Gebombardeerde wijk in Yemen. Beeld Olivier Laban-Mattei / Myop

De Saoedische regering waarschuwt dat aanvaarding van de resolutie de handel en de diplomatieke banden met het welvarende koninkrijk 'negatief kan beïnvloeden'. Dat staat in een brief die dinsdag in Genève onder delegaties werd verspreid. Hoewel geen landen expliciet worden genoemd, is duidelijk dat het dreigement in de eerste plaats Nederland en Canada treft, hoofdindieners van de tekst.

Derde confrontatie

Het is het derde achtereenvolgende jaar dat Nederland in de Mensenrechtenraad de confrontatie aangaat met de Saoedi's en het voortouw neemt in een poging oorlogsmisdrijven in Jemen aan de kaak te stellen. Tweemaal eerder haalde Nederland bakzeil nadat andere westerse landen aandrongen op een zwakkere tekst, waar ook de Arabische landen mee konden leven. Ook vorig jaar dreigden de Saoedi's met strafmaatregelen.



Frankrijk en Groot-Brittannië werken ook ditmaal aan een compromis, volgens welk een onderzoekscommissie van de Jemenitische regering wordt aangevuld met internationale deskundigen. Human Rights Watch (HRW) noemt het compromis een loos gebaar, een 'internationale façade voor een schijnvertoning'. HRW en andere mensenrechtenorganisaties dringen er bij de Nederlandse missie in Genève op aan de poot stijf te houden en de eigen resolutie niet in te trekken.

Mensenrechtenraad

Donderdag of vrijdag moet de Mensenrechtenraad stemmen, hetzij over een Frans/Britse compromistekst, hetzij over de twee resoluties die al zijn ingediend. Naast het Nederlandse voorstel (mede ondertekend door Canada, België, Luxemburg en Ierland) ligt er een tekst van de groep Arabische landen. Zij bepleiten dat de sinds twee jaar bestaande Nationale Commissie van Onderzoek in Jemen haar werk voortzet, met technische assistentie van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN.



Hoge Commissaris Zeid Ra'ad al-Hussein voelt daar echter niets voor. Hij wil geen onderdeel worden van een poging van de Jemenitische regering het eigen pad schoon te vegen. De Nationale Commissie is volgens hem niet berekend op haar taak en is niet neutraal.

Uit Jemen is alle hoop verdwenen



Er zijn ruim tienduizend burgerdoden en 600 duizend mensen besmet met cholera. Zeven miljoen mensen leven op de rand van hongerdood. Bekijk hier de foto's die Olivier Laban-Mattei maakte van het door de burgeroorlog verminkte Jemen.

Beeld Olivier Laban-Mattei / Myop

Nationale Commissie van Onderzoek

Die vaststelling wordt van harte onderschreven door HRW-directeur Kenneth Roth, die in Genève de beraadslagingen volgt. 'De commissie is volkomen partijdig', zegt hij. 'Wat zij doen heeft geen enkele betekenis. Ze kijken alleen naar oorlogsmisdrijven van de tegenpartij.'



Bovendien heeft de commissie geen toegang tot de gebieden in handen van de oppositie, waar de gevolgen zichtbaar zijn van de bombardementen door de luchtmacht van Saoedi-Arabië, de belangrijkste bondgenoot van president Abdrabbuh Mansour Hadi.



Jemen is volgens de VN ten prooi gevallen aan 'de ergste humanitaire crisis in de wereld', het gevolg van een uitzichtloze burgeroorlog. Het leger van de internationaal erkende regering van Hadi vecht tegen sjiitische Houthi-rebellen, die het noordwesten van het land en de hoofdstad Sana'a controleren. De Houthi's werken samen met eenheden van oud-president Ali Abdullah Saleh.

Bemoeienis

Het conflict wordt verergerd door de bemoeienis van andere landen. Het regeringsleger krijgt grootscheeps militaire steun van een door Saoedi-Arabië geleide coalitie van Arabische staten. De VS staan de coalitie bij met logistiek en inlichtingen. Iran helpt de Houthi's.



Alle partijen in het conflict maken zich schuldig aan schendingen van het oorlogsrecht. De Saoedische coalitie werpt in het wilde weg bommen op gebieden in handen van de Houthi's. Scholen, ziekenhuizen, markten en huizen zijn getroffen, duizenden burgers zijn omgekomen. Houthi-strijders op hun beurt beschieten willekeurig steden en dorpen in Jemen en het zuiden van Saoedi-Arabië. Beide partijen maken gebruiken van kindsoldaten en belemmeren hulporganisaties hun werk te doen.



'Wat de Houthi's en de troepen van Saleh doen, moet niet onderschat worden', zegt Roth, 'maar de meeste burgerdoden vallen waarschijnlijk door Saoedische bommen. De Saoedi's beseffen heel goed dat ze oorlogsmisdaden hebben gepleegd. Daarom willen ze geen internationaal onderzoek.' De Saoedische vertegenwoordiger in de Mensenrechtenraad zei vorige week dat daarvoor 'de tijd niet rijp is'.

Eerdere resoluties

Nederland diende al in 2015 bij de raad een voorstel in voor een internationaal onderzoek. Dat stuitte ook toen op fel verzet van Saoedi-Arabië. Nederland trok de resolutie in op aandringen van de VS, Frankrijk en Groot-Brittannië. Die landen steunden het voorstel van Jemen een nationale onderzoekscommissie in te stellen. Het jaar daarop gebeurde hetzelfde, alleen krabbelde Nederland toen terug na de toezegging dat de commissie internationale ondersteuning zou krijgen.



Roth vermoedt dat zo'n opzetje dit jaar niet zal slagen. 'Veel landen hebben ingezien dat die aanpak niet werkt.' Hij heeft er daarom, zegt hij, bij de Nederlandse missie op aangedrongen voet bij stuk te houden en niet akkoord te gaan met een Frans/Brits compromis. 'Ik heb veel bewondering voor de principiële opstelling van de Nederlanders.'

Indien de Nederlandse resolutie eind deze week in stemming wordt gebracht, zullen de grote westerse landen volgens Roth uiteindelijk wel voor de internationale aanpak kiezen. 'Ze moeten wel. Ze weten dat het Arabische voorstel neerkomt op niets doen. Maar de humanitaire catastrofe is zo groot, dat ze het zich niet kunnen veroorloven niets te doen.'



Probleem voor de Fransen en Britten is dat ze de Saoedi's niet voor het hoofd willen stoten. Daarbij speelt ongetwijfeld mee dat beide landen veel wapens verkopen aan Saoedi-Arabië. Vorige week nog tekenden de Britten in Riyad een wapendeal van 3,5 miljard euro. Frankrijk heeft veel tanks, helikopters en vliegtuigen verkocht.

Vredespogingen

In februari vorig jaar bracht de International Crisis Group (ICG) een rapport uit met de titel 'Jemen: is vrede mogelijk?' Het stond er niet letterlijk, maar het antwoord kwam neer op: nee, dat zien we niet snel gebeuren.



Sindsdien is er niets veranderd, en eigenlijk zijn de kansen op een einde aan de oorlog alleen maar verslechterd. Vredesonderhandelingen in Koeweit onder auspiciën van de Verenigde Naties, begonnen in april, liepen in augustus 2016 spaak. Vervolgens deed John Kerry nog een poging, in zijn laatste maanden als minister van Buitenlandse Zaken van de VS. Ook dat mislukte.



'Slechte timing', zegt April Longley Alley, Jemen-onderzoeker van de ICG. De Jemenitische regering en haar grote steunpilaar, de door Saoedi-Arabië geleide internationale coalitie, dachten beter zaken te kunnen doen met de regering-Trump.

Van enig vredesoverleg is sindsdien geen sprake, de VN kijken werkeloos toe. President Abdrabbuh Mansour Hadi zei zondag doodleuk dat de burgeroorlog waarschijnlijk zal eindigen met militaire middelen, geen politieke. Dit als gevolg van de 'starre' houding van zijn tegenstanders, de sjiitische Houthi-militie en de troepen van oud-president Saleh.



Longley Alley ziet volstrekt niet dat een van de partijen in staat is de ander te verslaan. 'Een militaire overwinning is onmogelijk. Het is een patstelling. Sinds augustus is het geweld verder geëscaleerd. Het kan heel lang doorgaan. De toestand is uiterst grimmig.'



De deelname aan de burgeroorlog van de Arabische troepenmacht, sinds maart 2015, en de bemoeienis van Iran - de grote rivaal van Saoedi-Arabië - hebben de zaak alleen maar ingewikkelder en moeilijker oplosbaar gemaakt. Naast lokale belangen spelen nu ook regionale belangen een rol. De westerse steun aan de regering-Hadi en de Saoedische coalitie helpt ook niet echt. 'De Amerikanen en de Britten zijn onderdeel van het conflict', zegt Longley Alley. 'Zij kunnen geen neutrale bemiddelaar zijn.'



April Longley Alley, Jemen-onderzoeker International Crisis Group

April Longley Alley.