Newsweek: Czy Antoni Macierewicz był agentem SB?

– Z akt IPN wynika, że Macierewicz był przez Służbę Bezpieczeństwa faworyzowany, a pewna niezwykła komórka SB roztoczyła nad nim parasol ochronny. Świadczy o tym m.in. obszerna notatka służbowa oficera wywiadu PRL, Ireneusza Jasińskiego występującego pod nazwiskiem Hutorowicz. To nie ulega wątpliwości: cały ten szokujący dokument się zachował i nie ma wątpliwości co do jego autentyczności. Pytanie tylko, na ile świadomy był Macierewicz, że jest narzędziem esbeckiej gry, a na ile myślał, że wodzi za nos komunistów. Niestety, jego teczkę esbecy zniszczyli w 1990 w czasie słynnego palenia teczek (tak głosi oficjalny zapis w IPN). Nie wiemy, co zawierała, więc nie wiemy czy Macierewicz np. donosił na kolegów. Tu mogę mówić co najwyżej o swoim zdaniu na temat człowieka, którego poznawałem drobiazgowo w ciągu tysięcy godzin spędzonych w archiwach oraz wielu wywiadów, które przeprowadziłem z jego dawnymi przyjaciółmi, a nawet z esbekami.

I jakie są wnioski?

– Macierewicz jest człowiekiem ponadprzeciętnie inteligentnym, choć nie zawsze to okazuje. To żywy umysł, który kipi pomysłami albo w lot chwyta cudze idee. Z opowieści przyjaciół wynika, że taki był również w latach PRL. Do tego jest osobą oczytaną i wykształconą. Według mnie ktoś taki nie mógł nie wiedzieć, że jest częścią szerszego planu SB. Tym bardziej, że w latach 80. Macierewicz głosił w podziemiu swój wielki plan politycznego porozumienia między komunistycznym wojskiem, Kościołem katolickim i „Solidarnością”. Ten plan współbrzmi z projektami, który powstawały w tym samym czasie właśnie wewnątrz SB.

Macierewicz wcale nie był antykomunistą?

– W młodości Macierewicz był skrajnym lewicowcem. Janusz Kijowski pamięta, jak Macierewicz podśmiewał się z ludzi chodzących „do kościółka”. Jego wzorem była urugwajska partyzantka miejska Tupamaros, która bawiła się w Robin Hoodów. Napadali na banki, ale część łupu dawali biednym. Prawdopodobnie stąd właśnie wziął się pomysł na założenie KOR. Kiedy w 1976 roku władze komunistyczne zgniotły wystąpienia robotnicze, Macierewicz zgłosił genialny pomysł, żeby opozycja nie ograniczała się do pisania oświadczeń, tylko jeździła do nękanych robotników z konkretną pomocą charytatywną.

Czyli jednak działał przeciwko komunistom.

– Zostawmy to ocenie samych komunistów. Gdy jego koledzy z opozycji, w tym z KOR, są szykanowani, dręczeni nawet w chorobie jak Halina Mikołajska, albo Jan Józef Lipski, gdy są straszliwie katowani jak Ludwik Dorn, wywożeni do lasu i bici, wpychani pod pędzący samochód jak Sergiusz Kowalski, nie wpuszczani do kraju z zagranicy jak Blumsztajn – Macierewiczowi przydarza się zakaz pracy w PAN, zabranie maszyny do pisania i 10 dni aresztu. Istnieje tu rażąca dysproporcja pomiędzy tym, jak okrutnie byli traktowani inni opozycjoniści, a tym jak traktowany był on. Związani z Macierewiczem prawicowi biografowie (np. Justyna Błażejowska) opowiadają, że był jednym z najbardziej prześladowanych KOR-owców. To krzycząca nieprawda. Dysproporcja była, ale w druga stronę: Macierewicz był przez SB traktowany zdecydowanie łagodniej niż jego koledzy. Dokumenty jasno wykazują, że rozciągnięto nad nim parasol ochronny. Nigdy nie został skazany na więzienie. Macierewicz uczestniczy w działaniach opozycji korowskiej, ale dla niego są kolegia zamiast sądów i krótkie areszty zamiast więzień. To delikatnie mówiąc, znacznie łagodniejsze prześladowania. Na tle tego, co komuniści robili innym opozycjonistom, wyglądają jak zasłona dymna.

Po co komuniści mieliby go chronić?

– Musiał mieć swoją rolę do odegrania. Zaraz po tym, jak zatomizowana opozycja jednoczy się w KOR właśnie według pomysłu Macierewicza, ten sam Macierewicz zaczyna ją skłócać. Jątrzy i powoduje konflikty wewnętrzne na tyle silne, że po roku skłócone strony niemal nie spotykają się towarzysko. Ale najciekawsze pojawia się później: w 1981 roku, kiedy ZSRR straszy polskich komunistów, że „Solidarność” zaraz przejmie władzę, Macierewicz jako szef Ośrodka Badań Społecznych Regionu Mazowsze „Solidarności” występuje podczas obrad Zarządu Regionu i mówi, że absolutnie nie należy przejmować władzy. Więcej: żąda, by zająć się programem gospodarczym dla Polski, który jego Ośrodek Badań Społecznych przygotował. Kto jest współautorem tego programu? Prominentny komunista Mieczysław F. Rakowski, późniejszy wicepremier PRL i I sekretarz KC PZPR. Protokoły tego posiedzenia Zarządu Regionu są dostępne w IPN. Macierewicz nie tylko nie był twardym antykomunistą – tak jak dzisiaj się przedstawia – ale wręcz był zwolennikiem współpracy z komunistami. Działał wewnątrz Solidarności w taki sposób, aby zeszła ona z twardego kursu i poszła na współpracę z władzą. Był w tym konsekwentny, a szczyt tej działalności osiągnął po wprowadzeniu stanu wojennego.

To prawda, że Macierewicz uciekł z internowania?

– W nocy z 12 na 13 grudnia 1981 Macierewicz nie został internowany. Przebywał wtedy w Stoczni Gdańskiej, czyli w epicentrum zdarzeń, na oczach SB. Wyszedł stamtąd jakby nigdy nic. Widział, jak są aresztowani członkowie Komisji Krajowej „Solidarności”, ale nikogo nie ostrzegł. Po prostu poszedł do prywatnego mieszkania. Przypominam, że to noc wprowadzenia stanu wojennego, a Macierewicz jest szefem jednej z ważniejszych jednostek „Solidarności” (jego Ośrodek Badań Społecznych był think tankiem opozycji). Rano wrócił do Stoczni. Nie do końca wiadomo, w jaki sposób się tam dostał (odmówił odpowiedzi m.in. na to pytanie). W Stoczni nawoływał działaczy, żeby nie występowali aktywnie przeciw władzy. Promował tzw. bierny opór. To było dokładnie to, o co wówczas chodziło Kiszczakowi – komunistyczny minister spraw wewnętrznych najbardziej bał się aktywnego oporu, walki. Co ciekawe, wniosek o internowanie Macierewicza został przygotowany w Warszawie na długo przed nocą wprowadzenia stanu wojennego. Wyglądał tak samo, jak wnioski o internowanie innych solidarnościowców. Ale gdy ta noc nadeszła, gdy na papierze pojawił się już nie wniosek, a decyzja o internowaniu Antoniego Macierewicza, to nie wpisano na niej daty. Zatem stan wojenny wprowadzono w życie, ale internowania Macierewicza – nie. Jakby w tym najgorętszym okresie ktoś w Warszawie chciał mu podarować co najmniej parę dni wolności. Zgarnięto go dopiero 16 grudnia wieczorem - podczas pacyfikacji Stoczni. Potem dołączano go kolejno do różnych opozycjonistów w różnych ośrodkach internowania.

Z tego internowania Macierewicz nie uciekł. W listopadzie 1982 roku po prostu sobie wyszedł.

Jak to „wyszedł?”

– Po prostu. Dostał przepustkę do szpitala, stamtąd do dentysty i już nie wrócił. I nikt go nie szukał, nikt go nie ścigał. Sprawę załatwiono formalnie w taki sposób, że po jedenastu dniach kierownictwo ośrodka wysłało do SB list, w którym zawiadamiało, że Macierewicz uciekł. Odpowiedź z SB jest kuriozalna: napisali, że nie mogą odczytać, kto się podpisał pod tym zawiadomieniem… Sprawie nie nadano biegu. A przecież w świetle art. 49 Dekretu o Stanie Wojennym ucieczka z miejsca odosobnienia była zrównana z ucieczką z więzienia, czyli ze złamaniem art. 256 Kodeksu Karnego. Za to groziło nawet 5 lat! Ale nie Macierewiczowi. Nie wysłano za nim listu gończego. Informację o braku listu gończego znajdujemy jeszcze w teczce „Chemex”, czyli w teczce Piotra Naimskiego prowadzonej przez wywiad cywilny PRL.

Nie próbowali go szukać?

– Nie. Macierewicz spokojnie wraca do Warszawy i już kilka tygodni później internowanie wobec niego formalnie uchylono. A jego koledzy nadal siedzieli. Mało tego. Wraz z rozpoczęciem stanu wojennego Naczelna Prokuratura Wojskowa wzięła się za prześladowanie członków KOR, oskarżonych o udział w związku przestępczym. A za to groził już nie internat, tylko wieloletnie więzienie. Macierewicza nie wzywano na przesłuchania. Nic mu się nie stało. Tymczasem z akt wynika, że niedługo później SB najspokojniej w świecie chciała go wezwać na rozmowę w sprawie pielgrzymki Papieża. Jak gdyby miała z nim kontakt i wiedziała, gdzie przebywa. Mimo to nie aresztowano go, nawet nie zatrzymano. W tym samym 1983 roku na łamach podziemnego „Głosu” Macierewicz opublikował sławetny artykuł pt. „Odbudowa państwa,” wzywający do trójporozumienia „Solidarności”, Kościoła katolickiego i Ludowego Wojska Polskiego z Jaruzelskim na czele.

Jak Macierewicz opisuje tamten czas?

– Twierdzi, że się ukrywał. Historyczka Błażejowska też opisuje ten okres jako czas ukrywania się. Tylko przed czym miałby się ukrywać nieścigany Macierewicz? Wówczas też zmierza do pointy seria zdarzeń trudnych do wyjaśnienia w ówczesnych realiach. Kilka lat wcześniej, osoby związane z Macierewiczem otrzymały od władz paszporty i wyjechały na Zachód. Bliski współpracownik Macierewicza Piotr Naimski do USA, a żona Macierewicza do Anglii (mimo, że nie uchylono jej zakazu wyjazdów na Zachód, a nawet rozszerzono go na wszystkie kraje świata!). W obu przypadkach zachowały się dokumenty SB, w których wysoko postawieni funkcjonariusze wbrew wszystkiemu forsują wydanie pozwolenia na wyjazd. Są to funkcjonariusze powiązani z Moskwą ściślej niż większość esbeków. To właśnie wtedy Naimski znalazł się w kręgu amerykańskiego senatora D’Amato, który wiele lat później okazał się sojusznikiem Kremla, zabiegającym w USA o interesy Rosji.

Po co oni tam jeździli?

– Nie zachowały się żadne dokumenty na ten temat. PRL-owscy wywiadowcy byli tym zdezorientowani. Kilka lat później, w 1984 roku, Naimski nagle postanawia wrócić z USA do Polski, w której – przypomnijmy – groziło mu więzienie. Zdziwieni funkcjonariusze z konsulatu polskiego w USA, do którego Naimski poszedł po wydanie paszportu, pisali w tej sprawie do Warszawy. Dostali polecenie wydania mu paszportu. Krajowa centrala wywiadu przygotowała się na zatrzymanie Naimskiego natychmiast po jego przybyciu do kraju. Postawiono na nogi Wojska Ochrony Pogranicza od Świnoujścia po Okęcie (naprawdę!). Po czym nagle się okazało, że Naimski potajemnie wrócił do Warszawy i jak gdyby nigdy nic, zamieszkał we własnym mieszkaniu! W aktach czytamy, że wywiad próbował odkryć, jak on w ogóle wrócił i kiedy. Do dzisiaj nie wiemy jak to się stało. Wiemy natomiast, że po jakimś czasie Naimski najspokojniej w świecie poszedł do Urzędu Spraw Wewnętrznych „zdać paszport”, co było w tamtych czasach standardową procedurą. Młody podporucznik wywiadu – nasz „Hutorowicz”, który nadzorował opozycję z kręgu Macierewicza i przyjmował paszport od Naimskiego – nie odnotował nawet stempla granicznego w tym paszporcie. Choć wcześniej zachodził w głowę, co to za magik paszportowy z tego Naimskiego. I tu dochodzimy do najciekawszego: zaraz po powrocie Naimski został objęty amnestią. Oskarżenie wobec niego o udział w związku przestępczym zostało anulowane. Dziwnym trafem Naimski wrócił na tydzień przed amnestią. Nie tylko magik, ale jasnowidz?

Wychodzi z tego, że wewnątrz SB zapanowała konsternacja i były sprzeczne sygnały.

– Młody „Hutorowicz” jest dla nas cennym źródłem wiedzy pomimo, że nie był kimś ważnym w wywiadzie. Jego notatki nt. Macierewicza trafiły do teczki Naimskiego, nie Macierewicza – i dlatego przetrwały. W jednym z dokumentów „Hutorowicz” pyta swych szefów, co tu robić z Macierewiczem – aresztować go, ścigać, skoro już wiadomo, gdzie przebywa? Z jednej strony Macierewicz raczej powinien być aresztowany za ucieczkę z internowania (to przestępstwo nie było objęte amnestią z 1983 roku). Ale z drugiej strony stołeczna esbecja Macierewicza nie ściga, więc ma robić wywiad? – głowi się młody „Hutorowicz”. Co więcej, z donosu innego wywiadowcy wynikało, że Macierewicz posługuje się nawet fałszywymi dokumentami – a to przecież przestępstwo, wypadałoby znaleźć wspólników, fałszerzy... „Hutorowicz” spytał więc przełożonych, jak postępować w tej absurdalnej sytuacji.

Dostał odpowiedź?

– Natychmiast. Jeszcze tego samego dnia sporządzono odpowiedź dla „Hutorowicza”. W dodatku podpisał ją osobiście sam generał Zdzisław Sarewicz, szef wywiadu.

To było normalne w MSW PRL, że na pytania podporucznika odpowiadał generał?

– Niespotykane. To pokazuje, że sprawa Macierewicza była w tym czasie dla szefostwa SB bardzo ważna.

Co odpowiedziano „Hutorowiczowi”?

– Że Macierewicza nie należy ścigać ani represjonować. Że nie ma żadnych podstaw.

I przestał się interesować?

– Na chwilę tak. Z akt wynika, że „Hutorowicz” już nie docieka, jak Naimski wrócił do kraju. Pewnej dziwnej emisariuszce Macierewicza pozwala „wymknąć się” za granicę bez rewizji… I zostaje awansowany na porucznika! Ale jakiś czas później z własnej inicjatywy wraca do sprawy. Idzie do Stołecznego Urzędu Spraw Wewnętrznych i tam spotyka się z kapitanem Grzegorzem Bolestą, oficerem, który rozpracowywał Macierewicza. I wówczas powstaje najważniejsza notatka w tej sprawie. Ona wnosi zupełnie nową wiedzę na temat tego, kim naprawdę był Antoni Macierewicz w latach Polski Ludowej.

Otóż kapitan Bolesta żali się, że nie daje rady rozpracowywać Macierewicza, bo… ma związane ręce. Dokumenty dotyczące Macierewicza zostały zabrane przez „górę SB”. Gdy tylko Bolesta zdobywa nowego donosiciela w otoczeniu Macierewicza, to przychodzi ktoś z góry i przejmuje tego agenta. Podsłuch w mieszkaniu Macierewicza jest założony, ale stenogramy z podsłuchu trafiają do jakiejś innej komórki w SB. Bolesta chciał założyć podsłuch u Naimskiego, ale mu nie dają. Kapitan podejrzewa, że podsłuch u Naimskiego założyła jakaś inna komórka SB, która nie dzieli się z nim informacjami. Bolesta opowiada też historię, jak do jego tajnego agenta z otoczenia Macierewicza przyszedł bez jego wiedzy i zgody ktoś, kto przedstawił się jako jego, Bolesty, wysłannik. Ten tajemniczy wysłannik pobrał meldunki, które były przygotowane dla Bolesty, zapłacił za nie i… więcej się nie pojawił.

Czy „Hutorowicz” z Bolestą sprawdzili co to za komórka?

– Bolesta dowiedział się tego na własną rękę.

I co się okazało?

– Facet, który przyszedł do agenta Bolesty okazał się oficerem Biura Studiów Służby Bezpieczeństwa. To Biuro w tajemnicy przed resztą SB przejęło dokumenty dotyczące Macierewicza, podsłuch jego mieszkania i agentów działających w jego otoczeniu. Następnie prowadziło swoją politykę, w wyniku której nie mamy teczki Macierewicza... To dlatego Macierewicz mógł przebywać na wolności, mógł się posługiwać fałszywymi dokumentami, a ludzie z nim związani mogli podróżować na Zachód, mogli utrzymywać kontakty z zagranicą, np. z francuskimi ultraprawicowymi terrorystami, którzy później pomagali lansować Front Narodowy. Tak, tę promoskiewską partię pani Le Pen. Wszystko to odbywało się za wiedzą i zgodą Biura Studiów SB, a w tajemnicy przed pozostałymi komórkami SB.

Co to za komórka, to Biuro Studiów?

– To specjalna komórka wewnątrz SB, powstała w 1982 roku, ale złożona z esbeków o dużym doświadczeniu. Jeden z naczelników Biura, pułkownik Mikołajski, zajmował się środowiskiem Macierewicza już w latach 70., Ale jego zainteresowania były dużo szersze. To właśnie on i jego Biuro zajmowali się m.in. polonijnymi biznesmenami (jeden z tych przedsiębiorców przyczynił się do fortuny milionera-konfidenta Roberta Luśni, współpracownika Macierewicza i jego sponsora w latach dziewięćdziesiątych). Co ciekawe, Mikołajski przez wiele lat rozwiązywał zagadkę zabójstwa syna Bolesława Piaseckiego – i krył przy tym sprawców tego mordu.

Biuro Studiów było jednostką elitarną, cieszyło się szczególnymi prawami i funkcjonowało na innych zasadach niż reszta SB. Swoich agentów rejestrowało jako figurantów, czyli osoby, które rzekomo tropiło i ścigało. Piszą o tym również autorzy bliscy ideowo Macierewiczowi, np. Sławomir Cenckiewicz. Ojcem Biura był człowiek o diabolicznym umyśle: Władysław Ciastoń. Po 1956 odsunięty z SB na kilkanaście lat za antysemityzm, pracował w Instytucie Maszyn Matematycznych PAN, gdzie pracował na pierwszymi polskimi komputerami. To on wymyślił Biuro Studiów jako odtrutkę na podziemną „Solidarność”. Z jego inspiracji Biuro specjalizowało się w prowokacjach, manipulacjach, głębokim kamuflażu, w tworzeniu pseudoopozycyjnych organizacji i liderów.

Kiszczak i Jaruzelski mieli faktyczną kontrolę na tym Biurem?

– W zakresie spraw, o których wiedzieli, zapewne tak. Ale nie wiedzieli wszystkiego. Mikołajski oraz jego bezpośredni szef-przyjaciel Adam Malik mieli znakomite stosunki ze służbami ZSRR. Malik w latach 70. działał w Grupie „Wisła”. Była to moskiewska komórka polskiego kontrwywiadu nadzorująca Polaków w ZSRR (co ciekawe, wspomniany wcześniej generał Sarewicz po 1989 r. kierował Grupą „Wisła”, więc też musiał mieć dobre stosunki z „radzieckimi”). Wszystko wskazuje na to, że Mikołajski i Malik, opiekunowie Macierewicza, dogadywali się z Moskwą za plecami Kiszczaka i Jaruzelskiego. Być może w porozumieniu z Ciastoniem i Milewskim (poprzednik Kiszczaka, regularny agent KGB).

Jaki mógł być plan SB dla Macierewicza? Miał być takim nowym Bolesławem Piaseckim, czyli narodowcem udomowionym przez komunę?

– Prawdopodobnie taki właśnie był zamysł Mikołajskiego. Macierewicz jawi się jako jeden ze zworników planu Milewskiego, który polegał na odejściu od reform, które Jaruzelski z Kiszczakiem wprowadzali w latach 80. Ci starzy esbecy zarówno w dziedzinie politycznej, jak i gospodarczej nie akceptowali nawet tych kulawych i połowicznych reform. Dla nich były zbyt daleko odbiegały od sowieckich ideałów. Brzydka (mówiąc delikatnie) polityka Kiszczaka wobec „Solidarności” ich zdaniem była zbyt łagodna! Niechęć wobec władz podziemnej „Solidarności” łączyła Macierewicza z Ciastoniem, Mikołajskim i Milewskim. Można się domyślać, że w głowach esbeków istniał plan osadzenia na czele „Solidarności” właśnie Macierewicza. Ta nowa łże-„Solidarność” miałaby zawrzeć pakt z nowymi władzami partyjno–państwowymi. Mówię „nowymi”, bo również one miały zostać zmienione w perfidny sposób. Prowokacje takie, jak mord na ks. Popiełuszce, miały posadzić na PRL-owskim tronie KGB-istę Milewskiego. Mówimy o ludziach twardogłowych, ale wybitnie inteligentnych i zdolnych do wszystkiego. W latach 50. ubrudzili się krwią Bohdana Piaseckiego, w latach 80. - Popiełuszki. Przygotowywali pucz, byli dogadani z KGB, prawdopodobnie też z GRU (sowiecki wywiad wojskowy). Według ich zamierzeń Macierewicz miał wpływać na to, co działo się wewnątrz opozycji. Ciekawe, jaka miała go za to spotkać nagroda. Kariera rządowa? Bogactwo, jak w przypadku Piaseckiego? A może kula w łeb, gdy już przestałby być użyteczny? Jednak najwyraźniej nie przestał. Po 1989 roku ci ludzie nie rozpłynęli się w powietrzu. Swoje kontakty, wiedzę, wykorzystywali w nowych warunkach. W ten sposób powstał Macierewicz, jakiego znamy z mojej pierwszej książki „Macierewicz i jego tajemnice.”

Dlaczego przez tyle lat nikt nie poszedł do IPN, żeby przeczytać te dokumenty? One tam cały czas leżały.

– Wyrywkowo interesowano się niektórymi fragmentami, ale tylko prof. Andrzej Friszke zagłębił się w część tych materiałów. To on najwnikliwiej analizował przedziwną odpowiedź generała Sarewicza na pytania „Hutorowicza”. Niestety, długo po naszej stronie sporu politycznego panowało przeświadczenie, że IPN to pisowski magazyn brudów. Że to taka „policja historyczna PiSu”, albo „hakownia,” do której się chodzi tylko po to, żeby znaleźć haka na przeciwników politycznych. Tymczasem IPN jest bezcennym archiwum informacji o naszej historii. Historii, która była wyjątkowo trudna i pogmatwana. Wielka szkoda, że my to źródło zlekceważyliśmy, a zawłaszczyła je radykalna narodowo–klerykalna prawica. Wyciągała stamtąd różne strzępki papierów, interpretując je po swojemu, tak jak jej w danym momencie pasowało.

Nie boi się pan, że zostanie pan teraz oskarżony o napisanie takich „Resortowych Dzieci” a rebours? W pańskiej książce jest nawet obszerny fragment o ojcu Macierewicza.

– To nie ja poruszyłem ten wątek, tylko sam Macierewicz. To on wyciągnął sprawę ojca robiąc z niej pewną legendę, mit założycielski swojego antykomunizmu. Rozmijał się tutaj z prawdą – najpewniej świadomie. Sprawa Zdzisława Macierewicza, ojca Antoniego, wyglądała zupełnie inaczej, niż opowiada jego syn. W mojej ocenie, to odrażające, że polityk wykorzystuje tragedię rodzinną do budowania swojej pozycji politycznej – a do tego kłamie, mówiąc, że jego ojca zabiło w 1949 roku UB. Tymczasem niemal wszystkie świadectwa wskazują na to, że ojciec popełnił samobójstwo. Prezydent Bronisław Komorowski, który niegdyś był bliskim współpracownikiem Macierewicza, powiedział mi, że w czasach PRL sam Antoni Macierewicz opowiadał zaufanym, że to było samobójstwo pod presją UB. Ale później już zaczął mówić po prostu, że UB zabiło mu ojca. Z dokumentów wynika, że ojciec Macierewicza, który bezpośrednio po II Wojnie Światowej działał jako tzw. żołnierz wyklęty, został zwerbowany przez ubeków. W książce zamieszczam podpisane przez niego zobowiązanie do współpracy z UB. Najwyraźniej nie był w stanie znieść tego psychicznie i krótko po werbunku popełnił samobójstwo. Niezwykle honorowy, choć złamany człowiek – i tragiczna historia, która pokazuje jak bardzo zagmatwane i nieoczywiste były polskie losy. Zresztą obie moje książki o Macierewiczu to historia człowieka zdolnego i niepozbawionego zalet, ale pełnego chorobliwych, niebezpiecznych ambicji. To opowieść o dziwnych zakrętach życiowych i niebezpiecznych wyborach - być może czasem podszytych dobrymi chęciami, albo przynajmniej racjonalizowanych przez Macierewicza, ale ze skutkami jednoznacznie złymi dla Polski. To dzieje kogoś, kto kryje się za maskami patrioty, purytanina, czasem nawet szaleńca – i mocno wczuwa się w każdą z tych ról. Wszystko to na tle historii Polski, która nie jest ani czarno-biała, ani szara. Pod czernią, bielą i szarzyzną kryje się dżungla – kolorowa i jadowita zarazem.

Czytaj także: PiS przejmie władzę na Pomorzu? Posłaniec próbuje podkupować radnych