De eerste staking van 2018 is al achter de rug. Het personeel van de regionale vervoersbedrijven wil betere arbeidsvoorwaarden en de vakbonden kwamen er niet uit met de werkgevers.

Op het laatste moment werd een staking bij KLM voorkomen door een akkoord tussen vakbond VNC en de luchtvaartmaatschappij over het cabinepersoneel. De staking is voorkomen door nieuwe afspraken. Maar heeft staken nog wel nut?

Volgens Evert Verhulp, hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam, is staken in Nederland vooral voor werknemers en de vakbonden van belang om te laten zien dat het menens is. "Het oorspronkelijke stakingsidee is staken totdat je werkgever door de knieën gaat en dat zie je in Nederland eigenlijk nooit meer."

Nederlanders kunnen eigenlijk ook niet staken, legt hij uit. "Internationaal gezien zijn we echt watjes." Zo staakten de Nederlandse werknemers tussen 2010 en 2016 gemiddeld negen dagen per duizend medewerkers per jaar, blijkt uit cijfers van het European Trade Union Institute (ETUI). In Frankrijk stond dit cijfer op 125 dagen. Nu is Frankrijk het stakingsland bij uitstek, maar ook bijvoorbeeld België en Denemarken torenen met respectievelijk 66 en 82 dagen boven Nederland uit.

Poldermodel

"We hebben het gevoel dat het anders is, omdat als er wordt gestaakt het over het algemeen wel in gezichtsbepalende sectoren gebeurt. Met name in de nutsvoorzieningen, het openbaar vervoer, de politie en het onderwijs zijn stakingen. Maar bij bedrijven wordt over het algemeen weinig gestaakt."

Met het welbekende poldermodel heeft Nederland ook een andere traditie, legt Verhulp uit. "Het poldermodel leidt ertoe dat acties uiteindelijk niet goed gevoerd worden in Nederland. En dat is natuurlijk ook aangenaam. De arbeidsrust is een groot goed in Nederland."

"Wat je ziet is dat in Duitsland de treinen worden stilgelegd wanneer vakbonden een loonsverhoging van 10 procent eisen en werkgevers 0 procent bieden. Uiteindelijk komt er dan 2 procent uit. In Nederland vragen de vakbonden 3 procent, bieden de werkgevers 1 procent en komt er ook 2 procent uit. Het effect is niet wezenlijk anders, maar de benadering wel."

Harmonieuze arbeidsverhoudingen

Ondanks de harmonieuze Nederlandse arbeidsverhoudingen, heeft staken ook volgens Stefan Sagel zeker wel nut als stok achter de deur. Hij is hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit Leiden en partner bij advocatenkantoor De Brauw Blackstone Westbroek.

Hij haalt een bekende quote uit het arbeidsrecht aan. "Zonder het recht op staken wordt collectief onderhandelen collectief bedelen."

Zo hebben de vakbonden soms ook juist door hard te staken knappe prestaties geleverd, zegt de hoogleraar. Hij wijst op de maandenlange staking in de schoonmaakbranche in 2010 waardoor er een enorme rotzooi ontstond op bijvoorbeeld de treinstations. Uiteindelijk leverde de actie een groot succes op voor de vakbonden en de werknemers.

Mooi resultaat

"Daar hebben de vakbonden toen in een hele moeilijke situatie een heel mooi resultaat geboekt door vol te houden en echt heel veel mensen op de been te krijgen."

Staken wordt niet zomaar gebruikt in Nederland, vertelt Sagel. "We zijn natuurlijk toch een polderlandje. Het is gewoon onze cultuur om tussen de sociale partners problemen op te lossen. Vakbonden grijpen niet zomaar naar het stakingswapen. Meestal hebben ze echt wel geprobeerd om het met overleggen op te lossen en dat geldt voor werkgevers ook."