bouw zijn die zijn het afgelopen jaar harder gestegen dan het PBL begin 2019 heeft voorzien. Maar, zo zegt PBL-onderzoeker Nico Hoogervorst, lonen en prijzen veranderen nu eenmaal en die ontwikkeling is heel moeilijk exact te voorspellen. De PBL-berekeningen zijn gebaseerd op schattingen of op de recentste data en die moeten na verloop van tijd altijd worden bijgesteld. Maar ook op basis van de nieuwste gegevens kan het PBL de kostenonderschatting van 50 procent waar Aedes mee schermt niet plaatsen. Het gaat hoogstens om ‘enkele procenten’, zegt Hoogervorst.