Paul Tang is lid van het Europees Parlement namens de Partij van de Arbeid.

‘Bye Bye Facebook’ is een geestige actie van Zondag met Lubach maar het is geen oplossing. Het programma geeft zelf al aan waarom: we haten Facebook, en tegelijk willen we niet zonder. Daarbij is Facebook niet de enige techgigant met een dubieus verdienmodel. Daarom moeten we juist de kans grijpen om onze gebruikersmacht te bundelen.

De topvijf van grootste bedrijven naar marktwaarde zijn inmiddels techgiganten, waaronder Google en Facebook. Googles zoekmachine heeft een marktaandeel van 87 procent. Driekwart van het wereldwijde sociale mediaverkeer gaat via Facebook (inclusief Instagram, WhatsApp en Messenger). Dat is op zichzelf al een grote zorg, die nog groter wordt door de schaalvoordelen, de zogeheten netwerkeffecten. Google en Facebook lijken gratis, maar de gebruikers betalen met data. Elke handeling op een platform geeft data over onszelf en anderen en kunnen in algoritmes gevangen worden. De data maken het mogelijk gericht te adverteren. Een gemiddelde gebruiker in Europa brengt Facebook algauw tientallen euro’s per jaar in het laatje.

Pogingen van het Europees Parlement om de bedrijven te reguleren (zoals het splitsen van bedrijfsactiviteiten) zijn politiek lastig en bovendien niet altijd wenselijk. Wat kan de gebruiker dan doen?

Lees ook: Arjen Lubach wilde vooral discussie

Data zijn een goudmijn. En de mijnwerkers, dat zijn wij zelf. Elke dag als we de laptop openklappen of de telefoon pakken, gaan we aan het werk en verzamelen we uit de schachten van ons leven data over onszelf en anderen, door te zoeken op Google, door te liken en te posten op Facebook, door muziek te luisteren via Apple, et cetera. We werken meestal met veel plezier, en we werken voor niks.

Het wordt tijd dat wij als arbeidskrachten onze stem laten horen. Het zou mooi zijn als de hardwerkende gebruikers zich verenigen in een datavakbond. Zo’n bond zou de onderhandeling met de techgiganten moeten openen, en komen tot een collectief arbeidscontract, met een redelijke beloning en goede arbeidsvoorwaarden. Ondenkbaar is dit niet. In mei treedt de Europese richtlijn voor databescherming in werking. Die legt onder meer vast dat het eigendom van de data bij de gebruikers ligt en biedt ‘recht om vergeten te worden’.

Lees ook: Wie biedt nog tegenwicht aan Facebooks datahonger?

Een vakbond, in de vorm van een internetprovider, kan namens de leden dreigen de gegevens op te vragen, of juist niet meer te verstrekken en daarmee een heuse datastaking te organiseren. De netwerkeffecten die een site als Facebook groot maken, kunnen dan tegen hen werken: net als met echte stakingen wil je geen stakingsbreker zijn. En ook de stok achter de deur is fors: bij weigering kunnen onder de nieuwe wet boetes tot 4 procent van de omzet worden opgelegd. Tegenover de groeiende macht van techgiganten moet een tegenmacht komen. De Europese Unie heeft een standaard gezet met een nieuwe, verstrekkende gegevensbeschermingswet. We zijn daarom op de juiste plek en op de juiste tijd om op te staan tegen de misstanden van internetreuzen. Niet door zoals Lubach de deur dicht te doen en de deken over ons hoofd te trekken. Maar juist door onze stem te laten horen en onze krachten te bundelen.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 17 april 2018