Panie sędzio, o co chodzi w zmianach, które chce wprowadzić PiS?

- O całkowite uzależnienie sędziów od polityków. I upolitycznienie funkcji prezesów sądów.

Na czym to miałoby polegać?

- Minister sprawiedliwości będzie mógł dowolnie odwoływać i powoływać prezesa apelacyjnego, okręgowego, a nawet rejonowego. A więc będzie on całkowicie zależny od woli ministra. Na razie jest tak, że to prezesi sądów apelacyjnych powołują prezesów sądów rejonowych. I, gdy kandydat budzi wątpliwości, minister, owszem, może go powołać, ale tylko wtedy, gdy zgodzi się na to Krajowa Rada Sądownictwa. Zmiany sprawią, że ten wentyl bezpieczeństwa zniknie - opinia Rady nie będzie już wiążąca. Minister - polityk - będzie miał wolną rękę.

Minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro (fot. Przemek Wierzchowski/AG)

To pewnie nie jest pan zaskoczony, że po Trybunale Konstytucyjnym władza wzięła na cel Krajową Radę Sądownictwa?

- Nie. Jestem zaskoczony tempem, momentem i sposobem wprowadzania zmian. Dlaczego projekt zmiany prawa o sądach poszedł do Sejmu jako poselski, a nie rządowy? Żeby uniknąć konsultacji społecznych. Krajowa Rada Sądownictwa nie zdążyła go nawet zaopiniować, a on już jest w parlamencie. Zadziwiający pośpiech, prawda?

Zadziwiające jest, że dzień wejścia do Sejmu tego projektu pokrywa się z doniesieniami mediów o zainteresowaniu CBA pana oświadczeniami majątkowymi. Analizowali je przez pięć miesięcy, a kontrola została wszczęta teraz.

- Poddam się wszelkiemu badaniu, jakie będzie potrzebne. To mój obowiązek. Ale nie rozumiem, dlaczego prokuratura wszczyna z urzędu postępowanie, w którym formalnie jestem pokrzywdzonym. Drugi raz już byłem przesłuchiwany, widać prokurator liczył, że na coś wpadnie.

Na przykład na kilkadziesiąt nieruchomości w wielu miejscach Polski.

- Widać liczą na to, że będę jeździł po tej Polsce i się bronił. To jest pewna taktyka na tych, którzy pokazują, że się nie boją. Należy ich, jak widać, zastraszyć, albo tak zająć im czas, żeby nie mieli go na wykonywanie obowiązków służbowych. Ale ja dalej będę robił swoje. Choć to nie jest przyjemne, gdy własne nazwisko pojawia się w towarzystwie nazwy instytucji antykorupcyjnej.

Tabloidy prześwietlają pana majątek - 21 działek rolnych wartych co najmniej kilkaset tysięcy złotych. "Żurek jest główną twarzą walki o przywileje kasty sędziowskiej" - to wPolityce.pl.

- A nikt nie mówi o wysokości wieloletniego kredytu, jaki mam w banku. O alimentach, które płacę. Mam trzy córki, mam zamiar pomyśleć o ich przyszłości - na razie nie jest to w Polsce karalne. Przy transakcjach nieruchomościami zawsze jest akt notarialny i jawność ksiąg wieczystych. Proszę bardzo, media mogą rozbierać moje sprawy finansowe i osobiste. Mój majątek jest przejrzysty, nie boję się. Ale cierpią na tym moje dzieci.

Rzecznik KRS Waldemar Żurek (fot. Jacek Marczewski/AG)

Pan się nie boi, a czy zwykli sędziowie, którzy będą podlegać prezesom z politycznego mianowania, mają się czego bać?

- Spełnia się czarny scenariusz. Największym zagrożeniem będzie zmiana struktury - stworzenie sądu regionalnego. Efekt? Sądy rejonowe mogą się stać oddziałami tego nowego dużego sądu, którego prezes będzie miał możliwość przerzucania podległych mu sędziów z miejsca na miejsce. Czasem o kilkaset kilometrów. W ten sposób można bardzo mocno wpływać na zachowanie sędziego. Bo przecież może przenieść sędziego, ale nie musi. Zmiana wydziałów jest w kompetencji prezesa. Czyli atrybut niezależności sędziowskiej - nieprzenaszalność - jest w myśl proponowanych zmian zagrożona.

A inne niebezpieczeństwa?

- Kolejne to wymiana doświadczonych sędziów na "swoich. Na przykład na stanowisko prezesa sądu apelacyjnego zazwyczaj trafiają sędziowie o największym doświadczeniu. Po zmianach obniżenie wymagań wobec tych sędziów sprawi, że będzie można wsadzić na ten stołek właściwie każdego. Czyli także takiego, który będzie najlepiej pasował do koncepcji politycznej władzy.

Jest też planowany system rozlosowywania spraw pomiędzy sędziów. Czyli może się zdarzyć, że jeden sędzia dostanie taką ilość roboty, że się spod niej nie wykopie. A prezes z politycznego nadania będzie mu to mógł zmienić, ale nie będzie musiał.

- Tymczasem statystyki spraw sądowych na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości są coraz gorsze. Bo minister nie ogłasza nowych etatów. A do tego część sędziów, ci, którzy mają uprawnienia emerytalne, odejdą czym prędzej z sądów, jeżeli te zmiany wejdą w życie. Może minister się ucieszy, bo obsadzi te wakaty swoimi. Ale efektem będzie to, że istniejący sędziowie mogą zostać dociśnięci pracą tak, aby nawet nie myśleć o niezawisłości. Jeżeli sędzia ma za dużo spraw, łatwo może się pomylić. I łatwo go potem ścigać. Sędzia przepracowany jest łatwiejszym celem.

Sejm podczas bloku głosowań (fot. Sławomir Kamiński/AG)

Jest też w projekcie zapis, że minister sprawiedliwości będzie mógł odwołać sędziego, jeżeli stwierdzi "szczególnie niską aktywność" tego sędziego. To bardzo ogólne sformułowanie.

- Takie otwarte przepisy powodują całkowite uzależnienie sędziów od polityków, jakimi są ministrowie sprawiedliwości. Skutki odczują na sobie prędzej czy później zwykli obywatele. Poskładać ten system z powrotem będzie naprawdę bardzo ciężko.

Czy to koniec rozdziału władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej?

- Jeżeli do tego dodamy planowane zmiany w funkcjonowaniu Krajowej Rady Sadownictwa, to już chyba tylko mogliby jeszcze wstawić działacza partyjnego na stanowisko sędziego.

Przypomnijmy: KRS ma wyłączne prawo składania prezydentowi wniosków o powołanie sędziów. Rada to 25 osób: prezesi Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawiciel prezydenta, minister sprawiedliwości, parlamentarzyści i 15 sędziów. Proponowane przez PiS zmiany skrócą kadencję tych 15 sędziów - zakończy się ona po 30 dniach od wejścia w życie nowych przepisów. Nowych członków KRS wybierze Sejm, a nie zgromadzenia sędziów. A Sejm będzie wybierał spośród kandydatów przedstawionych przez marszałka Sejmu. A marszałek ich przedstawi, opierając się na propozycji co najmniej 50 posłów. Ostateczną decyzję podejmie Sejm, czyli ta opcja polityczna, która akurat ma większość. Panie sędzio, to co wy jako Krajowa Rada będziecie w stanie zrobić po tych zmianach? Bo wygląda na to, że nic.

- Jeżeli rozmontowano bezpiecznik w postaci Trybunału Konstytucyjnego, a to się już stało, to zostają tylko trybunały europejskie. To jedyne, co sędziowie np. bezprawnie przesuwani czy odwoływani będą mogli zrobić. Warto się też zastanowić, czy wygaszanie kadencji sędziego w KRSie to nie jest sprawa dla trybunału w Strasburgu.

A czy pana sprzeciw wobec planów władz nie wynika z tego, że protestuje pan we własnej sprawie jako członek Rady?

- Moja druga kadencja dobiega końca. Zostało mi trochę ponad pół roku. Trzecia kadencja mi nie przysługuje. Więc absolutnie nie bronię żadnej "swojej" sprawy, tym bardziej, że jestem zmęczony pracą w Radzie i orzekaniem jednocześnie - bo przecież nie przestajemy być sędziami, gdy wchodzimy do Rady. Wie pan, czego bronię? Bronię instytucji niezależnego sądownictwa i kształtu naszej demokracji. Albo jesteśmy w Europie i spełniamy standardy, albo sami się z tej Europy wypychamy. Są europejskie standardy wyborów do takiego ciała, jak Krajowa Rada Sądownictwa. Kraje aspirujące do UE muszą je spełniać. A my się wycofujemy.

A TERAZ PRZECZYTAJ: Oczy zwrócone na Misiewicza. W tym czasie do Sejmu trafił ważny projekt, który wzmocni Ziobrę. Bardzo wzmocni.

Sąd okręgowy w Szczecinie (fot. Cezary Aszkiełowicz/AG)

Waldemar Żurek jest sędzią Sądu Okręgowego w Krakowie, a także członkiem i rzecznikiem Krajowej Rady Sądownictwa.

Michał Gostkiewicz. Dziennikarz magazynu Weekend.Gazeta.pl. Wcześniej dziennikarz newsowy portalu Gazeta.pl, działu zagranicznego "Dziennika" i działu społecznego "Newsweeka".