Onbetrouwbaar. Leugenachtig. Er vielen afgelopen weekeinde harde woorden over de top van de Partij voor de Dieren op het congres van de jongerenorganisatie PINK!. Vooral zaterdagavond, toen de PINK!-jongeren in afwezigheid van bestuurders van de moederpartij vergaderden. Het royement van partijvoorzitter Sebastiaan Wolswinkel houdt de gemoederen bezig. Als Wolswinkel werd geschorst vanwege uitlatingen in de media, moet Niko Koffeman [die uitgebreid reageerde op die uitlatingen] dan niet net zo goed geroyeerd worden, werd vanuit de zaal gevraagd.

Het congres was besloten, maar volgens aanwezigen was er volop kritiek op de manier waarop de partij Wolswinkel aan de kant heeft gezet. Men riep dat het partijbestuur disfunctioneerde. Dat er gelogen werd. Wolswinkel, als PINK!-lid ook aanwezig, noemde het partijbestuur van de Partij voor de Dieren „niet zo slim”.

De sfeer op het jongerencongres is tekenend voor de crisis waar de partij zich in bevindt. Er is onderling wantrouwen, leden klagen over een angstcultuur. Sinds de Tweede Kamerverkiezingen in 2017 behaalt de partij het ene electorale succes na het andere en groeide het aantal leden tot zo’n 18.000. Maar dat succes blijkt een prijs te hebben.

Op de vrijdag voor de herfstvakantie, drie dagen na het besluit Wolswinkel aan de kant te schuiven, bleek dat ook op een besloten bijeenkomst voor de tachtig gekozen volksvertegenwoordigers van de partij in Utrecht. De avond ervoor had het bestuur, volstrekt onverwacht, een mail gekregen ondertekend door vijftig ‘verontruste’ partijgenoten. Ze vinden Wolswinkels royement onrechtmatig, en eisen dat het bestuur op een bijzonder congres verantwoording aflegt.

Het bestuur had tijdens de bijeenkomst geen flauw idee hoe breed die oproep werd gedragen. De sfeer werd emotioneel toen vanuit de zaal vragen kwamen over een heersende ‘angstcultuur’ binnen de partij. „We zijn jullie vijanden niet”, was de reactie van het bestuur.

Vierhonderd handtekeningen

Het royement was ingrijpend, schreef het partijbestuur vervolgens in een interne verklaring aan alle leden. „Een besluit waar maanden van lange gesprekken met de voorzitter aan vooraf waren gegaan.” Om daaraan toe te voegen dat de aanwezige volksvertegenwoordigers en afdelingsbestuurders in Utrecht ‘begrip’ hadden voor dat royementsbesluit.

Een verklaring die de beladen sfeer op de bijeenkomst niet geheel dekte. Want er wáren in Utrecht wel degelijk volksvertegenwoordigers die sympathiseerden met hun verontruste partijgenoten. Zij ondertekenden later de petitie voor dat bijzondere partijcongres.

De vijftig handtekeningen in de mail zijn er inmiddels meer dan vierhonderd geworden. Het bestuur weet nauwelijks van wie ze zijn. Melinda Hutters, een van die initiatiefnemers, bevestigt dat de petitie breed gedragen wordt. Zo’n 10 procent van de ondertekenaars heeft volgens haar een functie binnen de partij: van gemeenteraadslid tot fractiemedewerker.

Prominente ondertekenaars staan niet te springen om zich uit te spreken. Zoals het Amsterdamse gemeenteraadslid Anke Bakker, dat een prominente rol speelt in interne correspondentie waar deze krant inzage in heeft gehad. „Ik ga dat bevestigen noch ontkennen”, zegt ze desgevraagd. De Nijmeegse fractievoorzitter Michelle van Doorn wil wel reageren. Ze vindt dat er „mogelijk te grof geschut” is ingezet met het royement van Wolswinkel. „Leden moeten kunnen meepraten over zo’n zwaar besluit.”

Het partijbestuur heeft inmiddels de vlucht naar voren genomen. Deze week wordt gesproken met een delegatie van de ‘verontruste leden’. In januari volgt alsnog een partijcongres. Het is alleen de vraag of dat voldoende is. Een deel van de ondertekenaars vindt dat in ieder geval niet, omdat in de petitie gevraagd wordt om een bijzonder congres, waar het bestuur verantwoording aflegt, niet om een vervroegd regulier congres waar het partijbestuur de agenda bepaalt. Een ander deel vindt de handreiking wel voldoende, in de hoop dat het bestuur dan wel luistert naar het ongenoegen binnen de partij.

De royementsgolf van de afgelopen maanden heeft ook de verhoudingen tussen de partij en haar jongerenorganisatie, PINK! onder druk gezet. Dat begon al toen het Tweede Kamerlid, Femke Merel van Kooten uit de fractie stapte en voor zichzelf begon in de Kamer. Ze nam de vice-voorzitter van PINK!, Angelo Delsen, mee als haar beleidsadviseur.

Van Kooten, haar man – die haar als onbezoldigd medewerker in de Tweede Kamer had geholpen – én Delsen werden vervolgens door het partijbestuur geroyeerd. Maar, tot ongenoegen van de moederpartij, werd Delsen niet door PINK! geroyeerd, net als de door de Partij voor Dieren geroyeerde Wolswinkel, die ook het woord nog voerde op het jongerencongres.

Botsing

In het Utrechtse congrescentrum botste het afgelopen weekend dan ook tussen het bestuur en de aanwezige PINK!-delegatie. Want een van de ondertekenaars in die mail van de dag ervoor, was Katalin Clarijs, secretaris van PINK!. Was die petitie soms een initiatief van PINK!, wilden bestuursleden weten. En realiseerden ze zich wel hoeveel publicitaire schade zo’n actie de partij berokkent? PINK!-voorzitter, Benjamin van Sterkenburg, hielp ze uit de droom: het was niet hun initiatief, maar van leden uit de hele partij. De verwachting van het partijbestuur dat Delsen dit weekeind ook door PINK! geroyeerd zou worden, kwam niet uit. Hij stapte op als vice-voorzitter, maar gaat verder als PINK!-bestuurder van de afdeling Noord-Holland.

Het partijbestuur heeft tot het congres in januari de tijd om de interne crisis te bezweren, en vooral om te achterhalen hoe groot de oppositie feitelijk is. Dat het aantal sympathisanten groter is dan die vierhonderd handtekeningen doen vermoeden, bevestigt initiatiefneemster Hutters. „Mensen zijn bang om hun functie te verliezen of geroyeerd te worden.” Diverse ondertekenaarsvan de petitie lieten aan deze krant weten dat ze anoniem willen blijven om hun carrière binnen de partij niet in gevaar te brengen.

Correctie (28 oktober 2019): één citaat is geschrapt omdat later bleek dat Sebastiaan Wolswinkel dit volgens betrokkenen niet zo had gezegd. Het gaat om de zin: Wolswinkel was er maar één in een bestuur van zestien mensen – waar waren ze nou bang voor?