Het is onzeker of mensen die een arbeidsongeschiktheidsuitkering aanvragen bij het UWV over een paar jaar eerst nog medisch worden gekeurd door een UWV-arts. De Nederlandse vereniging voor verzekeringsgeneeskunde (NVVG) vermoedt dat de overheid bezig is de verzekeringsartsen buitenspel te zetten.

De angst hiervoor ontstond vorig jaar zomer. Minister Koolmees (sociale zaken) meldde de Tweede Kamer toen dat de achterstanden bij de medische herbeoordelingen van arbeidsongeschikten niet verder mochten oplopen. De voorraad werk moest slinken. Lukte dat niet dan zouden ‘onorthodoxe maatregelen’ volgen.

Later liet de minister in antwoorden op Kamervragen vallen dat wellicht ook andere mensen dan artsen verantwoordelijk kunnen worden voor de inschatting of iemand nog kan werken. Koolmees zit ermee in zijn maag dat er zoveel mensen op een medische beoordeling wachten, puur door een tekort aan verzekeringsartsen.

Druk om harder te werken

Het UWV zette ondertussen druk op zijn mensen om de achterstand bij beoordelingen in te lopen. Dat liep uit de hand in Groningen. Daar werden medisch verpleegkundigen ingezet om te oordelen of mensen die al lang een arbeidsongeschiktheidsuitkering hebben tot aan hun pensioen een WIA-uitkering mogen ontvangen, ontdekte ‘RTL Nieuws’. Een beslissing die nu alleen een arts mag nemen.

Er werden honderden dossiers in een paar weken tijd weggewerkt. Ontoelaatbaar, vond de minister en nu ook het UWV. De districtsmanager van het kantoor in Groningen onder wiens toezicht dit gebeurde, maakte vlak erna promotie. Hij is nu directeur services & control bij het Werkbedrijf op het UWV-hoofdkantoor in Amsterdam, blijkt uit onderzoek van Trouw.

“Je ziet dat er naar allerlei oplossingen wordt gezocht om de achterstanden weg te werken. Veel collega’s bij UWV en wij, als bestuur van de wetenschappelijke beroepsvereniging, maken zich grote zorgen over de kwaliteit”, licht verzekeringsarts Rob Kok, voorzitter van de NVVG, de vrees van artsen toe.

Nu al buitenspel

De rol van de verzekeringsarts bij het beoordelen of een werknemer tijdens zijn ziekte goed is begeleid, verdwijnt ook. Vanaf 2021 is dat aan de bedrijfsarts, besloot Koolmees vorig jaar. “Wij controleren dus niet meer”, reageert Kok. Nu toetst het UWV nog of een werkgever zich voldoende heeft ingespannen om een zieke werknemer weer arbeidsfit te krijgen. Als dit niet het geval is, kan de werkgever een boete krijgen.

UWV toetst dat jaarlijks circa dertigduizend keer. In ruim 10 procent van de gevallen deelt het UWV een sanctie uit. Meestal vanwege een gebrekkige inspanning van de baas, soms doordat de bedrijfsarts een verkeerde medische inschatting heeft gemaakt. Dan zegt de bedrijfsarts bijvoorbeeld dat iemand nog tien uur kan werken, terwijl de verzekeringsarts meent dat twintig uur wel moet lukken. Straks is het oordeel van de bedrijfsarts leidend.

Glijdende schaal

Om ervoor te zorgen dat de opvattingen van bedrijfsartsen vaker overeenkomen met die van verzekeringsartsen worden ze bijgeschoold. Het kabinet trekt 10 miljoen euro uit voor deze ‘kwaliteitsverbetering’. Kok: “Hiermee wordt de verzekeringsarts van het UWV dus al uit het proces gehaald.”

De NVVG en ook de vakbond voor verzekeringsartsen, Novag, vrezen een glijdende schaal. Kok: “Wij zijn bang dat straks ook de bedrijfsarts gaat beoordelen of iemand wel of niet nog mogelijkheden voor werk heeft. Ik voorspel dat het aantal uitkeringen in de WIA dan sterk gaat toenemen.”

(Interview met NVVG-voorzitter Rob Kok onder de foto)

Rob Kok, voorzitter van de NVVG: ‘Wij zijn de poortwachter van de sociale zekerheid’. Beeld Arie Kievit

Rob Kok: We zijn geen poppetjes die zomaar vervangbaar zijn

Er is een tekort aan verzekeringsartsen én aan bedrijfsartsen. Het lijkt of de overheid daarvoor een oplossing in gedachten heeft, zegt Rob Kok, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Verzekeringsgeneeskunde (NVVG). “Het wordt of het einde van de verzekeringsarts binnen de sociale zekerheid of we gaan samen met de bedrijfsartsen. Dan maakt de overheid er één sector van.”

Kok is even stil van zijn eigen conclusie. De NVVG ziet de toekomst niet rooskleurig tegemoet. Terwijl het werk van een verzekeringsarts zo belangrijk is, zegt hij. “We zijn geen poppetjes die zomaar vervangbaar zijn. We hebben na de studie van basisarts nog vier jaar opleiding gevolgd. We kunnen veel meer dan kijken of iemand recht heeft op een uitkering.”

Wat doen verzekeringsartsen? Kok: “We kunnen over het herstel van iemand meedenken, een diagnose nog eens onder de loep nemen in overleg met een huisarts of orthopeed. Bekijken of het slim is om een knie-operatie te ondergaan, met daarbij de blik op werk. Ons doel is kijken hoe mensen maximaal kunnen blijven werken. Als je mensen buiten het arbeidsproces houdt, worden ze vaker zieker dan beter.”

Hogere lonen

Als het zo’n mooi vak is, waarom is er dan zo’n tekort aan verzekeringsartsen? Kok: “Dat zou ook niet hoeven. Er zijn elk jaar genoeg nieuwe basisartsen die zich melden. Meer dan honderd. Maar als ze opgeleid zijn, blijven ze vaak niet. Een verzekeringsarts verdient veel minder dan andere gespecialiseerde artsen. Er wordt dus al snel door anderen aan deze artsen getrokken, bijvoorbeeld door verzekeraars die veel hogere lonen geven.”

Belangrijker is iets anders. Kok: “Bij UWV kan je niet voldoende autonoom werken. Dat staat de jonge artsen tegen. Het is een fantastisch vak, maar door de grote druk vanuit het management bestaat het werk steeds vaker alleen uit kijken of iemand wel of geen uitkering krijgt. Er is geen tijd voor al het andere. Het werk is dus een beetje kaal. Als een arts bezig is met optimale begeleiding, begint een UWV-manager direct over de tegenvallende productie die je draait.”

Om de productie te verhogen, wordt gewerkt met taakdelegatie: een medisch secretaresse helpt de arts dan met de administratie, of een medisch verpleegkundige springt bij. Toch werkt maar een klein deel van de verzekeringsartsen zo. Kok: “Dat komt doordat het UWV dan direct een hogere productie eist. Ze moeten veel harder werken zonder dat daar financieel wat tegenover staat.”

Stil bij UWV

Ondertussen loopt de voorraad dossiers van zieke werknemers verder op. Er is ook druk vanuit het ministerie op het UWV om het aantal medische beoordelingen omhoog te krikken, weet Kok. “Ik zou het waarderen als het UWV zou zeggen: ‘Wij staan wel voor onze verzekeringsartsen, zij moeten hun werk goed kunnen blijven doen’. Maar dat gebeurt niet. Het blijft oorverdovend stil.”

Dat geluid is wel hard nodig, omdat Kok zelfs het idee heeft dat ambtenaren nauwelijks weten wat verzekeringsartsen doen. “Ik moet op het ministerie van sociale zaken zo vaak aan ambtenaren uitleggen wat ons werk precies behelst. Wij zijn de poortwachter van de sociale zekerheid. Als die functie verdwijnt, dreigt een herhaling van de jaren tachtig, toen honderdduizenden Nederlanders naar de arbeidsongeschiktheid afvloeiden.”

Kok: “Als dat is wat de minister wil - meer uitkeringen uitdelen - dan kan je zeker zonder verzekeringsartsen. Maar wij vinden het niet oké om mensen die nog best een steentje kunnen bijdragen aan de maatschappij klakkeloos te verbannen naar een eenzaam bestaan achter de sanseveria’s.”

Lees ook:

UWV moet fout rechtzetten en 2000 arbeidsongeschiktheidsdossiers opnieuw beoordelen.

Het UWV gaat bij tweeduizend mensen die zij onlangs een arbeidsongeschiktheidsuitkering tot hun pensioen heeft toegewezen, opnieuw kijken of ze daar wel recht op hebben.

Het blijft lang wachten op de UWV-keuringsarts.

Het UWV kampt met te weinig artsen. Het kabinet trekt de knip, maar dan nog is het probleem niet weg.

Verzekeringsartsen willen weg bij het UWV

De artsen van het UWV en de top van de uitkeringsorganisatie blijven met elkaar in de clinch liggen. Over de werkwijze, de werkdruk, het salaris en het tekort aan artsen.

Niet-medische begeleiders spelen voor bedrijfsarts.

Bedrijfsartsen hebben bij de ziekteverzuimbegeleider Acture nog maar weinig in te brengen. Niet-medische begeleiders, de zogenoemde casemanagers, krijgen bonussen om cliënten weer snel aan het werk te krijgen.