Darter Raymond van Barneveld (links) is lijstduwer voor Groep de Mos (plek 36, naar zijn favoriet op het dartbord: dubbel 18) Beeld anp

In Zuidoost-Limburg verstaat de VVD de kunst van de kruisbestuiving, waarbij (hooggeplaatste) kandidaten uit de ene gemeente ook figureren op de stemlijst in de andere, met als doel die lijst extra cachet te geven. Een geliefde aanpak: in de Limburgse driehoek van Heerlen, Brunssum en Landgraaf zijn maar liefst 30 van de 33 VVD'ers kandidaat in twee gemeenten tegelijk.

Het dubbelwerk laat zien hoe politieke partijen van alles uit de kast trekken om tijdens de gemeenteraadsverkiezingen de kiezer een indrukwekkende kandidatenlijst te presenteren, ook als ze daarvoor hulp moeten zoeken van buitenaf. Met behulp van dubbelkandidaten, lijstduwers en andere outsiders weten partijen hun lijst te rekken. Hoewel geen gemeenteraad zo veel stoeltjes telt, mogen partijen maximaal vijftig kandidaten op hun stembiljet plaatsen. Van de ruim 2.700 partijen en lokale afdelingen die volgende week meedoen aan de verkiezingen, is dat 85 gelukt.



Uit een inventarisatie van de Volkskrant blijkt dat zeker 632 kandidaat-raadsleden niet in de gemeente wonen waar ze wedijveren om de raadszetels, hoewel ze daar wel toe verplicht zijn als ze raadslid zouden worden. 25 kandidaten wonen niet eens in Nederland, maar vertoeven in België, Duitsland of zelfs India.

Gert-Jan Segers is fractieleider van de ChristenUnie in de Tweede Kamer en lijstduwer in Amersfoort (plek 30). Beeld ANP

Bekende naam

Als troef heeft menig partij een bekende naam op een onverkiesbare plek, niet zelden een landelijk politicus. Want niet alleen in de verkiezingscampagne laten Haagse smaakmakers zich nadrukkelijk zien, ook op de stembiljetten vind je ze terug. Veertig van de 150 Tweede Kamerleden staan als lijstduwer op het formulier van een lokale afdeling. Zo kunnen Ossenaren stemmen op SP-leider Lilian Marijnissen (plek 50) en Amersfoorters op ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers (plek 30). Vooral in Amsterdam laten de Haagse gezichten zich zien: tien Kamerleden staan daar op de lijst.



Vanwaar dat streven naar ellenlange kieslijsten? 'Partijen willen laten zien dat er een breed draagvlak en ruime steun is voor de lijst', zegt Joop van Holsteyn, hoogleraar politiek gedrag in Leiden. 'En ze hopen met de afzonderlijke kandidaten wat extra stemmen te trekken. Dat laatste effect mag overigens niet overdreven worden, ook al is het aandeel voorkeurstemmen op lokaal niveau zeer aanzienlijk.'

Theo Hiddema is kandidaat-raadslid voor Forum voor Democratie in Amsterdam (plek 17), woonachtig in Maastricht. Beeld ANP

Om die reden sluiten partijen regelmatig hun kandidatenlijst af met bekende namen uit de landelijke politiek (Gert-Jan Segers), de showbizz (Eric Corton, GroenLinks) of de sport (Raymond van Barneveld, Groep de Mos). 'In electorale termen blijkt het nut ervan zeer bescheiden', aldus Holsteyn, die het effect van bekende lijstduwers onderzocht.



Dat veel kandidaten op het stembiljet niet daadwerkelijk de gemeenteraad in willen, laat zich raden. Hoewel aspirant-raadsleden van buitenaf vooraf een verklaring tekenen dat ze bereid zijn om te verhuizen, is die belofte vrijblijvend: een gekozen kandidaat kan zich altijd nog terugtrekken. Holsteyn: 'Het komt al langer voor dat er allerlei personen op de lijst staan die liever niet verkozen worden, of die, eenmaal verkozen, geen zitting mogen nemen in de raad.'



'Ik sta er puur als lijstduwer op', zegt Frank Joosten, die als VVD-lijsttrekker in Brunssum ook op de lijst in Landgraaf staat (plek 17). 'Ik heb absoluut geen intentie om daar politiek iets te doen.' Zijn dubbele kandidatuur ziet hij als een geste naar de collega's in de buurgemeente. 'We ondersteunen elkaar om tot een zo goed mogelijk resultaat te komen.'



Dataonderzoek: Remy Koens



Verbetering: in een eerdere versie van dit artikel stond dat in Heerlen, Landgraaf en Brunssum vijftien VVD'ers in twee gemeenten tegelijk kandidaat zijn. Dat moesten er dertig zijn.



50Plus-fractievoorzitter zit in Tweede Kamer en is kandidaat-raadslid in Eindhoven (plek 22 van de 39). Beeld ANP