Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen de directe democratie in Zwitserland en de VS?

‘In Zwitserland bestaat het referendum ook op federaal niveau, in de VS niet. In Zwitserland worden referenda meestal gebundeld op vier stemdagen per jaar, terwijl er in de Verenigde Staten maar één stemdag is per twee jaar. Daardoor krijgen Amerikaanse burgers veel meer voorstellen tegelijk te verwerken dan Zwitserse, en dat heeft nadelen. Een ander belangrijk verschil zit in het proces van het volksinitiatief. In tegenstelling tot de VS is er in Zwitserland veel meer interactie tussen de initiatiefnemers, de burgers en het parlement.’

Hoe verloopt die interactie in Zwitserland?

‘Het volksinitiatief wordt ingediend bij de regering. Die bestudeert en beoordeelt het initiatief en moet een inschatting maken van de wettelijke en fiscale gevolgen. Dan gaat het initiatief naar het parlement, daar wordt het voorstel ook behandeld. Het parlement heeft de mogelijkheid het voorstel geheel of gedeeltelijk over te nemen. Daardoor ontstaan er vaak onderhandelingen tussen parlement en initiatiefnemers. De initiatiefnemers kunnen akkoord gaan met een parlementair compromisvoorstel en hun voorstel vervolgens intrekken, of ze kunnen het handhaven. Als zij eraan vasthouden, wordt hun voorstel in het referendum aan de burgers voorgelegd. Daarbij heeft het parlement weer het recht een tegenvoorstel te doen. In feite krijg je dan een drievoudige vraagstelling. Dat is heel slim uitgedacht: “Accepteert u het voorstel van de burgers, ja of nee?” “Accepteert u het voorstel van het parlement, ja of nee?” Omdat je twee keer ja kunt stemmen, volgt een derde vraag: “Ingeval beide een meerderheid krijgen, welke heeft dan uw voorkeur?” Na één ronde komt er op deze manier altijd voor een van de opties een absolute meerderheid. Het nadeel van dit systeem is wel dat het meer eisen stelt aan burgers. In Zwitserland is dit pas na vele decennia van ervaringen ingevoerd.’

Waarom is dit systeem slimmer dan in de VS?

‘In de VS vindt zo’n uitgebreid proces niet plaats. Je haalt handtekeningen op en dan volgt direct een stemming onder de bevolking. Het voorstel wordt niet behandeld door het parlement of de regering, er bestaat geen recht op intrekken van je voorstel, er vinden geen onderhandelingen over alternatieven plaats, er kan geen tegenvoorstel worden gedaan. Het is yes or no.’