آندره بروتون

آندره بروتون ۱۹ فوریه ۱۸۹۶ در تنشبره (نورماندی) فرانسه به دنیا آمد و دوران کودکی را در بریتانی گذراند. او شاعر، نویسنده، پیشگام و نظریه‌پرداز فرا واقع‌گرا (سورئالیست) فرانسوی بود.

پدرش درگذشته پلیس بود و بعد کسب‌وکار کوچکی راه انداخت، مادرش نیز خیاط زنانه‌دوز بود. در کودکی به همراه خانواده به حومه‌ی پاریس نقل‌مکان کردند و آندره در آنجا به مدرسه رفت، با الهام از سمبولیست‌ها آغاز به سرودن شعر کرد. وی پس از اتمام دوره متوسطه تحصیل در رشته‌ی پزشکی را آغاز کرد.

در سال ۱۹۱۵ برتون روان‌پزشک به خدمت نظام در رسته‌ی بهداری فراخوانده شد، در آن ایام بود که نظریه‌های فروید را کشف کرد و به درمان بیماران روانی پرداخت. این فعالیت نظرات او را درباره‌ی ذهن و ناخودآگاه شکل بخشید. کمی بعد با ژاک واشه، هنرمند نامتعارف و اسرارآمیز آشنا شد و واشه او را به سنجش دوباره‌ی عقایدش درباره‌ی ادبیات و هنر واداشت. در سال ۱۹۱۹ و پس از مرگ اسرارآمیز واشه، برتون متن خودبه‌خودی میدان‌های مغناطیسی را (با همکاری فیلیپ سوپو) نوشت و به جنبش دادا علاقه‌مند شد. در سال ۱۹۲۰ که رهبر جنبش دادا، تریستان تزارا، به پاریس آمد، برتون مشتاقانه به فعالیت‌های پرشور و شر این جنبش پای گذاشت.

جنبش فرا واقع‌گرایی

آندره بروتون در سال ۱۹۲۱ با سیمون کان ازدواج کرد و ساکن آپارتمانی در خیابان فونتن شد. او تا آخر عمر در همین آپارتمان زندگی کرد. در سال ۱۹۲۴ برتون که از جنبش دادا جدا شده بود، جنبش فرا واقع‌گرایی را بنیاد نهاد و بیانیه‌ی فرا واقع‌گرایی را منتشر کرد. این جنبش که ویژگی عمده‌اش توجه به رؤیا و فعالیت خودبه‌خودی ذهن بود، توجه افراد زیادی را جلب می‌کند. کسانی چون لویی آراگون و پل الوار (نزدیک‌ترین دوستان برتون)، روبر دسنوس، ماکس ارنست، آنتونن آرتو، ژاک پرهرو، ایو تانگی، بنجامین پره، ریمون کنو، میشل لیریس، آندره ماسون و من ری اعضای اولیه‌ی آن هستند. برتون در سال ۱۹۲۶ با نادیا آشنا شد، او را می‌توان الهام‌بخش معروف‌ترین آثار شاعر دانست. در همان سال به هوای تأثیر نهادن بر فضای اجتماعی و سیاسی، رابطه‌ای پرتلاطم با حزب کمونیست را آغاز کرد و برای مدتی کوتاه، در سال ۱۹۲۷ به آن حزب ملحق شد.

در حوالی سال ۱۹۲۹ به خاطر باورهای سیاسی برتون، بسیاری از فرا واقع‌گرایان از این جنبش اخراج شدند. در همین سال او متن آتشین بیانیه‌ی دوم فرا واقع‌گرایی را منتشر کرد. بسیاری از اعضای اخراجی جنبش نیز متن تندوتیزی با عنوان جنازه علیه برتون انتشار دادند. در همین سال بروتون از همسرش سیمون جدا شد. سالوادور دالی، لوییس بونوئل، رنه شار و آلبرتو جاکوموتی به فرا واقع‌گرایی پیوستند. هر چند برتون برای نزدیکی به حزب کمونیست (که اکنون سخت استالینیست شده) قدم پیش گذاشت، این حزب همچنان به فرا واقع‌گرایی بدگمان بود. در بهار سال ۱۹۳۲، آنگاه که آراگون جنبش فرا واقع‌گرایی را به هوای عضویت در حزب کمونیست ترک کرد، رابطه‌ی برتون با حزب خراب‌تر شد.

ازدواج دوم

در سال ۱۹۳۴ آندره بروتون با ژاکلین لامبا آشنا شد و با او ازدواج کرد. این زن الهام‌بخش کتاب عشق جنون‌آسا است و از برتون صاحب دختری می‌شود. بروتون، بعدازآنکه از سخنرانی در کنگره‌ی نویسندگان برای دفاع از فرهنگ محروم شد، سرانجام از حزب کمونیست جدا شد. او هر چند تا پایان عمر در فعالیت‌های سیاسی شرکت داشت، لیکن دشمن سرسخت استالینیسم بود و از نخستین کسانی بود که در فرانسه، محاکمات رسوای مسکو را محکوم کرد. در سال ۱۹۳۸ به مکزیک سفر کرد و در آنجا انقلابی تبعیدی لئون تروتسکی را ملاقات کرد و با همکاری او متن بیانیه‌ی «برای هنر مستقل انقلابی» را نوشت.

جنگ جهانی دوم

آندره بروتون پس از بازگشت به فرانسه به‌منظور تشکیل سازمان تروتسکیستی فدراسیون بین‌المللی هنر مستقل شروع به فعالیت کرد؛ اما شروع جنگ برنامه‌ی او را ناتمام گذاشت. بعد از شکست فرانسه برتون، در هراس از خفقان و سرکوب حکومت ویشی همراه خانواده‌اش اروپا را ترک کرد. بروتون به نیویورک پناه برد و در آنجا فعالیت‌های گوناگون فرا واقع‌گرایانه را با تبعیدیان دیگر، از جمله ارنست، ماسون، کلود لوی-استروس. مارسل دوشان، سامان داد. در همین ایام است که از ژاکلین جدا شد و با الیسا بیندهوف ازدواج کرد.

پس از جنگ

آندره بروتون در سال ۱۹۴۶ با همسرش به فرانسه بازگشت و کوشید دیگر بار با دوستان گذشته‌اش پیوند برقرار کند، اما بسیاری از آنان گرفتار وابستگی‌هایی متضاد (از جمله به استالینیسم، مثل آراگون و الوار) بودند و به‌این‌ترتیب در اوایل دهه‌ی ۱۹۵۰ تنها شماری اندک از فرا واقع‌گرایان پیش از جنگ همچنان در گروه باقی‌مانده بودند.

در سال ۱۹۵۱ «ماجرای کاروژ» که بسیاری فرا واقع‌گرایان بر جامانده را از گروه دور کرد، سبب جدایی بیشتر برتون از هم نسلان خود شد. در سال ۱۹۵۲ متن گفتگوهای بروتون با آندره پارینو به صورت رادیویی پخش و منتشر شد. در این ایام همکاری کوتاه‌مدتی میان فرا واقع‌گرایان با آنارشیست‌ها اتفاق می‌افتد و آخرین کتاب عمده‌ی برتون به نام کلید دشت‌ها نیز منتشر می‌شود. در دهه‌های ۱۹۵۰ – ۱۹۶۰ برتون درحالی‌که شماری از زنان و مردان جوان به دور او جمع شدند همچنان رهبری جنبش سازمان‌یافته‌ی فرا واقع‌گرایی را در دست داشت.

سالروز درگذشت

آندره بروتون سرانجام در ۲۸ سپتامبر ۱۹۶۶ در پاریس از درگذشت.

کتابفروشی کاواک

۱+