Adellijke titels werden na de Eerste Wereldoorlog grondwettelijk verboden, net als het gebruik van adellijke naamstoevoegingen als von en zu. Maar het constitutionele hof besloot onlangs dat ook namen die de suggestie van adel wekken niet meer mogen.

Daarom maakt de rechter bezwaar tegen de toevoeging von der (net zoiets als het Nederlandse 'van der') in een van oorsprong Zwitserse achternaam. Om dezelfde reden besloot het hof meteen ook dat de Franse naamstoevoeging de niet mag.

Eigenlijk zou je verwachten dat niemand zo'n verbod na een eeuw nog serieus neemt. Decennialang kregen de pakweg 2500 Oostenrijkers die nog een adellijke toevoeging gebruiken, daar inderdaad nauwelijks problemen mee. Ze zijn in Oostenrijk sowieso dol op titels en de maximale grondwettelijke boete van 20.000 kronen is dankzij de inflatie al heel lang een lachertje. In 2005 kreeg iemand een straf van 10 cent opgelegd.

Maar in 2015 meende een nazaat van de Habsburgse keizer dat hij eigenlijk als 'aartshertog van Oostenrijk' aangesproken dient te worden. Een parlementariër van de Groenen vond dat aanleiding voor een voorstel om de boete serieus te verhogen. Sindsdien staat het hele thema weer volop in de belangstelling. Zo begon vorig jaar een proces tegen Karl Habsburg, die zich online als Karl von Habsburg presenteert.

In Graz lopen inmiddels vier zaken en een Salzburgse kreeg vorig jaar problemen toen ze haar paspoort wilde verlengen. Ze dankte haar adellijke achternaam aan haar echtgenoot. Die komt uit Duitsland, waar de adel in 1919 weliswaar ook werd afgeschaft, maar adellijke toevoegingen niet.

De vraag of Van der Bellen zich zo mag blijven noemen, kwam voor het eerst op tijdens de verkiezingen in 2016. Na klachten van diverse burgers deed het ministerie van binnenlandse zaken onderzoek naar zijn oorspronkelijk Nederlandse naam en concludeerde dat er geen probleem was: 'van der' heeft niets met adel van doen.

Maar de uitspraken van het constitutionele hof zetten die conclusie op losse schroeven, met mogelijk gevolgen niet alleen voor de president, maar ook voor andere burgers met een elders gewone, maar in Oostenrijkse oren adellijk klinkende naam. Wie De Groot heet, kan misschien beter geen Oostenrijker worden.