Początek nowego roku skłania do podsumowań. Pomyślałem, że warto zacząć od polskiego rynku e-booków.

Swoje rozważania podzielę na trzy części. Najpierw: co mamy do kupienia w e-booku, potem – za ile, a potem kto nam to sprzedaje.

Prawie wszystko w e-booku

Za parę tygodni będziemy mieli zapewne kolejną odsłonę plebiscytu Książka roku wg portalu lubimyczytac.pl. Co roku traktuję go jako okazję, by sprawdzić ile nominowanych tytułów jest w wersji elektronicznej.

Dotąd wyniki wyglądały tak:

Wyniki rzędu 90% są bardzo dobre, ale jeszcze lepiej jest jeśli zajrzymy do kategorii.

A zatem ogólne statystyki obniża fakt, że wiele książek dziecięcych nie jest dostępnych na czytniki. Ale większość beletrystyki i literatury faktu wersje elektroniczne ma.

I to jest prawda ostatnich lat – jeśli wydawca jest poważny i książka jest poważna, to prawie na pewno przeczytamy ją na czytniku. Podobne wnioski wychodziły, gdy analizowałem książki nominowane do nagrody NIKE.

To jest rzecz, która mnie niezmiernie cieszy, bo pokazuje, jak bardzo normalnym rynkiem e-booków już jesteśmy, że my się nie musimy nieustannie dopraszać o wersje elektroniczne, to jest naturalne, że kupujemy EPUB i MOBI niedługo po premierze, albo czasami i przed nią.

Wiem, że wielu blogerów książkowych – przynajmniej tych zajmujących się recenzjami, a nie ładnymi zdjęciami na Insta – woli otrzymywać egzemplarze recenzenckie właśnie w postaci elektronicznej. Wydawcy też doceniają taki sposób dystrybucji, jako i tańszy i sprawniejszy.

VAT i ceny e-booków

Największą zmianą w roku 2019 była obniżka VAT na e-booki i audiobooki. Wprowadza to na polski rynek normalność – książki elektroniczne są wreszcie tak samo traktowane jak papierowe i nie płacimy naszemu państwu „kary” za to, że korzystamy z czytników.

Jednak obniżka VAT nie oznaczała natychmiastowej obniżki cen. Wyjaśniałem to jeszcze w październiku i moje przewidywania spełniły się niemal całkowicie.

Wiele osób czuje się rozczarowanych i powołuje na zapowiedzi wydawców, którzy wszak mówili: przecież e-booki są takie drogie, bo obłożone zostały wyższym podatkiem VAT. Pamiętamy też deklaracje, że przy niższym VAT stanieją. I co? I… nic.

Ale pamiętajmy o kontekście. Te deklaracje padały na samym początku wydawania książek elektronicznych, z 8-10 lat temu. E-booki miały wówczas DRM i ceny rzędu 20-30 złotych.

A jak jest teraz? Problem wysokich cen już nie istnieje, bo e-booki są i tak tanie. Nie załatwił tego podatek, a konkurencja cenowa. Większość beletrystyki kupimy po 15-20 złotych. Promocja goni promocję – i to też wyjaśnia, dlaczego „nominalne” ceny e-booków są wysokie, trzeba mieć z czego schodzić. Inna sprawa, że przecież część księgarń ma nieustanne promocje i zniżki na prawie wszystko. Dlatego jeśli ktoś narzeka dzisiaj na ceny e-booków, to najwyraźniej nie ma pojęcia o tym, jak wygląda rynek.

Wyższy podatek miał efekty uboczne, bo nieustanne promocje odbywały się dotąd kosztem opłacalności. To zaś sprawiało , że wydawcy niechętnie się e-bookami chwalili. Teraz jak sądzę to się zmieni.

Po wprowadzeniu podatku podobnego jak na papier, sprzedaż e-booków po prostu wreszcie się opłaca. Teraz już wydawcy nie muszą się obawiać, że ktoś zamiast papieru wybierze e-book, bo przecież zarobią na nim znacznie mniej. Zresztą coraz częściej widzę inicjatywy samych wydawców prowadzące do sprzedaży e-booków przez własne strony.

Mam również nadzieję, że skończą się żenujące czasy oczekiwania na e-booka po premierze wersji papierowej, a wydawcy, którzy e-booki ignorowali, teraz zabiorą się za ich przygotowanie. Obym za rok nie musiał się z tej przepowiedni wycofywać.

Księgarnie z e-bookami

W roku 2011 w Gazecie Wyborczej przeczytałem takie podsumowanie:

W.A.B. miesięcznie sprzedaje ponad 400 pobrań (sierpień – 495, wrzesień –488, październik – 723). Największe hity – nawet 30 szt. W całym 2010 r. sprzedali 3178 e-booków, w pierwszej połowie 2011 r. – 2642. Najlepiej sprzedaje się „Uwikłanie” Miłoszewskiego – 108 sztuk, przy sprzedanych 5 tys. egzemplarzy papierowych. „Powrót nauczyciela tańca” Henninga Mankella – 108 do 12 tys.

Cytowałem je świeżo po wydaniu i komentowałem: „Te liczby pokazują najlepiej, jak raczkujący jest rynek e-booków w Polsce”.

Dzisiaj takie liczby śmieszą. Porządna promocja potrafi wygenerować większą sprzedaż jednego dnia niż cały wydawca miał wówczas przez rok.

Inna sprawa, że w momencie, gdy e-booki przestały być ciekawostką, wydawcy już tak głośno o wielkości sprzedaży nie mówią, bo to już cenna wiedza biznesowa, której za friko się nie oddaje. Choć ma to też efekt uboczny – brak wiarygodnych statystyk sprzedaży e-booków w Polsce. Od lat jesteśmy skazani na szacunki.

Wśród sklepów z e-bookami nie było wielu przetasowań. Rynkiem e-booków rządzi wciąż wielka piątka, którą wymienię alfabetycznie: Ebookpoint, Nexto, Publio, Virtualo (wraz z Empik.com) oraz Woblink. Czasami niezłe okazje ma swiatksiazki.pl, czasami i mniejsze firmy, albo księgarnie wydawców.

Między księgarniami trwa bezpardonowa konkurencja, przede wszystkim cenowa, w której mogą przetrwać tylko najwięksi. Niemniej jak wynika z moich rozmów na Targach, większość dużych sklepów wciąż odnotowuje wzrosty i nie narzeka na zyski.

W przypadku niektórych wydawców e-booki stanowią już znaczny procent przychodu – wyraźnie większy niż te 5% udziału e-booków w rynku, przywoływane przy każdej okazji. Oczywiście to wszystko kwestia skali i dobrej organizacji.

Na ten trudny rynek przybywają nowi gracze. Od początku roku działa u nas znana rosyjska księgarnia Litres. Z tego co widzę, podchodzą do obecności na polskim rynku poważnie i pozostaną tu zapewne dłużej niż węgierska Book&Walk, która wycofała się po roku, a jej szef wyjaśniał mi, że na tak patologicznym rynku działać się nie da.

Z kolei późną jesienią zawitała do nas księgarnia Inverso, stworzona siłami wydawnictw Prószyński i Czarna Owca – w tym przypadku mamy nie tylko e-booki, ale też papier. To kolejna próba podejmowana przez wydawców, aby skrócić łańcuch dystrybucji i dotrzeć z treściami bezpośrednio do klientów. Smaczku dodaje tutaj fakt, że szefem Inverso jest były prezes Virtualo.

Abonament w 2019

Kolejny rok usług abonamentowych to wciąż dominacja Legimi. Usługa dostępna na trzy najważniejsze marki czytników w Polsce nadal radzi sobie bardzo dobrze, choć niekoniecznie przekłada się to na wyniki finansowe. W połowie roku rozniosła się wieść o niestabilnej sytuacji finansowej, a wysokie oprocentowanie obligacji to potwierdza. Firma ma jednocześnie świadomość, że wielkość polskiego rynku nie wystarczy do rozwoju i stara się osadzić na rynku niemieckim.

A w roku 2019 przybył potężny konkurent w postaci Empik Go. Dotąd usługa ta była poza obszarem zainteresowania posiadaczy czytników, niedawno jednak (o czym wspominałem przed świętami) pojawiła się aplikacja na inkBOOKa. Być może niedługo opublikuję jej test. Empik ma nieporównanie większe zasoby i możliwości od Legimi, choć z drugiej strony e-booki stanowią tylko niewielki wycinek ich działalności. Pytanie zatem, na ile poważnie do tego podejdą. Pamiętamy poprzednie zaangażowanie firmy w sprzedaż czytników (choćby niesławne Oyo), była też aplikacja dla PocketBooka – kto dziś jeszcze o niej pamięta? Teraz jednak z abonamentem mamy model biznesowy, który w polskich warunkach się sprawdził – wystarczy popatrzeć na sukces Legimi – i który po prostu można zastosować ponownie.

Na końcu wspomnę o Amazonie, którego nadal… nie ma. Firma najwyraźniej traktuje nasz kraj w pierwszej kolejności jako źródło pracowników, a dopiero potem klientów. Owszem, istnieje wciąż polska strona Amazon.de, gdzie od ponad roku możemy zapłacić polskim przelewem, ale nic nie słychać o dalszym wchodzeniu do Polski. Wygląda też na to, że o tym „mieczu Damoklesa” wydawcy już nie szepczą, co nie oznacza, że nie może spaść w przyszłości. W branży zupełnie nieksiążkowej na wejście Amazonu przygotowuje się bardzo dobrze Allegro, bo usługa Smart przynajmniej w części „logistycznej” jest odpowiednikiem Amazon Prime. Zresztą ruch Empiku w postaci wprowadzenia usługi Premium (zniżek na zakupy i przesyłkę) to też przygotowanie na potencjalne wejście Amazonu.

A zatem im dłużej odwleka swój debiut Amazon.pl, tym będzie miał trudniej, choć to tak naprawdę zależy od tego, jak duże siły rzucą w promocję. Choć jeśli np. wejdą z taką usługą jak Kindle Unlimited – to będą musieli się postarać, bo zarówno Legimi, jak i Empik Go są od niej znacznie bogatsze.

Podsumowanie

Parę razy pojawiło się w tym artykule słowo „normalność” – i tak właśnie postrzegam nasz rynek. Wraz ze zrównaniem stawek VAT zburzona została ostatnia bariera, która oddzielała książki elektroniczne od papierowych. Te dwa rynki nie różnią się już prawie niczym.

Pytanie oczywiście, czy te nasze zachwyty nie mają miejsce wyłącznie w niszy kilkudziesięciu tysięcy czytelników e-booków i czy ta grupa się poszerza. Dedykowanych badań polskiego rynku e-książki praktycznie nie ma. Z przekrojowych badań Biblioteki Narodowej wychodzą jednak rzeczy pozytywne. Cytując raport z roku 2019.

Biorąc pod uwagę odpowiedzi udzielone przez badanych z próby ogólnopolskiej, można powiedzieć, że czytanie e-booków jest praktyką podejmowaną przez bardzo nieliczne osoby. Tymczasem ci, którzy czytają książki, a zarazem sprawnie korzystają z komputera, coraz chętniej sięgają po tytuły wydane w formatach cyfrowych. W celowej próbie czytelników, czytanie książek w formacie e-booka zadeklarował niemal co drugi badany.

Pozytywnej odpowiedzi na pytanie „Czytał(a) Pan(i) książkę w formacie e-booka” udzieliło aż 49% osób z celowej grupy czytelników. Ale jedynie 30% z tej grupy korzysta z czytników.

Z tych statystyk wynikają dwie rzeczy.

Po pierwsze – my, e-czytelnicy, nie jesteśmy wcale taką niszą, jakby się wydawało – przynajmniej wśród innych czytelników.

I po drugie – wciąż trzeba mówić o zaletach czytników e-booków i e-papieru, pokazywać, jak dobrze się na nich czyta – i to wciąż dużo roboty dla mnie i dla Was.

I tym pozytywnym akcentem zakończę moje podsumowanie.

PS. Tylko do jutrzejszego poranka trwa mocna promocja Kindle Daily Deal, a w niej trochę niedawnych nowości. Osobiście polecam Tune In: The Beatles: All These Years ($2,09) – pierwszą część monumentalnej biografii The Beatles autorstwa Marka Lewisohna. To jest w papierze 970 stron i historia doprowadzona… zaledwie do 1962 roku. Trzymam kciuki, aby autorowi wyszła praca nad kolejnymi częściami.

Czytaj dalej: