Vuurwerkresten op straat in het centrum. Beeld ANP

Het kan snel gaan. In 2017 werd er in de rest van Nederland nog meewarig geknikt om de Amsterdamse plannen die het afsteken van vuurwerk moeten beperken tot enkele zones. Maar inmiddels lijkt sprake van de wet van de remmende voorsprong: ruim een week na de jaarwisseling buitelen steden en dorpen door het hele land over elkaar heen om vuurwerk in de ban te doen. De burgemeesters van Den Haag en Utrecht begonnen ermee op nieuwjaarsdag, en zelfs regiogemeenten als Diemen en Amstelveen zijn inmiddels ook voor strenge beperkingen.

De vuurwerkzones, ooit een vooruitstrevend idee, zijn achterhaald nog voor ze goed en wel zijn ingevoerd.

In Rotterdam besloot de gemeenteraad zelfs dat het komende jaarwisseling tijd is voor een afsteekverbod voor knalvuurwerk en vuurpijlen. Omdat gemeenten juridisch gezien geen onderscheid kunnen maken tussen het type vuurwerk dat ze verbieden, zal dit verbod gelden voor alle soorten, te beginnen in 2020. Burgemeester Aboutaleb reageerde positief.

‘We zijn de verhuftering zat’

Maar in tegenstelling tot de Rotterdamse raad is er in de Stopera nog geen overeenstemming over de manier waarop het afsteken van vuurwerk verder teruggedrongen moet worden.

GroenLinks en de Partij voor de Dieren willen geen vuurwerkzones meer, maar pleiten net als Rotterdam voor een algeheel afsteekverbod dat nog dit jaar ingevoerd moet worden. Ook de VVD is om. “We zijn de verhuftering zat, kennelijk is er een groep mensen die niet om kan gaan met vuurwerk en het verpest voor de rest,” zegt fractievoorzitter Marianne Poot. Net als in Rotterdam zou ze liever alleen knalvuurwerk en vuurpijlen verbieden, maar dat is juridisch gezien dus niet mogelijk. Toch is de situatie wat Poot betreft zo ernstig dat een afsteekverbod in 2020 gerechtvaardigd is.

Ook de PvdA zou dit het liefste willen. Wel moet de gemeente via georganiseerde shows, in alle delen van de stad, in de behoefte aan vuurwerk voorzien. Deze vier partijen hebben gezamenlijk een meerderheid in de raad.

Coalitiepartij D66 wil dat het afsteken van vuurwerk alleen moet worden toegestaan op een handvol omheinde plekken in de stad, die slechts toegankelijk zijn voor nuchtere liefhebbers in bezit van een veiligheidsbril en aansteeklonten. De SP wil ook een einde aan het ‘gesodemieter’ met vuurwerk, en staat open voor zowel een afsteekverbod als het instellen van een paar vuurwerkzones.

Forum voor Democratie ‘hecht aan het behoud van Nederlandse tradities’ en vindt een totaalverbod op het afsteken van vuurwerk daarom te ver gaan. “Je kunt het verbieden, maar iedereen weet dat de handhaving in Amsterdam gewoon niet gaat lukken,” zegt FvD-raadslid Annabel Nanninga. Ze oppert een referendum over de kwestie.

Versnelde aanpak

Tot voor kort was de gemeente van plan om bij de jaarwisseling 2020/2021 een aantal vuurwerkzones per stadsdeel in te stellen, waar Amsterdammers naartoe kunnen gaan om hun rotjes of pijlen af te steken. De rest van de stad zou dan één grote vuurwerkvrije zone moeten zijn. Er was brede steun voor deze geleidelijke aanpak, die oog had voor mensen die graag vuurwerk blijven afsteken. Ondertussen lobbyde burgemeester Halsema bij het kabinet voor een landelijk verbod op knalvuurwerk en vuurpijlen.

Maar door de groei van het aantal vuurwerk-gerelateerde incidenten, en de nationale discussie die daarop volgde, moet Halsema nu gaan versnellen. Donderdag zullen de grote partijen in de raad bij burgemeester Femke Halsema aandringen om vuurwerk sneller en nog verder terug te dringen dan vorig jaar afgesproken.

Juridisch kan het, zei minister Stientje van Veldhoven (Milieu) onlangs. “Een gemeentelijk afsteekverbod dat goed is gemotiveerd, past binnen de ruimte die de Pyrorichtlijn (EU-richtlijn voor onder meer het afsteken van vuurwerk, red.) biedt voor nationaal vuurwerkbeleid,” schreef Van Veldhoven in november 2019 aan de Tweede Kamer, in antwoord op vragen van het CDA. Ze benadrukte dat gemeenten bevoegd zijn om het gehele grondgebied vuurwerkvrij te maken.