Opgegroeid met Jehovah’s Getuigen ouders

‘Een religieus trauma’, zo noemt Samira van Reen de klachten die ze overhield aan een dogmatische opvoeding binnen een bicultureel Jehovah’s Getuigen gezin. De diagnose bestaat niet in de DSM-5, maar binnen de kring van mensen die een autoritaire, dogmatische religie hebben verlaten, is het een bekende uitdrukking. De term werd waarschijnlijk gemunt door ontwikkelingspsycholoog en publicist Marlene Winell, die hem omschrijft als ‘een psychologisch beeld zoals dat wordt ervaren door mensen die lijden onder de schade van religieuze indoctrinatie, en die worstelen met het verlaten van een.’ Het gaat om langdurige klachten van opdringerige gedachten, negatieve emoties en verminderd sociaal functioneren, vergelijkbaar met PTSS.

“Als kind snapte ik niet dat er bij ons geen Sinterklaas werd gevierd, waarom we niet aan verjaardagen deden en waarom ik uit de klas werd gehaald als er feestdagen gevierd werden”, vertelt Samira. “Ik was de enige in de klas voor wie dat soort dingen golden, dus er over praten lukte ook niet goed.”

Als kind van een Marokkaanse vader en Nederlandse moeder die vanuit Rotterdam naar Terneuzen verhuisden was ze toch al een vreemde eend in de bijt, een extra uitzonderingspositie bij bijna alle bijzondere gelegenheden helpt dan niet. “Ik voelde me eenzaam, hoorde er niet bij. Kritiekloos was ik niet, ik vroeg me veel af. Maar zelfstandig denken was niet aan de orde, dat kon niet: Jehovah (God) zou alles zien en je moest je kans op een plek in het “aards paradijs” niet verliezen.”

Armageddon

Binnen de kerk van de Jehovah’s Getuigen wordt veel belang gehecht aan de eindtijd, waarna Armageddon zal volgen, de dag dat de wereld vernietigd wordt en de mensen die Jehovah God hebben gehoorzaamd zullen overleven. Het angstbeeld maakt zelfstandig denken moeilijk, het kan immers je vernietiging tijdens Armageddon betekenen.

Armageddon is niet ver weg: telkens opnieuw wordt de ondergang van de wereld voorspeld, als de voorspelling geen waarheid wordt, komt al snel een nieuwe datum naar voren. Eén van de laatste voorspellingen was 1975, daarna is het genootschap iets voorzichtiger geworden met het noemen van jaartallen. 2034 wordt tegenwoordig wel genoemd als jaar van het Armageddon.

Wereldwijd hangen zo’n 8,2 miljoen mensen de leer van de Jehova’s Getuigen aan, in Nederland zijn er iets meer dan 30.000 leden.

Er is de nodige kritiek op de organisatie, die ook wordt beschuldigd van seksueel misbruik. Wie daarover meer wil weten kan onder andere kijken op de site van Reclaimed Voices.

Rebellie

“Het was niet gezellig thuis”, vertelt Samira. Het blijkt een understatement. Sprookjes werden ontmoedigd, terwijl ze daar erg van hield. Hetzelfde gold voor bepaalde tekenfilms en eigenlijk alles wat ‘werelds’ was. Verjaardagen en ‘wereldse’ feesten werden niet gevierd. Onder het motto ‘je moet je ouders gehoorzamen’ vielen er regelmatig klappen. “Ik was depressief en had op mijn tiende al suïcidale gedachten, waarvan werd gezegd dat het allemaal aan mezelf lag.”

Pas op haar dertiende werd ze rebelser. Aanleiding was het plotselinge overlijden van een Jehovah’s Getuige ‘zuster’ die haar Bijbelstudie gaf en met wie ze wél een goede band had en die ze in vertrouwen durfde te nemen. “Binnen de gemeenschap werd niet over haar dood gepraat, er werd niets mee gedaan, geen troostende woorden, het werd verzwegen. Vanaf dat moment begon ik er tegenaan te schoppen.”

Op haar vijftiende liet ze zich uit huis plaatsen en zou ze naar een pleeggezin gaan. Die bleken erg christelijk te zijn. Dat zag dit absoluut niet zitten: ze had het helemaal gehad met alles wat met religie te maken had. Een jaar later woonde ze begeleid op kamers. Ze was toen al in behandeling bij een psycholoog.

Een verkeerd beeld van de wereld

Ondertussen is Samira 42, maar het verleden laat haar niet met rust. “Tot twee jaar terug had ik nog steeds nachtmerries dat de wereld vergaat, of over razzia’s en concentratiekampen” De laatste twee onderwerpen zijn terug te voeren op de Tweede Wereldoorlog, waarin ook de Jehovah’s Getuigen werden vervolgd. Dat werd ook aan kinderen duidelijk gemaakt tijdens de vergaderingen in de Koninkrijkszaal, zoals de Jehovah’s Getuigen hun ‘kerk’ noemen.

‘Dat zoiets weer zou kunnen gebeuren’, was één van de vele dreigingen die in de lucht hing. Jehovah’s Getuigen zijn er van overtuigd dat ze beproefd worden en dat vervolging verwacht kan worden. Ook dat is voor een teken van de eindtijd waarin ze leven.



Als voorbereiding op het interview heeft Samira de ontwikkelingspsychologie erbij gehaald.

In alle ontwikkelingsfasen (baby, peuter, kleuter, basisschool, adolescent en vroege volwassene) voelt ze zich beschadigd. “Ik ben opgegroeid met wantrouwen, schaamte, schuld, minderwaardigheid, rolverwarring en isolatie”, zegt ze. “Ik heb een heel verkeerd beeld van de wereld meegekregen, ik heb mezelf gewoon niet goed kunnen ontwikkelen.

Daarbij heb ik ervaringen die weinig anderen hebben. Er zijn dan ook niet veel mensen die je begrijpen. Dat voel ik wel als een last.”

Behandeling

“Op een gegeven moment heb ik de diagnose complexe ptss met borderlinekenmerken gekregen. Dat vond ik wel moeilijk, het heeft me ook wel achtervolgd. Bij de Viersprong in Bergen op Zoom ben ik een tijdlijn afgegaan. Traumatische gebeurtenissen die ik later op volwassen leeftijd in mijn leven meemaakte zijn besproken. Trauma na trauma. Zo heb ik die kunnen verwerken.

Uiteindelijk liep de behandeling stuk op dat grote deel van mijn jeugd bij de Jehovah’s Getuigen wat nog verwerkt moest worden. Ik miste lotsverbondenheid en begrip.

Ik denk, dat als er binnen de GGZ meer kennis was geweest over het opgroeien binnen de Jehovah’s Getuigen en wat deze organisatie en leer inhoud, ze me beter hadden kunnen helpen en het niet keer op keer vastgelopen zou zijn bij een behandeling”

Ze denkt niet dat er veel veranderd is in al die jaren. “Volgens mij worden er nog altijd kinderen uit de klas gehaald tijdens feestdagenvieringen. Wat dat betreft zou hier echt eens onderzoek naar gedaan moeten worden, wat de mogelijke schadelijke gevolgen kunnen zijn voor de ontwikkeling en het zelfbeeld van kinderen die opgroeien binnen deze geloofsgemeenschap.”

Ook zeker binnen de GGZ zou er van haar meer kennis voor moeten zijn en aandacht voor de context van de klachten. “Van mij werd gezegd dat ik vaak alles te zwart-wit zag. Maar volgens mij zien ze het binnen de GGZ zélf te zwart-wit. Er zou bijgeschoold moeten worden over religieus trauma en over welke gepaste aanpak dit nodig heeft. Nederland loopt hier erg in achter met die kennis en de behandelmogelijkheden.

Er word hier al snel een borderlinetherapie aangeraden, wat bij deze klachten weinig nut heeft en echt een andere aanpak vraagt. De volgende stichtingen kunnen helpen in de informatie hierover aan GGZ instellingen. www.verstrikt.nl en www.ontmaskermanipulatie.nl van Stichting Openminds Nederland. Ik zie hier de noodzaak van in.”

Ondertussen is Samira van Reen medebeheerder van een (gesloten) Facebookgroep voor ex-Jehovah’s Getuigen, waar de leden elkaars problemen herkennen en vanuit hetzelfde perspectief elkaar kunnen begrijpen. Ook is ze zich aan het ontwikkelen tot ervaringsdeskundige zodat ze mensen die hier ook in vastlopen in de GGZ kan begeleiden in hun weg naar herstel. Ze hoopt binnenkort te kunnen starten met een opleiding.