Ortalama okuma süresi: 17 dakika

Yıllardır ekonomik krizin geleceğinden bahsediyordum. Zaten sürekli bir kriz durumu vardı, sürekli bir sorun vardı ki bunun temel nedeni politikalar ve sistemsizlik; ancak bu kriz Türkiye’yi çok sert vuracak bir kriz olacak. Bunu bekliyordum. 2020 gibi bekliyordum; iktidarın yanlış politikaları, her yeri sertleştirmesi iyice hızlandırdı.

düzenleme: “bize madik attılar” (götümüze parmak soktular) diye ekranda konuşacak kadar seviyesizleşen SAYIN(!) Başbakan, “bu süreç geçici” diyor. İşte 2013’ten sonra TL’nin değer kaybettiği para birimlerinden bazıları, bknz : Ekonomide Geçici Süreç Mi Yaşıyoruz Yoksa TL Değer Mi Kaybediyor? (Karşılaştırma)

düzenleme : aylar sonra gelen bir düzenleme. Doların 4’ü bulacağını ancak Haziran aylarına doğru olacağını ve özellikle referandum sürecinde olacağını düşünüyordum. Bugün (11.1.2017) itibarı ile Euro 4’ü geçti, Dolar 3.85’i. Geçen yıl bir şeyi hatırlıyorum:

7 Mart 2015’te Cumhurbaşkanı Erdoğan dedi ki, “Dolara yatırım yapan yaya kalır” [haberi]. O dönemde doların kuru 2,59 ile kapanmış [TCMB]. Yani o gün 2,59’dan 100 Dolar alsak (259tl), bugün 100 doları bozdursak (385tl), 126 lira kâr yapardık. Düzenleme (23.05.2018), Dolar 4.92 oldu. O gün 100.000 dolar ile araba alacağımıza, dolar yapsak, 38.610 Dolar olacaktı. Bu sabah satsaydık; (4,92’de) 189.961 TL elde edecektik. 2 yıl yaya kalıp parayı neredeyse 2’ye katlamış olacaktık?

Numan Kurtulmuş, Suriye politikası yanlıştı dedi [33]. Daha önce de uyarmıştık. Dış politikanın, Gülen ve Çözüm Sürecinin, ekonomi politikaların yanlış olduğunu herkes söyledi. Tıpkı şu an Anayasa Değişikliğinin yanlış olacağını söyledikleri gibi. Fakat dinlemediler. Hepsi tepetaklak oldu.

İşin özü şudur: ne yaptığını bilmeyen bir iktidar mevcut. Öyle 2023 falan dense bile uzun soluklu plânları yok. Uzmanları çalıştırmadıkları ortada. Liyakât değil, sadakât sistemi var. Haliyle durumun daha kötüye gideceği maalesef ortadadır. Yazık…

Ekonomik Krizin Arkaplanı

Bir kaç nedeni var. Önce elde olmayanlar ile başlayalım.

Amerika – FED

CNN Türk ve Cem Seymen izleyicisiyseniz, sürekli duyarsınız. Peki nedir bu FED? Amerika’nın merkez bankasıdır. 2008 morgıç (Mortgage) krizinden sonra Amerika dahil bir çok ülke sıkıntıya girdi. Krizi atlatmak için, Amerikan Merkez Bankasının (FED), piyasaya Amerikan doları yayma kararı çıktı. Fakat bu doları alıp, bankaya yatırıp faizde tutmayın; kullanın diye faizler de düşürüldü. Yani bu paralar Amerika dahil, dünyanın her yerinde yatırıma gitti.

Her şey düzene oturduğunda FED, Amerikan dolarını ve ekonomiyi daha güçlendirmek için faiz arttırma kararı aldı. Kısaca söylemek gerekirse; yaydığı parayı geri çağırdı. Yavaş yavaş faiz artışları geliyor. Bu ne demek? Türkiye gibi yabancı sermayeyle büyüyen kırılgan beşli ülkeleri başta olmak üzere; gelişmekte olan ülkeler sıkıntıya düşecek demek. Çünkü para bizden çekiliyor.

Ekşisözlük’te güzel bir açıklama yapılmış bütün bu sistem ve işleyiş ile ilgili, buradan okuyabilirsiniz.

**

Neden Bizi Etkiliyor?

İki türlü yatırım vardır: direkt yatırım, dolaylı yatırım.

Doğrudan yatırımda, yabancı yatırımcılar gelir ve fabrika kurar, şirket satın alır. İşçiler, maaşları, üretim yapılır.

Dolaylı yatırımda ise (ki sıcak para diyebilirsiniz), nesnel yatırım olmaz. Yani borsaya girer ve şirketlere, varlıklara yatırım yapılır.

Ne farkı var? Ekonomik krizde, olası bir sıkıntıda doğrudan yatırım hemen çıkamaz. Yani risklidir. İşçileri çıkart, tazminatlarını öde, cihazları sat, fabrikayı sat… Uzun sürer. Bu güzel bir yatırımdır ama POLİTİK KARARLILIK ve hukuksal garantiler ister. Yani bir gün ak deyip, öteki gün kara diyen politik iradeye güvenmezler!

Dolaylı yatırımda ise, en ufak bir sıkıntı görüldüğünde, adam borsadan çekilir. Bitti. Başağrısı yok. Haliyle kalıcı değildir.

AKP İktidarının Yanlış Politikaları

Yıllardır eleştirdiğim, üretmeden tüketen bir ülke yolunda adım attığımız konusunda bir çok uzmanın uyardığı ama AKP’nin yine dinlemediği olaya geldi sıra (muhtemelen kandırıldık, üzerimizde oyunlar oynanıyor deyip sıyrılacaklar).

Başlamadan önce şunları vermek istiyorum, yazdığım konular: 2002-2015 Türkiye Ekonomisi, Katma Değeri Yüksek Ürünler Üretmeliyiz, Türkiye Ekonomik Olarak Bir Sömürgedir, Bir Ülke Nasıl Berbat Edilir 101 ve nicesi…

Bir Örnek : Arge Patladı

Düzenleme: TÜİK’e göre Türkiye arge’ye 2015’te 20,6 milyar lira harcadı [13]. Dolar ile ne kadar oluyor (28.11.’16 kuru alındı) 6 milyar dolara denk geliyor. SADECE VOLKSWAGEN’İN ARGE HARCAMASI NE KADAR? 13.2 milyar dolar [14]. Yani sadece bir şirket, Türkiye’nin iki katından fazla arge harcaması yapıyor.

Annem arge şirketi kurdu bir sürü bağlantıyı yaptı ve TÜBİTAK’a proje sundu. OHAL çıktı ama işin bahanesi. Aylardır devletten para alamıyoruz. Arge projeleri durdu. Bir çok şirket cihaz aldı, parasını veremedi. Domino etkisi dediğimiz olay olmak üzere. Para dönmezse şirketler bir bir gidecek.

Bir şekilde aşmaya çalışıyoruz ama şirketler riske girmek istemiyor. Proje başlatmıyor, argeye yatırım yapmıyor, büyük miktarda risk içerek yatırımları geçin, riskli işlerden bile uzak durmaya çalışıyor. Yani böyle giderse bir çok kişinin yakında yıkılacağını biliyorum. TÜBİTAK’ta “imza yetkisine sahip adam olmadığı için” projeler çıkmıyormuş.

Bana göre, argeye ayrılan bütçeyle dolar ve ekonomi düzeltilmeye çalışılıyor. Aşağıda örneğini vereceğim, işsizlik için ayrılan bütçenin çok küçük bölümü işsizlere harcanmıştı. Böyle de ilginç uyanıklılıkları var. Ancak nereye kadar?

Binali Yıldım çıktı ve dedi ki katma değeri yüksek ürünlere ihtiyacımız var. İşte! Annemin ilaç firması. Yurtiçi ve yurtdışında bir çok bağlantı yaptı, projeler tamam, her şey tamam ama TÜBİTAK’tan onaylanmış projelerin parasını bile alamıyoruz. Haliyle cihazlar alınamıyor, işlere başlanamıyor. Zamanında “suyla çalışan cami çeşmesine” harcandı paralar. Şimdi patladı.

“Argeye bu kadar yatırım yaptık” demek kolay. Ledli ekmek kabına, suyla çalışan cami çeşmesine para harcarsın ve “argeye ne yatırım yaptık beee” diye millete yutturursun. Algı yönetimi. Ancak argenin dönüşü ne oldu?

Zihniyete bir örnek: bugüne kadar işsizlik fonunda biriken bütçenin yalnızca %12,7’si işsizler için kullanıldı [3].

Ancak işin gerçeği ortada. Biz de dahil olmak üzere herkesin ekonomisini dağıttılar bıraktılar. Arge zaten patladı, bilim ve teknoloji zaten zorda; çiftçiler bitti, köylüler perişan halde. Hadi yeni başlayan ilaç firmalarını geçtim; büyük ilaç firmaları desen, argeden haberleri yok, jenerik ilaçlarla işi götürüyorlardı onlar da patladı. Bir çoğunu yabancı şirketler aldı.

Not: bir ilaç firması (Novartis) neden tohum şirketi alır? Düşünün. İşte bu kadar stratejiktir böyle şeyler.

Tübitak Demişken: Burslar

Bir öğrenci olduğunuzu düşünün. Devlet bursuna güvenip yurt dışına çıkmışsınız, okuyorsunuz. Pat, bursu donduruyorlar. Zaten Avrupa gibi bir yerde verdikleri 750 liralık bursla geçinmek zor, muhtemelen çalışıyorsunuz ya da aileden yardım alıyorsunuz [10]. Sonra?

TÜBİTAK sadece öğrencilere değil, konuk eden ülkeye de para veriyor olması gerek. Bunun dışında Avrupa Birliği projeleri var ve TÜBİTAK ile işbirliği var. İşte bu noktalara asla para yatırılmıyor. OHAL gerekçesiyle şirketler mağdur edildi, öğrenciler mağdur edildi, Avrupa’ya para verilmediği gibi bütün bunlar itibarımızı zedeledi. E daha ne demeliyiz?

***

AKP’nin Şansı: Yeni Yüzyıl

Ne Yaptı AKP?

Esas sorun ne yaptığı değil, ne yapmadığıdır.

Şu sözleri duymuşsunuzdur: “AKP geldi, hastahanelerde sıra beklemiyoruk”, “cebimizde iPhone var, Mercedes’e biniyoruk”, “YOL YAPTI YOL!”.

Heh işte 2000’li yıllarda gelmesi, AKP’ye büyük şans getirdi. Neden? Çünkü teknoloji gelişti, internet ve bilişim devlette kullanılmaya başladı ki 2001, 2002’de biz adsl değil, çevirmeli ağ bağlantısı kullanıyorduk. ADSL’e geçişle birlikte, kesintisiz internet ve bilgisayarın kullanılması arttı. Bir ağ oluştu. Artık şak diye sistem üzerinden kayıt olabiliyorsunuz. Hastahanelerden diğer e-devlet uygulamalarına kadar her yerde, teknolojinin getirdiği avantaj kullanılıyor (ha bunlar işine gelmediğinde o teknolojiyide reddediyor).

Yani AKP değil kim gelirse gelsin bu sistem ve kolaylık sağlanacaktı. Bu da AKP’nin “balı”, şanslı olduğu yer.

Ayfonlar Mersedesler Dolu Dolu Çükülatalar

Heh bunlarda FED’in ve “Amerika ve Avrupalı” bilim adamlarının ve teknoloji şirketlerinin sağladığı güzellikler. AKP ilk geldiğinde yüzlerce kurum ve kuruluşu özelleştirdi. Onlarla iş alanı yarattı. Mesela inşaat yapılacak, tak yüzlerce işçi. Otoyol yapıyorsun, orada bir kaç firmaya haliyle bir kaç bin kişiye çalışma sahası. Bu tarz “inşaat ve yapı” bölümleri tamamen gecici iş alanı oluşturur. Bakın bunlar sağ görüşün eseridir. Altyapı, inşaat, beton… Ancak bu eserin sıkıntısı neydi? Para varken, yatırım yapılırken uzun süreçli iş alanı (istihdam) yaratılmadı!

AKP’nin parladığı dönem (politik ve ekonomik) içerisindeki liberallerin de olduğu 2002-2010, özelikle 2002-2007 dönemidir. Bu tarz liberal adımlar (özelleştirmeler), yurtdışı firmalarının iştahını açtı. Sarar, Telekom, limanlar, madenler, TÜPRAŞ… Say say bitmez. İsrailli, Arap, Fransız, İngiliz, Alman… Şirketler “batan geminin mallarını”(!) kapış kapış aldı. Hani Osmanlı diye geldiler ya, temsil ettikleri tek dönem; Osmanlı’nın çöküş dönemi. O dönemde de demiryolları, telegraf gibi kurumlar yabancılara satıldı. Ama tarih tekerrür eder ve bir Atatürk daha çıkartır bu topraklar.

2008’den sonra ise FED yardımına iyice koştu. 2000’lerin başında zaten politikaları yine bu yöndeydi ama kriz ile birlikte Amerikan Merkez Bankası para saldı. O paralar Brezilya, Türkiye, Güney Afrika, Hindistan, Endonezya gibi kırılgan beşli ülkeleri başta olmak üzere her yere gitti ve buraları güçlendirdi. Ne güzel dedik bee…. Ohh sıcak paralar, ekonomi süper.

Bu sıcak paraların bir bölümü özellikle seçim öncesi gelip, Cumhuriyet rekorunu kırarak piyasayı düzeltip, seçimden sonra çıkıyordu [1]. Ha bunda sadece FED değil, Suudi Arabistan, İran gibi ülkelerinde parmağı yok değildir… AKP’nin iktidarda kalmasından çıkarı olan. Mesela Kanal İstanbul projesi civarındaki toprakları satın alan Araplar, Kuzey Kıbrıs’ta otel yaptıran Yahudiler vs…

Yanlış Politikalar

İktidar ne yaptı dersiniz? Bu paraları bilim, teknoloji, sanat, spor gibi alanlara yatırdı; “nasıl yapılır” (know how) konusunda uzmanlar yetiştirdi ve bilgi sattı değil mi? HAYIR. Tabi ki hayır… Aslında AB uyum çerçevesinde milli gelirin %2-2,5’luk payını ARGE’ye yatırmaları gerekirdi. Bu yüzden uğraştılar ve payı yükselttiler. Ancak işler değişti. ARGE’ye sistemsel önem değil, yüzeysel ve kendi yandaşlarını kalkındırma için para basma olarak gördüler.

Diyanete büyük bütçeler ayırdı, ilginç topluluklar desteklendi. Bu sırada okullarda spor vs gibi bütçeler kısıldı. Hatta durum o kadar kötüydü ki; Jandarma karakolları tek merkezde toplanmaya başladı çünkü 5-6 karakolun tek bir yerde toplanması bir çok konuda (ekonomik açıdan) avantaj sağlıyordu.

Daha da ilginci, betona yatırım yaptılar. Köprü, otoyol, gökdelenler, HES… Ağaçları kestiler, doğaya zarar verdiler ve betonları diktiler.

Milletin Sorunu

Biz 14 yıldır bunları anlatırken; “AKAPE SÖPER” dedi Mehmet amca köy kahvesinde. Mehmet amcaya göre iPhone kullanabiliyoruz ama AKP sayesinde. Hastahanelerde sıra beklemiyoruz, AKP sayesinde. Amerika’daki bilim insanları, Apple gibi yenilikçi şirketler halt etsin. İnterneti geliştiren Amerikan ordusu ve bilim insanları halt etsin! AKP geldi, iPhone kullanıyoruz, Mercedes’e biniyoruz, hastahanede sıra beklemiyoruz. Ohhh mis. Ne güzel kafa.

AVM’ler pörtledi ve AVM’lerdeki 10 mağazadan 8’i yabancı oldu. Paralar yabancılara gitti, yerel üreticiler patladı, esnaf sıkıntıya girdi.

Millete anlattık; bak dedik üretmeden tüketiyoruz, sonu kötü… Ama dış mihraklar ilan ettiler.

İşte Ekonominin Geldiği Nokta

Çok bir şey anlatmayacağım, zaten yıllardır anlatıyorum. Sadece şu kadarını söyleyeceğim:

2015 yılında alınan biber tohumuna ödediğimiz para 2.1 milyon ve domates tohumuna ödenen para 9.8 milyon dolar.

2010-2015 arasında 1,5 milyon büyükbaş ve 2,3 milyon küçük baş almışız (dışalım, ithalat) ve üzerine et almışız ve bunlar için 3.8 milyar dolar ödemişiz.

Şimdi tarım ve hayvancılık ülkesiyiz ya, inekler “veterinerler tarafından” dölleniyor. İnekle öküz çiftleşemez cezası var köylüye. Veteriner geliyor ve yabancı tohumu ineğe döllüyor. Tohum yurtdışından.

Domates, biber, mısır vs alayım diyorsun. Hibrit, GDO’lu… Yabancılar yapıyor sana veriyor ve diyorsun ki “ne güzel tarım ve hayvancılık ülkesiyiz”. Onun da tohumu yurtdışından. Doğurgan tohum kalmadı!

**

Kendi tohumunu yetiştirmiyorsun. Tarım ilaçları yabancı, vitamin mineraller yabancı. Yetmiyor dışarıdan et alıyorsun, sebze ve meyve alıyorsun:

Çin’den kayısı, kuru sarımsak

İtalya’dan ıspanak, elma

Amerika’dan fındık ve baden

Güney Afrika’dan satsuma mandalinası

Şili’den üzüm ve elma

İran’dan karpuz ve lahana

Kostarika’dan kavun

İspanya’dan marul

Yunanistan ve ABD’den pamuk

Rusya,Almanya, Fransa ve Ukrayna’dan buğday

Fransa ve Hırvatistan’dan arpa

Mısır’dan pirinç

Ukrayna’dan mısır

Sri Lanka’dan çay

İtalya’dan bakla

Çin’den sarımsak

Panama’dan muz

Meksika’dan nohut

Kanada’dan mercimek

Arjantin’den soya

Tayland’dan çeltik ve pirinç

Etiyopya, Bangladeş, Mısır ve Çin’den kuru fasulye

Kanada’dan nohut ve yeşil mercimek

ABD, Ukrayna ve Kanada’dan bezelye

Amerika ve Gürcistan’dan saman

…

getirttiriyorsun [4] [5] [6]. E ağa neyin kafası? Ne AKAPE SÖPER??? Geri kalanlarını yazdım hep [2] [3]. Hadi beni geçin, uzmanlar uyardı.

Çekyat gönderiyoruz, domates yolluyoruz (tabi tohum yabancı); iPhone, Mercedes, coca cola alıyoruz. Televizyonlar, Amerikan filmleri, kotlar alıyoruz…

**

34 Üründe Kasım Ayında Yüzde 189,15 Fark Var

“TZOB tarafından izlenen 34 üründe kasım ayında ortalama yüzde 189,15 fiyat farkı görüldü. Bu rakam eylülde 30 üründe yüzde 185,9, ekimde 34 üründe yüzde 194,69 düzeyinde gerçekleşti. Kuru kayısı 5 kat, mandalina 4,7 kat, portakal 4,4 kat, lahana 4,3 kat, elma ve kuru soğan 3,8 kat, kabak ve kuru üzüm 3,6, kuru incir 3,5 kat fazlaya tüketiciye satıldı. bugün üreticide 6 lira olan kuru kayısı markette 29 lira 90 kuruşa, 45 kuruş olan mandalina 2 lira 10 kuruşa, 45 kuruş olan portakal 2 liraya, 35 kuruş olan lahana 1 lira 50 kuruşa, 67 kuruş olan elma 2 lira 56 kuruşa, 30 kuruş olan kuru soğan 1 lira 13 kuruşa, 70 kuruş olan kabak 2 lira 53 kuruşa, 3 lira 50 kuruş olan kuru üzüm 12 lira 58 kuruşa, 6 lira 50 kuruş olan kuru incir 22 lira 95 kuruşa tüketiciye sunuluyor.” [17]

Üretmeden Tüketmenin Sonu : Ekonomik Kriz

Bunlar Atatürk’ü sevmez. Atatürk, Türkiye Cumhuriyetini kurduğunda, 5 yıllık kalkınma planında “biyoyakıt” vardı! Atatürk’ün traktörle fotoğrafı var ya, Atatürk Orman Çiftliğindeki bu fotoğrafta; tıpkı bazı askeri araçlar ve çiftlikteki bir çok araçta olduğu gibi BİYOYAKIT KULLANILIYORDU! Bknz: Atatürk’ün biyoyakıt çalışmaları

İşte ikinci 5 yıllık plan:

***

Atatürk’ün kurduğu ve Türkiye Cumhuriyetine ait olan bir çok kurumu BABALAR GİBİ SATTILAR! Kimlere? Yabancılara. Telekom gibi önemli bir kurumu, iletişim kurumunu dahi sattılar. Kurumları sattılar, yabancıların yatırımlarıyla gelen parayla; yabancılardan tohum aldık, hayvan aldık, telefon aldık. Kurum ve kuruluşların bir listesini sonda vereceğim. Yani hem eldeki üretim tesislerini yabancılara sat, hem yabancılardan ürün al ve bunları yabancıların parasıyla yap… Ne bekleniyordu? Giren, çıkandan büyükse; ortada eksi bir durum vardır. Temel matematik.

İşte bu yüzden sevmezler Atatürk’ü. 1920, 1930’larda geleceği görüp; Türkiye’nin benzin ihtiyacını azaltmak için mısır vs gibi ürünlerden sentetik benzin ürettiren adamdı. Türkiye’yi millileştiren adamdı.

1940’larda, İnönü ve sonrasında Menderes, ordu içindeki yapılanmalar “liberal ekonomi” ile birlikte bu milli olma amacını dağıttı. 1980’de neo-liberalizm gerekiyordu ve ordunun içine sızılmış, darbe yapılmıştı. Sonrasında ise sağdan soldan bir çok insanı, memuru, öğrenciyi içeri aldılar. bunlar olurken Gülen ve cemaat liderleri rahat rahat dolandı ve boşlukları doldurdu.

İşte bugünlere zemin hazırlandı. Hem de ordunun içindeki bu yapılarla birlikte! Neyse bu başka konu…

**

Dolar Neden Artıyor?

Başlamadan önce: TL’yi karşılaştırdığım konumda [bknz]; şunu göreceksiniz ki son 5 yılda, özellikle 2013 yılından sonra TL tam ve kesin olarak 92 para birimi karşısında değer kaybetmiş. 8 para birimi karşısında değer kazanmış. 18 para biriminde de kesin olarak bir değer kazanma-kaybetme yok! Yani olay sadece dolarlık değil.

Yukarıda bahsettiğim gibi; yatırımcılar hukuk arar, politik kararlılık arar (dönekliği sevmez). Türkiye’nin otoriterleştiği 2010 (özellikle 2013) sonrasında tabi ki yatırımcılar korktu.

FED’in faiz arttırımları bizim gibi ülkeleri vurdu. AKP’nin argeye yapmadığı yatırımlar ya da daha doğrusuyla etkin ve planlı şekilde yapmadığı arge yatırımları, insanların yatırım yapmak yerine borçlanarak lüks cihaz ve ürünler alması ekonomiyi vurdu.

“Biz var ya argeye şu kadar yatırım yaptık” demek kolay. Teknoparkları biliyorum, içindeyiz, nasıl boş projeler çıkıp, arge paralarının çarçur edildiğini de biliyorum. Ledli ekmek lambası bir arge projesi mi ? İşte bunlara para basıldı.

***

Yani hukuksuzluk, politik istikrarsızlık, AKP’nin yanlış ekonomik politikaları, üretmeden tüketmek ve FED’in politikaları bizi bu günlere getirdi.

Türkiye’de uzlaşı kültürünün olmaması, bu kamplaşma, baskıcılık, sübyancı tecavüzcülerin serbest bırakılmasını konuşmak, milletvekillerinin tutuklu yargılanması (zorla götürülmesi doğru, tutuklu yargılanması yanlıştı), AB ile aranın bozulması, Amerika ile aranın bozulması, komşularla sıfır sorundan; sorunsuz sıfır komşuya geçişler…

İşte AKP’nin 14 yılı…

Ahh kahvede politika konuşan amcam; bakalım önümüzdeki 5-6 yılda AKAPE SÖPER diyebilecek misin.

Dolar Bizi Neden İlgilendiriyor?

O kadar ilginç yardımcılar, gazeteciler gördü ki Türkiye bu son yıllarda… Ekonomiyi, politikayı bilmeyen adamlar AKAPE SÖPER diyen dayının başka bir sürümü olarak gazete ve televizyonlarda boy gösteriyor. Hem de “uzman”(!) olarak. Ve diyorlar ki “dolardan bize ne”… Ahhh ah!

Şimdi şunları vereyim sonra yazacağım:

TL dolar karşısında 2,5 ayda %13 değer kaybetti,

TL’nin değer kaybı nedeniyle 2,5 ayda 68,7 milyar dolar fakirleştik,

Şirketler, TL kaybı nedeniyle yılbaşından bu yana 94 milyar dolar zarar etti,

TL’nin her %10’luk değer kaybında enflasyon 1,5 puan artıyor [9].

***

2. Dünya Savaşı’ndan sonra uluslararası ilişkiler ve uluslararası ekonomi gelişti. Liberal düşünce ağırlıklı olmaya başladı. Liberaller, diğerleri gibi kazan-kaybet durumu değil; kazan-kazan durumu olduğunu savunur. Bu mantıkla liberaller ilişkileri sıcak tutarlar. Hem bunca savaş sonunda eğer devletler birbiriyle ticari olarak iyi ilişkiler sergilerlerse, savaşmazlar diye bir düşünceleri de var.

2. Dünya Savaşı sonrası Dünya Ticaret Örgütü (WTO, öncesi GATT), IMF ve Dünya Bankası kuruldu. Birleşmiş Milletler’de bu dönemlerde kuruldu. Uluslararası hukuk gibi bir çok kavramda (Hitler Almanyasından sonra) ortaya çıktı ve insan hakları, soykırım ile ilgili düzenlemeler falan gelişti.

Kısacası;

Uluslararası ilişkiler, uluslararası hukuk ve uluslararası ekonomi 1945 sonrası gelişti (bu yüzden sihirli dönemleri yaşıyoruz). Bundan öncesi karmaşaydı.

2. Dünya Savaşı sırasında Avrupa tam anlamıyla yerle bir oldu. Naziler, diğer ülkeleri ele geçirirken bombaladı. Sonra Amerikalılar ve Sovyetler (bütün süreçte İngilizler) Avrupa’ya bomba yağdırdı. Çöken Avrupa’yı canlandırmak için Amerika büyük destek oldu ve bu süreçte Amerikan doları önemli hale geldi.

Ticarette paranın istikrarı (bizim Çükütay tipi plaza ağzıyla stabilitesi) çok önemlidir. Yani değeri TL gibi değişmemeli. Paranın değeri de; ardındaki ülkenin ekonomisine, meşruluğuna, gücüne bağlıdır. Para, bir semboldür. Ülkenin sembolü, ekonomisinin, gücünün, bilim ve sanatının, sembolüdür yani yatırımın ve emeğin sembolüdür. 2. Dünya Savaşı sonrası Amerikan doları piyasa hakim oldu (burada altın standartı gibi bir sürü detay var geçiyorum). Sonrasında Soğuk Savaşı’da kazanınca, Amerika tartışmasız dünya gücü olma ünvanını aldı.

2. Dünya Savaşı’nda silah üreterek güçlenen ekonomisi ve Amerika’ya kaçan Avrupalı bilim adamları sayesinde Amerika bilimde de gelişti. Bilim ve teknoloji konusunda ve liberal düşüncenin (ki liberal ekonomiye kapitalizm deriz) beşiği olan Amerika’da liberal görüşün temeli olan “özgürlük” yani devletin az müdahale etme fikri, kişisel özgürlükleri de getirdi.

Bütün bunlar zaman içerisinde Amerika’yı güçlendirdi, süpergüç olması, ekonomisinin de güçlü olmasını sağladı. Dünya ticaretini dolar ve euro ile yapıyoruz. Bu yüzden dolar çok önemli.

Nasıl Yani?

Şöyle yani; sen şimdi “tarım ve hayvancılık ülkesiyiz” diye övünüyorsun ya… En basitinden inek, veteriner tarafından dölleniyor ve o tohum yurt dışındaki bilimsel merkezlerde üretiliyor. Domates ve biber alıyorsun ya işte bunların tohumu da İsrail, Amerika ve Avrupa bilim merkezlerinden geliyor. Genetiğini bildiklerinden, ürünlerden daha fazla verim için mineral ve vitamini de buradan geliyor.

Neyse konuyu dağıtmayalım. İneğin sütünü altın mesela. Sütünü sağacağın makine? O da yurt dışından geliyor. Pastörize etmeye başlarsan, orada kullandığın elektrik, doğalgazdan üretiliyor ve enerji kaynağı doğalgazda yine yurt dışından geliyor. Sütü kutuladın, marketlere dağıtıyorsun, araba yurt dışından. İçindeki benzin yurt dışından.

Daha marketlerin içindeki sistemlere, yazılıma ürünlere ve kullanılan elektriğe değinmedim bak!

**

Şöyle evinize, etrafınıza bakın. Her şey yurt dışından geliyor. Her şeyi, yurt dşından alıyoruz. İyi de bunları nasıl alıyoruz? Öpücükle vermiyorlar. Para veriyoruz. Peki ne parası veriyoruz?

Evet canım DOLAR ve EURO! Yani 3 yıl önce 2 TL verip 1 dolar alıyordun, şimdi 3,37 TL verip 1 dolar alıyorsun. Daha fazla çalışıyorsun, eşek gibi çalışıyorsun ama aynı şeyi alıyorsun.

İşte dolar burada kullanılıyor. Bireysel olarak dolar kullanmasan bile, 2 yıl içinde pazarlarda ve marketlerde artışın etkisini göreceksin. Aynı maaş hatta “dövlet baba, AKAPE söper” maaşlara zam yaparken neden daha az ürün aldığını sorgulayacaksın.

Peki Nasıl Oldu?

E anlatıyorum işte… Milletin yatırım yap diye verdiği parayı eğitime, argeye, bilime, teknolojiye harcamak varken gittin Diyanete en yüksek bütçeyi verdin. Sonra adamların verdiği parayla adamların iPhone’unu aldın. Adamların verdiği tohumu aldın.

Hayır ne bekliyordun ki?

Kısır Döngü

Bir şey iyi giderken, her şey iyi gider. Ancak bozulduğunda her şey kötüleşir.

Buradaki ekonomi, buna örnek. Ekonomi iyi gittiği sürece seçmenler oy verir, yatırımcılar gelir, insanlarda sıkıntı yoktur. Fakat ekonomi bir bozulursa bırak oyların azalmasını; yatırımcı kaçar, işsizlik artar, enflasyon ve döviz artar…

Bu yetmez, aile içi kavgalar, cinayetler (zaten AKP zihniyeti nedeniyle bunlar artmıştı ama ekonomi daha etkileyecek) hepsi artacak… İnsanlar işsizlik yüzünden bunalıma girecek.

Bize devletten para gelmediği için cihaz firmalarından ve tedarikçilerden cihaz alamıyoruz. İş yapamazsak, para kazanamayız. Okulum sallantıda, belki dondurabilirim. Haliyle tedarikçi firmaların geliri düşecek, okulun geliri düşecek, öğretmenlerin geliri düşecek ve tedarikçi firmalar ödemelerini yapamaycak ve toptancıların geliri düşecek.

Okulda, tedarikçi firmalarda, toptancılarda ve üreticilerde gelir düşüşü ve para alamama; haliyle para ödeyememe başlayacak. Ardından işten çıkartmalar. Bütün bunlar yabancı yatırımcıları korkutacak ve Türk piyasasından çekilecek. Çekildiği için ekonomi daha da kötüleşecek ve para dönmeyecek. Bu da daha fazla işten çıkartma, işyerinin kapanmasına neden olacak. Ardından işsizlik, ekonomik sıkıntılar derken her şey birbirine girecek, psikolojik sorunlar başlayacak…

***

Son Sözüm

14 yıldır dedik dedik, bak şimdi ne oldu?

Aynı gemide gidiyoruz ve bunları AKP’lilere söyleyince bize düşman gözüyle baktılar. Bunları dile getirenlere dış mihrak hatta terörist dediler. Fakat geldiğimiz noktada söylemleri, gösteriyor ki ekonomi çok kötü noktada.

İşin daha kötü bölümü şudur; ekonomi bozulunca oylar düşeceği için, ülkeyi çok farklı şeylerin içine çekebilirler. OHAL bunun başlangıcı olabilir. Hele hele Irak ve Suriye gibi komşularımız varken çok farklı olaylar yaşayabiliriz.

Sonumuz hayır olsun diyeceğim ama olmayacak.

Sen Hakettin Türkiye

Günün 6 saati televizyonda saçma salak yarışma programları, aptalca evlilik programları ve kavgalı gürültülü yapımlar izleyen; 3 saat internette takılan fakat YILDA SADECE 6 SAAT kitap okuyan bir milletin sonu budur.

Uzlaşma, müzakere, fikirbirliği gibi kavramları bilmeyen bir ülkenin sonu budur.

Aynı din, mezhep, siyasi görüş gibi ortaklıklar yoksa karşısındakini düşman belleyen bir milletin sonu budur.

**

Bizler binlerce yıldır varız. Türk milletine bir şey olmayacak. Bu zor zamanlarda geçer, bu iktidar çeker gider. Ancak önümüzdeki 10 yıl Türk milleti acıyla pişecek. Pişecek diyorum çünkü aptalca davranışlarının cezasını çekecek.

Kurunun yanında da yaş falan yanmıyor. İktidardan muhalefetine ve seçmenlerine kadar; ben de dahil olmak üzere herkes suçlu.

Ne ektiysek, onu biçeceğiz… 10 yıl… Sonrasında Nazi sonrası Almanya, atom bombası sonrası Japonya, savaş sonrası Güney Kore olmak için fırsatımız var. Eğer okursak, araştırırsak, uygularsak; spora, sanata, bilim ve teknolojiye ağırlık verirsek.

YOKSA KOMPLE SIÇTIK!

Yaa işte…

“Ben süper keman çalarım” diyen adamın eline verirsin kemanı, 20 saniyede çalıp çalamadığı anlaşılır. Ancak memlekette herkes politikacı. Herkes politika uzmanı… Eline verip “göster ne kadar biliyorsun” diyemiyorsun ki. Sonuç budur arkadaşım.

Neo-Osmanlı diye geldiler. Osmanlının “çöküş dönemini” yaşattılar. Tıpkı Osmanlıdaki gibi telgrafı, demiryollarını yabancıya sattılar, borçlandılar.

Ama şunu unutmayın; tarih tekerrür eder, bir Atatürk daha çıkartır bu topraklar. Hatta bu sefer, başımıza bunları açan kirli zihniyet tamamen temizlenir. İlk Kurtuluş Savaşı’nda dış düşmanları, ikincisinde iç düşmanları temizleriz.

O zamana kadar, acıyla yoğurulacağız. Çünkü ne kenetlenmeyi bildik, ne insanlara doğruları anlatabilmeyi…

**

Yazıdan sonra bazıları eleştirdi, “neden çözüm üretmiyorsun” diye. Aslında sorunları anlattım. Sorunu bulmak, çözümün ilk aşamasıdır. Bunca uzman varken bana mı düşer? Yine de çözüm değil de çıkış yani yol haritası yazdım : Ekonomik Krizden Çıkış Haritası

Dipçe

Bazı sorular geldi, burada yanıtlamak istiyorum.

Normal bir yazı 40-60 dakika arasında bir süre alıyor ancak bu tarz kaynaklı ve analiz yazıları 2-3 saate kadar çıkabiliyor. Bu yazıya harcadığım zaman (TL’nin değer kaybettiği para birimleri gibi yan konular dahil) sanıyorum 4-5 saatimi aldı.

Yazı tek başına bir sayfa olabilir ancak blogta 460 konu var. Bütün hepsinin toplamıdır.

Ayrıca 10 yıldır okuduğum kitaplar, izlediğim programlar (özellikle Cem Seymen’in Para Dedektifi) ve en önemlisi okuduğum uluslararası ilişkiler ve siyaset bilimi bölümündeki öğretmenlerimizin tecrübelerini de kullanarak aktardığı bilgilerdir. Bu yüzden başta öğretmenlerime, ardından Cem Seymen’e ve Ahmet Taner Kışlalı’dan Machiavelli’ye kadar bin bir çeşit akademisyen, filozof ve yazara (kitaplarından ötürü) teşekkür ediyorum. Bu insanlar hayatımıza yön vererek insanlığı değiştiren insanlardır.

Türkiye’nin kurtuluşu günde 5 saat TV izleyip, 3 saat internette giren ama yılda 6 saat kitap okuyan değil; iyi eğitim görmüş, sorgulama ve analiz etme yeteneğini kazanmış, kitap okuyan ve UZLAŞI sanatını bilen insanlardır. Ailede başlayıp, okulda devam eden ve toplumsal olarak şekillenen bir değişim.

Bu geleceğin mimarları da, “eser olacak olan yeni nesli şekillendiren öğretmenlerdir”.

AKP’nin Talan Ettiği Devlet Kurum ve Kuruluşları

Cam ve çimento sanayi

Ünye Çimento A.Ş.

Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş

Trakya Cam

Anadolu Cam

Soda Sanayi Metal Sanayi

ERDEMİR

İSDEMİR

ÇELBOR

TAKSAN

Oymapınar Barajı

Seydişehir Eti Alüminyum A.Ş

ETİ Alüminyum AŞ’ye ait Antalya Limanı

Eti Alüminyum’a ait 4 Taşınmaz

GERKONSAN (Gerede Çelik Konstrüksiyon Ve Teçhizat Fabrikaları San. Ve Tic. A.Ş.)

DİTAŞ (Doğan Yedek Parça İmalat ve Teknik A.Ş.)

TÜMOSAN

ORTADOĞU TEKNOPARK A.Ş. Tarımsal Sanayi

T.Z.D A.Ş. Sakarya Traktör İşletmesi

SÜTAŞ Malatya İşletmesi,

HEKTAŞ A.Ş. (Veteriner İlaçları ve Halk Sağlığı İlaçları) Türkiye Gübre Sanayi AŞ (TÜGSAŞ)

TÜGSAŞ A.Ş.

Gemlik Gübre Sanayi A.Ş.

Samsun Gübre San. A.Ş.

İstanbul Gübre Sanayi A.Ş.

Kütahya Gübre A.Ş.

İstanbul Satın Alma Müdürlüğü Binası

Şanlıurfa depoları arazisi

Tekirdağ Depoları

Fatsa Depoları TEKEL

Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Adana Sigara Fabrikası

Tokat Sigara Fabrikası

Bitlis Sigara Fabrikası

İstanbul Sigara Fabrikası

Malatya Sigara Fabrikası

Samsun-Ballıca Sigara Fabrikası

Ambalaj Fabrikası Müdürlüğü

Ankara Başmüdürlük Binası (İkiz Kuleler)

Bodrum Tesisleri ve Taşınmazları

Gemlik Suni İplik Müessesesi Taşınmazları

İnegöl Kibrit Fabrikası Taşınmazları

İstanbul Tütün Mamulleri San. ve Tic. A.Ş,

Kastamonu Jüt İpliği Fabrikası Makine ve Teçhizatı

Kıbrıs Türk Tütün Endüstrisi Ltd. Şti.

TEKA ile Sigara San. İşletmesi A.Ş.’ye ait puro marka ve varlıklar

İzmir Yaprak Tütün İşletmesi Makine-Teçhizatı

Çamaltı Tuz İşletmesi Müdürlüğü

Ayvalık Tuz İşletmesi Müdürlüğü

Çankırı Kaya Tuzlası

Tuzluca Tuzlası

Yavşan Tuzlası

Kağızman Tuzlası

Kaldırım Tuzlası

Kayacık Tuzlası

Kristal Tuz Rafine

Sekili Tuzlası SÜMER HOLDİNG

Adıyaman İşletmesi

Bakırköy İşletmesi

Diyarbakır İşletmesi

Malatya İşletmesi

Sarıkamış İşletmesi

TÜMOSAN İşletmesi

Sarıkamış Ayakkabı İşletmesi,

Manisa Pamuklu Mensucat A.Ş.

Beykoz Deri ve Kundura İşletmesi

Çanakkale Sentetik Deri İşletmesi

Yeşilova Halı Yün İplik ve Battaniye Fabrikası T. A.Ş.

Akdeniz İşletmesinin Makine ve teçhizatları,

ASELSAN Hisseleri

BUMAS

ERYAĞ

İstanbul İmar Ltd. Şti.

Mazıdağı Fosfat Tesisleri

Merinos İşletmesinin Makine ve teçhizatları,

Merinos Halı Markası

Ortadoğu Tekonpark A.Ş. (%15.00 hisse)

SÜTAŞ hissesi

Tercan İşletmesi Makine ve Teçhizatları Şeker Fabrikaları

Adapazarı Şeker Fabrikası

Amasya Şeker Fabrikası

Kütahya Şeker Fabrikası Et ve Balık Üretim AŞ (EBÜAŞ)

Manisa Et Ve Tavuk Kombinası

Samsun Soğuk Hava Deposu

Mersin Soğuk Hava Depoları

Çeşitli illerde 11 Mağaza, 23 büro Enerji Sektörü

PETKİM

TÜPRAŞ

BURSAGAZ

ESGAZ

Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş. Elektrik Üretim AŞ(EÜAŞ) Akarsu Santralleri

Ahlat Akarsu Santrali

Akyazı Akarsu Santrali

Anamur Akarsu Santrali

Bayburt Akarsu Santrali

Berdan Akarsu Santrali

Besni Akarsu Santrali

Bozkır Akarsu Santrali

Bozüyük Akarsu Santrali

Bozyazı Akarsu Santrali

Bünyan Akarsu Santrali

Büyükkızoğlu Akarsu Santrali

Cerrah Akarsu Santrali

Çağ Akarsu Santrali

Çamardı Akarsu Santrali

Çemişgezek Akarsu Santrali

Değirmendere Akarsu Santrali

Dere Akarsu Santrali

Dereköy Akarsu Santral

Derinçay Akarsu Santrali

Derme Akarsu Santrali

Durucasu Akarsu Santrali

Engil Akarsu Santrali

Erciş Akarsu Santrali

Erkenek Akarsu Santrali

Ermenek Akarsu Santrali

Esendal Akarsu Santrali

Finike Akarsu Santrali

Girlevik Akarsu Santralleri

Göksu Akarsu Santrali

Hamitabat Elektrik Üretim Ve Tic. A.Ş.

Hendek Akarsu Santrali

Hoşap Akarsu Santralleri

İvriz Akarsu Santralleri

Karaçay Akarsu Santrali

Karaköy Akarsu Santrali

Kayadibi Akarsu Santrali

Kayaköy Akarsu Santrali

Kernek Akarsu Santrali

Kısık Akarsu Santrali

Kiti Akarsu Santrali

Koçköprü Hidroelektrik Santrali

Kovada I Akarsu Santrali

Kovada II Akarsu Santrali

Koyulhisar Akarsu Santrali

Kuzuculu Akarsu Santrali

Malazgirt Akarsu Santrali

Otluca Akarsu Santrali

Pınarbaşı Akarsu Santrali

Sızır Akarsu Santrali

Silifke Akarsu Santrali

Sönmez Akarsu Santrali

Suuçtu Akarsu Santrali

Telek Akarsu Santrali

Uludere Akarsu Santrali

Visera (Işıklar) Akarsu Santrali

Zeyne Akarsu Santrali Termik Santraller

Çatalağzı Termik Santrali

Kangal Termik Santrali

Kemerköy Termik Santrali

Kemerköy Liman Sahası

Orhaneli Termik Santrali

Seyitömer Termik Santrali

Soma Termik Santrali

Tunçbilek Termik Santrali

Yatağan Termik Santrali

Yeniköy Termik Santrali Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ (TEDAŞ)

Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş.

ARAS Elektrik Dağıtım A.Ş.

Başkent Elektrik Dağıtım A.Ş.

Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş.

Çamlıbel Elektrik Dağıtım A.Ş.

Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş.

Dicle Elektrik Dağıtım A.Ş.

Fırat Elektrik Dağıtım A.Ş.

Gediz Elektrik Dağıtım A.Ş.

İstanbul Anadolu Yakası Elektrik Dağıtım A.Ş.

Meram Elektrik Dağıtım A.Ş

Osmangazi Elektrik Dağıtım A.Ş.

Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş

Toroslar Elektrik Dağıtım A.Ş.

Trakya Elektrik Dağıtım A.Ş.

Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş.

Vangölü Elektrik Dağıtım A.Ş.

Yeşilırmak Elektrik Dağıtım A.Ş. Bankacılık

OYAKBANK

T. Sınai Kalkınma Bankası

Yapı Ve Kredi Bankası A.Ş.

İş Bankası Hisseleri

T. Halk Bankası Hisseleri Madencilik

Mazıdağ Fosfat Tesisleri

Divriği Demir Madeni

Hekimhan Demir Madeni

Alümina Madeni

Güney Ege Linyitleri İşletmesi

Bursa Linyitleri İşletmesi

TKİ’ye ait 79528 ve 73021 no.lu maden ruhsatları ETİ Holding

ETİ Bakır AŞ

ETİ ELEKTROMETALURJİ A.Ş.

ETİ Gümüş A.Ş.

ETİ Krom A.Ş.

Çayeli Bakır İşletmeleri A.Ş. Karadeniz Bakır İşletmesi (KBİ)

Samsun İşletmesi

Murgul İşletmesi

Giresun’da 2 Maden ruhsatı işletme Hakkı Devir

Murgul İşletmesi Hidroelektrik Santrali Samsun’da varlıklar

Sinop’da 1 Maden ruhsatı işletme Hakkı Devir Sigorta Sektörü

Ray Sigorta A.Ş.

Başak Sigorta A.Ş. Ve Başak Emeklilik A.Ş. SEKA

Taşucu Tersane Alanı

Afyon İşletmesi

Aksu İşletmesi

Balıkesir İşletmesi

Kastamonu İşletmesi

Akkuş İşletmesi

Çaycuma İşletmesi

Karacasu İşletmesi

Ank. Alım Satım Müdürlüğü Binası

Ardanuç İşletmesi Varlıkları

YİBİTAŞ KRAFT Torba İşletmesi, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD)

İskenderun Limanı

Derince Limanı

Mersin Limanı

Taşucu Limanı Tersane Alanı,

İskenderun İSDEMİR Limanı

Ereğli ERDEMİR Limanı Türkiye Denizcilik İşletmesi (TDİ)

Çanakkale’ye ait 9 Gemi,

Çeşme Limanı

Deniz Nakliyatı T.A.Ş. 3 Tanker

Dikili Limanı

Fenerbahçe-Kalamış Yat Limanı

Kuşadası Limanı

M/F Ankara Feribotu

M/F Samsun Feribotu

M/S Karadeniz Gemisi

Nakliyat İnşaat Turizm İhracat Pazarlama A.Ş.

Salıpazarı Liman Sahası (GALATAPORT)

Şehir Hatları Çanakkale Hizmetleri ve 9 Gemi

Trabzon Limanı

Turan Emeksiz Yolcu Gemisi

Yakıt II Gemisi Türk Hava Yolları (THY)

Sabiha Gökçen Havaalanı

THY – USAŞ Hisseleri

THY- Lojman

TÜPRAŞ USAŞ Hissesi Turizm ve dinlenme tesisleri

Erciyes Sosyal Tesisi (Bayındırlık ve İskan Bakanlığı)

Erciyes Sosyal Tesisi (DSİ)

Erciyes Sosyal Tesisi (Karayolları Genel Müdürlüğü)

Ataköy Otelcilik A.Ş.

Ataköy Marina Ve Yat İşletmesi A.Ş

Kuşadası Tatil Köyü

Yeditepe Beynelmilel Otelcilik Turizm Ve Tic. A.Ş. (% 26 hisse) Emekli Sandığı

Büyük Ankara Oteli

Büyük Efes Oteli

Büyük Tarabya Oteli

Kızılay Emek İşhanı

Kuşadası Tatil Köyü

İstanbul Hilton Oteli

Çelik Palas Oteli İletişim

T.TELEKOM

AyCell Çeşitli kurumlar

OYAK İNŞAAT A.Ş. (%25 Hisse)

Araç Muayene İstasyonu I. Bölge

Araç Muayene İstasyonu II. Bölge

MEYBUZ A.Ş.

ARÇELİK Hisseleri

ASELSAN Elektrik San. ve Tic. A.Ş. Hisseleri

ASPİLSAN Askeri Pil San. ve Tic. A.Ş. Hisseleri

HAVELSAN A.Ş. Hisseleri

İstanbul İmar Ltd. Şti,

KOÇ HOLDİNG A.Ş. Hisseleri

KTHY Kıbrıs Türk Hava Yolları Ltd. Şti Hisseleri

TOFAŞ Hisseleri AKP döneminde kapatılan kurum ve işletmeler

SSK Eczaneleri (Tasfiye Edildi)

Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü (Tasfiye Edilerek İl Özel İdarelerine Devredildi)

REYTEK

Adana, Adıyaman, Besni, Kahta, Malatya, Akçaabat, Akhisar, Aydın, Muğla, Milas, Bafra, Batman, Bekirhan, Beşiri, Kozluk, Kurtalan, Sason, Bitlis, Bursa, İnegöl, Hamdibey, Denizli, Acıpayam, Güney, Tavas, Buldan, Kale, Diyarbakır, Silvan, Bismil, Hatay, İskenderun, Yayladağ, Altınözü, İstanbul, İzmir, Cumaovası, Kemalpaşa, Tuzla, Yazıbaşı, Manisa, Kula, Salihli, Sarıgöl, Selendi, Osmancalı, Saruhanlı, Muş, Samsun, Tokat, Erbaa, Gümüşhacıköy, Taşova Yaprak Tütün İşletme Müdürlükleri ve Diyarbakır Yaprak Tütün İşletme Fabrikası Müdürlüğü Adana, Afyon, Ankara, Antalya, Aydın, Balıkesir, Bursa, Çanakkale, Çorum, Denizli, Diyarbakır, Edirne, Elazığ, Erzurum, Eskişehir, Gaziantep, Hatay, İstanbul, İzmir, Kahramanmaraş, Kars, Kastamonu, Kayseri, Kocaeli, Konya, Kütahya, Malatya, Mersin, Muğla, Ordu, Sakarya, Samsun, Sivas, Tokat, Trabzon, Van ve Zonguldak Pazarlama ve Dağıtım Başmüdürlükleri