De vakbeweging domineert alle kranten en journaals. Treinen, bussen en trams rijden er nauwelijks. In het hele land wordt deze voorjaarsdag, dinsdag 28 mei 2019, gestaakt voor een beter pensioen. FNV-vicevoorzitter Tuur Elzinga zet op sociale media een prent van de grote spoorwegstaking in 1903. Het bijschrift: „Gansch het raderwerk staat stil, als uw machtige arm het wil.”

FNV-bestuurders Lettie Kleijer en Henk van der Wal voelen zich op deze grijze lentedag helemaal niet zo machtig. Ze zitten in een hoteltoren langs de A27 te onderhandelen met werkgevers en hebben de grootste moeite om een loonsverhoging af te spreken waar de 40.000 werknemers in technische groothandels echt iets aan hebben.

Verantwoording

NRC heeft bijna twee jaar meegekeken met de FNV in de sector technische groothandel. In die periode vonden de onderhandelingen plaats over een nieuwe cao, waarin werkgevers en vakbonden afspraken maken over bijvoorbeeld een loonstijging, toeslagen en verlofregelingen. Sinds mei 2018 was NRC aanwezig bij elk strategisch overleg van de FNV’ers onderling, ook in hun eigen vergaderzaaltje als verderop de cao-onderhandelingen aan de gang waren. Na afloop van het cao-traject sprak NRC ook met de werkgevers en andere vakbonden: CNV, De Unie en AVV.

In het hotel, het Van der Valk bij Houten, onderhandelen Kleijer en Van der Wal over een nieuwe collectieve arbeidsovereenkomst (cao). Tijdens iedere schorsing praten ze de zes meest actieve FNV-leden bij, in een vergaderzaaltje ernaast.

Het nieuws van deze onderhandeldag, de vierde al: de werkgevers hebben eindelijk een loonbod op tafel gelegd. 2,5 procent per jaar, net iets meer dan de voorspelde inflatie. Maar dan moet de toeslag voor avond- en zaterdagwerk verdwijnen.

„Als werkgevers in de metaalsector met zo’n voorstel zouden komen”, zegt een kaderlid, „was er gisteren al gestaakt.” Ja, zegt Van der Wal. „Maar wij zitten niet in de metaal.” Bij de technische groothandels is minder dan 10 procent van de werknemers lid van de FNV. Zij hebben nog nooit gestaakt.

De FNV, de grootste vakbond van Nederland, zou kunnen weglopen van de onderhandelingen. Maar dan is er het risico dat werkgevers een akkoord sluiten met de kleinere bonden aan tafel: CNV, De Unie en AVV. De FNV’ers hebben weinig vertrouwen in die minder activistische vakbonden. „Als het erop aankomt”, zegt Kleijer in de kleine vergaderzaal, „laten ze de FNV gewoon vallen.” Van der Wal: „Ik schat de kans 80 procent dat dit misgaat.”

Elk jaar sluiten werkgevers en vakbonden zo’n vierhonderd cao’s af, met afspraken over een loonstijging, pensioen en verlofregelingen. Als de lonen maar langzaam stijgen, zoals de afgelopen jaren, wordt dat vanzelf een groot thema in Nederland. Zelfs VVD-premier Mark Rutte vond vorig jaar dat het niet door kon gaan zo. Hij riep bedrijven op veel hogere lonen af te spreken in cao’s.

Lees ook: Eindelijk gaan de lonen weer fors omhoog

Hoe moeizaam zoiets gaat, een cao afsluiten, is zelden zichtbaar. Deze keer kon NRC meekijken met de FNV, vanaf het voorjaar van 2018: vlak voordat de cao-gesprekken voor de technische groothandels zouden beginnen. NRC was bij elk strategisch overleg van de FNV’ers onderling, ook tijdens de onderhandelingen – de zes actieve FNV-leden zaten dan verderop in een eigen vergaderzaaltje.

Dit cao-traject duurde uitzonderlijk lang: bijna twee jaar. Er was grote achterdocht tussen de FNV en werkgevers, maar ook tussen de vakbonden onderling. PvdA-leider Lodewijk Asscher bemoeide zich ermee. Én er werd gestaakt in de technische groothandels. Voor het eerst.

In februari van dit jaar was er een akkoord – mét de FNV. Deze maand krijgen werknemers de eerste loonsverhoging. Zij gaan er op jaarbasis 2,9 procent op vooruit.

Je kunt denken: moet je zo lang vechten voor 0,4 procentpunt méér dan wat de werkgevers eerst aanboden? Maar de versobering van toeslagen, een belangrijke eis van werkgevers, gaat niet door. Dat vond de FNV veel belangrijker.

In Nederland zijn zo’n 2.200 technische groothandels. Zij leveren allerlei producten aan bedrijven in de bouw en techniek. Van stalen buizen tot bewegingssensoren, van gereedschap tot cv-ketels. Het meest zichtbaar is marktleider Technische Unie, die in groene vrachtwagens langs klanten rijdt.

Het gaat goed met de groothandels. Toch vrezen ze de concurrentie. Ondernemers kunnen hun spullen ook kopen via webwinkels als bol.com of AliExpress. Daarom willen de werkgevers geen al te hoge loonsverhoging afspreken, en vooral: bezuinigen op de toeslag voor werken in de avond en het weekend.

Maar de FNV heeft het helemaal gehad met de lage loongroei. De afgelopen drie jaar hebben werknemers er maar 1 procent per jaar bij gekregen door cao-loonsverhogingen. Landelijk eist de vakbond bij iedere onderhandeling, in alle sectoren, 5 procent loongroei.

Lees ook: Wie gelooft er in loonstijging van 5 procent?

Degene die deze verhoging bij de technische groothandels voor elkaar moet krijgen, is Lettie Kleijer (60), een vrouw die wat gereserveerd kan overkomen en niet snel uit haar evenwicht raakt. Ze begon als directiesecretaresse bij de Drogisten Associatie, DA. Na een verhuizing kwam ze in 1981 „per ongeluk” bij de FNV terecht, ook als directiesecretaresse. „Al werkende, ontdekte ik: dit inspireert mij.” Nu is ze daar vakbondsbestuurder en cao-onderhandelaar voor de technische groothandels.

Haar collega-onderhandelaar Henk van der Wal (62), een gemoedelijke man die soms ineens fel kan reageren, begon zijn loopbaan als conducteur bij de NS, waar hij al snel kaderlid werd voor de FNV. „Ik vond altijd al dat ik geen dankjewel hoefde zeggen voor mijn salaris. Ik ben geen slaaf, ik verdíén het.” Hij viel op. „De FNV-bestuurder zei: jij zou wel een goede bestuurder kunnen worden.”

In onderhandelingen is Kleijer de good cop en Van der Wal de bad cop. „Ik word weleens boos”, zegt Van der Wal in februari dit jaar in een restaurant bij Zwolle. „Met werkgeversvoorzitter Willem van Meurs tegenover je is dat nodig, anders snoert hij je de mond. Dan moet je een botte hond zijn, ook al ben je dat niet.”

FNV-bestuurders en -kaderleden, begin 2018. Op de tweede rij zitten de bestuurders Henk van der Wal (links, geblokt hemd) en Lettie Kleijer (midden, wit shirt). Foto FNV

‘Wij zijn al boos’

Aan het begin van de zomer van 2018 liggen de onderhandelingen nog stil. Zowel vakbonden als werkgevers hebben een eis die moet worden ingewilligd. Pas daarná kunnen de gesprekken wat hun betreft beginnen.

De eis van de FNV: oprekken van de WW-uitkering van twee naar drie jaar. Ze voeren er actie voor. Voor de ingang van het Scheepvaartmuseum in Amsterdam, waar de werkgeversvereniging voor technische groothandels, de WTG, vergadert, staan twaalf FNV-bestuurders en actieve leden. Ze roepen naar iedereen die op weg is naar de ingang: „Derde jaar WW, ook bij de WTG!” In het museum gaan de leden van de werkgeversvereniging stemmen over de eis van de FNV.

Iedereen die naar het pleisterwitte gebouw loopt, krijgt een flyer van FNV-bestuurder Lettie Kleijer. Een cameraman en fotograaf leggen de vakbondsactie vast voor sociale media. CNV en De Unie doen niet mee. „Ze zeiden dat we de werkgevers zo alleen maar boos zouden maken”, zegt Kleijer. „Maar wíj zijn al boos.”

Ik verwacht van mijn voormannen een bepaald vuur. Dat heb ik nog niet geproefd Henk van der Wal FNV-bestuurder

Binnen stemmen de werkgevers tegen de FNV-eis. Andersom willen de FNV’ers niet tegemoet komen aan de werkgeverseis. Eerst moet dat derde WW-jaar geregeld worden.

De werkgevers willen dat de FNV akkoord gaat met publicatie van een gezamenlijk rapport dat al maanden op de plank ligt. Dat zou de basis worden voor het cao-overleg. De inhoud is niet omstreden: het gaat over arbeidskrapte, automatisering en concurrentie bij technische groothandels. Maar de vakbonden weigeren. Zo houden ze elkaar in de greep.

In een vergadering op Prinsjesdag 2018, in een regiokantoor van de FNV nabij het Utrechtse universiteitscentrum de Uithof, zegt bestuurder Van der Wal tegen zijn kaderleden dat er maar één manier is om de impasse te doorbreken. „We moeten de bedrijven in, de boosheid aanjagen, zodat we later kunnen overgaan op acties.” Hij kijkt de leden aan. „Kunnen jullie dat doen in jullie bedrijven?”

Zij reageren aarzelend. „Bij ons vinden mensen het derde WW-jaar niet zo belangrijk”, zegt Daniël van Valen, chauffeur bij de Technische Unie.

„Een handtekeningenactie lukt nog wel”, zegt Ed van Prooijen, van staaldistributeur ODS in Barendrecht. „Meer niet.”

Van der Wal zucht. „Als ik dit zo hoor, denk ik: we blazen het af. Ik verwacht van mijn voormannen een bepaald vuur. Dat vuur heb ik nog niet geproefd.”

„In ons magazijn zijn mensen niet boos”, zegt een ander.

„Maar zijn júllie boos?” Van der Wal kijkt de tafel rond. Hij verheft zijn stem: „Als wij het vuur willen overbrengen, moeten jullie dat vuur overbrengen. Als jullie al geen vuur hebben, kunnen we wel inpakken.”

FNV-bestuurders en kaderleden voeren actie bij het Scheepvaartmuseum in Amsterdam, waar de werkgevers in juni 2018 vergaderen. Foto Christiaan Pelgrim



‘Nepvakbond’

De patstelling is nog niet voorbij als zich in november 2018 een vierde vakbond meldt voor de cao-gesprekken. De werkgevers hebben gevraagd of het Alternatief voor Vakbond (AVV) wil aanschuiven, mede opgericht door PvdA’er Mei Li Vos en door FNV’ers consequent „nepvakbond” genoemd. „Waar zij komen, worden vaak geringe loonsverhogingen afgesproken en verdwijnen toeslagen”, zegt Lettie Kleijer die maand.

Bij de FNV groeit de onzekerheid. Hebben de werkgevers het AVV ingeschakeld om de grootste vakbond van tafel te verdrijven? Vinden ze hen te moeilijk, te radicaal? Er zijn al meer cao’s afgesloten met het AVV, zegt Kleijer. Cao’s die de FNV niet steunde, maar de kleinere bonden CNV en De Unie wél.

Het wantrouwen groeit als de FNV ontdekt dat de werkgevers al een tijd geleden 50.000 euro hadden toegezegd aan het AVV. Als vergoeding voor hun inspanningen. Het is niet ongebruikelijk dat vakbonden zo’n vergoeding krijgen, maar dit bedrag is veel hoger dan wat andere kleine vakbonden doorgaans krijgen. Die krijgen het ook altijd pas na afloop, volgens een vaste verdeelsleutel.

We hebben gezegd: als jullie ons van tafel drukken, dan gaan de handschoenen uit Lettie Kleijer FNV-bestuurder

FNV’ers weten niet wat ze horen als AVV-vicevoorzitter Mei Li Vos half november PvdA-lijsttrekker wordt voor de Eerste Kamer. De PvdA geldt nog altijd als de partij van hun achterban, hoe kan die kiezen voor iemand van zo’n ‘nepvakbond’? Het is dan vier maanden voor de Provinciale Statenverkiezingen.

Op internet wordt de PvdA bestookt met kritiek. „Zijn er eigenlijk nog wel arbeiders bij de PvdA?”, vraagt een lid van het FNV-Ledenparlement op Twitter.

De PvdA trekt het zich aan. De partij nodigt een tiental vakbondsbestuurders en kaderleden uit. En Mei Li Vos. Dinsdagavond 3 december zitten ze in de Utrechtse binnenstad, in een vergaderzaaltje boven restaurant Seven. Ook PvdA-leider Lodewijk Asscher is erbij.

De FNV’ers vertellen over hun frustratie aan cao-tafels. De PvdA is toch ook voorstander van een sterke vakbeweging? Waarom hindert het AVV van Mei Li Vos hen dan om stevige resultaten te bereiken?

Asscher concludeert dat het goed zou zijn als het AVV de andere bonden voortaan „versterkt” en niet „beconcurreert”.

„Dat klinkt mooi”, reageert Lettie Kleijer. „Maar wat heb ik eraan?”

Ze spreken af dat er nog een gesprek komt. Met alleen Kleijer, Henk van der Wal en de AVV-bestuurders Mei Li Vos en Martin Pikaart. Samen kunnen zij bespreken hoe ze elkaar gaan helpen in het cao-traject voor technische groothandels.

Kleijer is niet enthousiast na dat tweede gesprek. „Ze bleven zeggen dat zij het derde WW-jaar niet belangrijk vinden.”

„We willen het AVV de kans geven om een ander gezicht te laten zien”, zegt Kleijer ook. „Maar we hebben gezegd: als jullie ons van tafel drukken, zoeken wij de publiciteit op. Dan gaan de handschoenen uit.”

Vanuit de PvdA groeit de druk op Mei Li Vos om haar werk bij het AVV neer te leggen. Het duurt nog meer dan een jaar voor ze dat doet. In februari van dit jaar schrijft Vos op Facebook dat ze stopt als vicevoorzitter bij het AVV, omdat die baan „moeilijk te combineren” is met haar PvdA-fractievoorzitterschap in de senaat.

FNV-kaderleden kijken voetbal in hotel Van der Valk bij Houten. Iets verderop in de hotelgang vindt een informeel cao-overleg plaats, in september 2019. Foto Christiaan Pelgrim

Stapeltje vrijende egels

De FNV-eis voor een derde WW-jaar slaat niet aan in de bedrijven. Kleijer en Van der Wal laten hun eis in januari 2019 vallen, om de cao-onderhandelingen niet langer op te houden. „Hier konden we geen breekpunt van maken”, zegt Kleijer.

Op de dag van de ov-staking, eind mei, zitten werkgevers en vakbonden weer bij elkaar voor officiële onderhandelingen, net als de vorige drie keer in de vergaderruimtes van Van der Valk in Houten.

Voorzitter Wim Kooijman, door de partijen ingehuurd, wil dat er eindelijk een akkoord komt. Discussies over de gevoelige onderwerpen – toeslagen, vrije dagen voor ouderen – verliepen tot nu toe stroef. Kooijman noemde de onderhandelaars „een stapeltje vrijende egels”.

En nu, op de dag dat er een akkoord móét komen, leggen de werkgevers eindelijk een loonbod op tafel – amper hoger dan de voorspelde inflatie. De FNV had 5 procent geëist. De werkgevers bieden 2,5 procent, op voorwaarde dat ze kunnen bezuinigen op de vrije dagen voor ouderen en op de toeslagen.

De werkgevers willen de ‘normale’ werkdag flink oprekken. Nu krijgen werknemers een normaal salaris, zonder toeslag, voor werk tussen 7.00 en 18.00 uur. Dat moet tussen 6.00 en 22.00 uur worden, zeggen de werkgevers. Ook zaterdags willen ze geen toeslag meer betalen.

Als zaterdag een normale werkdag wordt, wat moet je dan met je hobby’s doen? Daniël van Valen kaderlid FNV

„Wat raar”, zegt kaderlid Daniël van Valen tijdens een schorsing. „Dan wordt zaterdag een normale werkdag. Wat moet je dan met je hobby’s doen? Kunnen ze je dan verplichten om te komen werken?”

„Ze kunnen je nu ook al verplichten om op zaterdag te werken”, reageert Van der Wal. „Maar nu krijg je er nog een toeslag voor, omdat je niet naar de sport kan.”

De vraag is nu vooral: zijn CNV, De Unie en AVV hier net zo negatief over? Maar ook zij willen de versobering tegenhouden. Op een flip-over staat hun tegenvoorstel: een loonsverhoging van 4 procent per jaar én behoud van de zaterdagtoeslag. Voor de doordeweekse toeslagen willen ze de bedrijven minimaal tegemoetkomen.

De bonden zijn het dus eens, zegt Van der Wal tegen zijn kaderleden, nadat ze het voorstel aan werkgevers hebben gepresenteerd. Maar hij betwijfelt hoelang nog. „Voor ons is dit zo ongeveer de bodem. CNV, De Unie en AVV zagen nog perspectief om hierover door te praten.”

„Ik heb het gevoel”, zegt Kleijer, „dat de werkgevers na vandaag informeel met de andere bonden gaan praten, zonder ons.”

De werkgevers willen nog niet meteen reageren op het voorstel. „Dan zijn we er vandaag niet uitgekomen”, concludeert voorzitter Kooijman gelaten. „Dat kan. Daar heeft niemand schuld aan.”

„Jawel.” Van der Wal grijnst naar werkgeversvoorzitter Willem van Meurs, tegenover hem. „Daar heeft Willem schuld aan.”

FNV-kaderleden tijdens de laatste onderhandeldag in het Van der Valk-hotel, op 9 december 2019.

Foto’s Christiaan Pelgrim

Wantrouwen tussen de bonden

Werkgeversvoorman Van Meurs wil inderdaad verder zonder FNV. Begin van de zomer belt hij CNV en De Unie. Komen ze langs voor een informeel gesprek? Beide vakbondsmannen weigeren: ze komen alleen als de FNV erbij mag zijn.

Dit succes is te danken aan de hulp van het landelijke FNV-bestuur, daarvan is Lettie Kleijer overtuigd. Ze mailt haar kaderleden: „De druk begint te werken!!”

Het landelijke FNV-bestuur had gebeld met CNV-voorzitter Piet Fortuin. De vakbonden moeten elkaar toch blijven steunen? Ook bij de technische groothandels? Fortuin was het er helemaal mee eens.

Maar al na de zomer keert het wantrouwen tussen de bonden terug. De werkgevers en vakbonden spreken elkaar informeel, zonder notulen en zonder kaderleden. De hoop is dat ze zo wat vrijer kunnen praten en eerder een compromis bereiken.

De werkgevers komen met een voorstel dat de vakbonden verdeelt. Er moet toch echt bezuinigd worden op de toeslagen, zeggen de werkgevers. Wel willen ze onderzoeken of die versobering alleen voor nieuwe werknemers kan gaan gelden. De rechten van het huidig personeel blijven dan behouden, of worden langzamer afgebouwd.

„Daar gingen onze broeders van CNV en De Unie al snel in mee”, zegt Kleijer na afloop in een telefonische vergadering met de kaderleden. „Zoals we al vreesden: ze laten ons in de steek.”

„We zijn voor dertig zilverlingen verraden door het CNV”, zegt haar collega Henk van der Wal. „En door De Unie, nog voor de haan gekraaid heeft.”

Opnieuw belt het FNV-bestuur met CNV-voorzitter Fortuin. En weer is die het eens: de vakbonden moeten samen alle verslechteringen tegenhouden. Fortuin zal nog eens met de onderhandelaar praten, zegt hij.

Kort daarna komt FNV’er Van der Wal de CNV-onderhandelaar tegen. Kan hij bevestigen dat hij de FNV nu steunt? Van der Wal vindt het antwoord te vaag en reikt naar zijn broekzak: „Als je niet duidelijk uitspreekt dat we op één lijn zitten, ga ik nú mijn hoofdbestuur vragen om Piet Fortuin weer te bellen.”

Zoals we al vreesden: onze broeders laten ons in de steek Lettie Kleijer FNV-bestuurder

„Ik moest hem zo ongeveer de arm op de rug draaien”, zegt van der Wal daarna tegen zijn kaderleden. „Maar toen ik mijn telefoon dreigde te pakken, gaf hij toe: hij zal ook geen verslechtering accepteren voor nieuwkomers.”

CNV en De Unie houden woord. Vanaf het volgende informele overleg, in november, ziet de FNV dat zij zich blijven verzetten tegen versoberingen. Maar de werkgevers houden vol dat de standaardwerkdag moet worden opgerekt.

De FNV-bestuurders beleggen een spoedberaad: er zijn acties nodig, de werkgevers moeten onder druk worden gezet. Binnenkort, in december, is een allerlaatste formele onderhandelingsronde gepland. Als er dan nog geen akkoord ligt, zullen de werkgevers met een ‘eindbod’ komen: hun uiterst haalbare voorstel. Als de vakbonden het daar niet mee eens zijn, mogen zij volgens de wet een staking organiseren.

„De vraag is nu: wat gaan we doen?” Henk van der Wal kijkt naar zijn FNV-collega’s Lettie Kleijer en Riek van Kampen. Ze zitten in hun Utrechtse regiokantoor en weten één ding zeker: er komt geen akkoord. „We kunnen iedereen oproepen om te gaan staken en naar één plek toe te komen”, zegt Van der Wal. „Of gaan we per bedrijf staken?”

Riek van Kampen schudt haar hoofd. „Dat gaat niet lukken.”

Een landelijke staking is veel makkelijker te organiseren. Je kunt al een flinke groep stakers verzamelen als uit ieder bedrijf een paar werknemers komen opdagen. Om per bedrijf te staken, heb je een hoge opkomst nodig. Anders staat er vijf man op een grasveldje.

Dondersveel respect

Henk van der Wal begint zijn kaderleden op te peppen. „Zodra wij gaan staken, ben je geen vriend meer van je werkgever”, zegt hij tijdens telefonisch overleg. „Maar let wel: na een geslaagde actie hebben ze dondersveel respect voor je en zullen ze naar je luisteren.”

De kaderleden aarzelen. „Bij ons zijn mensen wel boos”, zegt iemand, „maar ze zijn ook bang om te staken.”

„Dat is normaal”, reageert Van der Wal. „Gelukkig vertel je dat er genoeg boosheid is. Want er is maar één manier om angst te overwinnen: met boosheid.”

De laatste onderhandelronde mislukt, zoals verwacht. De aangeboden loonsverhoging is zelfs iets lager geworden: 2,25 procent. De FNV kondigt stakingen aan. Ook het CNV verlaat de onderhandelingen. De Unie en het AVV willen blijven praten.

Al een week later schrijven twintig magazijnmedewerkers geschiedenis op een Alkmaars bedrijventerrein. De werknemers van Schuurman in Alkmaar houden de eerste staking ooit in een cao-traject voor de technische groothandels. Het is een week voor Kerst. De magazijnmedewerkers – achttien mannen, twee vrouwen – staan op een drassig grasveldje naast hun glazen kantoor, waar een rode partytent met FNV-logo’s is neergezet. Vrachtwagens rijden af en aan. Vandaag moet de financieel directeur die inladen, samen met kantoorpersoneel en wat uitzendkrachten.

FNV-bestuurder Henk van der Wal spreekt de stakende werknemers van de technische groothandel Schuurman in Alkmaar toe, in december 2019.

De magazijnmedewerkers, bijna allemaal FNV-leden, hadden zichzelf gemeld bij de bestuurders – ze wilden graag staken. Schuurman is een klein bedrijf, maar de FNV’ers zien dit als de eerste symbolische overwinning.

Nu is de vraag: willen ook de werknemers bij de marktleider, de Technische Unie, staken? Kaderlid Jeroen Vermoen, logistiek medewerker bij dat bedrijf, heeft de bestuurders in november gewaarschuwd. Veel collega’s zijn loyaal aan hun werkgever, zei hij. Toch wordt er een datum gepland: maandag 13 januari.

Om vijf uur ’s ochtends staat de rode FNV-partytent voor de hekken van het immense distributiecentrum van de Technische Unie bij Strijen, in de Hoeksche Waard. FNV-bestuurders Lettie Kleijer en Riek van Kampen hebben slecht geslapen, ze weten niet goed wat voor opkomst ze kunnen verwachten. Dan zien ze een groep van tientallen mannen hun kant op lopen. Het is gelukt. Rond negen uur hebben zich al zo’n negentig stakers ingeschreven – veel meer dan verwacht.

De stakers ontvangen vandaag geen loon van hun baas. Alle FNV-leden die zich inschrijven als staker, krijgen een ‘stakingsuitkering’ uit de goedgevulde stakingskas van de vakbond.

Kaderlid en vrachtwagenchauffeur Daniël van Valen kijkt tevreden toe. Hij draagt een rood actiehesje van de FNV en een groene muts van de Technische Unie. „Sommige collega’s zeiden niks met de vakbond te hebben”, zegt hij. „Maar veel van hen doen toch mee.” Dat komt ook door de werkdruk in het magazijn, denkt Van Valen. „Normaal zouden ze om elf uur ‘s avonds klaar moeten zijn met werken, maar dat gebeurt bijna nooit. Soms kunnen ze pas om half twee ’s nachts weg.”

Mari Martens, sectorleider van FNV Handel, geeft die ochtend een pittige speech aan de stakers. De Technische Unie noemt hij een „kutbaas”, de andere vakbonden „tuig”. „Er is geen enkele reden om toeslagen of werktijden aan te passen. Die is er niet, die bestaat niet en wij dóén het niet!” Later biedt hij op Twitter zijn excuses aan voor de scheldwoorden.

De verhouding met het CNV is opnieuw gespannen. Vlak voor Kerst had de CNV-onderhandelaar gemaild dat hij toch wilde ingaan op een nieuwe uitnodiging van de werkgevers om te komen praten. Maar, schreef hij aan de FNV, als CNV-leden willen meestaken, willen jullie hen dan voor ons inschrijven? Dan kan het CNV hun een uitkering geven.

De FNV’ers waren verbijsterd, zeggen ze tijdens de staking in Strijen. Mari Martens: „Het CNV is een hoer, ze gaan gewoon vreemd.”

Riek van Kampen: „Het CNV wil wel vaker meeliften op onze organisatiekracht. En als je niet oppast, staan ze daarna vooraan met hun paarse vlaggen.”

Dan komen twee mannen in groengele bedrijfsjassen aanlopen. Een van hen wil graag meestaken, maar hij is lid van het CNV, al sinds 1998. Kan dat wel? Geen probleem, zegt Martens. „Dan schrijven wij je over. Dan bellen we het CNV en zeggen we: we hebben er weer één!”

Kaderlid Daniël van Valen in rood hesje en met groene muts.

Foto Rien Zilvold Foto Rien Zilvold Foto Rien Zilvold Staking bij marktleider het grote distributiecentrum van marktleider de Technische Unie in Strijen, januari 2020.

Foto’s Rien Zilvold

Doorbraak

De stakers van de Technische Unie zijn zo enthousiast dat ze ook de volgende dag blijven staken, en de dag erna. De staking duurt drie weken. Ook vijf andere technische groothandels worden platgelegd. De druk op de werkgevers wordt groter. Vooral de Technische Unie wordt hard geraakt.

De werkgevers praten verder met de andere bonden. Op 27 januari melden zij een doorbraak. Alle verslechteringen rondom de toeslagen en ouderendagen zijn van tafel. En de FNV moet weer uitgenodigd worden, eisen CNV en De Unie.

Dan gaat het snel. Er is nog één overleg nodig, begin februari, om tot een akkoord te komen. De partijen zitten in het CNV-hoofdkantoor, naast station Utrecht Overvecht. Aan het begin van die dag bieden de werkgevers 2,7 procent loonsverhoging, uiteindelijk wordt dat 2,9 procent.

Zie dit nou maar als een overwinning Mari Martens sectorleider

De ouderendagen en toeslagen blijven behouden. Bedrijven mogen hooguit experimenteren met langere werkdagen, met minder toeslagen. Maar de bonden moeten ieder experiment goedkeuren.

Helemaal tevreden zijn de FNV’ers nog niet. Ze wilden een loonsverhoging van minimaal 3 procent. Maar, zegt Lettie Kleijer: „Verder hebben we eigenlijk alles binnengehaald.”

Voor een beter resultaat hadden er ook meer stakers moeten zijn, zegt Kleijer een week later. De bestuurders en kaderleden zitten dan, half februari, bijeen in een krap vergaderzaaltje van het grote glazen FNV-hoofdkantoor in Leidsche Rijn.

„Ik had ook veel liever 5 procent afgesproken”, zegt Kleijer. „Maar dat kan alleen als je…”

„…Als je met tienduizend man gaat staken”, vult kaderlid Daniël van Valen aan.

„Nu waren we met hooguit tweehonderd”, zegt een ander.

Sectorleider Mari Martens humt en knikt zachtjes. „Zie dit nou maar als een overwinning”, zegt hij. „Geniet ervan.”

Correctie (22 mei 2020): In een eerdere versie van dit artikel werd de staking bij Schuurman in Alkmaar de eerste staking bij een technische groothandel ooit genoemd. Dat klopt niet: in 2001 waren er kleine, individuele stakingsacties bij twee bedrijven. Dat is hierboven aangepast.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 4 april 2020