Ich poglądy przedstawia najnowszy raport sporządzony na zlecenie Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego. Badanie wykonano na ponad 50 tys. osób dwa razy: w styczniu i w marcu tego roku.

Wyniki z grubsza odzwierciedlają poziom poparcia dla partii rządzącej w społeczeństwie, które pozostaje głuche na argumenty postawionych w stan alarmu ekspertów. Niemal 42 proc. respondentów pozytywnie ocenia politykę zagraniczną PiS. To ciekawe, bo zwykle dyplomacja rządzi się własnymi prawami: politycy nie pytają wyborców o sojusze, tak jak nie pytają ich, jak wysokie podatki chcieliby płacić. Dziś wydaje się jednak, że to lud rządzi obronnością i polityką zagraniczną.

Fot.: Screen z raportu Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego / BRAK

– Raport pokazuje dwie rzeczy i obie są niepokojące – mówi politolog Marcin Bużański z IGD Group oraz ekspert ds. bezpieczeństwa i polityki zagranicznej przy Fundacji. – Po pierwsze, dobrze funkcjonuje machina propagandowa, która wykorzystuje politykę zagraniczną, by nabijać poparcie w polityce wewnętrznej. Po drugie, władze, które traktują politykę zagraniczną instrumentalnie, wykazują brak odpowiedzialności w budowie strategicznych sojuszy. Przeraża przy tym słabość establishmentu rozumiejącego, co się dzieje. On nie jest w stanie się temu przeciwstawić – wyjaśnia ekspert.

A zagrożenia, które płyną z tak prowadzonej polityki, są spore. – To choćby pokazanie obcym siłom, na przykład Rosji, że jesteśmy podatni na doraźną politykę. Weźmy przykład wieloletniego konsensusu, zgodnie z którym Polska idzie na Zachód, integruje się z nim. W obecnej sytuacji obce siły mogą dojść do wniosku, że ten konsensus można osłabić, będą więc w to inwestować – wyjaśnia Marcin Bużański.

Innym przykładem jest choćby wzniecanie fali lęku przed uchodźcami. Zdaniem ekspertów zagrożenie, jakie ten problem niesie akurat w Polsce, jest nieporównywalnie mniejsze niż imperializm Federacji Rosyjskiej. Ale fikcyjne pompowanie tematu doprowadziło do tego, że w świadomości obywateli zakorzenił się on jako starcie cywilizacji. W efekcie państwo inwestuje w bezpieczeństwo nie w tym obszarze, co trzeba. I prowadzi do paniki, która może zrujnować dorobek pokoleń Polaków.

Wyniki badań, które czytamy w raporcie, mrożą krew w żyłach. – Odpowiedzi na pytania dotyczące Unii mnie zaskoczyły. Te postawy są bardzo niepokojące – mówi Grzegorz Małecki, były szef Agencji Wywiadu, ekspert ds. systemu bezpieczeństwa i służb specjalnych z Fundacji.

Okazuje się, że wyjścia z Unii Europejskiej chce obecnie aż co trzeci Polak (to i tak delikatna poprawa w porównaniu z początkiem roku, kiedy o Polexicie marzyło 36 proc.). Zostać we wspólnocie chce z kolei mniej, niż połowa obywateli. Powodem zmiany nastroju jest najpewniej złagodzenie retoryki nowego premiera w sporze z Komisją Europejską. Mateusz Morawiecki przyjął bardziej ugodową postawę niż Beata Szydło.

Fot.: Screen z raportu Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego / BRAK

Ale gdyby Unia nałożyła sankcje na Polskę za łamanie praworządności, po stronie „rozłamowców” stanęłoby już nieco więcej osób (28 proc. uznaje, że trzeba by zmienić wtedy politykę i dostosować się do postulatów KE). Co ciekawe, co czwarty Polak kompletnie nie ma zdania na ten temat – polityka zagraniczna wydaje mu się niezrozumiała, więc się do tego nie miesza.

– Odpowiedzi na pytania o UE przeczą obiegowej opinii o naszej proeuropejskości – mówi Grzegorz Małecki. – To nie jest już sceptycyzm, ale twarde, drastyczne i wrogie wobec UE postawy. W moim przekonaniu to konsekwencja nieodpowiedzialnych wypowiedzi, które pojawiają się w debacie publicznej. Są nacechowane niechęcią wobec UE i odzwierciedlają konfrontacyjny dyskurs, w którym Unia jest przedstawiana jako wrogie nam ciało obce, zewnętrzny wobec Polski aktor – dodaje ekspert.

Jak zauważa, w mediach mało jest za to prounijnych przekazów, jak choćby tych, które dotyczą bezpieczeństwa Polski. Na pytanie, kto jest jego gwarantem, zaledwie 18 proc. respondentów wskazało Unię Europejską.

– Ważne, żeby uświadamiać obywateli, że bezpieczeństwo to nie tylko wojsko, ale też m.in. efektywna i zdrowa gospodarka, stabilność finansowa i społeczna, możliwość przemieszczania się, poszukiwania pracy, nauki, swoboda prowadzenia badań naukowych – mówi Grzegorz Małecki. – Jesteśmy elementem większej wspólnoty państw, które w razie turbulencji na przykład społecznych czy energetycznych są w stanie przyjść nam z pomocą. Oczywiście pod warunkiem, że pozostajemy w partnerskich relacjach i darzymy się zaufaniem – podkreśla.

Zdaniem Małeckiego właśnie przekonanie Polaków do Unii Europejskiej jest jednym z największych wyzwań dla nowego ministra spraw zagranicznych Jacka Czaputowicza, który w środę wygłasza swoje exposé.

Fot.: Screen z raportu Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego / BRAK

Według raportu ponad 40 proc. badanych uważa, że w ostatnich trzech latach bezpieczeństwo naszego kraju się poprawiło. Mniej, bo 28 proc. twierdzi, że stan się pogorszył. Jak ocenia Tomasz Smura z Fundacji im. Pułaskiego, wpływ na lepsze samopoczucie Polaków ma „zamrożony” charakter wojny rosyjsko-ukraińskiej i to, że ten temat zniknął z czołówki gazet. Osłabła też presja migracyjna na kraje Unii, dawno nie było ataku terrorystycznego, a poza tym w Syrii i Iraku rozbito jakiś czas temu centralę tzw. Państwa Islamskiego.

Dodatkowo znaczna część Polaków, zwłaszcza wyborców PiS, pokłada nadzieję w jakości Sił Zbrojnych RP. Pomimo często powtarzających się doniesień o problemach w polskiej armii – 42 proc. ocenia jej stan pozytywnie.

Zdaniem Grzegorza Małeckiego, Polacy mają powód, by czuć się bezpieczniej. Optymizm towarzyszy im m.in. dzięki zeszłorocznej wizycie Donald Trumpa w Polsce, rozbudowie infrastruktury NATO czy rozmieszczeniu amerykańskich wojsk na naszych terytoriach.

Kłopot stanowi jednak ślepa wiara w to, że poprawia się sytuacja w polskiej armii. – Wysokim ocenom przeczą opinie większości ekspertów, którzy sygnalizują, że zniszczono system dowodzenia i zaufanie sojuszników do nas. Ale te komunikaty nie przebijają się w mediach, bo społeczeństwo ocenia armię w kategoriach dobrego lub niedobrego rządu – mówi Marcin Bużański.

„Chcesz być zawsze na bieżąco z najnowszymi informacjami? Czytaj je na najlepszych smartfonach na rynku!”

Fot.: Screen z raportu Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego / BRAK

Poza wsparciem ze strony NATO ogromne znaczenie ma sojusz ze Stanami Zjednoczonymi, które za gwaranta bezpieczeństwa uważa aż 22,5 proc. Polaków. USA liczą się dla nas dużo bardziej niż ignorowana w obszarze niemilitarnego wsparcia Unia Europejska. W Stanach widzimy nie tylko gwaranta bezpieczeństwa, ale też najważniejszego sojusznika – bardziej liczącego się niż Niemcy lub Węgrzy.

Ameryka to też nasz największy przyjaciel z punktu widzenia interesów Polski (pozytywnie ocenia ją 83,4 proc. respondentów). Co ciekawe, choć badanie było przeprowadzone po wybuchu afery wokół nowelizacji ustawy o IPN, to słupki popularności Amerykanów wśród Polaków jedynie wzrosły. – Ustawa na pewno wpłynie jednak na relacje między państwami w dłuższej perspektywie – ocenia Grzegorz Małecki. – Zresztą nawet MSZ delikatnie sygnalizuje, że jest problem. Znacząco obniżył się bowiem poziom wzajemnego zaufania. To miękki i niezauważalny na pierwszy rzut oka czynnik, ale decydujący o wartości relacji – dodaje.

Czytaj też: Idealny dyplomata? Skrzyżowanie Machiavellego z Jamesem Bondem

Fot.: Screen z raportu Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego / BRAK

Państwo Putina uznawane jest nie tylko za najmniej przychylny nam kraj, ale też za główne zagrożenie dla bezpieczeństwa Polski. Konfliktu zbrojnego z Rosją boi się prawie 37 proc. respondentów, co jest dla nich bardziej niepokojące niż terroryzm, kryzys migracyjny czy widmo rozpadu Unii Europejskiej.

Fot.: Screen z raportu Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego / BRAK

Grzegorz Małecki rozumie te obawy. – Rosja jest znaczącym czynnikiem ryzyka m.in. ze względu na nasze położenie geograficzne i agresywna politykę imperialną państwa Putina – przyznaje. Dlatego nie dziwi go, że co trzeci Polak nie darzy sąsiada sympatią.

To, co niepokoi eksperta, to rosnąca liczba osób, które przejmują negatywne stosunek wobec Ukrainy. – To symptomatyczne w przypadku, gdy uznajemy Rosję za główny czynnik ryzyka – ocenia. Zdaniem Małeckiego rosnąca niechęć do sąsiada to efekt sporu na tle historycznym i nierozpracowanych krzywd na poziomie społeczeństw. Lukę tę wykorzystują ekstremiści po obu stronach oraz Rosja, która napuszcza na siebie obydwa narody. I będzie to robić, bo jest w tym dobra.

To ważne zagadnienie, bo może zagrażać bezpieczeństwu. – Ukraina jest istotnym czynnikiem zapewniającym bezpieczeństwo w regionie, jest buforem między Rosją a NATO i UE – ocenia Małecki. – Rozumieją to i Niemcy, i Amerykanie, dlatego angażują się na Ukrainie. Także w naszym interesie jest zapewnienie jej prosperity na tyle, żeby uniemożliwić Rosjanom zbliżenie do granic UE i NATO. Chodzi też o to, aby Ukraina na tyle dobrze funkcjonowała i była stabilna, by nie była źródłem kolejnego ryzyka dla naszego bezpieczeństwa: patologii w postaci przemytu czy przestępczości zorganizowanej. Ma być państwem sprawnym, które zapewnia porządek na swoim terytorium – wyjaśnia ekspert. Jego zdaniem kwestia relacji z Ukrainą powinna być priorytetem w polityce Jacka Czaputowicza.

Fot.: Screen z raportu Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego / BRAK

Z raportu dowiadujemy się także, które państwa są istotne z punktu widzenia interesów Polski. Okazuje się, że trio Wielka Brytania, Francja i Niemcy ma największy potencjał. Zdaniem Grzegorza Małeckiego wyniki pokazują, że być może warto reanimować projekt Trójkąta Weimarskiego, który połączyłby Warszawę z Paryżem i Berlinem wokół wspólnych interesów.

Jeśli chodzi o sąsiadów, najwyżej oceniamy Czechów i Słowaków, pozytywnie odnosimy się też do Niemiec, Litwy, a także w dalszej kolejności do Ukrainy i Białorusi. Nieco chłodniejszy stosunek wyrażamy wobec Rosji.

W skrócie, im dalej znajduje się jakiś kraj, tym gorętszymi uczuciami go darzymy. – Uczucia wobec USA, Francji czy Wielkiej Brytanii mają platoniczny, sentymentalny charakter i tradycyjne źródła. Nie są efektem głębokich przemyśleń, są raczej odzwierciedleniem narracji, która się pojawia w komunikacji rządowej. Można jednak to poparcie wykorzystać do budowania i utrwalania sojuszy – ocenia Małecki.

I podkreśla: – Nie przeceniałbym jednak deklaracji Polaków. Rząd nie powinien tych deklaracji traktować zbyt poważnie i działać po dyktando społecznych sentymentów i wyobrażeń. Świadomość obywateli co do rzeczywistych wyzwań i natury i złożoności uwarunkowań nie jest nadmiernie głęboka, bazowanie na nich może być więc bardzo zwodnicze, a w konsekwencji niebezpieczne.

Marcin Bużański: – Niebezpieczne też dlatego, że daje politykom amunicję, by utrwalić ten doraźny sposób prowadzenia polityki zagranicznej.