Het aantal onterecht gedetineerden neemt nog steeds toe: vorig jaar zaten in Nederland ruim 6.100 mensen onterecht vast, meer dan een verdrievoudiging ten opzichte van 2004. In totaal werd 28,8 miljoen euro schadevergoeding uitgekeerd door de staat aan ex-verdachten. Tien jaar eerder was dit nog 13,4 miljoen euro.

Die bedragen zijn inclusief de vergoedingen voor gemaakte kosten, zoals advocaat- en reiskosten. Exclusief die kosten gaat het om 11,3 miljoen euro in 2014 aan schadevergoeding voor onterechte detentie en 5,2 miljoen in 2004.

Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), waarover de Volkskrant vanmorgen bericht. Ex-gedetineerden hebben recht op schadevergoeding wanneer ze worden vrijgesproken of als ze in voorlopige hechtenis zijn gehouden terwijl het strafbare feit daarvoor niet ernstig genoeg was.

De cijfers komen overeen met de ervaring van strafrechtadvocaat Ivonne Leenhouwers, die veel zedenzaken doet.

“Mijn ervaring is nog steeds dat een beslissing voor voorarrest bijna automatisch gaat; dat rechters bang zijn voor maatschappelijke ophef.”

‘Efficiënte koekjesfabriek’

Ze verwijst naar een artikel van voormalig voorzitter Frits van den Emster van de Raad voor de Rechtspraak en twee collega-strafrechters, waaraan ook de Volkskrant refereert. Dat artikel, over het opleggen van voorlopige hechtenis in Nederland, stond in 2013 in het tijdschrift Strafblad. De auteurs vergelijken het systeem van voorlopige hechtenis daarin met “een efficiënte koekjesfabriek”.

“Wij rechters vinken vooral de voorwaarden voor voorlopige hechtenis af, maar maken de afweging niet meer altijd in voldoende mate.”

‘Aantasting fundamenteel recht’

Ook Ybo Buruma, raadsheer in de Hoge Raad, schreef in 2010 een kritisch stuk over het aantal onterechte gevangennemingen in Nederland, in het Nederlands Juristenblad. Buruma, destijds nog hoogleraar strafrecht, schreef:

“In Nederland zitten meer mensen preventief in het gevangenissysteem dan wegens een veroordeling. Het lijkt wel of we vergeten dat preventieve hechtenis iets bijzonders is. Een aantasting van een fundamenteel recht dat werkelijk waarde heeft.”

Lees in NRC ‘Onschuldig de gevangenis in, en op straat gezet met niks‘ (€), het verhaal van Harry en Gert, die onterecht vastzaten vanwege de beschuldiging van seksueel misbruik.