Het was in de jaren 70 een kleine daad van verzet dat Stefan Kiedron in het Poolse Wroclaw voor de studie Nederlands koos. „Nederland stond toen symbool voor vrijheid en tolerantie”, zegt Kiedron. Waarden die hij in het communistische Polen niet zomaar kon uitdragen, maar wel kon bestuderen.

Inmiddels is Kiedron hoogleraar en leidt hij de vakgroep Neerlandistiek in Wroclaw. De opleiding is krap behuisd op de bovenste verdieping van een gebouw van rode bakstenen in de oud-Pruisische stad. Met bijna 250 studenten, verdeeld over vijf studiejaren, heeft Wroclaw één van de grootste opleidingen Nederlands ter wereld. Elders in Polen studeren nog 375 studenten de taal. In totaal bijna evenveel als in Nederland.

Terwijl de Vrije Universiteit Amsterdam eerder dit jaar bekend maakte dat het de bacheloropleiding Nederlands staakt bij gebrek aan belangstelling, moet Kiedron elk jaar jonge mensen afwijzen. Per jaar melden zich ongeveer tweehonderd kandidaten, terwijl hij maar tachtig eerstejaars kan aannemen, zegt hij. „We mogen niet klagen over de populariteit.”

‘Polen straks ingehuurd om Nederlands te geven’

De motivatie van tieners nu is behoorlijk anders dan die waarmee Kiedron ooit voor Nederlands koos, zegt hij. „De meesten komen niet uit interesse voor de grammatica of de literatuur, maar voor business. Werkgelegenheid is de belangrijkste factor.”

Want voor wie universitair geschoold is in een kleine vreemde taal, en meestal ook prima Engels of Duits spreekt, is overweldigend veel werk in het Polen van 2019. „Studenten krijgen goed en naar ik aanneem goed betaald werk. Ze hebben vaak al een baan voordat ze zijn afgestudeerd”, zegt Kiedron. Veel telefonische en schriftelijke dienstverlening voor West-Europa, zoals facturering voor multinationals, wordt tegenwoordig gedaan vanuit en door Polen. Multinationals met een Nederlands hoofdkwartier, zoals Shell, Philips en Ikea zijn er belangrijke werkgevers.

Toen Polen in 2004 lid werd van de Europese Unie en de werkloosheid tegelijkertijd opliep tot 20 procent, dankte Nederlands een fors deel van de populariteit aan het ticket dat het bood om te vertrekken. Maar nu de Poolse economie al jaren sterk groeit en de werkloosheid met 6 procent onder het Europese gemiddelde zit, kiest een steeds kleiner deel van de studenten voor Nederlands te met het doel om te emigreren.

Wie dat wel doet, stelt dat doel tijdens de opleiding vaak bij. „Heel veel jonge mensen krijgen ingelepeld dat ze hier weg moeten, dat ze in Polen geen toekomst hebben”, zegt hoogleraar Jerzy Koch, die in de stad Poznan de vakgroep Nederlands bestiert. „Maar als ze eenmaal studeren, ontdekken wat de mogelijkheden zijn en wat ze kunnen verdienen, verandert hun inzicht.”

Tekst gaat verder onder de video

Hij ziet nog wel studenten die net als hij en Kiedron in de jaren zeventig naar het Nederlands trekken om de internationale reputatie van het land. „Er studeren hier bovengemiddeld veel homoseksuele jongens, en in iets mindere mate meisjes. Ik heb daar maar één verklaring voor: ze willen de Nederlandse taal en cultuur verkennen omdat ze daarbij een meer tolerante sfeer verwachten.”

In Belgrado, waar 55 studenten Nederlands studeren onder leiding van hoogleraar Jelica Novakovic, is de populariteit ook deels immaterieel. „De meeste studenten zijn nog nooit in Nederland of Vlaanderen geweest, maar de internationale uitstraling van de Nederlandse cultuur als vrijzinnig, tolerant en modern trekt ze aan”, aldus Novakovic. Ook in Servië biedt het afronden van de studie Neerlandistiek vrijwel een baangarantie. Al vindt Novakovic dat haar academisch geschoolde pupillen te makkelijk genoegen nemen met „callcenterwerk”.

De neergang van de studie Neerlandistiek aan de VU gaat hoogleraren in Midden- en Oost-Europa aan het hart. „Hoe kan het dat Nederlands in eigen land zo aan populariteit inboet, zo niet uitsterft?”, vraagt Stefan Kiedron zich af. Om vervolgens zelf het antwoord te geven: „Nederlanders denken vermoedelijk: als ik dat ga studeren, moet ik leraar worden. Dat zien ze niet zitten.”

In Polen is leraar worden ook weinig aantrekkelijk, in ieder geval financieel. Begin april staakten 500.000 leraren drie weken lang – zonder resultaat – nadat salarisonderhandelingen met de regering waren stukgelopen. Het netto inkomen van een beginnende leraar op de middelbare school is iets meer dan 400 euro per maand. Kiedron: „Wij leiden onze studenten Nederlands niet op tot leraar, maar ze kunnen hier bij de afdeling Polonistiek vergelijkbare problemen krijgen als aan de VU.”

Dominika Kintzler (22)

Foto: David van Dam

Studiekeuze? „Het was om eerlijk te zijn een impulsieve beslissing. Ik hield op de middelbare school van vreemde talen en het leek me niet zo nodig een hele studie Engels of Duits te doen, dat had ik al jarenlang gehad op school.”

Reacties? „Ik krijg heel vaak de vraag: wáárom studeer je Nederlands? Zowel van Polen als van Nederlanders. Mensen weten vaak niet wat Neerlandistiek is, want Polen noemen Nederland Holandia. Mijn vader vraagt nog steeds: hoe staat het met je studie Noors?”

Toekomst in Polen of Nederland? „Ik wil hier niet verder studeren, maar me na mijn bachelor ontwikkelen in de kunst. Misschien kan ik een vervolgopleiding daarin in Nederland of België doen. Ik wil in ieder geval weg uit Polen. Ik wil er eigenlijk niet over praten, maar deze regering, de situatie in Polen, is niet goed voor mij.”

Marek Swieboda (31)

Foto: David van Dam

Studiekeuze? „Ik ben op mijn 19de, na de middelbare school, naar Nederland gegaan. Ik heb daar gewerkt als hovenier en op verschillende plekken gewoond. Het leukst was het in Vianen. Na vijf jaar ben ik teruggekomen om te gaan studeren en me in de taal te verdiepen. Als je een taal goed kent, kun je situaties in het leven beter inschatten en begrijpen.”

Moeilijk? „Hoe beter ik Nederlands leer en begrijp, hoe moeilijker ik de taal vind. Het is een code die je moet ontcijferen, omdat mensen vaak iets anders zeggen dan ze bedoelen.”

Toekomst in Polen of Nederland? „Ik begon met de ambitie om later in Nederland Polen Nederlands te leren. Die leren het land en de taal vaak niet goed kennen. Maar inmiddels weet ik dat ik met deze studie ook een goede baan in Polen kan krijgen. Alles is nog mogelijk.”

Sylwia Janiak (22)

Foto: David van Dam

Studiekeuze? „Ik besloot eerst in Wroclaw te gaan studeren en daarna pas welke opleiding. Het is eigenlijk dankzij mijn oudere zus. Zij deed een cursus Nederlands en zei dat het een leuke taal was. Toen heb ik me gewoon ingeschreven.”

Moeilijk? „Ik vind Nederlands niet moeilijk, want ik kon al Engels en Duits. Alleen oude literatuur vind ik lastig, en best saai.”

Toekomst in Polen of Nederland? „Ik heb twee maanden seizoensarbeid gedaan: het sorteren van tulpen en bollen. Het was zwaar werk, maar het gaf me de kans Nederland te bezoeken. Mijn droom is om er echt te gaan wonen, maar misschien niet voor de rest van mijn leven. Ik ga na het derde jaar niet door met Nederlands, maar een andere mastergraad halen, in management of marketing. Met de combinatie van Nederlands en iets economisch kan ik bij internationale bedrijven gaan werken – hier en daar.”

Konrad Grzelczak (22)

Foto: David van Dam

Studiekeuze? „Ik hoorde dat mensen die Nederlands spreken een goede positie hebben op de arbeidsmarkt. Ik leer makkelijk nieuwe talen, dus dat leek me een goede optie voor mij.”

Moeilijk? „Voor iemand die echt interesse heeft in de Nederlandse taal en cultuur, is het niet moeilijk te leren. Het is in ieder geval een stuk makkelijker dan Pools.”

Toekomst in Polen of Nederland? „Ik heb hier al een baan, op een kantoor van een internationaal bedrijf. Ik schrijf facturen en overzichten en communiceer in het Nederlands met Nederlandse en Belgische klanten. Ik heb daar stage gelopen en toen wilden ze me zo graag houden dat ik zelf mag bepalen wanneer het me uitkomt om te werken. Ik wil eerst nog een master volgen, daarna zien we wel. Ik ben nog nooit in Nederland geweest en ik wil het land waar ik zoveel over geleerd heb graag beter leren kennen.”

Klaudia Wiecek (20)

Foto: David van Dam

Studiekeuze? „Ik ben op mijn 13de met mijn moeder naar Nederland verhuisd, naar een dorp in de buurt van Enkhuizen. Met mijn havo-diploma kon ik hier naar de universiteit. Ik wilde eigenlijk economie of iets administratiefs gaan studeren, maar ik wist het niet zeker. Toen dacht ik: misschien is Nederlands ook leuk. Zo’n taal die niet veel mensen in Polen kennen.”

Toekomst in Polen of Nederland? „Ik wil nu graag tolk-vertaler worden. Waar ik dat ga doen maakt me niet zoveel uit.”

Sluiting aan de VU? „Ik schrok ervan dat zo weinig Nederlanders nog Nederlands studeren. Buitenlanders zijn er meer in geïnteresseerd dan Nederlanders. Je zou willen dat Nederlanders wat meer – nationalistisch vind ik niet zo’n prettig woord – trots zouden zijn en niet alles in het Engels willen doen. Nederlanders houden van verandering, van wat modern en vreemd is. Zo kan het Nederlands verdwijnen.”

Piotr Klunder (24)

Foto: David van Dam

Studiekeuze? „Een vreemde taal leek me wel wat. Ik heb gekeken naar Scandinavische talen, maar die opleiding kon alleen in Gdansk en niet in Wroclaw. Engels leek me te simpel. Dus ik twijfelde: Duits, Frans, Spaans… en toen kwam ik op de website van Nederlands terecht en dacht: waarom ook niet?”

Reacties? „Weinig mensen kennen de taal, net zomin als Fins of Noors. ‘Waarom heet het geen Holenderski?’, wordt me vaak gevraagd. Dan moet ik uitleggen dat er ook Vlamingen zijn en dat wordt voor de meeste mensen teveel.”

Toekomst in Polen of Nederland? „Het is misschien een beetje vreemd, maar ik zit in mijn vijfde jaar en ben nog nooit in Nederland geweest. En hoewel het gek is om na vijf jaar studie niets te doen met Nederlands, heb ik andere plannen. Ik werk voor bedrijven die gametoernooien en -wedstrijden organiseren. In Nederland bestaat e-sport ook wel, maar op een veel lager niveau dan in Polen.”

NRC Europa Onze EU-correspondenten over belangrijke voorstellen tot relletjes uit de wandelgangen Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 6 mei 2019