Choć od 20 lat nie wolno spalać śmieci w domowych piecach, a od niedawna - gorszych gatunków węgla, to Polacy niewiele sobie z tego robią. Aż 80 proc. gmin nie posiada skutecznego systemu kontroli. Temat kontroli i egzekucji prawa antysmogowego to wielki nieobecny rządowych działań dla poprawy jakości powietrza - czytamy w raporcie Polskiego Alarmu Smogowego

Tylko 1 na 300 osób czytających ten artykuł wspiera nas darowizną. Możesz to zmienić...

Raport Polskiego Alarmu Smogowego „Poza kontrolą – analiza systemu kontroli palenisk domowych” alarmuje, że w Polsce praktycznie nie działa kontrola tego, co spalamy w domowych piecach i kotłach. Choć główny nacisk w raporcie położono na nieprzestrzeganie zakazu spalania odpadów, to widać, że z kontrolą przestrzegania uchwał antysmogowych jest generalnie słabo.

Badaniami objęto 106 gmin z czterech województw: łódzkiego (25 gmin), małopolskiego (28 gmin), śląskiego (28 gmin) i mazowieckiego (25 gmin).

„Wydawać by się mogło, że 20 lat po wprowadzeniu ustawowego zakazu spalania śmieci w domowych piecach czy kotłach, procedury kontrolne w tym zakresie powinny być bardzo dobrze rozwinięte i wdrożone. Niestety, tak nie jest” – czytamy w opracowaniu.

Palenie śmieciami naprawdę szkodzi

Zgodnie z prawem, w domowych piecach i kominkach nie wolno spalać m.in. gazet, książek, ubrań, foliówek, plastikowych butelek i lakierowanego drewna. I – czego zakazały ustawy antysmogowe w niektórych województwach – miału i mułu węglowego, a także tzw. flotokoncentratu.

Ale to nie przeszkadza Polakom robić tego dalej – z różnych powodów.

Skala zjawiska nie jest wcale mała. Problem ze smrodem od spalanych śmieci zgłasza ponad połowa (53 proc.) mieszkańców badanych gmin.

Skutek jest taki, że to, co wydobywa się z kominów, stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia. To m.in. rakotwórczy benzo(a)piren, ale tez też metale ciężkie, cyjanowodór i dioksyny. Nie wspominając o pyłach zawieszonych PM10, PM2.5 i PM1 – głównych składnikach smogu.

80 proc. gmin bez skutecznej kontroli

„Największy problem z kontrolą palenisk domowych i egzekucją przepisów jest w gminach gdzie nie ma straży miejskiej” – piszą autorzy raportu. Czyli w ok. 80 proc. polskich gmin – to najczęściej gminy miejsko-wiejskie oraz wiejskie.

Brak straży miejskiej (bądź gminnej) wprost przekłada się na liczbę przeprowadzonych kontroli. I tak, w 2017 roku, w gminach, które mają straż, przeprowadzono ok. 44 tys. kontroli domowych palenisk. Natomiast w gminach bez straży zaledwie 650.

Autorzy raportu zauważyli również, że gminy gdzie nie ma straży, w zasadzie nie wystawiają mandatów za palenie śmieciami.

Średnia ilość mandatów w ciągu roku w statystycznej gminie wiejskiej to zaledwie… pół mandatu.

W gminach miejsko-wiejskich też nie jest dobrze, bo średnia liczba to 5 mandatów. Zaś w 18 proc. gmin w 2017 roku w ogóle nie przeprowadzono kontroli.

„W zestawieniu z danymi statystycznymi, z których wynika, że ponad 50 proc. mieszkańców wsi zauważa proceder spalania śmieci w swojej okolicy, pokazuje to, że system kontroli palenisk domowych w gminach, które nie posiadają straży gminnych praktycznie nie istnieje” – czytamy w raporcie.

W takiej sytuacji – przekonują autorzy – kontrole nie pełnią żadnej funkcji odstraszającej. Ich brak jest więc jawnym przyzwoleniem na palenie śmieciami. Zakaz zostaje na papierze.

40 proc. łamiących prawo unika kary

Dodatkowym problemem jest to, że kontrole w większości gmin miejsko-wiejskich i wiejskich prowadzą urzędnicy w godzinach pracy. Tak jest w 80 proc. gmin.

To jest całkowicie nieskuteczne, ponieważ:

kontrole to tylko jeden z obowiązków urzędników i nie są traktowane przez nich priorytetowo;

przeprowadza się je w godzinach pracy urzędów (zwykle: 7-8 albo 15-16), a ludzie palą śmieciami w innych godzinach – trudno więc złapać kogoś na gorącym uczynku;

urzędnicy nie mogą wystawiać mandatów, dlatego „kontrole mają zazwyczaj charakter informacyjno-edukacyjny”, sprawy rzadko trafiają do sądów;

w mniejszych miejscowościach kontrolerzy pozostają w relacjach rodzinno-towarzyskich z kontrolowanymi – bo są np. ich krewnymi.

Okazuje się jednak, że nawet posiadanie straży miejskiej nie gwarantuje skutecznej kontroli zakazu palenia śmieciami.

Przyczyny to:

zbyt mała liczba funkcjonariuszy;

chaotyczność kontroli;

brak sprzętu do badania jakości węgla i drewna spalanego w domach;

brak pieniędzy na badanie próbek popiołu z pieca;

niechęć do wystawiania mandatów, a także zbyt niskie kary.

„Znaczna część kontroli, pomimo stwierdzenia wykroczenia na miejscu, nie kończy się nałożeniem mandatu karnego, a jedynie pouczeniem” – piszą autorzy raportu.

Podają, że wśród blisko 5 tys. przypadków wykrycia spalania odpadów, wystawiono tylko ok. 3 tys. mandatów.

Co proponują autorzy raportu? Uwolnienie urzędników od kontrolowania palenisk. „Kontrole powinny być realizowane przez odpowiednio przeszkolone służby mundurowe”.

Cały raport można pobrać i przeczytać na stronie Polskiego Alarmu Smogowego.

OKO sprawdza, czy politycy ratują świat przed katastrofą klimatyczną.

Wesprzyj nas, też chcemy przeżyć. Wspieram