Po serii incydentów do debaty na dobre wrócił temat owianych złą sławą szpitalnych oddziałów ratunkowych. Zdaniem lekarzy, ma być jeszcze gorzej

Już 2 kwietnia opublikowano szczegóły przetargu na zakup "Trybów Obsługi Pacjenta w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym (TOPSOR)" wraz z systemem segregacji medycznej i kardiomonitorami

Skoro pojawił się przetarg, TOPSOR chyba się sprawdził. Jak oceniły go szpitale? Oficjalnie tego nie wiadomo. Raport z pilotażu? Nigdy nie został opublikowany. Jednak specjaliści medycyny ratunkowej to bardzo wąska grupa I wieści wśród nich szybko się rozchodzą. Zwłaszcza te złe

Problemów z nowym programem ministerstwa jest dużo więcej

Lekarze zgłaszali, co trzeba zmienić, aby SOR-y funkcjonowały lepiej. Te propozycje nie zostały przez ministerstwo uwzględnione. Co im teraz pozostaje? Pisanie listów i apeli. Bo protestować nie mogą. - Nie zrobimy tego pacjentom - mówią

Czekając na śmierć

Koniec marca. Szwagierka 39-letniego Krzysztofa opisuje na Facebooku, jak 18 marca mężczyzna przez dziewięć godzin czekał na pomoc w sosnowieckim szpitalu. Krzysztof miał opuchniętą nogę, z której sączył się płyn z krwią. Szwagierka do wpisu dołącza zdjęcie zabarwionej na czerwono kałuży. "Jedyną osobą, która zajmowała się Krzysztofem, była pani sprzątająca, która co 15 minut wymieniała ręczniki spod nogi" - mogli przeczytać wstrząśnięci internauci. Mężczyzny nie udało się uratować.

Dwa dni po później na SOR w Dąbrowie Góniczej trafia młoda kobieta. Oczekując w kolejce na kontakt z lekarzem, zwija się z bólu. W końcu traci przytomność. Interweniują zgromadzeni w poczekalni ludzie. Na nagraniu, które opublikowano w mediach społecznościowych, ktoś krzyczy: "Ratunku, ratunku". Dopiero wtedy pojawia się ktoś z personelu oddziału. Prezydent Dąbrowy Górniczej pisze później, że taka sytuacja “nigdy nie powinna mieć miejsca".

Podobnych przypadków pojawia się w mediach coraz więcej. Ludzie dzielą się historiami, czasami sprzed kilku czy kilkunastu miesięcy. Tak jak córka 65-letniego Stanisława, która w listopadzie 2018 r. zawiozła ojca na SOR szpitala w Częstochowie. Mężczyzna skarżył się na ból brzucha, lekarze podejrzewali niestrawność. Zgodnie z relacją córki, nie wykonali żadnych badań. Po ośmiu godzinach oczekiwania w kolejce zawiozła mężczyzna do Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego. Tam stwierdzono tętniaka aorty brzusznej do natychmiastowej operacji. 65-latek zmarł krótko po niej.

I wtedy na dobre do debaty wrócił temat owianych złą sławą szpitalnych oddziałów ratunkowych. Zdaniem lekarzy, ma być jeszcze gorzej.

Nowy system lekarstwem dla SOR-ów?

Orężem w walce o życie pacjenta ma być triaż, czyli segregacja pacjentów według stopnia pilności udzielenia im świadczenia. Nowelizacja ustawy o ratownictwie medycznym z lutego tego roku wprowadza obowiązkową segregację medyczną na każdym SOR-ze. Zmiany wchodzą w życie od 1 lipca. Jednolite zasady triażowania dla wszystkich oddziałów szczegółowo opisano w projekcie rozporządzenia w sprawie szpitalnego oddziału ratunkowego, który jest w fazie konsultacji.

Jak to ma wyglądać? Pacjent wejdzie na SOR i w biletomacie otrzyma numer. Następnie jak najszybciej powinien on zostać poddany segregacji medycznej oraz rejestracji. Pacjentom będą przydzielane kolory - od niebieskiego dla tych, którzy mogą oczekiwać na pomoc nawet kilka godzin, do czerwonego, który otrzymają pacjenci wymagający natychmiastowej pomocy.

Chociaż projekt rozporządzenia opublikowano z datą 28 maja, rząd zaczął myśleć o tych zmianach dużo wcześniej. Nie jest więc tak, że za SOR-y wziął się dopiero po ujawnieniu w mediach kilku tragicznych historii. Wtedy jednak wszystko nabrało tempa.

Minister zdrowia Łukasz Szumowski przyznał w kwietniu, że w kilku szpitalach trwa już pilotaż elektronicznego systemu zwanego TOPSOR, który pomaga w monitorowaniu i porządkowaniu pacjentów. Pilotaż przeprowadzono w czterech szpitalach: Dziecięcym Szpitalu Klinicznym w Warszawie, Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w Częstochowie, Samodzielnym Publicznym Zespole Opieki Zdrowotnej w Brzesku i Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym w Białymstoku.

Już 2 kwietnia opublikowano szczegóły przetargu na zakup "Trybów Obsługi Pacjenta w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym (TOPSOR) "wraz z systemem segregacji medycznej i kardiomonitorami dla potrzeb 232 szpitalnych oddziałów ratunkowych oraz ich personelu". Wybrany wykonawca do 1 października ma zaopatrzyć w system 76 największych oddziałów, a pozostałe 156 - do 31 sierpnia 2020 r. TOPSOR ma więc ruszyć jeszcze przed wyborami.

Skoro pojawił się przetarg, TOPSOR chyba się sprawdził. Jak oceniły go szpitale? Oficjalnie tego nie wiadomo. Raport z pilotażu? Nigdy nie został opublikowany. Jednak specjaliści medycyny ratunkowej to bardzo wąska grupa I wieści wśród nich szybko się rozchodzą. Zwłaszcza te złe.

Podwójne stukanie w klawiaturę

Rozmawiamy z Olą, która zajmuje wysokie stanowisko na SOR-ze jednego z wojewódzkich szpitali. Medycyną ratunkową zajmuje się od kilkunastu lat. Pracuje akurat na takim oddziale, który z powodzeniem stosuje triaż i wypracował własny system. Takich miejsc jest w Polsce kilkadziesiąt.

Tym oddziałom, które mają wypracowane swoje procedury, plany ministerstwa wywrócą wszystko do góry nogami. Wszystkim bez wyjątku dołożą natomiast pracy i sprawią, że personel będzie wykonywał podwójną pracę - przekonuje Ola.

Dlaczego? - Sprzęt i cały tryb obsługi pacjenta nie będzie współpracował ze szpitalnymi systemami informatycznymi. Każda placówka, w związku z tym, że zbliża się termin wprowadzenia elektronicznej dokumentacji medycznej, ma swój system. Personel medyczny jest zobowiązany przyjmować pacjentów w oparciu o szpitalne systemy informatyczne - generować dokumenty medyczne, czyli historię choroby, zlecać badania laboratoryjne i obrazowe, a na końcu przygotowywać dla pacjenta kartę informacyjną - tłumaczy.

Lekarze ratunkowi: sytuacja na SOR-ach jest patowa

Co spowoduje wprowadzenie TOPSOR? - Te urządzenia z przetargu to jest osobna linia, która pobiegnie obok tej, w której tworzymy już dokumenty. Aby minister zobaczył, ile czasu minęło od pobrania przez pacjenta biletu do jego kontaktu z lekarzem, muszę dodatkowo, na dodatkowym sprzęcie, wprowadzać wszystkie informacje niezależnie od czynności, które wykonywałem do tej pory. Tak naprawdę będziemy pracować podwójnie - mówi Łukasz, specjalista z zakresu medycyny ratunkowej z wieloletnim doświadczeniem.

Ola dodaje: - Pacjent musi zostać zarejestrowany w naszym systemie informatycznym. Bez tego, jako pacjent nie istnieje. Nie zlecimy mu badań, nie zapiszemy na konsultacje. Pacjent pójdzie do triażysty, który wykona swoją pracę, zakwalifikuje do konkretnego priorytetu, wpisze wywiad w system, a obok, na tablecie, będzie musiał zrobić jeszcze raz to samo.

Bo właśnie tablety wpisano w projekcie rozporządzenia. To na nich ma pracować personel zajmujący się triażem.

A pacjenci? Mogą czekać jeszcze dłużej.

Ale na klikanie nie ma czasu

Przynajmniej taki jest jeden z wniosków z pilotażu, o którym opowiada nam Monika, kolejna specjalistka medycyny ratunkowej z 13-letnim doświadczeniem. Obecnie pracuje na jednym z oddziałów, które testowały TOPSOR. Od stycznia do końca marca, czyli przez trzy miesiące. To jeden z większych oddziałów w Polsce, na dobę przyjmuje nawet 350 pacjentów.

- Właśnie przy dużym obciążeniu oddziału ten system się nie sprawdził. Wydłużał czas dostępu pacjenta do lekarza. Poszczególne gabinety, oprócz początkowej segregacji i rejestracji, odklikiwały godziny pojawienia się pacjenta, rozpoczęcia badania, opuszczenia przez pacjenta gabinetu, powrotu pacjenta do gabinetu po badaniach - wymienia Monika.

- Główną wadą tego systemu jest konieczność ciągłego klikania. Jeśli pacjentów na oddziale było wielu, na to klikanie personel najzwyczajniej nie miał czasu. I tego nie robił. W mojej ocenie ten system się najzwyczajniej nie sprawdził.

Czy o tym wszystkim wie Ministerstwo Zdrowia? - Nikt od nas nie wymagał raportu. My sami postanowiliśmy go przygotować, ale nikt nawet o niego nie spytał. Ja nie znam wyników tego pilotażu. Nikt ich nam nie przedstawił.

Specjalista medycyny ratunkowej: gdyby ktoś z moich bliskich zachorował i miałby trafić do losowego SOR-u w Polsce, to bałbym się o niego

Lekarzy niepokoi również zapis rozporządzenia mówiący o tym, że ordynatorem szpitalnego oddziału ratowniczego może być "lekarz systemu". W praktyce nie musi więc być to specjalista z zakresu medycyny ratunkowej. W projekcie rozporządzenia nie ma też słowa o wymaganych latach doświadczenia na SOR.

Jak jest obecnie? Zgodnie z rozporządzeniem ministra zdrowia z dnia 20 lipca 2011 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk w podmiotach leczniczych, lekarz kierujący oddziałem i jego zastępca powinni mieć tytuł specjalisty lub specjalisty II stopnia w dziedznie medycyny zgodnej z profilem oddziału lub w dziedzinie pokrewnej, a także ośmioletni staż pracy.

Foto: Materiały prasowe

Ola przyznaje: - Ale w różnych szpitalach to różnie wygląda. Takich specjalistów z doświadczeniem, którzy mogliby kierować SOR-ami, jest jak na lekarstwo. Przez wiele, wiele lat, ministerstwo nie robiło nic, co zachęciłoby lekarzy do tego, aby podejmowali tę trudną specjalizację. Bo to jest trudna, obciążająca fizycznie i psychicznie, praca.

A Łukasz wyjaśnia: - Chcieliśmy, aby SOR był miejscem bezpiecznym dla pacjentów i dla personelu. A do tego potrzebna jest wykwalifikowana kadra. Naczelnym postulatem jest to, aby kierownikiem SOR-u mógł być tylko lekarz specjalista medycyny ratunkowej. Aby zapewnić odpowiedni poziom udzielania świadczeń - ratować życie na najwyższym poziomie.

- Gdyby ktoś z moich bliskich zachorował i miałby trafić do losowego SORu w Polsce, to bałbym się o niego. Gdyby miał trafić do wybranych SOR-ów, gdzie wiem, kto nimi zarządza i kto w nich pracuje, byłbym spokojny - zaznacza lekarz. Ale osoba potrzebująca pilnie pomocy, nie ma czasu na jeżdżenie i szukanie odpowiedniego oddziału. Jedzie tam, gdzie ma najbliżej.

Nowy sprzęt dla SOR-ów. Byle tańszy?

Wróćmy do przetargu na wprowadzenie TOPSOR do wszystkich oddziałów w Polsce. Postępowanie prowadzi Lotnicze Pogotowie Ratunkowe. Wymóg integracji między obecnymi szpitalnymi systemami informatycznymi a systemem TOPSOR nie pojawił się w zamówieniu, więc potencjalni wykonawcy nie muszą sobie nim zawracać głowy. A zdaniem lekarzy, jest on kluczowy. Jednak nie tylko to ich niepokoi. Obawiają się o jakość sprzętu, który ma trafić na oddziały.

O specyfikacji postępowania rozmawiamy z osobą z firmy, która bierze udział w przetargu. Również pragnie zachować anonimowość. - W zależności od tego, do czego chcemy dany sprzęt wykorzystać, musi on mieć odpowiednie cechy. Jeśli zależy nam na czasie, ten sprzęt powinien wykonywać swoje zadania w najkrótszym możliwym czasie i w sposób jak najmniej uciążliwy dla personelu i pacjenta - mówi Wojtek. Proste, prawda?

Ale czasami nie chodzi o efekt. - W zasadach oceniania składanych ofert mamy kryteria i ich rangę. Za najniższą cenę otrzymamy maksymalnie 60 punktów na 100. Drugim kryterium, które jest oceniane, jest czas bezpłatnego serwisu pogwarancyjnego, czyli tak naprawdę też cena. Tylko ona odgrywa rolę. Nie ma żadnego kryterium jakościowego.

Wojtek krytykuje także sam sposób przeprowadzania postępowania. Na przykład co chwilę przesuwany jest termin składania ofert. Podczas pracy nad tym tekstem zmienił się on trzy razy.

- Postępowanie prowadzone jest fatalnie. Wczoraj (13 czerwca) o godzinie 13 dowiedzieliśmy się, że termin otwarcia ofert po raz kolejny został przesunięty. Zrobiono to w ostatniej chwili. Wykonawców traktuje się bardzo źle, a chodzi tutaj o postępowanie za kilkadziesiąt mln złotych - wskazuje Wojtek, kiedy rozmawiam z nim 14 czerwca.

Kilka dni później termin znowu jest przesunięty, na 28 czerwca. Później na 5 lipca. Przypominam, 1 października TOPSOR ma ruszyć na 76 oddziałach. - Mam wrażenie, że po kilku medialnych doniesieniach, ktoś podjął decyzję polityczną. A więc ogłośmy szybko zmiany i niech wszystko rozstrzygnie się przed wyborami. Aby pokazać, że coś zrobiliśmy - ciągnie Wojtek.

I dodaje: - Ta data 1 października wciąż jest utrzymywana, pomimo tego, że wielu wykonawców wskazuje, że skoro data składania ofert się przedłuża, skraca nam się czas realizacji. A na pewno będą jeszcze odwołania, więc tego czasu znowu ubędzie. Zamawiający upiera się na 1 października, nie mowiąc dlaczego.

Strach

Kiedy czytam i analizuję projekt rozporządzenia opisujący system obowiązkowego triażu, Ola podsyła mi nowy. Data: 17 czerwca. Czas konsultacji? Do 26 czerwca. Ale tym razem Ministerstwo Zdrowia rozmawia z wybranymi instytucjami. Do oddziału Oli projekt dotarł dzięki nim. Oficjalnie nie został on nigdzie opublikowany. Wprowadzone poprawki jeszcze bardziej zdenerwowały załogi SOR-ów.

Zostały one naniesione na korzyść pacjentów "niebieskich" i "zielonych", czyli takich, którzy nie wymagają natychmiastowej czy pilnej interwencji. W pierwszym projekcie rozporządzenia nie określono, ile maksymalnie mogą oni oczekiwać na pierwszy kontakt z lekarzem. Wiadomo było tylko, że "czerwoni" muszą zostać przyjęci natychmiast po przeprowadzeniu segregacji, "pomarańczowi" w ciągu 10 minut, a "żółci" - w ciągu godziny.

Teraz załoga SOR musi zająć się najlżejszymi przypadkami w ciągu 120 ("zieloni") i 240 minut ("niebiescy"). - Wyobraźmy sobie, że ratuje życie pacjenta z kolorem czerwonym, ale upływa czas na zajęcie się pacjentem z kolorem zielonym. Co mam zrobić w takim przypadku? Odejść od pacjenta, który mojej pomocy wymaga natychmiast i zająć się resztą? - pyta wyraźnie zdenerwowana Ola.

W pierwszym rozporządzeniu "lżejszych" pacjentów z SOR-u można było kierować do miejsc świadczeń nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej, "jeżeli miejsca takie znajdują się w lokalizacji oddziału". Po zmianach w rozporządzeniu takich pacjentów można kierować do "miejsc udzielania świadczeń z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej", której opieka nocna i świąteczna jest przedłużeniem. Ale dlaczego ostatecznie wykreślono sformułowanie nocnej i świątecznej?

Lekarze obawiają się, że nocą i wieczorem personel, którego nie wystarcza często, aby zająć się pilnymi przypadkami, będzie musiał także pomóc pacjentom, którzy często na SOR zgłaszają się z dolegliwościami, z którymi na ten oddział zgłaszać się nie powinni.

Ale zamiast na szeroką skalę edukować na ten temat obywateli, daje im się gwarancję, że zostaną przyjęci w ciągu maksymalnie czterech godzin, przy ogromnych brakach kadrowych. - To jeszcze bardziej zwiększa ryzyko popełnienia błędu i może skutkować kolejnymi tragediami - obawiają się lekarze.

- Te zmiany w rozporządzeniu to narażenie życia i zdrowia pacjenta. Za które to my będziemy ponosić konsekwencje. W rezultacie specjalistów medycyny ratunkowej będzie jeszcze mniej. Bo kto będzie chciał brać na siebie taką odpowiedzialność? - pyta Ola.

Złość

Pierwszym sędzią będzie pacjent, któremu rząd powie: musisz zostać przyjęty w ciągu maksymalnie 240 minut. Ale zdaniem lekarzy, bardzo trudno będzie trzymać się tych limitów. Monika nie ma wątpliwości, że czas oczekiwania będzie dłuższy, niż zapisano to w rozporządzeniu.

- Pacjenci będą mieli o to pretensje. Wiemy to już z naszego doświadczenia i po naszym systemie triażowym, który też miał określony czas oczekiwania. Kiedy ten się przedłużał, pacjenci nie byli zadowoleni. Zdarzały się awantury - opowiada Monika.

Ale lekarze mogli wtedy wyjść, przeprosić i powiedzieć, że nadal zajmują się pilnymi przypadkami. - Teraz pacjent będzie miał "na papierze", że musi być przyjęty w określonym czasie. Natomiast my, przy tych środkach, które mamy, nie jesteśmy w stanie tego zrobić.

Więcej pieniędzy na SOR i IP

Dodatkowe pieniądze dla szpitalnych oddziałów ratunkowych będą. 19 czerwca Narodowy Fundusz Zdrowia poinformował o wejściu w życie nowelizacji zarządzenia prezesa NFZ w sprawie świadczeń szpitalnego oddziału ratunkowego oraz izby przyjęć.

"Nowelizacja uwzględnia decyzje ministra zdrowia dotyczące funkcjonowania SOR; jest również realizacją licznych postulatów w sprawie zbyt niskich nakładów finansowych na świadczenia udzielane w SOR-ach i izbach przyjęć" - czytamy w komunikacie NFZ.

Stawka bazowa dla SOR i IP wzrośnie o 10 procent. Według wcześniejszego rozporządzenia wynosiła ona 4110 zł, od 1 lipca wzrośnie do 4521 zł. Różnica wynosi 410 zł. "Wzrost wysokości stawki bazowej będzie miał przełożenie na zwiększenie wartości stawek ryczałtów dobowych, a co za tym idzie wysokości finansowania danych świadczeń opieki zdrowotnej od drugiej połowy 2019 r." - podkreślono w uzasadnieniu.

Jak podaje NFZ, wzrost nakładów na szpitalne oddziały ratunkowe i izby przyjęć do końca roku wyniesie 52 mln zł - 38 mln dla SOR i 14 mln zł dla IP.

Niech każdy sam sobie odpowie, czy to dużo, czy mało.

Lekarze apelują, ministerstwo na razie milczy

Nie jest tak, że lekarze żalą się tylko dziennikarzom. Zgłaszali, co trzeba zmienić - pilnie, aby SOR-y funkcjonowały lepiej. Ale te propozycje nie zostały przez ministerstwo uwzględnione. Co im teraz pozostaje? Pisanie listów i apeli. Bo protestować nie mogą. - Nie zrobimy tego pacjentom - mówią zgodnie.

18 czerwca wysłałam maila z pytaniami na adres biura prasowego Ministerstwa Zdrowia. Zadałam ponad dziesięć pytań. Jakie są wyniki pilotażu? Czy sporządzono z niego raport? Jeśli tak, gdzie można go przeczytać? Jakie rozwiązania zaproponowane przez pracujących na SOR ministerstwo uwzględniło w rozporządzeniu? Czy planowane są zatrudnienia dodatkowych osób do triażowania? To tylko niektóre z nich. Czekam na odpowiedzi.

*Imiona rozmówców zostały zmienione.

Chcesz porozmawiać z autorką? Napisz: marta.glanc@redakcjaonet.pl.