Een paar minuten duurt het maar, de nachtelijke veiling die nieuwszender CNN met een verborgen camera in Libië filmde en deze week uitzond. Een paar honderd euro wordt er geboden. Niet voor een schilderij of een paard, maar voor een mens.

"Een sterke graver", zoals 'de veilingmeester' de Afrikaanse man aanprijst die op een binnenplaats wordt verkocht. Verschrikkelijke beelden, vindt ook migratie-expert Giulia Lagana, van het Open Society European Policy Institute in Brussel. De veilingen zijn nu dan wel voor het eerst gefilmd, "maar we weten al jaren dat dit soort mensenrechtenschendingen in Libië plaatsvindt".

Tekst loopt door onder de video van CNN

De situatie is er niet beter op geworden sinds Italië, gesteund door de Europese Unie, afgelopen februari een overeenkomst met Libië tekende. Libië houdt migranten tegen, die naar Europa willen reizen, in ruil voor zo'n 46 miljoen euro voor ondersteuning van de kustwacht en ontwikkelingsprojecten.

"Die projecten om de Libische economie weer een impuls te geven, zijn overigens nog niet van de grond gekomen", zegt Lagana. Maar het aantal vluchtelingen dat Italië bereikte, is wel drastisch gedaald. Vorige maand bijvoorbeeld met 75 procent in vergelijking met oktober 2016. En die daling heeft voor Italië, met de verkiezingen begin volgend jaar voor de deur, hoge prioriteit.

"Eigenlijk zijn met dit memorandum oude afspraken tussen Kadaffi en Berlusconi uit 2008 nieuw leven ingeblazen", zegt Lagana. "Zij kwamen destijds overeen dat Libië de vluchtelingen die Italië terugstuurde, weer zou opnemen." In 2012 bepaalde het Europees hof voor de mensenrechten echter dat die afspraken indruisten tegen het internationaal recht.

Veeg uit de pan

De Italiaanse en Europese politici gooien het daarom nu over een andere boeg. "Ze hebben de Libiërs zover gekregen dat ze de migranten al bij voorbaat tegenhouden, zodat er geen Europese vingerafdrukken op de mensenrechtenschendingen worden achtergelaten."

Maar zo langzamerhand wordt het negatieve effect van de afspraken van afgelopen voorjaar steeds duidelijker. Zo'n 20.000 mensen zijn door Libië al uit de zee gevist en naar zogenaamde detentiecentra overgebracht.

"Mensen zijn hierdoor vast komen te zitten in Libië en dat heeft tot een toename van het misbruik van migranten geleid. Het levert namelijk veel meer geld op om hen vast te zetten en uit te buiten, dan ze eenmalig op een boot richting Europa te zetten", aldus Lagana. Soms worden ze verkocht als landarbeiders, of wordt hun familie gedwongen losgeld te betalen voor hun vrijlating.

Ook de hoge VN-commissaris voor de mensenrechten Zeid Raad al-Hussein gaf de EU deze week een veeg uit de pan. De Europese steun aan de Libische kustwacht heeft tot onmenselijke omstandigheden geleid, zei hij. "Geschokt", waren zijn medewerkers die een paar detentiecentra bezochten.

"Ze zagen duizenden getraumatiseerde mannen, vrouwen en kinderen opeengepakt in hangars, zonder basisvoorzieningen, totaal ontdaan van hun menselijke waardigheid." De EU heeft volgens Hussein tot nu toe niets gedaan tegen het misbruik.

Dat de situatie in Libië wel heel snel verslechtert, blijkt bovendien uit een nieuwe trend, zegt Lagana. "Sinds kort zien we ook dat Libiërs naar Europa proberen te vertrekken om de onveiligheid in Libië te ontvluchten. En dat zagen we nog niet eerder gebeuren."

Lees ook de tv-column over de CNN-berichtgeving: Journalisten als Nima Elbagir maken indruk. En zie je wel: ze hoeven niet altijd blanke man te zijn