Waarom is de Var ook weer in de ban gedaan?

De Var, een zelfstandigenvergunning, werd tot nu toe gebruikt om aan te geven dat een zelfstandige niet vast in dienst was van een bedrijf. Te veel zzp'ers werkten echter te veel en te lang voor een en dezelfde baas en deden exact hetzelfde werk als de werknemers in vaste dienst bij die werkgever.



Deze schijnzelfstandigheid, of 'verkapte loondienst', was staatssecretaris Wiebes (VVD, Financiën) een doorn in het oog. Een werkgever kon namelijk op die manier een zzp'er hetzelfde werk laten doen als een werknemer in vaste dienst, zonder dat er voor die zzp'er premies hoefden te worden afgedragen.



Om die schijnconstructies beter tegen te gaan (en beter te controleren), heeft de Belastingdienst nu een nieuw systeem ingevoerd. Staatssecretaris Wiebes denkt zelfs dat bedrijven onderbetaalde zelfstandigen in vaste dienst nemen.

Wat komt er voor de Var in de plaats?

Voor elke beroepsgroep en branche is er nu een zogenoemde modelovereenkomst. Deze is voor elke beroepsgroep anders. In de overeenkomst staat zwart op wit dat de relatie tussen de zelfstandige en de opdrachtgever géén dienstbetrekking is.



In het basisbeginsel lijkt dat hetzelfde als een Var, maar een zelfstandige moet nu met elke werkgever een modelovereenkomst afsluiten. Veel rompslomp, vrezen critici. Daarom geldt de overeenkomst met een werkgever, mits goedgekeurd door de Belastingdienst, wel voor vijf jaar.



In de overeenkomst staat ook dat er geen sprake mag zijn van een gezagsverhouding. Wat dat in de praktijk betekent, is per beroepsgroep afgesproken. Zo toont een bouwvakker zijn zelfstandigheid aan door zijn eigen gereedschap mee te nemen, maar doet de ICT'er dat door kennis in huis te brengen waarover de opdrachtgever niet beschikt.

Staatssecretaris Wiebes, tijdens het vragenuurtje in de Kamer vorige week. Beeld Anp

Er is veel kritiek op de nieuwe wetgeving. Waarom?

De nieuwe regelgeving houdt in dat de werkgever ook aansprakelijk is als de Belastingdienst oordeelt dat er geen sprake is van zelfstandigheid. Dat kan een bedrijf geld gaan kosten. De vrees is dus dat bedrijven veel voorzichtiger zijn met het inzetten van zzp'ers.



Maar, een modelovereenkomst is niet verplicht. Is dat een reden om dan maar geen modelovereenkomst af te sluiten? Nee, de Belastingdienst kan achteraf wel alsnog oordelen dat een zzp'er eigenlijk in dienst is geweest bij een bedrijf. Dan moet alsnog premies en loonheffing worden betaald.



Veel sectoren hebben ook nog geen modelovereenkomst. De Belastingdienst heeft er weliswaar een aantal op de website gezet, maar dat geldt lang nog niet voor elke werkomgeving.

Veel risico dus bij de werkgever, maar wat merkt de werknemer van de nieuwe regels?

In de modelovereenkomst staan afspraken die het verschil tussen een werknemer en een zelfstandige overduidelijk naar voren moeten laten komen. Zo mag een journalist niet altijd meer op een redactie zitten, want dan lijkt de zelfstandige al te veel op een journalist in vaste dienst. En de al eerder genoemde bouwvakker moet, naast het meebrengen van zijn eigen gereedschap, ook een andere outfit dragen. Ook als hij al maanden op dezelfde bouwplaats werkt.



Stel, je hoort dit als zzp'er nu voor het eerst. Ben je nu te laat?

Nee, dat nog niet. De Belastingdienst heeft opdrachtgevers en opdrachtnemers een jaar de tijd gegeven om aan de situatie te wennen. Dit betekent dat er wel toezicht wordt gehouden, maar nog geen sancties volgen. Alleen als er opzettelijk een loopje wordt genomen met de wet, dan grijpt de toezichthouder in.



Maar reken er als zzp'er wel op dat bij al het toekomstige werk dat je vanaf nu voor een nieuwe werkgever verricht, een modelovereenkomst moet tekenen. En als die er niet is, dan moet je er met de werkgever een opstellen. Daar kan nog best wat tijd in gaan zitten.



Dit artikel is een bewerking van het artikel 'hoe zielig is de zzp'er nu echt?', dat in februari in Trouw verscheen.