Na Wzgórzu Wawelskim pojawiły się już straż pożarna i karetka pogotowia. Tuż po 18.00 przybyły również karawany. Na Wawel, oprócz prokuratorów, badaczy i Jarosława Kaczyńskiego z Martą Kaczyńską, przybył też Kazimierz Nowaczyk, wiceszef podkomisji sejmowej zajmującej się wyjaśnianiem katastrofy smoleńskiej. Jego wizyta nie była wcześniej oczekiwana. Podkomisja zgodę na udział w ekshumacji na Wawelu dostała dopiero w ubiegłym tygodniu.

Ostatnie przygotowania do ekshumacji rozpoczęły się o 18.00. Pierwsi do pracy na Wawelu ruszą kamieniarze. Przed ekipą mistrzów kamieniarskich śledczy z Prokuratury Generalnej postawili poważne zadanie – sprawne rozmontowanie miejsca pochówku pary prezydenckiej w zabytkowej krypcie pod Wieżą Srebrnych Dzwonów w wawelskiej Katedrze. Chodzi przede wszystkim o usunięcie ściany bocznej sarkofagu, co da możliwość wysunięcia trumien z grobowca.

Po zakończeniu ekspertyz trumny wrócą na Wawel. Ponowny, cichy pochówek Lecha i Marii Kaczyńskich zaplanowany jest za cztery dni.

„Policji będzie tyle, że mysz się nie przeciśnie”

Proboszcz Katedry mówi „Newsweekowi”: – Wszystko odbędzie się pod osłoną nocy. Tak, będę uczestniczył przy otwieraniu grobowca. Ja i jeszcze ksiądz kanonik, prof. Jacek Urban. Nasze zadanie jest konkretne. Będziemy się modlić. I jeszcze czuwać nad tym, by, przypadkiem, nie dokonano zniszczeń w krypcie – wyjaśnia ksiądz. Dodaje, że wbrew wcześniejszym doniesieniom Wawel nie zostanie zupełnie zamknięty na czas ekshumacji. – Bo i po co? Policji będzie tyle, że do krypty nawet mysz się nie przeciśnie.

Wiadomo, że śledczy i międzynarodowa ekipa biegłych pojawią się na Wawelu dziś w nocy. Po wyjęciu z grobowca trumny z ciałami Kaczyńskich mają zostać natychmiast pod eskortą przewiezione do budynków Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego przy ul. Grzegórzeckiej w Krakowie. Zadaniem ekspertów będzie m.in. zrobienie radiologicznego zobrazowania przestrzennego ciał (specjalistyczne zdjęcia), a później wykonanie ponownej sekcji zwłok i pobranie próbek, które mają zostać wysłane do dalszych analiz.

Ekshumacja pary prezydenckiej Lecha Kaczyńskiego i jego żony Marii jest czwartą po II wojnie światowej ekshumacją w Katedrze na Wawelu. W 2008 r. otwarto trumnę ze szczątkami gen. Sikorskiego, a we wcześniejszych latach grobowce królowej Jadwigi i króla Kazimierza Jagiellończyka.

Rok ekshumacji

Wiceprokurator generalny Marek Pasionek mówił wcześniej, że ekshumacje pary prezydenckiej to dopiero początek. Prokuratura chce ekshumować ciała wszystkich 83 ofiar katastrofy smoleńskiej. W tym roku ma być ich w sumie 10, a skończą się być może jesienią-zimą 2017 r.

Sprawa od wielu tygodni budzi kontrowersje i protesty. Protestuje m.in. część rodzin ofiar katastrofy, uznając, że ekshumacje nie mają sensu, mogą jedynie zakłócić spokój. I zmarłym i żywym.

Jak prokuratura tłumaczy ekshumacje?

Prokuratura wskazuje na błędy w dokumentacji medycznej nadesłanej przez stronę rosyjską po tym jak w Moskwie patolodzy identyfikowali ciała ofiar. Jak mówił Marek Pasionek, „w przypadku 41 osób brakowało opisu stanu po przebytych zabiegach medycznych (...), u 48 osób błędnie rozpoznano obrażenia, bo wzajemnie sprzecznie je opisano w toku sporządzania protokołu”; u 35 osób w ogóle zaniechano wykonania niektórych czynności sekcyjnych – otwarcia niektórych jam ciała, które – jak zaznaczył – nakazuje metodologia prowadzenia autopsji.

Badania sekcyjne przeprowadzi 14-osobowy zespół biegłych. Mają m.in. zostać pobrane próbki do badań histopatologicznych, toksykologicznych, fizykochemicznych. Badanie fizykochemiczne na materiały wybuchowe nie jest pierwszoplanową sprawą; sekcja ma zmierzać do ustalenia przyczyny śmierci – powiedział Pasionek. "

Zawinili Rosjanie?

– Mogę jedynie powiedzieć, że absolutnie każdy dostał to, co rozpoznał. Zawartość protokołów identyfikacji zwłok później była potwierdzona badaniami genetycznymi. Poza tym rodzinom ofiar podczas identyfikacji w Moskwie towarzyszyli polscy psycholodzy. Oni pilnowali, żeby rodziny podpisywały się pod protokołami identyfikacji jedynie wtedy, gdy mają absolutną pewność, że to ciało ich bliskiego – mówił w 2012 roku „Newsweekowi” Wiktor Kołkutin, szef grupy rosyjskich lekarzy, którzy zajmowali się identyfikacją zwłok ofiar katastrofy smoleńskiej.

Na pytanie, w jakim stanie były ciała, odpowiadał:

Wiktor Kołkutin: Ponad dwie trzecie można było rozpoznać bez większego trudu. Nawet jeśli twarz była zdeformowana, ciało było w jednym kawałku. Była więc szansa na rozpoznanie zmarłego dzięki jakiemuś znakowi szczególnemu, bliźnie czy tatuażowi.

W przypadku niektórych ciał użyto metody rekonstrukcji twarzy. Przeprowadzał ją Siergiej Nikitin z moskiewskiego Centrum Medycyny Sądowej. Zszywał rany, dopasowywał kawałki czaszki, sklejał kawałek po kawałku. Robił to głównie ze względu na rodziny, by złagodzić ich szok. Rekonstrukcja przydawała się również, gdy mimo kilkakrotnych oględzin ciał bliscy wciąż mieli wątpliwości.

Potem pobraliśmy ze zwłok materiał genetyczny. Ze wszystkich ciał i fragmentów, bez wyjątku, co do jednego. Niezależnie od stopnia uszkodzenia. Po to, by nie pojawiły się żadne wątpliwości. Także w przypadku tych najlepiej zachowanych. Przeczytaj całą rozmowę TUTAJ

Fot.: Jacek Bednarczyk / PAP

Coś znajdą

– Tak długo będą szukać, aż coś w końcu znajdą, choćby jedną kostkę złamaną więcej, niż to zostało opisane w poprzedniej sekcji zwłok. Nic nie znajdą? Niemożliwe. Życia by nie mieli – mówi nam jeden z krakowskich ekspertów.

Jego zdaniem, nawet przy najlepszych chęciach specjalistów, doszukanie się podczas ekshumacji ofiar katastrofy smoleńskiej dowodów na wybuch jest jednak kompletnie nierealne. – Gdyby rzeczywiście, jak głosi jedna z teorii spiskowych, ładunek umieszczono pod fotelem Lecha Kaczyńskiego w ogóle nie byłoby czego badać, bo ciało zostałoby rozbite w drobny mak.

Co znajdą śledczy w trumnach?

Kto wie, jak może wyglądać środek metalowej trumny, w której ponad sześć lat temu zamknięto ludzkie szczątki, ten rozumie, że lepiej tego nie otwierać – mówi Adam Ragiel, technik sekcyjny i ekspert od konserwacji zwłok.

Przeczytaj rozmowę z ekspertem od konserwacji zwłok