In aanloop naar de migratietop van donderdag in Salzburg lopen de gemoederen hoog op. De vicepremier van Italië, Matteo Salvini, sprak over de manier waarop Afrikaanse jongeren de plaats innemen van Italiaanse jongeren. De Luxemburgse minister Jean Asselborn wierp tegen dat er in het verleden heel wat mensen zijn geëmigreerd uit Italië, ook naar zijn land. Hij sloot af met een krachtige vloek: merde.

We kunnen deze dagen goed volgen hoe het politieke midden verongelukt. In die kring wordt de demografische ontwikkeling wel gezien, maar niet aan de orde gesteld. En dan krijgt de hoge toon van een partij als Forum voor Democratie alle ruimte: ‘FvD slaat alarm. Mohammed nu al meest gekozen jongensnaam.’

Deze moslims worden in een vloeiende beweging gekoppeld aan miljoenen migranten: „Over twee generaties bestaat ons land voor meer dan de helft uit allochtonen. Het demografisch onderzoek laat zien dat bij ongewijzigd beleid over twee generaties 24 miljoen mensen in Nederland wonen en dat het ‘minderheid in eigen land’ doemscenario zal zijn uitgekomen.”

Waar komt dat cijfer van 24 miljoen eigenlijk vandaan? Dat is een projectie uit 2017 van de Verenigde Naties voor het jaar 2100. Wat Forum niet vermeldt is dat er naast deze hoge schatting ook een lage schatting bestaat van 11 miljoen inwoners. Het echte verhaal: volgens deze VN-prognoses komt de bevolking met een waarschijnlijkheid van 95 procent uit tussen de 14 en 20 miljoen.

Na de lezing wilde een Vlaamse student weten hoe ik dacht over remigratie

In een lezing voor de zomerschool van Forum vertelde ik een paar weken geleden iets over een rapport dat ik voor de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid heb geschreven. Daarin beschrijf ik op basis van gegevens van het CBS verschillende immigratiescenario’s. De vraag die voorligt is: welke immigratie zouden we willen? Bij een migratiesaldo van + 50.000 per jaar komt de bevolking in 2060 uit op 20 miljoen inwoners, bij een saldo van - 8.000 op 16 miljoen. Kleine verschillen hebben grote gevolgen: we hebben iets te kiezen.

Uit gesprekken met verschillende partijen is me gebleken dat er belangstelling bestaat voor zulke scenario’s. Ze zien dat een nadere verkenning kan bijdragen aan een doordacht immigratiebeleid. Dat hebben we heel erg nodig. Ik ben benieuwd of dit vraagstuk aan de orde komt tijdens de Algemene Beschouwingen.

Lees ook van Paul Scheffer het opinie-artikel waarin hij vijf immigratiescenario’s schetst

Ondertussen worden demografische ontwikkelingen door Forum en de PVV geplaatst in de context van de zogenoemde ‘grote vervanging’. Die theorie van de Franse schrijver Renaud Camus zegt dat er een beweging gaande is om de oorspronkelijke bevolking te vervangen door immigranten uit het Midden-Oosten en Afrika. Zoals Geert Wilders tweette: „We worden vervangen en verraden.”

Het beeld van 24 miljoen – dat ook bloedrood op de cover van Elsevier prijkt – is niet onschuldig. Daarmee wordt gesuggereerd dat alleen drastische maatregelen gaan helpen. Welke dat zijn werd me duidelijk tijdens de zomerschool. Na de lezing wilde een Vlaamse student weten hoe ik dacht over remigratie. Ik zei dat het overgrote deel van de migranten die hier zijn is genaturaliseerd, dus hoezo remigratie?

Dan nemen we hun paspoorten toch weer af, was zijn repliek die op enige bijval kon rekenen. Ik zei dat zelfs Pim Fortuyn – toch hun held – niet wilde terugkomen op de migratie uit het verleden. Het maakte weinig indruk. Mijn opmerking dat er nog zoiets is als een rechtsstaat, kon het enthousiasme voor remigratie ook niet drukken. Misschien kon dat inleveren van paspoorten worden gestimuleerd door een flinke premie, zo werd geopperd.

Later werd me duidelijk dat de vragensteller Dries Van Langenhoven was, de voorman van de nationalistische club Schild & Vrienden. Over deze organisatie is in Vlaanderen ophef ontstaan. Verschillende leden bleken kandidaat voor de conservatieve N-VA bij de gemeenteraadsverkiezingen. Na een tv-uitzending waarin de binnenwereld van deze club werd blootgelegd wist men niet hoe snel deze kandidaten moesten worden verwijderd: „Ranzigheid en extremisme hebben bij ons geen plaats.”

Lees over het racisme van de Vlaamse jeugdbeweging Schild & Vrienden

Het belang van demografie werd in de jaren zeventig nog herkend. Toen ging een staatscommissie aan de slag, die het rapport ‘Bevolking en welzijn in Nederland’ uitbracht. Ik heb er al eerder voor gepleit: we hebben een nieuwe staatscommissie nodig, die scenario’s van bevolkingsgroei onderzoekt, nu met het oog op immigratie- en asielbeleid.

Zulke keuzes zijn nodig, want deze kwestie heeft alles in zich om het maatschappelijke midden verder te ontwrichten. Uit talloos veel miljoenen kunnen heel wat dreigingsbeelden worden geboren. Regie over migratie is het enige antwoord op de verbreiding van radicale stemmen die de randen opzoeken en er zomaar overheen schieten. We moeten grenzen beter bewaken – ook die van de rechtsstaat.

Paul Scheffer is hoogleraar Europese studies. Zijn column is wekelijks.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 19 september 2018