Aan de heer Frank van Hoorn, hoofd mediarelaties Shell Nederland

Staat u mij toe, in dankbaarheid voor de email die u stuurde naar aanleiding van mijn vorige column, via deze open brief mijn zorgen kenbaar te maken over uw bedrijf, Shell.

U maakt bezwaar. Omdat ik benoem dat Shell al decennia weet van destructieve klimaatverandering. Maar er alles aan doet om (serieuze) oplossingen te voorkomen. En omdat ik erop wijs dat Shell via een ‘samenwerking’ met de Rotterdam School of Management (RSM) van de Erasmus Universiteit het recht kreeg om het curriculum en de profielen van Bachelor- en Masterstudenten te ‘beïnvloeden’. „Is dat uw onderbouwing van deze nogal verregaande beschuldiging?”, schrijft u twee keer, wijzend op mijn bronnen: een onderzoeksartikel van de Correspondent en een artikel in deze krant van de moedige jonge man die het RSM-schandaal aan het licht bracht.

Soit. U bent tenslotte belangenbehartiger van Shell. In deze open brief zal ik ook eenmaal belangenbehartiger zijn. Van Nederlandse belastingbetalers. Van Groningers. Van Nigeriaanse boeren. Van jongeren. Vier vragen daarover, als ik mag:

1) In Nederland maakte uw bedrijf 0,5 miljard dollar winst. Toch betaalde Shell geen winstbelasting in Nederland. Vanwege ‘fiscaal compensabele verliezen’. Maar welke dat precies zijn, weigert u kenbaar te maken Is dat uw onderbouwing voor deze nogal verregaande belastingontwijking? Een luxe die Nederlandse MKB’ers zich niet mogen permitteren.

2) Shell is voor de helft eigenaar van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). De schade die de NAM heeft aangericht in Groningen is met geen pen te beschrijven. NAM ging in hoger beroep om geen smartengeld te hoeven betalen aan de Groningers die, zoals een persrechter het in 2017 zei, „behalve scheuren in hun huis ook scheuren in hun ziel” hebben gekregen door de gasboringen. Nog dagelijks komen er schademeldingen binnen. Toch gaat Shell een onderzoek van de Rijksuniversiteit, de gemeente en de provincie naar de toekomst van Groningen financieren. De bijeenkomsten in het kader van dat onderzoek zijn niet openbaar. Is dat alweer de verregaande manier van Shell om een belangrijk onderzoek te sturen?

3) Begin jaren negentig trekt Shell op met de Nigeriaanse dictatuur. Die onderdrukt de protesten van het Ogoni-volk. Maar het Nigeriaanse leger gaat tekeer: strafexpedities, martelingen, standrechtelijke executies. Door de activiteiten van Shell ontstonden er bovendien enorme olielekken die de manier van leven van het Ogoni-volk compleet vernietigden. Shell wil niet aansprakelijk worden gesteld worden voor die mensenrechtenschendingen, want het gaat om een dochteronderneming en de zaak zou verjaard zijn. Is dat uw onderbouwing om uw verantwoordelijkheid voor deze verregaande misdaden te ontlopen?

4) The Guardian maakte bekend dat Shell behoort tot de top 20 bedrijven in de wereld die meer dan een derde van alle broeikasgassen uitstoten. Niet alleen weten Shell en de andere oliebedrijven al heel lang tot welke vernietigende effecten hun activiteiten leiden, ze werken ook keihard tégen een oplossing. Tot en met het uitgeven van honderden miljoenen euros aan politieke lobby’s. Zijn de verregaande kortetermijnwinstbelangen van uw bedrijf dan echt belangrijker dan de toekomst van jongeren?

Ik zie uit naar uw reactie.

Hoogachtend,

Zihni Özdil

Zihni Özdil is historicus en schrijft wekelijks een column op deze plek.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 21 december 2019