Szef NIAiU zwraca uwagę, że od lat zabiegał o powstanie takiej instytucji

Stelmach oskarża neoliberalną doktrynę o przyczynienie się do powstania chaosu przestrzennego w Polsce

„Państwa ma nie być. Żadnych regulacji, standardów czy instytutów. Budują deweloperzy” - takie sformułowania słyszałem bardzo często

Jednocześnie dodaje później, że Andrzej Stasiuk w książce „Życie to jednak strata jest” napisał kapitalną rzecz: że jemu się ten bałagan podoba

O nowej ustawie mieszkaniowej mówi: "Nie jest doskonała, ale doskonałe są tylko te nieuchwalone ustawy"

Bartosz Paturej, Piotr Kozanecki: Dlaczego dopiero w końcu 2017 roku w Polsce powstał Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki?

Prof. Bolesław Stelmach: Chyba jako ostatni kraj Europy nie mieliśmy takiej instytucji. Nie tylko kraje skandynawskie czy Francja - gdzie to jest oczywiste jak oddychanie - ale także Rumunia i Czechy mają swoje polityki architektoniczne. Przestrzeń jako dobro wspólne jest tam przedmiotem zainteresowania rządu i konkretnych działań, przynoszących dobre rezultaty.

Ale czemu to się stało akurat teraz? Tej polityki architektonicznej nie mamy przecież od wielu lat...

Jako przewodniczący Głównej Komisji Urbanistyczno-Architektonicznej oddelegowany tam przez SARP i Izbę Architektów RP, kilkukrotnie proponowałem powołanie instytutu w czasach poprzednich rządów, od 2013 roku. Odbyłem wiele spotkań…

Z kim na przykład?

Na przykład z przedstawicielami Kancelarii Prezydenta RP, z kolejnymi Ministrami Infrastruktury czy na szczeblu wicepremiera.

I czym te spotkania się kończyły?

Stwierdzeniem, że nie po to zlikwidowano 103 instytuty, żeby tworzyć sto czwarty. Twierdzono, że architektura ma się znakomicie i architekci mają się znakomicie. A na to, czego pan chce, panie profesorze, nie pozwala doktryna neoliberalna.

A pan na to?

Mówiłem, żeby spojrzeć na krajobraz, na twarde dane dotyczące planowania, koszty rozlewania się miast, koszty złego planowania szacowane na ok. 130 miliardów złotych czy tzw. „bańka spekulacyjna” do 600 mld złotych. Przytaczałem dane Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN, przygotowywane zresztą na zlecenie rządu, który to rząd na nie kompletnie nie reagował. Nie dlatego, że nie miał tych danych, tylko dlatego, że taka była doktryna.

Uważa Pan, że ta neoliberalna doktryna jest kluczem do zrozumienia chaosu przestrzennego w Polsce?

A dlaczego gmina Lesznowola czy podobne mają przeznaczone 100 procent terenów pod zabudowę? Nie ma placów, skwerów, parków, gruntów pod przedszkola czy szkoły. Wszystko zapełnia zabudowa wielo- lub jednorodzinna. Czemu coś takiego się uchwala? Bo taka była filozofia – a nuż znajdzie się jakiś inwestor, więc bądźmy gotowi, uchwalajmy możliwość inwestowania. Rząd premiował takie działania – ludzie mają być zaradni, więc władza zaradna to taka, która buduje i uchwali, że będą same bloki. Władza nie określa też standardów urbanistycznych. Włodarze takich gmin dostawali nagrody. Nawet wyższe uczelnie poczuły potrzebę działania deweloperskiego. Bo to dochód, a pieniądze są jedynym celem w gospodarce neoliberalnej.

Wywiad z Deyanem Sudjicem

Gdzie tak się stało?

W Lublinie jest skwer w środku kampusu studenckiego. Ktoś dotarł do dewelopera, czy deweloper do kogoś i uniwersytet chciałby skwer zabudować. Jakie prezydent łamańce musiał robić, żeby rektorom wytłumaczyć, żeby tego nie robić… Jak można w ogóle wycenić taki skwer na kampusie? Jaką ma wartość? Musimy najpierw zmienić w głowach ludzi, od dziecka do emeryta, od przedszkola do profesora, że taki skwer to jest nasz wspólna wartość. Nie da się jej przeliczyć na pieniądze.

Wychodziłoby na to, że to nawet nie są przejawy niekompetencji, tylko głęboko zakorzeniona postawa...

Moim zdaniem bardzo głęboko. „Państwa ma nie być. Żadnych regulacji, standardów czy instytutów. Budują deweloperzy” - takie sformułowania słyszałem bardzo często. Uznano, że organizacja przestrzeni ma zależeć tylko i wyłącznie od wolnego rynku.

Przecież większość starszych od nas liberalnych gospodarek o długiej tradycji kapitalizmu jednak tę przestrzeń reguluje.

Prawie do nikogo to nie docierało. To, co w niejednym kraju jest karalną spekulacją, w Polsce jest normą. To wynika z neoliberalnej ortodoksyjnej filozofii. Pamiętają panowie wywiad z prof. Marcinem Królem pt. „Byliśmy głupi”?

Wywiad Grzegorza Sroczyńskiego z Gazety Wyborczej, rozliczenie Marcina Króla z pierwszych lat transformacji. Oczywiście, że pamiętamy.

Przypomniał mi się, gdy czytałem niedawno zapis rozmów Karola Modzelewskiego z Andrzejem Werblanem „Polska ludowa”. We fragmencie o planie Balcerowicza opowiadają, jak bardzo strona solidarnościowa nie wiedziała, co robić, zaś rządowa, a przynajmniej jej część, wiedziała doskonale – jak pod osłoną resortów siłowych przejąć proces tzw. pierwotnej akumulacji kapitału poprzez świeżo zakładane banki dokapitalizowywane przez NBP. To wtedy pojawiło się hasło „kto się nie bogaci, ten ginie”. Z tego połączenia niewiedzy i przebiegłości przyjęliśmy ekstremalnie liberalną formę polityki. Uznaliśmy, że - od dziecka zaczynając, na wielkich zakładach kończąc - każdy musi się sam utrzymać. Państwo miało nie dopłacać do niczego ani złotówki. Niczego nie regulować. A kredyty mieli dostawać tylko „nasi”. Ta filozofia sprawiała, że nie było atmosfery, żeby mówić o przestrzeni jako czymś innym, aniżeli wyłącznie o towarze i miejscu, w którym się robi interesy. A wiemy doskonale, że każdy kto ma pomysł na robienie biznesu, natychmiast się pojawia z nim w przestrzeni – w postaci reklamy, straganu, garażu, zakładu produkcyjnego.

Foto: Michał Łepecki / Agencja Gazeta

NIAiU jest formą powiedzenia przez państwo: byliśmy głupi?

Państwo dało w ten sposób wyraz, że przestrzeń jest objęta rozwiązaniami systemowymi w sferze kultury. Powiedziało, że przestrzeń wspólna jest wartością. Poczynając od ustawy o działach administracji. Po raz pierwszy od lat 50-tych przestrzeń, krajobraz miast i wsi, jest w obszarze systemowego zainteresowania Ministra Kultury. Do tej pory były to oderwane od rzeczywistości plany, zjednoczenia budowlane, fabryki domów, a po transformacji wolny rynek.

W USA po redukcjach jest 16 tys. urzędników zajmujących się porządkiem i ładem przestrzennym. W Wielkiej Brytanii sześciuset wysoko kwalifikowanych inspektorów, którzy tym się zajmują. Środowisko życia ludzi - od krajobrazu po podwórko - jest przedmiotem studiów, namysłu, refleksji legislacyjnej, pilnowania tych regulacji. Żeby w przepisach było, jak trzeba, a potem, żeby były dobrze rozumiane i egzekwowane.

Do tego wszystkiego potrzebujemy armii urzędników.

Zgoda. Bez armii urzędników i dobrych prawnych regulacji, nie będziemy mieć dobrej przestrzeni. Aby zapewnić dobrą przestrzeń, musimy posiłkować się silnie usytuowaną instytucją w obrębie machiny państwowej. I urzędnicy muszą być państwowi, nie samorządowi.

Dlaczego?

Mamy teraz powiatowe inspektoraty nadzoru budowlanego w ramach samorządów i to nie działa. Ogrom samowoli budowlanej widać gołym okiem, np. na Podhalu, gdzie znane powiedzenie głosi, że prawo budowlane się tam nie przyjęło. I nie słyszałem o wielu nakazach rozbiórki. Powiatowi urzędnicy są po prostu za mocno uwikłani w relacje z lokalnymi graczami. Przepisy to mętna woda, a ich realizacja jest jeszcze gorsza. Dyscyplina w karaniu i nakazywaniu rozbiórek samowoli – żadna. Także jakość planowania się nie zmieniła. Jesteśmy mistrzami świata pod względem nieostrości i dbania tylko o indywidualne interesy. I tak było zarówno przed 1989 rokiem, jak i później. Władza ludowa dbała o „swoich” urzędników, decydentów i obowiązywała zasada, że „przepisy przepisami, a my musimy robić swoje”. Plany przestrzenne podporządkowywano decyzjom politycznym. Niestety te zasady przetrwały okres transformacji nadzwyczaj dobrze.

Foto: Jakub Orzechowski / Agencja Gazeta

To ostra diagnoza i cios w stronę samorządów, które w powszechnej opinii są uważane za sukces transformacji ustrojowej.

Około 70 procent prezydentów, burmistrzów i wójtów ma budżet tak ustawiony, że wystarcza im do wygrania kolejnych wyborów. Jak pójdą do urn zatrudnieni przez nich urzędnicy, ich rodziny, a powiązani z nim biznesmeni dołożą się do kampanii, to praktycznie nie ma możliwości zmiany władzy. Tak, jeśli się nie mylę, ocenia sytuację jeden z twórców tego ustroju.

Wspomniał pan o planie Balcerowicza. Do wielu zarzutów wobec niego, pan dorzuca jeszcze jeden: chaos przestrzenny.

Nie tylko do samego planu, głównie do stojącej za nim filozofii neoliberalnej. Jeżeli ktoś mówi, że warunkiem dobrobytu i rozwoju jest wycofanie się z kontroli nad przestrzenią, to ja się z tym nie zgadzam. To równia pochyła.

Dlaczego? Jest zarobek, jest rozwój, PKB rośnie… humanistyczne odwołania do piękna i harmonii mają wygrać z ekonomią?

Przez trzy dekady dominowała błędna zasada, że własność gruntu daje prawo do jego zabudowy. Ale ten model się nawet ekonomicznie nie broni. Moja wolność jest cały czas naruszana przez wolność gospodarczą sąsiada.

Niespodziewanie duży plus. O książce "Miasto na plus. Eseje o polskich przestrzeniach miejskich"

W jaki sposób?

W znakomicie zaprojektowanym i wysoko wycenionym przez rynek miejscu, np. Żoliborzu Oficerskim, ktoś wpada na pomysł, że zrobi hurtownię. I robi ją. Przeprowadza to mrugając do urzędników, sądów; płacąc - wiadomo jak to się robi. Dostaje pozwolenie i buduje hałaśliwe i smrodzące paskudztwo, albo buduje bez pozwolenia. Ze względu na pogorszenie jakości przestrzeni, wartość okolicznych działek spada o połowę. Jeśli popatrzymy w ten sposób, to możemy bardzo konkretnie wycenić straty, jakie Polska poniosła z powodu wolności budowlanej.

Bogacenie się jednostki nie zawsze oznacza bogacenie się społeczeństwa...

I to zostaje na pokolenia, to jest nie do odrobienia. Mam szwajcarsko-niemieckich przyjaciół architektów. Oni patrzyli na przemiany w Polsce z wielką sympatią. Kiedyś jechaliśmy po 1989 roku przez Polskę, tłumaczyłem im ze wstydem, że liberalizm, wolność, akumulacja, a oni załamani. - To wbrew wszelkim zasadom ekonomii – mówili. - Brzydkie i rozproszone. Jak wy tu będziecie robić gospodarkę odpadami, infrastrukturę, jak wieś czy miasteczko się ciągnie dziesiątki kilometrów dookoła. Gdzie spojrzysz, tam dom. Wartość krajobrazu jako towaru, zniszczona. Jak dzieci do szkoły wozicie?

Jak to jak? Autem.

Te drogi trzeba zbudować, uzbroić, remontować i odśnieżać…Każdy burmistrz i wójt idzie do wyborów obiecując pozwolenia na budowę, gdzie kto chce. A spróbujcie powiedzieć komuś, żeby z auta zrezygnował. Teraz już nawet studenci w Lublinie mają po dwa auta. Dla ich wiejskich i małomiasteczkowych społeczności, to coś więcej niż środek transportu, to przedmiot dumy i awansu społecznego.

Z autami to wpadliśmy z w samonapędzającą się machinę. Więcej samochodów oznacza słabszą i mniej konkurencyjną komunikację zbiorową, a słabsza komunikacja zbiorowa zmusza w wielu miejscach do korzystania z auta. W wielu miejscowościach bez samochodu naprawdę nie da się funkcjonować.

Niestety...

Z jednej strony brakuje nam w wielu zakresach regulacji, a z drugiej architekci narzekają często na absurdalne wymagania biurokratyczne dotyczące pozwoleń na budowę...

Przygotowałem w NIAiU wniosek do Ministerstwa Rozwoju, żeby zredukować zakres projektu budowlanego wymaganego do pozwolenia na budowę tylko do zagospodarowania terenu i architektury. Dziś projekt to musi być dziewięć tomów dokumentacji na jeden budynek. Z czego siedem tomów do wyrzucenia, bo to instalacje, klimatyzacje, wentylacje, które i tak na końcu są całkowicie zmienione. Zostaje tyko architektura i zagospodarowanie terenu. Zresztą, też pozmieniane...

Paradoks regulacji. Brak i nadmiar jednocześnie.

Administracja produkuje administrację. Idealny inwestor dla każdego urzędnika to ten, który nie złoży wniosku, bo nie zdoła skompletować dokumentów.

Wuzetkę i pozwolenie poproszę, czyli jak zabudowano Kraków

Jak teraz nie przesadzić w drugą stronę i nie scentralizować zarządzania przestrzenią na tyle, że nie będzie się z góry dostrzegać problemów lokalnych społeczności?

Z tego co widzę, to nie chcemy i nie możemy narzucić urzędowego punktu widzenia, bo jesteśmy tylko jednym z podmiotów. Ale zmiany są niezbędne. Jestem w stałym dialogu z Ministerstwem Kultury, współpracuję przy opiniowaniu aktów prawnych dotyczących przestrzeni, które są szykowane przez rząd. Także MKiDN przygotowuje się organizacyjnie do zawiadowania nowym dla resortu obszarem i już bardzo kompetentnie działa.

Pana opinia ma znaczenie?

Jak do tej pory, ma. Trzeba jednak pamiętać, że Instytut to tylko instytucja kultury, jeden z podmiotów opiniujących. I to wcale nie najważniejszy w skali dyskutowanej problematyki. Bardzo krytycznie odniosłem się do pierwszego projektu specustawy o Mieszkaniu Plus. Mam nadzieję, że to między innymi moja opinia sprawiła, że specustawa jest całkowicie inna od pierwotnej.

Ale niedawno prezydent w końcu ją podpisał. Jest pan zadowolony z jej ostatecznego kształtu? Przeciwnicy mówią o niej: „LexDeweloper”. Budynki mieszkalne będzie można budować nawet na terenach, które wg planów zagospodarowania miały być parkami czy skwerami. Krytykuje ją m.in. Izba Architektów RP, która twierdzi, że ich argumenty nie zostały nawet wysłuchane. Taka specustawa jest nam potrzebna?

Szacuje się, że w Polsce brakuje wciąż ok. 2 milionów mieszkań. Powinniśmy budować 200 tys. mieszkań rocznie, a budujemy mniej niż połowę. Ta specustawa to pierwsza próba stworzenia narzędzia dla samorządów dla zwiększenia podaży terenów budowlanych i szybszego wydawania pozwoleń na budowę dla mieszkaniówki. Dobrze, że w ogóle jest.

Ale podoba się panu?

Nie jest doskonała, ale doskonałe są tylko te nieuchwalone ustawy… Decyzję o lokalizacji inwestycji tak czy inaczej podejmuje rada gminy. Podstawą tej decyzji jest koncepcja urbanistyczno-architektoniczna, zgodna ze studium kierunków i uwarunkowań rozwoju gminy. Koncepcje mogą sporządzać tylko uprawnieni architekci i urbaniści, jest opinia gminnej komisji urbanistyczno-architektonicznej, są minimalne standardy urbanistyczne. Obecnie skwery można zabudować na podstawie wuzetki (Decyzji o warunkach zabudowy, które wydaje się dla terenów, na których nie obowiązują miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego - dop. red.). I tak się dzieje nagminnie. Zgodnie ze specustawą musi być to zgodne z uwarunkowaniami i kierunkami rozwoju gminy, a uchwałę musi podjąć rada gminy. Przecież miejscowe plany także uchwala rada gminy, więc to decyzja na tym samym poziomie. Jak widać polemika powinna dotyczyć tego, co dzisiaj mamy: relacji do wuzetek i planów.

Obawiamy się, że korzyści w postaci większej liczby mieszkań rocznie będą nikłe albo żadne, za to potencjalne zagrożenia dla jakości przestrzeni całkiem spore...

Parę rozwiązań przepadło w procesie legislacyjnym. Chciałoby się trybu konkursowego UNESCO w wyłanianiu koncepcji, lepszych, bardziej precyzyjnie zapisanych standardów, jakościowych parametrów koncepcji... A co do skuteczności, to, może się okazać, że tych poprzemysłowych, wojskowych czy kolejowych terenów pod budowę mieszkań wcale nie będzie tak dużo i rzeczywiście ustawa spali na panewce. Uważałem, że najpierw trzeba było to dokładnie sprawdzić, zanim się rozbudziło nadzieje, ale to ministrowie robią politykę. Oni wiedzą lepiej, bo to ich kompetencje i odpowiedzialność. Może oni mają inną wiedzę niż ja. Podkreślam raz jeszcze - Instytut jest tylko jednym z wielu doradzających podmiotów i to niezbyt ważnym, w skali tego problemu. Może ewentualnie doradzać MKiDN, jak go o to poproszą, ale nie innym ministrom.

Skoro jesteśmy przy polityce, to kodeks urbanistyczny, który miał być wielkim aktem prawnym regulującym całą tę skomplikowaną machinę planistyczno-budowlaną poszedł trochę w odstawkę. Powołano do prac nad nim całkowicie nowy zespół, który od kilku miesięcy przede wszystkim sprawdza, co wypracował przez kilka ostatnich lat zespół poprzedni.

Kodeks nie poszedł do szuflady, jest w trakcie przygotowywania. My wszystkie dokumenty legislacyjne dotyczące przestrzeni dostajemy wcześnie, na poziomie uzgodnień międzyresortowych. Mamy dokumenty pierwotne i możemy je dyskutować z ministrem w zaciszu gabinetu, na poziomie uzgodnień międzyresortowych. A nie dopiero wtedy, gdy mamy ujawnionych 160 interesariuszy. To ważne, bo trzeba wiedzieć, że zupełnie inaczej się rozmawia z autorem ustawy przed publikacją projektu, a inaczej po. Potem autor, jak wiemy, z zasady musi bronić swoich tez atakowany z lewa i prawa, bo mu się materia legislacyjna wysypie. Prace nad kodeksem trwają więc w małym zespole ekspertów przy MIiR. Wiem od prezesa SARP-u Mariusza Ścisło, który w pracach tych bierze udział, że można dotychczasowy kierunek prac odebrać pozytywnie. Czekam z oceną na pierwszą edycję materiałów. Ale od projektu do uchwalenia długa droga.

Jak pan się dogaduje z premierem Glińskim?

Premier Piotr Gliński wykazał osobiście wielką determinację przy powoływaniu NIAiU i uważa edukację kulturalną w tym estetyczną za niezwykle ważną sprawę. Ale powiedział, że to trudne, że to zadanie na pokolenia. Że trzeba zmieniać świadomość całych pokoleń. Chyba coś w tym jest. Naród przywykł do bałaganu, pokochał swój śmietnik. Andrzej Stasiuk w książce „Życie to jednak strata jest” napisał kapitalną rzecz: że jemu się ten bałagan podoba. Że w Austrii na to uporządkowanie to rzygać mu się chce. A u nas reklamy, garaże, ogrodzenia, bałagan. Żywioł. Nasze. Prawdziwe. Szczere. W takiej sytuacji nawet najlepszy kodeks „się nie przyjmie”. Jak na Podhalu.

Pan tego tak nie odbiera?

Nie, ja się w Polsce czuję, jakby mi ktoś coś zabrał. Na Podhale jadę i widzę to paskudztwo oblepiające wspaniałą Naturę… To zostanie już na wieki.

Foto: Marek Podmokły / Agencja Gazeta

Pytanie, czy ktoś potrafi odczuwać proces deprywacji. Jeśli wie, że stracił, to mu szkoda. Ale nie każdy wie...

Może też być odwrotnie, że Stasiuk tak ma dlatego, że mieszka w Beskidzie Niskim, ma wielkie wspaniałe pola i lasy z drewnianym tradycyjnym domem i na co dzień tego śmietnika nie widzi, tylko drzewa i pagórki. Może dla niego to orient, jak jedzie polskimi drogami? A jakby mu ktoś wybudował pod oknami paskudną hurtownię, to by zmienił zdanie?

Trzeba mu przyznać, że jest w opowiadaniu o polskiej przestrzeni konsekwentny. Już wiele lat temu napisał wspaniały felieton o Licheniu, jako kwintesencji polskości wyrażonej w architekturze

Tak, mówi też z przekąsem, że „co nam jakiś wykształciuch z miasta będzie mówił, jak mamy mieszkać”. Ta mentalność z Polakiem na zagrodzie to amalgamat wielu rzeczy. Często mówię, że owa wolność jest w polskich genach. Stasiuk, jako jeden z największych współczesnych pisarzy, jest medium. Mówi głosem ludu. Ale z drugiej strony, jak ten lud jedzie za granicę, do Czech chociażby, to uważa, że ładniej tam jest.

Jaki ma pan roczny budżet?

Waha się w granicach od 4 do 6 mln złotych. To minimum, żeby taka instytucja mogła działać. Pozwala na przygotowanie np. mini grantów na publikacje, monografie czy wystawy. Jedną z ambicji instytutu jest stworzenie platformy elektronicznej, gdzie mogłyby zaistnieć wszystkie instytucje, nawet pojedyncze osoby, które przestrzenią się już zajmują. Zaczynając od czystej informacji o jakichś wydarzeniach. Chciałbym, aby każdy wiedział, że na NIAIU znajdzie przyjazne miejsce. I nikt nie będzie pytał, czy prawak czy lewak, bo nas, ludzi zajmujących się przestrzenią, jest za mało, żeby się dodatkowo dzielić.

No właśnie - zastanawiamy się cały czas, jak to możliwe, że prawicowy PiS zgodził się na powołanie instytucji, która działa w przestrzeni zarezerwowanej politycznie do tej pory przez lewicę, i to raczej tę pozaparlamentarną, i przez ruchy miejskie.

Przestrzeń wspólna jest zarezerwowana dla całego społeczeństwa. Przestrzeń Polski jest jedna. Podobnie jak do poprzedniej pani premier, poszedłem też do premiera Piotra Glińskiego z tym samym komunikatem o tym, że przestrzeń jest wartością wspólną, że musimy mieć tego powszechną świadomość, że środowisko przestrzenne ma wpływ na nasze funkcjonowanie, nawet na zdrowie psychiczne. Przestrzeń sama się nie obroni. Nie jestem deterministą i nie będę przekonywał, że uporządkowana przestrzeń wytwarza automatycznie dobrą osobowość, ale niewątpliwie jest jednym z istotnych czynników sprzyjających rozwojowi takiej osobowości. To dotyczy wszystkich grup wiekowych i obszarów społeczeństwa. Nie trzeba tego odkrywać, w Europie, Skandynawii i nie tylko napisano o tym całe tomy. No więc poszedłem, powiedziałem, złożyłem dokumenty. I po kilku miesiącach zaproszono mnie na spotkanie i powiedziano: „proszę zrobić to, co pan napisał”. No i wzięliśmy się do roboty z całym zespołem. To oni, młodzi, utalentowani, ofiarni i obiecujący tworzą Instytut. Proszę zresztą zajrzeć na naszą stronę internetową.

I teraz chcielibyście Polaków nauczyć znaczenia dobrej przestrzeni?

Taki jest jeden z celów naszego działania w sferze dydaktyki. Potrzebny jest przedmiot, który będzie zawierał elementy historii estetyki jako części kultury. Jednym z elementów kultury ogólnej jest kultura przestrzeni. Mamy kontakty z Politechniką Krakowską, z profesor Grażyną Sznajder-Skalską, która przygotowywała m in. podręczniki dla szkół. Mazowiecka Izba Architektów ma podręcznik wzorowany na irlandzkim podobnym projekcie edukacyjnym. Już rozmawiamy także z twórcami tego pomysłu. Mamy wzory. Zadaniem będzie dotrzeć z poziomu premiera od resortu edukacji i sączyć to w strukturę szkół – dwie godziny w tygodniu nauki o kulturze, od podstawówki po maturę.

Tyle godzin to mamy tylko języka polskiego i religii przez 12 lat edukacji.

Jeżeli nie będziemy dzieci i młodych ludzi uczyć kultury, to nigdy ten kraj nie będzie europejskim krajem. Inni mieli szanse przerobić to przez czas, kiedy my byliśmy w niewoli. Oddychają kulturą łacińską, mają inny poziom elit, wykształcenia i dydaktyki. Nie mówię oczywiście już tylko o architekturze i urbanistyce. O pozycji kultury jako takiej. W Finlandii najwyższym prestiżem cieszy się zawód nauczyciela. Inaczej uczy się z takiej pozycji o znakomitej rodzimej fińskiej architekturze. Chcemy, aby pojawiła się kultura budowania - na wysokim poziomie funkcjonalnym i przestrzennym. Żeby ludzie byli tego świadomi i tego oczekiwali. Mogę podjąć inną decyzję i mieć niebieski dach, jak wszyscy dookoła mają czerwony. Ale powinienem mieć świadomość, że robię sobie bałagan w głowie i krzywdę sąsiadom. Nie tylko psychiczną, ale też ekonomiczną, obniżając wartość ich domów.

Ludzie będę lepsi, jak dookoła będą mieli lepszą przestrzeń?

Może chociaż będą odrobinę bardziej szczęśliwi. Mogę powtórzyć za mistrzem Zen, którego pytano kiedyś, dlaczego zajmuje się ogrodami i tworzy piękne przestrzenie. - Bo woda, którą pije krowa, zamienia się w mleko. Ta sama woda, którą pije żmija, zamienia się w jad – odpowiedział mistrz. Więc przestrzeń, która nas otacza ma znaczenie.

Chcesz być na bieżąco z najważniejszymi informacjami dnia? Polub Onet Wiadomości na Facebooku!