24 lutego 2018 roku o godzinie 14 ulicami Hajnówki ruszy III Hajnowski Marsz Pamięci Żołnierzy Wyklętych. Na manifestację patriotyczną zaprasza ONR Brygada Podlaska, Patriotyczna Jagiellonia oraz Narodowa Hajnówka. Wydarzenie na Facebooku jest promowane zdjęciami żołnierzy wyklętych – w centralnym miejscu jest podobizna kapitana Romualda Rajsa „Burego”. Uroczystość zostanie uświetniona projekcją filmu „Bury – Podwójnie Wyklęty” w reżyserii Ewy Szakalickiej. Film ten jest promowany przez IPN.

Tyle, że hagiograficzne opisy nie do końca pasują do rzeczywistosci. Dziennikarz Newsweeka Paweł Reszka odnalazł świadka jednej z kilku zbrodni jakiej dokonał oddział „Burego” we wsi Zanie na Podlasiu.

Dziennikarz Newsweeka Paweł Reszka odnalazł świadka jednej z kilku zbrodni jakiej dokonał oddział „Burego” we wsi Zanie na Podlasiu.

Eugenia z rodziny Olszewskich ma 81 lat, ale wydarzenia z początku 1946 roku pamięta doskonale. – Z 2 lutego – uściśla. Potem opowiada – minuta po minucie, z fotograficzną precyzją.

Wieś, całe Zanie otoczone przez wojsko. Ojciec krzyczy: „Już po naszym życiu!” i ucieka do lasu.

Mama, Olga, zbiera dzieci. Brat Antoni, jeszcze w brzuchu, urodzi się za niecałe dwa miesiące. Brat Józef (5 lat) na jej plecach. Wala (lat 11) z jednej strony i ona, Eugenia, lat 9, z drugiej. Za nimi jeszcze najstarsza siostra Mania – czternastolatka.

Dom płonie. Wychodzą.

Eugenia: – Zatrzymuje nas żołnierz. Do mamy się zwraca: Słuchaj! Taka owaka! Z powrotem do domu.Za piątym razem udało się wyjść. Eugenia widzi ojca. Wraca z lasu na podwórze otworzyć stajnię, oborę, chlewik: „żeby się bydlaki nie popaliły”. Najstarsza, Mania, pomaga: uwiązali konia, krowy na postronku. Ojciec wynosi jeszcze kożuch. Pada strzał. Newsweek: Widziała pani? Eugenia: Bandzior strzelił. Tato się przewrócił. Położył głowę na kożuchu i tak… – Eugenia podkłada złożone ręce pod policzek. – I doszedł. A siostra Mania szła za tatusiem. Zaczęła krzyczeć. Wtedy ją kulka trafiła w usta – Eugenia pokazuje. – I wyszła z tyłu głowy. O tu. Gdyby dostała w serce, to szybko. A tak? Siostra przebiegła przez ulicę, upadła pod wierzbą. Z bólu nogami powybijała w ziemi jamy, głębokie aż do kolan. Paznokcie u palców poogryzała wszystkie. Dopiero sąsiadka katoliczka powiedziała tamtym, że siostra bardzo się męczy. Wtedy ją dobili. W Zaniach zginęły 24 osoby – najmłodsza ofiara miała trzy lata. Najstarsza 83. W Szpakach żołnierze Rajsa zabili 5 osób, w Zaleszanach 16, w Wólce Wygonowskiej 2.

O tym jak Romuald Rajs „Bury” oferował wspólpracę UB, jak wydawł swoich żołnierzy i usiłował zrzucać na nich winę za własne zbrodnie, oraz o samych zbrodniach Burego, które do dziś śnią się jego ofiarom, przeczytasz we wstrząsajacym tekście Pawła Reszki w najnowszym Newsweku.