To jest zła wiadomość nie tylko dla przedsiębiorców, ale znacznie większej liczby podatników. Szeroko oprotestowany pomysł zniesienia limitu 30-krotności składek na ZUS został zapisany w projekcie budżetu na 2020 r. Ma dać rządowi dodatkowe 5 mld zł wpływów. "To uderzy w najbiedniejszych" - uważa Federacja Przedsiębiorców Polskich. Zmianom sprzeciwiają się także inne organizacje pracodawców oraz wielu ekspertów.

Rząd po cichu zapisał w projekcie budżetu na 2020 r. zniesienie limitu składek na ZUS, co uderza w pracodawców zatrudniających najlepiej opłacanych specjalistów oraz w samych podatników (jest ich ok. 300 tys.)

Kontrowersyjne zmiany krytykują wszystkie organizacje pracodawców w kraju oraz liczni eksperci

Wpływ dla budżetu z tego tytułu ma wynieść ok. 5,1 mld zł (w postaci obniżonej składki do ZUS), co stanowiłoby na przykład połowę wydatków na 13. emeryturę

Co więcej, działania rządu można określić jako chaotyczne. Na jednej stronie uzasadnienia do projektu przyszłorocznego budżetu rząd pisze, że największym zagrożeniem dla niego jest zaognienie sytuacji na rynku pracy, by 18 stron dalej zapisać zmiany w składkach ZUS mogące doprowadzić do odpływu najlepiej opłacanych pracowników, zwiększenia kosztów pracy, zmniejszenia konkurencyjności i rentowności przedsiębiorstw w kraju, co uderzy w krajowy rynek pracy oraz całą gospodarkę

Jeden akapit z uzasadnienia projektu budżetu na 2020 r. może przyprawić polskich przedsiębiorców o dreszcze. Zacytujmy go w całości (str.31): "Na dochody budżetowe będą miały wpływ, poprzez obniżenie podstawy opodatkowania, m.in. planowane zmiany w systemie ubezpieczeń społecznych związane ze zniesieniem ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe".

Chodzi o sławetne już zniesienie limitu 30-krotności składek na ZUS. Wpływ dla budżetu w postaci obniżonej dotacji do Zakładu z tego tytułu ma wynieść w przyszłym roku dokładnie 5,09 mld zł, czyli ok. połowy kwoty potrzebnej do wypłacenia np. trzynastej emerytury.

Można by rzecz, iż zapisane w projekcie ustawy budżetowej tak poważnych zmian jest dziwne i niepokojące, szczególnie, że rząd nie ogłasza oficjalnie tego typu zamierzeń, a chce je wprowadzać tylnymi drzwiami, niejako po cichu. Nie powinno tak być, zważywszy, że pomysł ingeruje w budżety tysięcy firm i podnosi koszty pracy.

Kiedy pierwszy projekt ustawy był procedowany w parlamencie pod koniec 2017 r., Business Centre Club, organizacja zrzeszająca prywatny biznes obliczyła że obciążenia dla firm wyniosą ok. 1 mld zł rocznie przez najbliższe 10 lat.

"To bardzo dużo, zwłaszcza że odpływ pracowników spowodowany obniżeniem wieku emerytalnego i zmianami demograficznymi jest i będzie znaczący" - pisali wtedy eksperci BCC. A to nie wszystko, bo koszty pracy podkręci w przyszłym roku także program Pracowniczych Planów Kapitałowych. Rząd pewnie mógłby powiedzieć, że w zamian obniżył dla firm CIT do 9 proc. Na przepisach skorzysta jednak niewielu podatników.

Zniesienie 30-krotności składek ZUS jest zapisane w projekcie budżetu na 2020 r.

Wyjaśnijmy pokrótce, na czym polega ten limit i dlaczego obecnie obowiązuje on w naszym kraju. Teraz jest tak, że jeśli ktoś zarobi w ciągu roku więcej niż 30-krotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce, nie musi płacić składek na ZUS. W 2019 r. ten limit wynosi 11 912 zł brutto miesięcznie (142,9 tys. zł. rocznie). Powyżej tej kwoty zakłada się, że osoba majętna sama sobie świetnie poradzi z zabezpieczeniem majątku na starość (nie potrzebuje więc korzystać z publicznego systemu).

Takie rozwiązanie skutkuje tym, że ZUS nie musi wypłacać emerytur najbogatszym Polakom (jest ich ok. 300 tys., czyli 2 proc. zarabiających), które wynosiłyby dziesiątki tysięcy złotych. Brak takich wypłat z kolei nie prowadzi do rozstrzału między najmniejszymi i najwyższymi kwotami emerytur oraz co najważniejsze nie obciąża obecnych pracujących (pamiętajmy, że emerytury są wypłacane na bieżąco z naszych składek; emerytury obecnie pracujących będą z kolei finansowane przez rodaków w przyszłości).

Jednoznaczny zapis w projekcie budżetu na przyszły rok oznacza jednak, że rząd nie porzucił planów z Wieloletniego Planu Finansowego Państwa z kwietnia 2019 r., kiedy temat wrócił jak bumerang po tym, jak w listopadzie 2018 r. tryb uchwalania ustawy zakwestionował Trybunał Konstytucyjny.

Przypomnijmy, że Trybunał stwierdził, wtedy iż nowelizacja ustawy dotycząca zniesienia górnego limitu składek na ZUS jest niezgodna z konstytucją. Nie zakwestionował on jednak strony merytorycznej projektu, a jedynie procedurę wyboru. To daje teraz rządowi otwarte drzwi do wprowadzenia planów w życie.

Krytyka ze strony pracodawców

Krytyka zmian zaproponowanych przez PiS jednak nie ustaje. Za zły pomysł uznaje je w środowej nocie Federacja Przedsiębiorców Polskich (FPP) oraz Centrum Analiz Legislacyjnych i Polityki Ekonomicznej (CALPE).

Zdaniem FPP wprowadzenie planów rządu skutkowałoby powstaniem tzw. kominów emerytalnych oraz związanego z tym daleko idącego pogłębienia rozwarstwienia wysokości wypłacanych świadczeń. Oznaczałoby to, że wszyscy podatnicy – włącznie z osobami uzyskującymi bardzo niskie dochody – zostaliby obarczeni ciężarem finansowania wypłaty emerytur i rent dla najlepiej zarabiających w przeszłości osób, w kwotach sięgających kilkunastu lub kilkudziesięciu tysięcy złotych miesięcznie.

- Limit podstawy składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wynosi obecnie w skali roku 30-krotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Nie powinno być rolą systemu ubezpieczeń społecznych zapewnienie gwarancji utrzymania poziomu życia najbogatszym osobom, które dysponują szerokimi możliwościami zabezpieczenia się na przyszłość w indywidualnym zakresie - wskazuje Łukasz Kozłowski, główny ekonomista Federacji Przedsiębiorców Polskich.

Według niego z tego właśnie powodu w znacznej części krajów Unii Europejskiej funkcjonują rozwiązania podobne do polskiego limitu 30-krotności – np. Austrii, Francji, Niemczech, Włoszech, Holandii, Słowacji, Czechach, Hiszpanii czy Szwecji.

Już we wtorek swoją ostrą krytykę zaprezentowała także Konfederacja Lewiatan, która pisała, że zniesienie limitu składek na ZUS zaszkodzi gospodarce.

"Będzie nam znacznie trudniej rywalizować z innymi krajami zarówno o inwestycje, jak i wykształconych oraz młodych pracowników. Szybki postęp technologiczny oraz brak pracowników zaostrza konkurencję. Obecnie w firmach trwa walka o pozyskiwanie i utrzymanie wykwalifikowanych pracowników. Utrzymanie limitu składek ma więc kluczowe znaczenie dla tworzenia wartościowych miejsc pracy oraz zachęcania pracowników do powrotu do Polski" - mówił radca prawny, dyrektor departamentu pracy Konfederacji Lewiatan Robert Lisicki.

Uderzenie w inwestycje

Jego zdaniem jeżeli limit składek na ZUS zostanie zniesiony, firmy zmniejszą środki na inwestycje.

A to inwestycje są podstawą długookresowego rozwoju i to one mogą ochronić nas przed skutkami nadchodzącego spowolnienia. Takie działania rządu są sprzeczne ze Strategią Odpowiedzialnego Rozwoju! Nie można przecież zwiększać przychodów budżetu kosztem inwestycji.

Skutki inwestycyjne niekorzystnej reformy rządu podkreśla również firma doradcza KPMG. Według jej sondażu z perspektywy aż 37 proc. badanych firm proponowane zmiany w przepisach mogą mieć negatywny wpływ na postrzeganie Polski jako kraju atrakcyjnego do inwestycji.

- Zniesienie limitu podstawy składek ZUS, to w pewnym sensie kolejny, uwzględniając 4 proc. daninę solidarnościową "parapodatek” nakładany na najlepiej zarabiających podatników. Nie dziwi więc, że co trzecia badana firma obawia się odpływu specjalistów z Polski czy zmniejszenia atrakcyjności naszego kraju dla zagranicznych inwestorów. A obecne już na polskim rynku firmy skłoni niewątpliwie do zrewidowania swojej dotychczasowej polityki w zakresie inwestycji i zatrudnienia, co jednocześnie może doprowadzić do odpływu kapitału oraz technologii, a także wysokokwalifikowanego personelu – twierdził na początku sierpnia Andrzej Marczak, doradca podatkowy, partner i szef zespołu ds. PIT w KPMG w Polsce.

"Zmiany ZUS odczujemy bardzo mocno"

Swoje obawy przedstawiali także już dwa lata temu przedsiębiorcy z branży IT, w której wynagrodzenia należą do jednych z najwyższych w naszym kraju.

Według Szymona Niemczura, współtwórcy i ówczesnego CEO Kontakt.io, polskiej firmy będącej dostawcą usług opartych o technologie zbliżeniowe, planowana przez rząd likwidacja limitu składek ZUS znacznie zwiększy koszty firm technologicznych pracujących nad innowacyjnymi produktami i zaawansowanymi usługami.

Przedstawiciel sektora przekonywał podczas pierwszego przepychania ustawy przez Sejm, że "zmiany najmocniej uderzą w firmy odnoszące międzynarodowe sukcesy, realizujące wysoko wyspecjalizowane usługi, zatrudniające specjalistów z wieloletnim doświadczeniem i oferujące stabilną pracę na etacie".

- Bierzemy udział w globalnej rywalizacji o kontrakty i klientów, potrzebujemy do tego wysokiej klasy specjalistów, którym trzeba dobrze płacić. Dlatego zmiany ZUS odczujemy bardzo mocno – tłumaczył Szymon Niemczura i dodawał:

Nasi konkurenci tylko na to czekają, by usłyszeć, że musimy się zmagać z dodatkowymi obciążeniami i zmniejsza się nasz budżet na nowe rozwiązania, ekspansję czy promocję.

Chaos, widzę chaos...

Dlatego też działania rządu można określić mianem dość chaotycznych. Z jednej strony zmiany w ZUS mogą jeszcze bardziej nadwątlić rentowność przedsiębiorstw i doprowadzić do problemów kadrowych (ci najlepsi specjaliści pójdą do firm w krajach, które będą bardziej konkurencyjne), z drugiej w tym samym uzasadnieniu do projektu budżetu na 2020 r., tylko 18 stron wcześniej, czytamy:

W przypadku pojawiających się braków po stronie podażowej można oczekiwać, że przestrzeń do zwiększania produkcji i ekspansji przedsiębiorstw będzie ograniczona, a konkurencja o pracownika za pomocą wyższych wynagrodzeń przekładać się będzie na wzrost inflacji bazowej. W rezultacie możliwe jest obniżenie tempa wzrostu PKB oraz szybszy wzrost cen niż w przyjętym scenariuszu

Co to oznacza? Ni mniej, ni więcej, że Ministerstwo Finansów samo przyznaje, że ryzykiem dla budżetu jest właśnie rynek pracy. Może pojawić na nim się presja płacowa, a w ślad za nią wzrost inflacji i obniżenie tempa wzrostu PKB. Samo MF jednak teraz przykłada do tego rękę, chcąc zniesienia limitu składek.

"Rząd pilnie potrzebuje pieniędzy na finansowanie obietnic wyborczych"

Swoje zastrzeżenia co do zmian PiS ma także Oskar Sobolewski, ekspert w Instytucie Emerytalnym. Na portalu Prawo.pl pisał on nie tak dawno, że "jeżeli rząd chciałby potraktować zmiany w limicie 30-krotności jako przemyślane rozwiązanie systemowe, a nie tylko źródło finansowe na pokrycie wyborczych obietnic, powinien co najwyżej zwiększyć ten limit z 30-krotności do maksymalnie 45/50-krotności".

Zdaniem Sobolewskiego należy pamiętać ze wszelkie zmiany w zniesieniu tego limitu spowodują dzisiaj przypływ kilku miliardów złotych do budżetu (dzięki czemu dotacja do FUS będzie niższa o około 4/4.5 mld zł), "ale w przyszłości kolejne rządy będą musiały znaleźć źródła finansowania tych kilkudziesięciotysięcznych emerytur, które nie będą rzadkością".

Innymi słowy, dla pokrycia dzisiejszych potrzeb swoich pomysłów na programy społeczne, rząd funduje problemy swoim następcom za kilka, kilkanaście lub kilkadziesiąt lat.

"Zmiany związane ze zniesieniem limitu trzydziestokrotności, a także całkowite ozusowanie umów zlecenia, pokazuje, że rząd pilnie potrzebuje pieniędzy na finansowanie obietnic wyborczych. Takie plany legislacyjne pokazują, że pomimo informacji o bardzo dobrej kondycji finansowej państwa coraz częściej zaczyna brakować funduszy na kupowanie głosów kolejnych wyborców. Pytanie, ile jeszcze takich "niespodzianek" zobaczymy przed ciszą wyborczą (11/10/19)?" - pytał ekspert.

FPP ma pomysł

Naprzeciw kontrowersyjnym planom rządu wychodzi Łukasz Kozłowski z Federacji Przedsiębiorców Polskich. Proponuje on uporządkowanie polskiego systemu ubezpieczeń społecznych - czyli modyfikację zasad płacenia składek przez prowadzących działalność gospodarczą oraz powiązanie podstawy ich wymiaru z dochodem, do limitu 30-krotności.

FPP zakłada również restytucję, polegającą na zabezpieczeniu okresów składkowych oraz zaewidencjonowaniu składek emerytalno-rentowych dla osób zatrudnianych w przeszłości na podstawie nieoskładkowanych umów zleceń, uwolnieniu przedsiębiorców od ciężaru prowadzenia sporów z ZUS w sprawie interpretacji niejasnych historycznych przepisów art. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także likwidację zbiegów tytułów do ubezpieczeń przy umowach zlecenia.

"Równocześnie rozwiązania te miałyby pozytywny wpływ na warunki prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce – osiągnięta zostałaby znacząca poprawa w zakresie pewności prawa" - przekonuje Kozłowski.

W opinii Federacji "dzięki proporcjonalności składek płaconych przez przedsiębiorców rozwiązany zostałby natomiast problem nadmiernych obciążeń z tytułu składek w stosunku do rzeczywistych możliwości finansowych firmy – w warunkach bieżącego roku, niższe składki niż obecnie płaciliby przedsiębiorcy uzyskujący miesięczny dochód netto poniżej 718 zł miesięcznie".

"Taki system pełniłby również funkcję automatycznego stabilizatora koniunktury w gospodarce – w przypadku spadku zysków przedsiębiorców, ich składki automatycznie uległyby obniżeniu" - kończy FPP.

WARTO WIEDZIEĆ: