Je hebt dit TPO+ artikel cadeau gekregen van Bert Brussen. Neem ook een abonnement en steun TPO, dan kun je alle TPO+ artikelen altijd lezen. Een abonnement nemen op TPO Plus is makkelijk en snel. Bovendien zorg je er zo al voor 40 Euro per jaar voor dat TPO als onafhankelijk nieuwsmedium kan blijven bestaan.

Beeldvorming is alles, en tegenwoordig zeker. Het beeld van Thierry Baudet met stapel boeken op het Binnenhof vs. het beeld van de lege handen van Mark Rutte die niet verder komt dan “hé mooie actie, te gek” nadat hij hem kort daarvoor een ‘gevaar voor Nederland’ heeft genoemd is zuivere ‘persuasion’ (aan de kant van Baudet) – zoals koning van de beeldvorming Robert Cialdini (The Pschychology of Persuasion) vermoedelijk zou beamen. Het gerucht gaat dat Cialdini Hillary Clinton in de laatste weken van haar campagne te hulp schoot om het ‘onverwachte’ succes van Donald Trump te keren. Hij zou het eenvoudige maar doeltreffende woord ‘dark’ hebben bedacht als metafoor voor Trumps boodschap om af te leiden van zijn juist losse, recalcitrante stijl (alles behalve ‘donker’ dus). ‘Dark’ werd inderdaad ineens overal herhaald in de media – en met effect. Het bleek alleen niet genoeg om meesterovertuiger Trump uit te schakelen, die met ‘Crooked Hillary’, ‘Lock her up’ en ‘Low-energy Jeb’ zijn aanhang in vervoering bracht, of in ieder geval aan de buis gekluisterd hield.

‘Het oranje van de VVD doet denken aan de kleur van de ring rond het zwarte gat, waar ook niets van energie meer uitkomt’

Nederland is geen Amerika en een politicus geen machine waar je (als adviseur) een muntje in gooit, maar het ‘dark’ wat Rutte momenteel inzet om Baudets koppositie in de peilingen te vermorzelen is zo amateuristisch dat het pijn doet. Effectief is het al helemaal niet. Het oranje van de VVD doet alleen nog denken aan de kleur van de ring rond het zwarte gat, waar ook niets van energie meer uitkomt. De aanval op Baudet blijft bij een soort repetitie voor de spiegel, bij de methode ‘demoniseren for dummies’ en vooral bij het sfeertje dat er niets aan de hand is, maar dat er wel iets heel ergs aan de hand is! Het beeld wat de VVD uitstraalt is: we hebben geen idee wat we doen.

Onhandig of niet, de laatste dagen zien we hoe de definitieve overgang van feiten naar beeldvorming gestalte krijgt in de aanloop naar de Europese Parlementsverkiezingen. Niet alleen worden feiten gereduceerd tot beelden als het zo uitkomt – zo was het volgens staatssecretaris Harbers (VVD) spijtig hoe ‘het beeld was ontstaan’ dat de misdaadcijfers over asielcriminaliteit uit een rapport waren gehouden – maar beelden zijn ook wapens geworden in de strijd om de aandacht van een versuft media-publiek. Het politieke establishment, waaronder de VVD, heeft alleen nog niet door dat een beeld alleen maar werkt als de lastige feiten die je buiten de aandacht wilt houden er niet alsmaar doorheen lopen. Forum voor Democratie is zo’n feit.

‘Terwijl Forum voor Democratie nu alle regie heeft en in The Situation Room zit, zit de VVD in The Panic Room’

Zo keek ik deze week met afgrijzen maar ook met schadenfreude – en een grote zak drop binnen handbereik – naar het geïmproviseerde amateurtoneel van de VVD. Een vertoning die je met het slechte acteerwerk (de speech met uitnodiging, ‘niet duiken nu Baudet’), de kartonnen decorstukken (knullig gemaakte filmpjes) en de belofte van een ordinaire schoolpleinruzie (‘de EHBO-koffer’) deed terugverlangen naar een flikkerend testbeeld, en daarna naar de reactie van de andere kant (dom, dom, dom van de VVD).

Rutte verdween als politiek leider ineens in zijn attributen: zijn obstinaat opgestroopte mouwen, zijn schreeuwend onzichtbare brilmontuur en in een brei van tegenstrijdigheden. ‘Het gevaar’ is óók ‘rare verzinselen’ die ‘met een ganzenveer op een zolderkamer’ werden opgetekend. De EU is alles en toch ook weer niet, het gaat om de mensen, en dan ineens over ‘aanzien’. Ik keek naar een man die in lichaamstaal en woordkeuze balanceerde op de keuze tussen fight or flight, tussen het gevecht dat hem was aangeraden en de angst die veel echter was. Maar beide mentale toestanden zijn niet aan Rutte besteed, ze zijn niet het gereedschap in zijn toolkit. Hij is in zijn rol als premier afhankelijk van kalme wateren, zijn ritmische boodschap, een die hij alleen versnelt als hij liegt en alleen onderbreekt voor geïmproviseerde spontaniteit die best even ‘mag’. Want hij is dan wel premier maar ook gewoon een mens hè. Na honderd jaar Rutte ben ik dat zo zat. Dat hij de klemtónen legt waar die er niet toé doen, snap je wát ik bedoel?

‘Rutte zingt alles los van zijn aardse betekenis, zelfs een bitterbal wordt een wonderlijk ding in zijn buurt’

Die symbiose met de media om dat ‘stabiele’ beeld in stand te houden, middels een interviewer die hem een voorzetje geeft, de opluchting als een moeilijke vraag voorbij is, als de toehoorders op zijn hand zijn, als hij een stratenmaker of een andere specie in het gewone burger safaripark ‘tegenkomt’. Maar het is altijd vorm, grappig is het nooit. Rutte op de fiets is ook zoiets, nooit krijg je het gevoel dat hij gewoon op de fiets zit, het is een ding met twee wielen waar hij nadrukkelijk op rijdt. Hij zingt alles los van zijn aardse betekenis, zelfs een bitterbal wordt een wonderlijk ding in zijn buurt. Wat is dat toch? Bij gebrek aan authenticiteit en integriteit klinken er uit zijn mond altijd niet ter zake doende anekdotes, oubollige termen (‘kantklossen’, ‘tjonge-jonge’, ‘doe zelf normaal’) en inzichten die ineens in hem opkomen: “Nou je het zegt.” In die tredmolen trof hij nooit een politieke tegenstander die als hij die schoffeerde keihard zijn zetels afpakte. Nu wel.

Terwijl Forum voor Democratie nu alle regie heeft en in The Situation Room zit, zit de VVD in The Panic Room. Het imago van Rutte, zijn aanzien (of ‘het aanzien van Nederland’, zoals hij het noemt) staat op het spel. Dus wordt in de week voor de verkiezingen het hele magazijn leeggeschoten. Daarvoor is het ‘breekbare vaasje’ dat ons onlangs nog bij elkaar moest houden even weggeborgen, want Baudet heeft een ‘Kremlincrush’, snapt Brexit niet en heeft verband en gaas nodig nadat hij door onze premier hardhandig op de feiten is gewezen. Die geweldsfantasieën zijn overigens het enige wat oprecht aandoet. Dat geeft te denken.

Als het magazijn van harde maar losse flodders dan eindelijk leeg is volgende week zal Rutte de verkiezingen opnieuw verliezen en Forum voor Democratie verder groeien. Het decorumverlies van de VVD moeten we in dat licht zien. Rutte is bereid een gewisse dood te sterven op het toneel van de Nederlandse democratie in een laatste poging een miezerig baantje van zijn Europese vrienden te krijgen. Net als Jim Carrey in Dumb & Dumber hoort hij in de meest directe, duidelijke afwijzing van het Nederlandse volk alleen een vleugje hoop en denkt ‘There’s a chance!‘.

Maar de enige die hier een kans pakt is Forum voor Democratie, die het beeld alleen maar verder hoeft in te kleuren en in te lijsten. “Mooi dat hij het aandurft,” zei Rutte in Nieuwsuur. Zou hij bedoelen dat zijn positie niet te benijden is, dat het niet meevalt om op zijn plek te zitten wellicht, vooral in de laatste dagen?