De Technische Universiteit Universiteit Eindhoven Beeld anp

Ivan A. bezocht als gastonderzoeker het Max Planck Instituut drie maal voor een periode van een paar maanden. Dit gebeurde tussen 2009 en 2011. Hij deed daar onderzoek naar kwantumfysica en nanofotonica, een onderzoeksgebied dat lichtstralen op nanoschaal onderzoekt en van belang is voor de ontwikkeling van supercomputers. Een oud-collega herinnert Iwan als een 'hoogst getalenteerde onderzoeker', zegt hij tegen Der Spiegel.



In oktober 2013 kreeg A. een aanstelling aan de Technische Universiteit in Eindhoven. Kort daarna kwam de Duitse inlichtingendienst per toeval op het spoor van de spionerende natuurkundige. Bij het schaduwen van een Russische diplomaat uit Bonn ontdekte de dienst dat de diplomaat Ivan A. maandelijks trof in een koffiezaak in de Duitse stad Aken, net over de grens bij Maastricht.



Tijdens deze ontmoetingen gaf de diplomaat geld aan de Rus. In ruil daarvoor zou hij geheime informatie over het onderzoek verschaft hebben. Volgens Ivan A. zou het gaan om 800 euro voor een appartement in Moskou dat hij verhuurde aan vrienden van de in Bonn gestationeerde diplomaat.

De Duitse inlichtingendienst meldde de verdenking van Ivan A. aan de Nederlandse AIVD, die vervolgens een onderzoek begon. In 2014 is Ivan A. samen met zijn vrouw aangehouden op het vliegveld van Düsseldorf. Zijn laptop, telefoon en e-reader werden geconfisqueerd door de Duitse politie en na ondervraging werden ze vrijgelaten. Wel werd het stel gefotografeerd en werden vingerafdrukken afgenomen. Er is een formeel onderzoek naar spionageactiviteiten gestart.



Bij terugkomst in Eindhoven werd het Schengenvisum van Ivan A. ingetrokken door het ministerie van Buitenlandse Zaken, dit betekent dat hij niet meer in Nederland en de landen die het Schengenakkoord hebben ondertekend mag verblijven. Ivan A. keerde terug naar Rusland en ontkent tot op de dag van vandaag de beschuldigingen van spionage.

Toename spionage

Een woordvoerder van de AIVD bevestigt dat de dienst vorig jaar juli een ambtsbericht aan de TU Eindhoven heeft gestuurd. Daarin stond dat A. een 'risico voor de veiligheid van Nederland' vormde. Volgens de woordvoerder heeft de universiteit vervolgens 'adequaat' gehandeld door de arbeidsovereenkomst met A. te ontbinden. Ook is een intern onderzoek gestart naar de zaak. Een woordvoerder van de universiteit laat weten over de uitkomst van dit onderzoek niks te kunnen melden.



De AIVD meldde in het jaarverslag over 2014 dat Russische inlichtingenoperaties in Nederland na de onrust in Oekraïne zijn toegenomen. 'Wederom', schrijft de geheime dienst, 'is vastgesteld dat Russische inlichtingendiensten in Nederland agenten aansturen voor het verkrijgen van politieke en wetenschappelijke inlichtingen.' De Russen verzamelen daarbij vertrouwelijke informatie, waaronder ook wetenschappelijke kennis, geheime inlichtingen en militaire technologie. De Russische activiteiten tasten volgens de AIVD de 'politieke, militaire en economische positie' van Nederland aan.