List Komisji Europejskiej otrzymali kilka dni temu minister środowiska Henryk Kowalczyk, minister inwestycji Jerzy Kwieciński, minister przedsiębiorczości Jadwiga Emilewicz, pełnomocnik ds. programu „Czyste powietrze” Piotr Woźny, a także przedstawiciele Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska oraz Banku Światowego. Do sprawy dotarła „Gazeta Wyborcza”.

Program „Czyste powietrze” nie działa

Jak czytamy, flagowy program PiS „nie kwalifikuje się do uzyskania funduszy strukturalnych”. Powód? W ciągu ostatnich kilku miesięcy eksperci KE i Banku Światowego regularnie przyjeżdżali na spotkania z przedstawicielami polskiego rządu z wytycznymi, jak należy realizować program. Domagali się uproszczenia wniosków dla mieszkańców i chcieli, by ich rozpatrywanie, a następnie przekazywanie pieniędzy na wymianę pieców i termomodernizację odbywało się przez komercyjne banki i samorządy. Jednak do tej pory postulaty te nie zostały zrealizowane.

W obecnej formie programu środkami na walkę ze smogiem rozporządza NFOŚ. I to on poprzez wojewódzkie fundusze rozpatruje wnioski o dotacje i przekazuje pieniądze mieszkańcom. A taka procedura bardzo spowalnia żmudny proces pozyskania dotacji. Efekt? W ciągu 10 miesięcy w całym kraju podpisano tylko 13 tysięcy umów. A to bardzo niewiele, bo według analiz Banku Światowego rocznie powinno być podpisywanych 400 tys. umów z mieszkańcami.

– Zarówno Komisji, jak i nam, ekspertom, chodzi o to, aby stworzyć sprawne kanały dystrybucji pieniędzy, przyjazne dla ludzi, którzy chcą skorzystać z dotacji do wymiany ogrzewania. Dziś to koszmar. Zgłaszają się do nas mieszkańcy, którzy miesiącami czekają na odpowiedź z NFOŚ, a to powinno trwać maksymalnie kilka dni. Apelowaliśmy wielokrotnie o zmianę programu, aby pieniędzmi zarządzały samorządy i banki komercyjne. Bezskutecznie – przyznaje w rozmowie z „Wyborczą” Andrzej Guła, prezes Polskiego Alarmu Smogowego.

Dlaczego resort środowiska tak bardzo chce zatrzymać program w NFOŚ? – Bo w grę wchodzą miliardy euro z Unii Europejskiej. Do tego rozmaite opłaty związane z korzystaniem ze środowiska, fundusze, w ramach których można starać się o dotacje i pieniądze budżetowe. Minister chce, by takimi pieniędzmi zarządzały jego zaufane osoby. A takie pracują w NFOŚ i wojewódzkich funduszach – mówi dziennikowi jeden z polityków PiS.

Przypomnijmy, że realizacja programu „Czyste powietrze” już na starcie okazała się porażką. Od rozpoczęcia naboru we wrześniu 2018 roku do końca grudnia wpłynęło tylko 23,5 tys. wniosków o wymianę pieców na nowsze. Dla porównania, opalanych węglem jest w Polsce ponad 3,5 mln domów jednorodzinnych, a blisko 2,2 mln jest niedostatecznie ocieplonych bądź nieszczelnych.

Z kolei, jak podał pod koniec ubiegłego roku Krakowski Alarm Smogowy, wdrożenie programu „Czyste powietrze” w województwie małopolskim przebiega bardzo wolno. Żadna z gmin nie zrealizowała więcej niż 30 proc. zakładanego planu na lata 2017-2019, a w 2017 roku udało się wymienić nieco ponad 10 tys. przestarzałych pieców. Jeśli dalsze prace będę przebiegać w tym tempie, smog zniknie dopiero za 50 lat.

Zabójczy smog

A im wcześniej pozbędziemy się smogu – tym lepiej dla naszego zdrowia. Z najnowszych badań naukowców z Katedry Kardiologii Centrum Medycznego na Uniwersytecie w Moguncji w Niemczech, w Polsce zanieczyszczenia powietrza odpowiadają za 150 dodatkowych zgonów rocznie na 100 tys. osób. Przeciętny mieszkaniec naszego kraju żyje z tego powodu prawie 3 lata krócej. Badania pokazały, że w sumie choroby wynikające ze złej jakości powietrza zabijają rocznie 58 tys. Polaków rocznie.

Główną przyczyną zanieczyszczenia powietrza w naszym kraju jest tzw. „niska emisja”, powodowana przez spalanie paliw kopalnych w piecach i kotłach. Ogrzewanie domów węglem i gazem odpowiada za 52 proc. emisji pyłu PM10 oraz za 87 proc. emisji rakotwórczego benzopirenu.