Het lijkt een onbetekenend detail aan de carnavalsoutfit van Thierry Baudet. Met een stoffen groene kikker op zijn schouder deelt de lijsttrekker van Forum voor Democratie in februari flyers uit in Den Bosch. Carnavalstraditie, zullen ze in Den Bosch hebben gedacht. Maar voor een klein groepje internetactivisten is het een niet te missen verwijzing naar Pepe the frog. De internetkikker is het symbool van de ‘alternative right’-beweging, die in de Verenigde Staten succesvol campagne voerde voor presidentskandidaat Donald Trump.

Rol van beeldcultuur

De 34-jarige Thierry Baudet is één van de verrassingen van deze verkiezingen. Zijn rechts-populistische partij Forum voor Democratie won woensdag twee Kamerzetels. Daarmee slaagde Baudet als enige van de vele splinterpartijen op rechts erin zetels af te snoepen van de PVV.

Een van de verschillen: in tegenstelling tot zijn concurrenten kreeg Baudet steun van ‘alt-right’. Dat is een op internet geboren uiterst rechtse, nationalistische beweging in de VS die nu ook navolging krijgt in Nederland.

Lees ook: Wie is deze ‘belangrijkste intellectueel van Nederland’?

Een team studenten van de Universiteit van Amsterdam onderzocht vorige week duizenden Twitterberichten rondom de Nederlandse verkiezingscampagne. Daarbij kwamen zij ook symbolen van alt-right tegen. Het gaat om zogenoemde memes: bewerkte plaatjes van een persoon die iets ludieks suggereren. Een voorbeeld daarvan is het stripfiguurtje Pepe, door alt-right-activisten geannexeerd tot Trumps persoonlijke mascotte.

„Memes zijn een laagdrempelige manier om mensen bij de beweging te betrekken, dat maakt ze extreem succesvol”, zegt Florian Cramer, beeldcultuurdeskundige van de Willem de Kooning Academie in Rotterdam. „Het lijkt allemaal niet serieus bedoeld. Dat zuigt mensen zo’n beweging in, maar die beweging is juist wel erg ideologisch”, zegt Cramer. Volgens hem geloven alt-right-aanhangers dat de kikker bepalend is geweest voor de verkiezing van Trump. Ook van Baudet gaan bewerkte afbeeldingen met Pepe rond. Op de carnavalsfoto werd het stripfiguurtje nog eens over de stoffen kikker op Baudets schouder heen gefotoshopt.

Alt-right in Nederland bestaat uit een vrij geringe groep internetters met uiteenlopende denkbeelden, van libertariërs tot extreem-rechts. Zij vinden elkaar in het idee dat de witte westerse man wordt bedreigd door met name moslims en feministen. De Nederlandse sympathisanten hangen net als hun Amerikaanse evenknie rond op het internetforum 4chan. Waarom steunt alt-right Baudet?

Niet vermengen met ander volk

Onder meer vanwege zijn anti-feministische standpunten, valt te lezen op 4chan. Zo verdedigde hij eerder de vrouwonvriendelijke ‘versiercoach’ Julien Blanc. Ook zijn recente uitspraak over hoe de elite bezig is „ons homeopathisch te vermengen met alle andere volken opdat er nooit meer een Nederlander zal zijn” wordt gewaardeerd.

Lees ook: Hoe Pepe the Frog werd gekaapt door Trumps ‘alt-right’-beweging

Baudet „redpilled” de elite, schrijven ze op 4chan. Wie deze ‘rode pil’, ontleend aan de film The Matrix, heeft geslikt, wordt wakker uit zijn linkse wereldbeeld en omarmt de harde, politiek incorrecte waarheid.

Hoewel zijn achterban veel breder is dan alt-right, flirt Baudet met de beweging. Bijvoorbeeld door een afbeelding van hem met kikker Pepe zelf te retweeten. „Omdat ik het een hilarische Photoshop-foto vond”, zegt Baudet. „Ik zie de kikker als een energiek stripfiguur dat staat voor een positieve campagne-energie.” Ook bezocht hij Amerikaanse alt-right-figuren zoals Milo Yiannopoulos en James Ronald Kennedy, die hij „een gerespecteerd auteur” noemt.

Op Twitter deed de beweging afgelopen maanden pogingen de mainstream kiezer te bereiken. Op het sociaal netwerk zijn tientallen accounts actief die zichzelf als ‘Dutch alt-right’ identificeren.

Een aantal accounts is nep. Foto’s van echte mensen moeten de accounts betrouwbaar over laten komen. Zo blijkt de vriendelijk lachende jongeman op de profielfoto van ‘William Tassler’ een Amerikaanse politicoloog uit Chicago die eigenlijk Michael Albertus heet. Gevraagd om een reactie, zegt Albertus van niets te weten. In de maand dat het account actief was, heeft het meer dan zeshonderd pro-FvD tweets verstuurd.

Tegenstanders ‘intimideren’

Op 4chan worden daarnaast aanvallen op tegenstanders van Baudet besproken. Bijvoorbeeld als de lijsttrekker vorig week vrijdag bij Pauw & Jinek wordt geconfronteerd met inwoners van een Vinexwijk, die vinden dat hij een te negatief geluid vertolkt. De volgende dag vraagt iemand op 4chan: „Heeft iemand wat meer informatie over het selectief gekozen publiek dat Baudet mocht afzeiken?”

Lees ook: Baudet wil in de Kamer niet achter de PVV zitten

Een van de kritische bewoners, Marieke Dubbelman, blijkt tevens columniste. Zij is vast ingehuurd door de publieke omroep om Baudet aan te vallen, is de conclusie. De leden produceren een filmpje om het complot te onthullen. Het verspreidt zich snel. Dubbelman ontvangt hierop agressieve privéberichten, zoals: Je naam gaat al goed rond op Facebook. Nu lekker op de blaren gaan zitten. Hoop dat het flink pijn gaat doen.

Dubbelman: „Ik schrijf als bewoner columns in het lokale nieuwsblad, maar volgens die mensen was ik een journalist die is ingehuurd om Baudet af te zeiken. Terwijl ik alleen een glaasje cola heb gekregen. Het voelde intimiderend. De eerste paar dagen had ik als de bel ging het gevoel: even kijken wie er voor de deur staat.”

Over zijn relatie met alt-right zegt Baudet zelf: „Ik vind het een interessante beweging, waar ik niet genoeg van af weet om er een intelligent oordeel over te vellen.” In hoeverre hun acties hebben bijgedragen aan het verkiezingssucces van Forum is moeilijk te zeggen. Het filmpje over Dubbelman is 10.000 keer bekeken. De memes over Baudet werden minder vaak verspreid. Zelf zijn de activisten in ieder geval overtuigd van hun invloed. Op 4chan reageren aanhangers donderdagochtend enthousiast op de twee gewonnen zetels. „I still can’t believe FvD is REALLY in the parliament. It feels surreal.” Een ander: „WE memed them into the 2e kamer.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 17 maart 2017