De jonge generatie is de hoogst opgeleide en meest mobiele ooit. Hoe ga je ze ervan overtuigen hier te blijven en tot haar zeventigste belastingen te betalen om de put van het vorige sociale model te dempen?

Door Peter De Keyzer, chief economist van BNP Paribas Fortis

Toen ik in het midden van de jaren zeventig werd geboren, bedroeg de Belgische overheidsschuld 56 procent van het bruto binnenlands product (bbp). De jaarlijkse productiviteitsgroei - ons collectief vermogen om per gewerkt uur steeds meer welvaart te creëren - bedroeg ongeveer 5 procent. We hadden nauwelijks schulden en we schepten rijkdom alsof het kinderspel was.

Vandaag is onze overheidsschuld meer dan 100 procent van het bbp, ondanks zowat de hoogste belastingdruk ter wereld. Onze productiviteitsgroei is gedaald tot om en bij het nulpunt. Het vermogen om die steeds moeilijker bevochten welvaart te herverdelen is daarentegen wél ononderbroken blijven stijgen. Van elke 100 euro rijkdom die burgers en bedrijven creëren, herverdeelt de overheid er 54.

Schermvullende weergave ©Frank Toussaint

Het is een illusie te denken dat de belastingdruk of het overheidsbeslag structureel kan dalen. Tussen 2010 en 2060 zal de overheid jaarlijks 8 procentpunten bbp per jaar méér uitgeven door de kosten van de vergrijzing. Met andere woorden: als we niets ondernemen, loopt het overheidsbeslag tegen 2060 op tot 62 procent van het bbp. Wie het huidige hoge overheidsbeslag zelfs nog maar ongewijzigd wil laten, mag op zoek naar besparingen ter waarde van 8 procent van het bbp. Zelfs het afschaffen van de federale overheid, de politie en het leger en het schrappen van de rentebetalingen aan onze schuldeisers zouden niet volstaan.

Sinds de jaren zeventig is de overheidsschuld per saldo dan ook niet gedaald. Sterker nog: sinds het midden van de jaren zeventig is ze zo goed als verdubbeld. De voorstanders van het status quo verdedigen het hoge overheidsbeslag en de grote belastingdruk door te verwijzen naar onze welvaartsstaat. Daar hebben ze gelijk in: ons herverdelingsmechanisme werkt bijzonder goed.

Electoraal gemarginaliseerd

De prijs die we daarvoor betalen is echter bijzonder zwaar: de activiteitsgraad op de arbeidsmarkt is zowat nergens anders lager. Of met andere woorden: nergens anders subsidieert een zo kleine groep actieven een zo grote groep inactieven. Bovendien wordt de groep die de subsidies ophoest onder de vorm van belastingen electoraal steeds meer gemarginaliseerd. Samen met de gepensioneerden zijn de babyboomers de grootste groep in het kiezerskorps. De vergrijzing en ontgroening zullen die trend alleen maar verder versterken.

Verontrustend veel ondernemers fluisteren me toe dat ze hun kinderen aanmoedigen hun geluk te zoeken in dynamischer oorden. Mensen die een bovengemiddelde bijdrage hadden kunnen leveren tot het betalen van de vergrijzingsfactuur, maar ervoor kiezen de toekomst van een ander land mee vorm te geven.

Al deze feiten zijn eigenlijk bekend. Waarom herhaal ik ze dan nog eens? Omdat we in alle analyses over de betaalbaarheid van de vergrijzing altijd één cruciaal element over het hoofd zien: de talentvolle jongeren van vandaag zijn de grote belastingbetalers van morgen. Zijn zij bereid hun deel van dit sociale contract na te leven?

De Belgische jongeren van nu zijn de hoogst opgeleide generatie ooit. Dankzij onder meer Erasmus, het internet en de globalisering zijn ze ook de meest mobiele generatie ooit. Maar ze zijn ook de generatie die de volgende jaren aankijkt tegen de zwakste groei ooit en tegen een bijzonder grote schuldenberg. Electoraal boksen ze bovendien onder hun economisch gewicht.

Diaspora

Hoe ga je hen ervan overtuigen om tot hun zeventigste hier belastingen te betalen om de put van het vorige sociale model te dempen? Als de meest getalenteerden, de meest ambitieuze en de meest productieve jongeren vertrekken, wordt de fiscale druk op de actieven die achterblijven nog veel zwaarder en dreigt een snelle neerwaartse spiraal.

Sommige lezers zullen hier afhaken en zeggen dat wat ik schets niets meer is dan een fictief doembeeld. Toch zijn er vandaag al voorbeelden. De duizenden hoogopgeleide Spaanse jongeren die richting Duitsland of Latijns-Amerika trekken. De duizenden Ierse jongeren die naar de Verenigde Staten of Australië verhuizen, op de vlucht voor de hoge overheidsschuld en het gebrek aan groei. De diaspora van hoogopgeleide Fransen die ertoe heeft geleid dat Londen vandaag de derde Franse stad is, na Parijs en Lyon.

Vooraleer iedereen in een collectieve depressie belandt: een donkere toekomst hoeft voor dit land en deze regio niet onafwendbaar te zijn. Alleen moeten we daarvoor wel dringend actie ondernemen: we hebben veel meer sterke schouders nodig

Ook in mijn kennissenkring hebben een aantal jongeren de stap al gezet. En verontrustend veel ondernemers fluisteren me toe dat ze hun kinderen aanmoedigen hun geluk te gaan zoeken in dynamischer oorden. Allemaal mensen die een bovengemiddelde bijdrage hadden kunnen leveren tot het betalen van de vergrijzingsfactuur, maar ervoor kiezen de toekomst van een ander land mee vorm te geven.

Vooraleer iedereen in een collectieve depressie belandt: een donkere toekomst hoeft voor dit land en deze regio niet onafwendbaar te zijn. Alleen moeten we daarvoor wel dringend actie ondernemen: we hebben veel meer sterke schouders nodig. We moeten dan ook de ambitie hebben een land te zijn waar sterke schouders graag willen blijven wonen en werken. Meer nog: een plek waar bij uitstek de meest getalenteerde en de meest ambitieuze mensen uit de rest van de wereld graag naartoe willen komen.