Odsłuchaj

Najmłodsza osoba, która w Polsce została poddana egzorcyzmom, miała sześć miesięcy. Chłopczyk nie chciał spać ani w dzień, ani w nocy. Dlatego rodzice postanowili poszukać „pomocy” u znanego egzorcysty. Rozmowa z Arturem Nowakiem, adwokatem i publicystą, o polskiej modzie na poddawanie się egzorcyzmom i jej skutkach.

Edyta Ochmańska: Trudno uwierzyć, że rodzice półrocznego chłopczyka, który miał problem z zasypianiem, szukali pomocy u egzorcysty, ojca Karola Adamowicza, zamiast u lekarza? Jak to wygląda w świetle polskiego prawa?

Artur Nowak: To przerażające. Kościół nie widzi nic złego w wypędzaniu diabła z kilkumiesięcznego dziecka. Nieżyjący już ojciec Adamowicz opisał ten przypadek w swojej książce i opowiadał o nim w wywiadach. Już sam ten fakt dowodzi, że egzorcyści czują się u nas bezpiecznie i nie boją się żadnych konsekwencji. A przecież w Polsce, zgodnie z prawem, dobro dziecka jest kwestią nadrzędną. Rodzice nie mogą nim dowolnie dysponować. Szczególnie że egzorcyzmy nie są oficjalnie uznaną formą terapii.

Czy egzorcysta ma jakiekolwiek przygotowanie medyczne lub psychologiczne, by w ogóle stwierdzić, że dana osoba wymaga jego interwencji?

Nie. O powołaniu egzorcysty decyduje biskup, wydając odpowiedni dekret.

Egzorcyści to przeważnie kapłani, którzy ukończyli roczne weekendowe szkolenie przygotowujące ich do tej posługi. Jeśli takie szkolenie w ogóle się odbywa – a z tego, co wiem, nie zawsze tak jest – wykładowcami są zazwyczaj inni egzorcyści. O żadnych kompetencjach psychologicznych nie ma mowy. Ale to właśnie egzorcysta decyduje, czy dana osoba wymaga pomocy. Jego zdanie jest wiążące. Nawet jeśli dojdzie do konsultacji z psychologami bądź psychiatrami, to ich opinia ma charakter wyłącznie pomocniczy. Zresztą kładzie się nacisk, by ci specjaliści byli ludźmi tej samej proweniencji co egzorcysta, czyli wierzącymi i dopuszczającymi możliwość opętania za realną.

Rozumiem, że zdanie samego zainteresowanego się nie liczy?

Egzorcysta nie musi mieć zgody rzekomo opętanego, by poddać go egzorcyzmom. Mówi się wprawdzie o powinności jej uzyskania, ale nie jest to konieczne.

Ile osób w Polsce trafiło na „terapię” do egzorcystów?

Kościół w tej sprawie nie jest transparentny i nie publikuje żadnych raportów na ten temat. Ale mam podstawy przypuszczać, że z usług egzorcystów skorzystało już około 150 tys. osób. Zapotrzebowanie na tego typu „specjalistów” i ich posługę rośnie. Kilkanaście lat temu w naszym kraju działało 20 egzorcystów. Dzisiaj jest ich około 150.

Mówi pan, że rośnie u nas popyt na egzorcystów, a przecież doświadczony egzorcysta, ks. Stanisław Walczak, podkreślał, że na każde 5 tys. wezwań tylko jedno może być przypadkiem demonicznego opętania.

Ksiądz Walczak należał do grupy egzorcystów z prawdziwego zdarzenia, którzy pełnią posługę, ale są sceptyczni i ostrożni w wydawaniu opinii. Są świadomi, że opętania zdarzają się rzadko. I doskonale zdają sobie sprawę, że większość trafiających do nich osób cierpi po prostu na zaburzenia psychiczne i wymaga pomocy psychiatrycznej. Niestety obok takich kapłanów, którzy wykonują naprawdę dobrą robotę, są i egzorcyści celebryci o narcystycznych osobowościach: skupieni na sobie, mający parcie na szkło, udzielający wywiadów, piszący książki i prowadzący blogi. Innymi słowy budujący kariery na swojej posłudze. Nie brakuje wśród nich kapłanów wysoko postawionych, takich jak zakonnik Michał Olszewski, rzecznik Zespołu Konferencji Episkopatu Polski ds. Nowej Ewangelizacji, który zasłynął tym, że unicestwiał demona wegetarianizmu panoszącego się w ciele młodej dziewczyny, zmuszając ją do jedzenia salcesonu. Tego pokroju egzorcyści diabła widzą wszędzie. Walczą z demonami intelektualizmu, homoseksualizmu i wszelkiej inności, która mogłaby zagrozić katolickiemu społeczeństwu. Mają też oko na takie „niebezpieczne” zjawiska jak muzyka The Rolling Stones i Boba Marleya, Harry Potter, kucyki Pony, treści zawarte w internecie czy tatuaż.

Czy wspinanie się po szczeblach kariery w branży egzorcystycznej ma wymiar komercyjny?

Samo egzorcyzmowanie jest bezpłatne. Ale osoby z branży organizują wyjazdy do miejsc świętych, wydają czasopisma i książki związane z tą tematyką, prowadzą blogi i sprzedają takie produkty jak egzorcyzmowana woda czy sól, przekształcając tę działalność w prawdziwy biznes.

Wyganianie z ludzi wyimaginowanych demonów może wydawać się komiczne, ale w gruncie rzeczy to istne tortury, jakie funduje się ofiarom w podziemiach kościołów, w miejscach odosobnionych i bez obecności osób postronnych. Licealistka Irena, której relacja stała się fundamentem pańskiej książki „Kroniki opętanej”, po seansie z udziałem egzorcysty i jego pomocników miała wybity bark i złamany nos.

Tak. Uznanej za opętaną nastolatce wybijano zęby krzyżem i wlewano do ust wodę święconą, jednocześnie zatykając nos. W ten sposób wyganiano z niej demona homoseksualizmu. Do dziś żyje w szponach traumy. Od opowieści ludzi , którzy zostali poddani egzorcyzmom, włos jeży się na głowie. Są to głównie kobiety, bo 90 proc. „nosicieli szatana” to właśnie panie, zazwyczaj bardzo młode. Są przywiązywane do specjalnych łóżek lub krzeseł, szarpane, bite i dotykane w miejsca intymne, bo, jak mówią egzorcyści, diabeł boi się konsekrowanych rąk. Po takich wielogodzinnych seansach czują się sponiewierane. Nierzadko są zakrwawione. Zdarza im się w sposób niekontrolowany oddawać mocz. Proszę sobie wyobrazić, że taka „terapia” trwa niekiedy kilka lat.

Jej skutki muszą być tragiczne.

To prawda. Znane mi są przypadki samobójstw popełnianych przez egzorcyzmowane osoby. Niezwykle poruszająca jest historia dziewczyny, która była molestowana przez księdza. Kiedy zwierzyła się rodzinie, ta uznała, że przemawia przez nią szatan i … zaprowadziła ją do egzorcysty. Po wizytach u niego targnęła się na życie.

Oglądał pan nagrania z seansami, podczas których uwalniano niby-opętanych, rozmawiał pan z nimi. Jak pan ocenia postawę i stan umysłu egzorcystów?

Widzę tu fascynację przemocą i satysfakcję płynącą z przejęcia nad bezbronną osobą pełnej kontroli. Istotny jest też podtekst seksualny. Kapłani, którzy pracowali nad Ireną, poza tym, że wcierali jej święte oleje w miejsca intymne, w przerwach, paląc papierosy, komentowali jej wygląd, mówiąc: „fajna dupa”, „fajne cycki”. Ciekawą rzecz powiedział mi też Konrad Szołajski, twórca filmu dokumentalnego pt. „Walka z szatanem”. Otóż poprosił on psychiatrę, by skomentował zachowanie egzorcysty, który uwalniał rzekomo opętanego mężczyznę. Lekarz powiedział, że jego zdaniem widoczny na filmie kapłan realizuje popęd homoseksualny.

Mówi pan, że w naszym kraju nadrzędne jest dobro dziecka, o którym w razie potrzeby decyduje sąd. Tymczasem na „terapię” do egzorcystów nierzadko trafiają nieletni, których powierzają im krewni. Tak było z Ireną. Jej rodzice zginęli tragicznie. I to właśnie rodzina postanowiła szukać pomocy u egzorcysty. Dlaczego najbliżsi skazują na takie cierpienia?

Działają w dobrej wierze. Chcą pomóc. Egzorcysta daje obietnicę szybkiego sukcesu. Alternatywą mógłby być psycholog, ale w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia trudno się do niego dostać, a jeśli to się uda – kontakt z nim ogranicza się do piętnastominutowej konsultacji. Tymczasem, zgodnie z danymi raportu rzecznika praw obywatelskich sprzed dwóch lat, jedna czwarta naszego społeczeństwa boryka się z zaburzeniami psychicznymi, lękami i depresją. Ludzie są samotni, wyobcowani i mają potrzebę, by ktoś ich wysłuchał, poświęcił im czas, zainteresował się nimi.

Ale czy rodzina nie może zmienić stanowiska, widząc, jakie skutki przynoszą egzorcyzmy? Jeśli po seansie do domu wraca zakrwawiony człowiek w podartym ubraniu i mówi, że czuje się zeszmacony, to jest to dostateczny powód, by zweryfikować swoje poglądy na temat takiej formy „uzdrawiania”.

Niestety, rodzina zazwyczaj uznaje, że to efekt uboczny uwalniania od krnąbrnego demona, świadczący o zaangażowaniu egzorcystów i skuteczności terapii. Nasza religijność jest płytka i obrzędowa. Jak podkreśla ksiądz Andrzej Kobyliński, w religii najważniejszą postacią staje się na powrót diabeł. A skoro tak, ludzi łatwo zastraszyć. Egzorcyści skwapliwie z tego korzystają. Nie bez znaczenia jest też fakt, że w Polsce około 60 proc. ludzi nie czyta książek. Brak wykształcenia to również bardzo dobry grunt dla egzorcystycznych praktyk.

Ale i wykształceni padają ich ofiarą.

Zgadza się. Rozmawiałem z młodą artystką, która od czasu do czasu malowała obrazy własną krwią. Trafiła do egzorcysty. Jej rodzice, wykształceni ludzie, posłusznie wykonywali wszystkie jego polecenia. Nawet kropili psa swojej córki święconą wodą.

Pozbawienie wolności, naruszenie nietykalności, zmuszanie do czynności seksualnych. Egzorcyści de facto dopuszczają się tych przestępstw. Czy to możliwe, żeby w demokratycznym kraju mogło im to ujść na sucho? Co na to ich przełożeni w Kościele? Co na to wymiar sprawiedliwości?

Tak jak wcześniej mówiłem, to biskupi decydują o powołaniu egzorcystów. Jak na razie nie słyszałem, żeby reagowali na jakiekolwiek patologie związane z ich działalnością. Są raczej przychylni tej branży. Tymczasem świat te nieprawidłowości dostrzega. Holenderski dziennikarz Ekke Overbeek w książce „Lękajcie się. Ofiary pedofilii w polskim Kościele mówią” napisał o wspomnianej już przeze mnie samobójczyni, która była najpierw ofiarą seksualnych praktyk księdza, a później drastycznych praktyk egzorcysty.

Nie mam wątpliwości, że nasze państwo powinno pociągnąć do odpowiedzialności Kościół za przestępstwa, do jakich dochodzi podczas egzorcystycznych praktyk. Ale w obecnych realiach politycznych raczej do tego nie dojdzie.

Nie ma się co dziwić. Decydenci widzą zło tam, gdzie egzorcyści. Ileż to razy z ust polityków słyszeliśmy sarkastyczne uwagi na temat wegetarian czy parad sodomitów.

Dlatego Polska, kraj tradycyjnego katolicyzmu, to raj dla egzorcystów. Po 1989 r., gdy doszło do zmian politycznych, nastała nowa rzeczywistość: już nie czarno-biała i zero-jedynkowa, lecz wielowymiarowa. Wtedy właśnie ludzie skatechizowani, bo tak ich nazywam, poczuli, że z Zachodu nadciąga wolność, która jest zagrożeniem. Zaczęli utożsamiać ją ze śmiercią, dekadencją, hedonizmem i zepsuciem, za którym stoi diabeł. Do skutecznej walki z nim niezbędny jest egzorcysta, będący w stanie uwolnić nas od każdej choroby i każdego nieszczęścia.

Czy jest jakiś kraj w Europie, który z równym zacietrzewieniem zwalcza w ludziach diabła?

Do niedawna były to Włochy, ale chyba je prześcignęliśmy, biorąc pod uwagę fakt, że w ciągu kilkunastu lat zainteresowanie egzorcyzmami wzrosło u nas dziesięciokrotnie. Jeśli chodzi o Włochy, przez wiele lat przywódcą walki z demonami był, nieżyjący już, Gabriele Amorth, egzorcysta watykański i prezes Międzynarodowego Stowarzyszenia Egzorcystów, który utrzymywał, że brał udział w ponad 100 tys. egzorcyzmów. Dziś papież Franciszek do egzorcyzmów odnosi się z dużą powściągliwością, a Watykan zaleca, by w ludziach szukać choroby, a nie demonów.

Podobne stanowisko prezentuje chrześcijański think tank „Theos” z Wielkiej Brytanii, który przestrzega w swoim raporcie, że egzorcyzmy mogą pogłębić stany chorobowe u ludzi, bo większość rzekomo opętanych to chorzy psychicznie.

Z egzorcyzmami już dawno, bo w latach 70. ubiegłego wieku, rozprawiły się Niemcy. Tam zakazano ich po tym, jak sąd w Aschaffenburgu uznał, że egzorcyści, ojciec Arnold Renz i ksiądz Ernst Alt, są winni nieumyślnego spowodowania śmierci 24-letniej Anneliese Michel wskutek niedbalstwa. Jej historia stała się kanwą filmu Scotta Derricksona pt. „Egzorcyzmy Emily Rose”.

Artur Nowak jest współautorem książki „Żeby nie było zgorszenia. Ofiary mają głos” o zjawisku pedofilii w Kościele oraz autorem książki „Kroniki opętanej”, będącej udramatyzowaną historią kobiety poddawanej egzorcyzmom.