Iedereen heeft zijn eigen redenen om naar het kerstdiner te komen in het Ikea-restaurant, en anders dan ik me had voorgesteld is geld niet de belangrijkste. Het buffet kost negen euro vijfennegentig; voor, hoofd, na, ‘dat kan nooit uit’, zegt Gerard – als gepensioneerd horecaman weet hij wat de dingen waard zijn, de stukjes zalm, de koffie, ‘maar ons gaat het daar niet om’.

Negen euro vijfennegentig. Beeld Toine Heijmans

Ons – daar gaat het om. Zo tegen de Kerst probeert iedereen de eenzaamheid nog eens extra te verjagen en aan deze tafel lukt dat uitstekend, elke dag trouwens, het hele jaar door want ze hebben hier een vaste plek met z’n allen, dat is zo gegroeid, dus zitten ze uiteraard ook met z’n allen aan het kerstdiner.

Ze zijn ‘ontbijters’, een staande term in Ikea-kringen. Ontbijten bij Ikea kost één euro twintig en ondanks wat onderhuids gemor over de prijsstijging van twintig cent en de bezuinigingen op de samenstelling (geen cupjes jam meer) had hun leven er toch anders uitgezien zonder.

Later zal Paul zeggen: ‘De kerken breken af, maar de mensen hebben dus wel behoefte aan iets sociaals’.

Driehonderd couverts, nagenoeg uitverkocht, de tafels ingedekt met een kerstrode placemat en een Vinterfest-windlamp met led-waxinelicht. Vier avonden op rij kerstbuffet: een stempel op je hand en het is eten zoveel je wil. Het is meer dan een marketingding, zegt Renske bij binnenkomst, ‘het komt voort uit onze visie’.

Renske Veltman is People & Culture Manager van de vestiging Hengelo en vertelt hoe ze de Zweedse identiteit koesteren, in dit geval met een Julbord, een traditioneel Zweeds feestbuffet in de aanloop naar Kerstmis, bedoeld om samen de donkertijd te weerstaan. Hier vertaald in gravad lachs, diverse bereidingen van haring, zalmmoten, variaties van kool en Zweedse balletjes (nu ook in vega). ‘Het gaat ons ook om de sociale context’, zegt Renske, ‘in de huidige tijd is er een hang weer echt bij elkaar te zijn, in plaats van alleen maar communiceren via sociale media.’

Dat zien ze trouwens het hele jaar door. ‘Veel mensen komen hier vaak’, zegt Denise Boersma, de Teammanager Food, ‘die gezichten herken je op een gegeven moment wel’. Meestal zijn het ontbijters.

Renske Veltman (l) en Denise Boersma Beeld Toine Heijmans

Wil en Paul zijn net begonnen aan het voorgerecht – ze vieren hun relatie die nu één jaar bestaat, de beste remedie tegen solitaire zwaarmoedigheid. Wil Peters is sinds vijftien jaar een ontbijter vanwege de sociale contacten, elke ochtend dertien kilometer fietsen uit Oldenzaal en twaalf kilometer terug totdat ze Paul leerde kennen - nu is dat minder nodig. Ze werkte in de schoonmaak en de thuiszorg tot het te zwaar werd. Zegt: ‘Als je alleen bent kun je twee dingen doen: of je blijft thuis zitten, of je gaat fietsen’.

Het ontbijt begint om half tien en er is altijd wel een groepje om je bij aan te sluiten. Voor dertig cent extra krijg je er een eitje bij.

Paul Hoogendoorn is gepensioneerd gemeenteambtenaar, hij draagt een Noorse trui maar dat is niet voor de gelegenheid. ‘Ouderen klagen vaak over de hoogte van hun pensioen’, zegt hij. ‘Maar weet je: de eenzaamheid is het échte probleem.’

Ze zijn kerkgangers, ze doen vrijwilligerswerk. In hun kerk wordt elke woensdag gekookt voor ouderen en ‘hoe zeg ik dat netjes, mensen die aan de onderkant van de samenleving leven’. Die had ik ook verwacht vanavond, maar ik zie ze niet, wel grootouders met kleinkinderen, de trolleys met eten volgeladen: hier is het hygiënisch, goedkoop en goed, zeggen ze, precies wat Nederlanders willen.

‘Die vrouw met die bril komt hier elke dag. Maar goed. Dat zal ze ook van mij zeggen.’

Ontbijters Beeld Toine Heijmans

Marie, Gerrit, Jan, Henk, Hennie, Hanny en Miny: ontbijters. Het begon met Jan en Ria, vanavond helaas afwezig; ze maken zich elke ochtend meester van tafel 2, al vier jaar lang, soms valt iemand af, soms komt er iemand bij – ze kennen elkaar enkel van de Ikea, ze komen uit Markelo, Almelo, Borne, Hengelo en als iemand jarig is sturen ze verjaardagskaarten, en als iemand ziek is gaan ze daar langs, en als er een kerstdiner is spreken ze samen af. ‘Dan zijn we van de straat hè’, zegt Gerrit. ‘Zo vallen wij bejaarden niemand lastig.’

Soms doen ze samen een dagje Duitsland.

Marie: ‘Als iemand een paar dagen niet is komen ontbijten bellen we die even, zo van: wat is er aan de hand.’

Gerrit: ‘Elke ochtend staan er vijftig, zestig voor de deur te wachten.’

Marie: ‘En dan gaat die deur los… lopen ze ’m bijna plat.’

Gerrit: ‘Ze zeggen weleens: hoe ouder hoe gekker.’

Marie: ‘Zelfs huisartsen zeggen het.’

Gerrit: ‘Wat?’

Marie: ‘Ga naar de Ikea. Voor als je eenzaam bent.’