Een pilletje op een festival of een lijntje coke tijdens het uitgaan. Dat de productie van deze partydrugs gepaard gaat met milieuvervuiling en criminaliteit, weten veel jongeren wel. Maar in hoeverre voelen ze zich ook verantwoordelijk voor die problemen? Het Trimbos-instituut heeft dat nu onderzocht. "Het blijkt dat jongeren die problemen echt heel erg vinden. Vooral als het gaat om de aantasting van het milieu in binnen- en buitenland", zegt onderzoeker Ferry Goossens. "Maar als je dan vraagt: ga je minderen of stoppen met het gebruik van drugs, dan zijn ze toch wel wat terughoudender." Het Trimbos-instituut sprak met zo'n 750 mensen tussen de 18 en 35 jaar. Allemaal gaan ze regelmatig uit en bezoeken ze festivals, en driekwart van hen gebruikt wel eens drugs. Ze kregen stellingen voorgelegd over milieuschade (van gedumpt drugsafval in Nederland tot ontbossing in het buitenland) en drugscriminaliteit.

Harde en gewelddadige wereld Het onderzoek sluit naadloos aan bij de actualiteit. Vorige week werd de advocaat van de kroongetuige in het proces tegen drugscrimineel Ridouan Taghi vermoord. De zoveelste geweldsexplosie vanuit de drugswereld, die de discussie over de verantwoordelijkheid van gebruikers weer doet oplaaien. Eerder spraken korpschef Erik Akerboom en minister Ferd Grapperhaus van Justitie en Veiligheid drugsgebruikers al aan op hun verantwoordelijkheid. "Achter dat onschuldig lijkende lijntje of pilletje zit een harde en gewelddadige wereld. Maak gebruikers bewust van het systeem dat ze nu in stand houden", zei Akerboom in april vorig jaar.

Dit artikel bevat een video. 5:23 Wel meer bewustzijn, maar nog geen 'drugsschaamte'

Een campagne zou een middel kunnen zijn om jongeren bewust te maken van de milieuschade en criminaliteit die drugs met zich meebrengen, en hen te wijzen op hun eigen verantwoordelijkheid. Maar uit het Trimbos-onderzoek blijkt dat zo'n campagne vooral zou aanslaan bij niet-gebruikers.

Net als in andere westerse landen is cannabis in Nederland de meest gebruikte illegale drug, blijkt uit onderzoek van Trimbos over 2018. Bijna een kwart van de volwassenen gaf in 2018 aan ooit wel eens hasj of wiet te hebben gebruikt. Het aantal volwassen Nederlanders dat ooit xtc heeft gebruikt, ligt op 8,4 procent. Dat is vergelijkbaar met een jaar daarvoor, maar wel een significante stijging ten opzichte van 2015, toen het gebruik op 7 procent lag. Nederland steekt ver uit boven andere Europese landen in het percentage inwoners dat ooit in het leven en in het afgelopen jaar ecstasy gebruikte: bijna een kwart van de 20-24-jarigen en bijna één op de vijf 25-29-jarigen.

Jongeren die geen drugs gebruiken denken dat zo'n campagne hen ook daadwerkelijk van de drugs kan afhouden, vertelt onderzoeker Goossens. Voor jongeren die al drugs gebruiken is die stap veel moeilijker. "Maar zo'n campagne is nog niet eerder ingezet, dus het is de moeite waard om het te proberen." Goossens denkt dat er vooral bij de nieuwe generatie winst te behalen valt. "De jongeren van nu zijn heel milieubewust. Ik denk dat als we hen laten zien wat voor schade de productie met zich meebrengt, dat ze zich nog wel eens twee keer achter de oren krabben voordat ze een pil slikken."

Legalisering Nieuwsuur is naar aanleiding van het Trimbos-onderzoek ook zelf in gesprek gegaan met een diverse groep jongeren. De meeste gebruiken weleens drugs en zijn zich bewust van de ellende die drugshandel met zich meebrengt. Toch betwijfelen sommigen of 'drugsschaamte' een verschil zal maken. "We zijn ons ook allemaal bewuster geworden van de schade van vliegen, maar dat betekent uiteindelijk dat heel veel mensen gewoon met een schuldgevoel in het vliegtuig zitten in plaats van dat ze de trein pakken", zegt een jongen. "Als bewustwording niet leidt tot actie, dan heb je er toch ook niks aan?" Ook vinden ze het niet eerlijk dat er nu vooral naar de gebruikers wordt gewezen als schuldige. Als het gaat om drugscriminaliteit heeft de overheid ook een verantwoordelijkheid, vinden sommige jongeren. Ze pleiten voor regulering en legalisering. "Door drugs in de illegaliteit te houden, houdt de overheid het systeem in stand."

“ Als de drugsgebruikers ermee stoppen dan is het opgelost, zegt de overheid. Maar zo eenvoudig werkt het niet. Ton Nabben, drugsonderzoeker HvA