Terwijl bewezen is dat cultuur helpt met de rehabilitatie van gedetineerden, blijft een gevangenis met een blijvend kunstaanbod een vreemde eend in de bijt. "PAROL! Schrijven en kunst over muren en grenzen heen" tracht hier verandering in te brengen. Het wil de kloof tussen samenleving en gevangenis dichten. PAROL! geeft een stem aan de woordeloze massa die anders alleen het nieuws haalt bij spectaculaire ontsnappingspogingen: de gedetineerden.

Spread the love

















Geprojecteerde

dagboekfragmenten met intieme spijtbetuigingen. Foto’s van binnen

de kasteelgevangenis in Hoogstraten. Een video-installatie die het

persoonlijke leven van gedetineerden documenteert. Keramiekjes met

gevatte poëzie over het leven ‘binnensmuurs’. Beklemmende

zwart-witportretten.

De kunst die de workshops tot nu toe

voortbrachten, is even uiteenlopend als interessant. Spijt, protest,

anonimiteit en gemis zijn veelvoorkomende thema’s. Maar sommige

kunstwerken of schrijfsels zitten barstensvol optimisme, hoop en

humor.

Waarom

doen gedetineerden mee met zo’n kunstzinnig project? Wat levert het

volgens hen op? En welke boodschap wil het uitdragen? Er

was maar één manier om er achter te komen: Ik ging het hen vragen.

Out

of the box

Voor

heel wat gevangenen was het de eerste keer dat ze regelmatig schreven

en met kunst bezig waren. Ze omschreven het project dan ook als een

eye-opener.

Eén van de gedetineerden, Manolito, had het over het therapeutisch

effect van de workshops. “Ik ondervond dat schrijven deugd deed

omdat ik zaken van me af kon schrijven. Het was echt een pak van m’n

schouders”, getuigde hij.

De

vrolijke Wim, die drie jaar gevangenisstraf kreeg omdat hij zonder

accreditatie een trein bestuurde, nam deel aan een workshop met

slachtoffers van gedetineerden. “Vóór de workshop zat ik in een

heel diep putje”, bekende hij. “Ze heeft me erdoor getrokken. De

deelnemers hebben heel veel steun aan elkaar gehad. We hebben nog

steeds regelmatig contact.”

Jimmy,

die ‘zit’ omwille van een overval, vond dat de workshops hem out

of the box-denken aanleerden. De vlotte Lucien sprak dan weer

over de goede band tussen de deelnemers. Hij liet zich voor een

installatiekunstwerk ingipsen tot aan het middenrif. “Het was best

een uitdaging, want het vergde van mij veel vertrouwen in de persoon die

me ingipste”, aldus Lucien. Dat was volgens hem niet mogelijk

geweest zonder de goede band tussen de deelnemers.

Een

beer met een hart

De

gedetineerden lieten zich ook verbaasd uit over het effect van de

workshops op medelotgenoten. Wim vertelde over “nen echte beer”,

het type van wie je zou verwachten dat hij niet een erg uitgebreid

gevoelenspalet heeft, of het toch niet zou tonen. Maar op één van de

workshops gaf dit harde type zich volledig bloot.

“Ik

dacht: “Hé, kijk, dienen beer heeft ook een hart”, zei Wim.

“Over het algemeen zijn gedetineerden niet erg open over hun

gevoelens.”

De

bedeesde Dimitri sprak over eenzelfde ervaring in Tilburg waar hij

“een heel hard type” zag wenen tijdens één van de workshops.

“Dat heeft me echt iets gedaan”, getuigde hij.

Als een kijkdoos









De

meeste gedetineerden zien het project niet alleen als een kans tot

zelfontwikkeling, maar ook als een instrument om een boodschap aan de

buitenwereld te brengen. Manolito, bijvoorbeeld, vertelde me dat hij wou tonen wat vrijheidsberoving precies inhoudt. Hij

vreesde dat hij geen oprechte tweede kans zou krijgen, maar bleef

hoopvol. Tijdens de fotografieworkshop koos Manolito ervoor om een

trap te fotograferen. “Het licht aan de bovenkant van de trap staat

symbool voor betere tijden. Je moet de trap beklimmen om het licht te

bereiken. Maar het vergt veel doorzettingsvermogen.”

Jimmy

trok een foto van zichzelf in de cel, voorovergebogen met een

terneergeslagen air. “De boodschap die ik wou uitdragen, is de realiteit van het gemis,” getuigde hij.

De

diepzinnige Werner wou aan de buitenwereld tonen dat ze slechts een

afstandelijk en vertekend beeld heeft over gedetineerden en het

gevangenisleven. “De gevangenis is als een kijkdoos”, legde hij

uit. “Een kijkdoos met een klein gaatje. De gevangen kijken naar de

buitenwereld door dat kijkgaatje. En omgekeerd.”

Haantjesgedrag

doorbroken

Ik

sprak met twee ‘externen’ – zoals men in de gevangeniswereld

niet-gedetineerden bestempelt – op een gemeenschappelijke

schrijfworkshop van PAROL!.

Beiden waren danig onder de indruk van het hoge niveau en het gemak

waarmee de gedetineerden hun gevoelens op papier zetten.

“Ik

had haantjesgedrag verwacht, maar het tegendeel was waar”, vertelde

Kris die in een centrum voor illegalen werkt. Ze wees erop dat het

enorm belangrijk is dat men dit haantjesgedrag doorbreekt, op welke

manier dan ook. “Want wat als ze daarmee naar buiten komen?”

vroeg ze zich luidop af.

Eenzelfde

geluid kwam van de gedetineerden zelf. Ik kreeg een luid klinkend

“Ja!” op mijn vraag of een gevangenis een blijvend kunst- en

schrijfaanbod hoort aan te moedigen. Dimitri somde het mooi op: “Ge

moet nog altijd mens blijven, hè.”

PAROL! is een geesteskind van Creatief Schrijven. Voor

meer informatie over PAROL!’s tentoonstellingen en workshops kan je

terecht op www.parol-art.eu.