Aankomst van Sinterklaas in een Brabants dorp, in de buurt van Veldhoven, rond 1900. Sinterklaas ziet er een beetje vreemd uit, met zijn vooruitstekende baard en zijn vlakke, donkere gezicht; misschien wel geschminkt. Zwarte Piet ziet er helemaal curieus uit: als een schoorsteenveger. Draagt hij een masker of is hij zwart gemaakt?

De foto is genomen lang voor de televisie Sinterklaas gelijkschakelde, in de tijd dat er allerlei lokale varianten op dit midwinterfeest bestonden, met eeuwenoude, zelfs voorchristelijke wortels. De ‘piet’ op de foto heet Sjaak Sjoer (of Sjaksjoer), een Brabantse variant die ook bijvoorbeeld op Curaçao en in Haarlem voorkomt. Namens Sinterklaas deelt hij de straffen uit. De bange Brabantse kinderen zongen: „O, Sjaak Sjoer mee oew zwart gezicht/ En we sluiten de deur toch lekker dicht.” Later in de eeuw werd hij ingelijfd in het pietengilde, als hoofdpiet.

Ook in bijvoorbeeld Heerenveen nam Sinterklaas een schoorsteenveger mee, Hansje Pik of Pikkie. En zelf verscheen de Sint ook wel eens als beroete schoorsteenveger, als ‘Zwarte Klaas’. De schoorsteenveger verwijst naar de schoorsteen, de verbintenis met de geestenwereld, de wereld van de voorouders. Roet op het gezicht was een goedkope vermomming, maar roet brengt ook geluk of vruchtbaarheid.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 17 november 2018