NEWSWEEK: Gdy PiS przeforsowało ustawę o Sądzie Najwyższym, napisał pan: „Koniec wolnej Polski”.

PROF. ANDRZEJ FRISZKE: Bo to jest wielki negatywny przełom. W wolnym państwie różne strony społeczeństwa są w stanie ze sobą rozmawiać i uzgadniać kompromisy. I odbywa się to w ramach konstytucji. To raz. Dwa: istnieją instytucje, które stoją ponad wolą polityczną rządzących i mogą rozstrzygać, kto ma rację, co przekłada się na wolność kultury, sztuki, nauki, religii, wolność jednostek. Bez niezależnych od władzy sądów nie ma wolności.

prof. Andrzej FriszkeBez niezależnych od władzy sądów nie ma wolności.

Katastroficzna wizja, tymczasem życie wokół toczy się normalnie.

– I tak jest zawsze, choć do czasu. Myśli pani, że w 1947 r. po sfałszowanych i przeprowadzonych w atmosferze zastraszenia wyborach życie nie toczyło się normalnie? Ludzie chodzili na potańcówki, mieli romanse, wychowywali dzieci, żyli chorobami najbliższych, zakupami. Ludzie zawsze będą żyć normalnie, bo mają niesamowitą zdolność przystosowawczą. Tylko część czuje strach. Ci, których pozbawia się możliwości realizacji swoich talentów, i ci, którzy gotowi są do poświęceń, nie tylko dla siebie i swojej rodziny.

„Bądź na bieżąco dzięki nowoczesnym smartfonom. Zobacz najnowsze oferty.”

Czy to, co zrobiło PiS z sądami, można porównać do 13 grudnia 1981 roku?

– Proste porównania są zawodne. PiS wygrało wybory i realizuje likwidację dotychczasowego ustroju, mając mandat demokratyczny; obchodząc i łamiąc konstytucję. Niszczy paradygmat polskiej polityki, polegający na utrzymaniu relacji między władzą a opozycją, której miejscem jest parlament, debata publiczna, media państwowe. Celem demokratycznego procesu jest przekonanie innych, znalezienie punktów kompromisu. W PRL naszą rolą zawsze było wyrażać niezgodę, kumulować protest i wymuszać na władzy ustępstwa, dialog.

Stroną tego dialogu był też Kościół.

– Otóż to, Kościół zawsze stał na straży tego, żeby konflikt nie przerodził się w gwałtowne starcie. „Jedni drugich brzemiona noście” – nawoływał Jan Paweł II w 1987 r. I taka była linia Kościoła przez cały PRL i większą cześć III RP. Za PiS Kościół dramatycznie odmienił swoje oblicze, milczy gdy demontuje się państwo prawa, a wielu pod wpływem Radia Maryja opowiada się po fundamentalistycznej stronie negującej pluralistyczne państwo.

prof. Andrzej FriszkeZa PiS Kościół dramatycznie odmienił swoje oblicze, milczy gdy demontuje się państwo prawa, a wielu pod wpływem Radia Maryja opowiada się po fundamentalistycznej stronie negującej pluralistyczne państwo.

Dlaczego Kościół to robi?

– Pewnie część hierarchów i księży uznała, że dominacja niby katolickiego ugrupowania jakim jest PiS zapewni rekatolicyzację Polski. Przymusem, co jest oczywiście naiwnością. Kościół słono za to płaci, bo już pozbawia się roli mediatora i autorytetu. Półtora roku temu na spotkaniu z grupą działaczy KIK, na które zaproszono wiceszefa partii rządzącej Adama Lipińskiego, pytaliśmy o szanse dialogu. Lipiński odparł: żadnego dialogu, żadnych kompromisów.

Jakie mogą być tego skutki?

– Gdy władza ma tylko jedną ofertę – aby się jej kłaniać i milczeć, oznacza to zimną wojnę domową.

„Cały wywiad z prof. Andrzejem Friszke już w poniedziałek .w tygodniku „Newsweek” oraz na platformie Newsweek PLUS.”