(VLNR) Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66), Emile Roemer (SP), Jesse Klaver (Groenlinks) en Lodewijk Asscher (Pvda) tijdens een onderbreking van het RTL Rode Hoed debat, het eerste televisiedebat in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen. Beeld anp

Pas twee dagen voor de Tweede Kamerverkiezingen gaan de politieke leiders van de twee grootste partijen in de peilingen, Rutte en Wilders, voor het eerst met elkaar in debat. Wilders ontwijkt het rechtstreekse debat met alle andere partijen zelfs tot de avond voor de verkiezingen. Dat is een slechte zaak. Bij de volgende verkiezingen moeten er goede afspraken gemaakt worden om de kiezer te bieden waar hij recht op heeft: rechtstreekse confrontaties tussen alle partijen die er toe doen.



Het heeft in Nederland heel lang geduurd voordat politieke partijen door kregen hoe groot de invloed van verkiezingsdebatten is op het verloop van een campagne. En hoe belangrijk het dus is om er in het belang van je partij zoveel mogelijk regie op te voeren. In 2002 kwamen de lijsttrekkers nog morrend opdraven als pauzenummer bij de Soundmixshow en in 2012 namen zij met tegenzin op verzoek van de NOS nog braaf vakantiefoto's mee naar een debat om daar als opwarmer wat leuks over te vertellen.



Maar langzaam aan beginnen partijen zelf de regie meer in handen te nemen om er voor te zorgen dat de debatten in hun voordeel gaan werken in plaats van dat zij zich overleveren aan 'Hilversum'. Zo besloten de VVD en de PVV dat een Premiersdebat met Jesse Klaver als mogelijke extra deelnemer niet paste in hun verkiezingsstrategie en zegden hun deelname aan het debat af. Wilders heeft inmiddels zelfs de keuze gemaakt om zich bijna helemaal af te zonderen van de verkiezingscampagne. Interviews en debatten ziet hij eerder als een risico dan als een kans. En dus heeft hij vrijwel alle debatten afgezegd.

Voetbalfinale

Het is ergerlijk maar toch ook wel te begrijpen. Iedere partij heeft tot 15 maart maar één doel en dat is het binnen halen van zoveel mogelijk stemmen. Men zal er alles aan doen om dat doel te behalen. Als deelname aan debatten niet als functioneel gezien wordt waarom zou je dan mee doen? Vergelijk het met een voetbalfinale. Tijdens de wedstrijd zal ieder team werkelijk alles uit de kast halen om te winnen. Inclusief de smerige overtreding en de bewuste handsbal. Het doel heiligt de middelen.



Vandaar dat het belangrijk is om ruim voor de wedstrijd de spelregels vast te leggen die er voor moeten zorgen dat het in het heetst van de strijd een eerlijke en goede wedstrijd wordt. In de Verenigde Staten worden bijvoorbeeld ongeveer anderhalf jaar voor de verkiezingen via een officiële commissie door de Republikeinen en Democraten keiharde afspraken gemaakt over de verkiezingsdebatten. Afspraken over het aantal debatten, de opzet, de thema's, het podium en via welke zender de debatten worden uitgezonden en door wie ze worden geleid. Deze afspraken worden openbaar vastgelegd. Bijvoorbeeld ook de criteria op basis waarvan besloten wordt of een eventuele derde partij mag mee doen. In de praktijk betekent dit dat er in de hitte van de verkiezingsstrijd geen gedonder meer is over de debatten.



Partijen kunnen het simpelweg niet maken om zich uit een debat terug te trekken al zouden ze daar tactische redenen voor hebben. Het zou door vriend en vijand als laf en als unfair gezien worden.

Tijdsbestek

Eenzelfde systeem zouden wij voor de volgende verkiezingen in Nederland moeten nastreven. Alle partijen zullen het er buiten een verkiezingsstrijd over eens zijn dat het belangrijk is om kiezers in de aanloop naar verkiezingen via een aantal televisiedebatten inzicht te geven in de standpunten en meningsverschillen tussen partijen.



Geen ander middel geeft in het tijdsbestek van anderhalf uur zo goed inzicht in waar het tijdens verkiezingen om draait als een debat. Daarnaast is het openbare debat ook de essentie van waar een democratie voor staat. Ruim voor de verkiezingen kun je hier goede en openbare afspraken over maken waar iedereen zich op vastlegt. Dit draagt bij aan een verkiezingscampagne waar de kiezer recht op heeft.



Roderik van Grieken is directeur van het Nederlands Debat Instituut. In 2012 schreef hij het boek 'Een feest van de democratie' over de kwaliteit van Nederlandse verkiezingsdebatten. Deze maand is hij gastcolumist van Volkskrant.nl.