De chaos bij 50Plus tijdens de verkiezingscampagne voor de Tweede Kamerverkiezingen, afgelopen maart, was intern nog veel groter dan van buiten te zien was.

Lijsttrekker Henk Krol wist vaak niet waar en wanneer hij verwacht werd voor campagnebijeenkomsten. Toenmalig partijvoorzitter Jan Nagel besloot, in paniek „door afnemende persaandacht”, plotseling en „tegen de wil van Krol, de rest van de kandidaten” én partijleden verlaging van de AOW-leeftijd tot breekpunt te maken. Krol werd door Nagel sowieso buiten cruciale beslissingen gehouden. Ondertussen was de besteding van campagnegeld „niet transparant” en was „niet strikt helder wie de campagneleider nu was, of wat zijn precieze rol was”.

Dat blijkt uit een geheim concept-rapport van het wetenschappelijk instituut van 50Plus, in handen van NRC. De conclusies en aanbevelingen worden komende zaterdag op het congres van de partij in Zwolle met de leden gedeeld. Maar de twintig pagina’s – ze doen tot in detail onkunde, onprofessionaliteit en gebrek aan interne communicatie uit de doeken – worden niet volledig gepubliceerd. Het bestuur wil ook niet op de inhoud reageren. Partijleider Krol noemt het een „evenwichtige evaluatie”.

Concept-rapport Evaluatie Verkiezingen 50PLUS

Persoonlijk falen hoofdrolspelers

„Het bevat strategische informatie die we niet breed willen verspreiden”, zegt Richard De Mulder, voorzitter van het wetenschappelijk bureau van 50Plus en auteur van het rapport. Hij hield een enquête onder 160 betrokkenen (respons 68 procent) en interviewde 26 „sleutelspelers”, zoals kandidaat-Kamerleden en leden van het campagneteam. Meer dan partijstrategie onthult het rapport persoonlijk falen van de hoofdrolspelers.

50Plus verdubbelde bij de verkiezingen in maart van 2 naar 4 zetels, maar dit werd als „een breed gedeelde teleurstelling” ervaren. In peilingen leek 50Plus tot een maand voor de verkiezingen af te stevenen op een zetel of 10.

De terugval had vooral te maken met het zichtbare stuntelen van lijsttrekker Krol, die cijfers niet op orde had, bereid leek de waardevastheid van de AOW los te laten en het staatspensioen bovendien verwarde met de arbeidsongeschiktheidswet WAO. Uit het interne rapport blijkt dat Krol nauwelijks betrokken werd bij de financiële plannen en analyses van de partij. Hem werd door voorzitter Nagel en financieel woordvoerder Martin van Rooijen zelfs „te kennen gegeven dat zijn aanwezigheid niet gewenst was” bij een persconferentie. Een bijeenkomst die daarna volgens het rapport een „chaotische en enigszins paniekerige indruk” achterliet.

De boodschap dat het verlagen van de AOW-leeftijd een voorwaarde was om mee te doen in een kabinet zorgde er volgens het wetenschappelijk bureau zelfs voor dat 50Plus „de aandacht van en de aantrekkelijkheid voor veel redelijke ouderen verloor”.

Nagel had moeten luisteren

Het is volgens het rapport „gemakkelijk genoeg personen aan te wijzen die in de campagne tekort zijn geschoten”. Voorzitter Nagel bijvoorbeeld, die „meer had moeten luisteren” en voorman Krol, die „geen antwoord had moeten geven over een onderwerp waarover hij nog onvoldoende kennis bezat en geen breekpunt had moeten accepteren wat hij noch de fractie wilde”. De meeste zorgen heeft het wetenschappelijk bureau echter over „het draagvlak onder de leden”.

De actieve leden van de partij voelden zich op verschillende momenten „buitengesloten”, blijkt uit het rapport. Zo was er geen inspraak bij het opstellen van de kandidatenlijst, waarop bekende Nederlanders die nog maar net lid waren hoge posities kregen. Door gebrekkig overleg tussen het campagneteam en de regionale afdelingen was „de inzet van kandidaten suboptimaal” en stonden de vele vrijwilligers „aan de kant”.

Op dit moment bereidt 50Plus zich voor om voor het eerst, in 23 gemeenten, mee te doen aan de lokale verkiezingen. Die worden volgend jaar gehouden, maar in een verschillende gemeenten is de deelname, en het succes daarvan, door onderling gedoe zeer onzeker. In Venlo, Almere en Amsterdam zijn leden opgestapt nadat onenigheid was ontstaan over de kandidatenlijst. In andere gemeenten zijn leden voor zichzelf begonnen nadat zij van deelname onder de vlag van 50Plus zijn uitgesloten.

De afspraak dat de partij niet mee zou doen in gemeenten waar al een gezonde ouderenpartij in de raad zit, wordt niet consequent nageleefd. Zo wordt in Eindhoven en Maastricht wel geconcurreerd, maar is dat in Alkmaar verboden. Centrale sturing lijkt, opnieuw, te ontbreken.

Lees ook: Eerder dit jaar maakten we nog deze podcast over 50Plus-lijsttrekker Henk Krol.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 10 november 2017