Uchwalona przez Sejm nowelizacja wprowadza pierwszeństwo dla zgromadzeń organizowanych przez władze publiczne, a także Kościół oraz związki wyznaniowe. Oznacza to, że demonstracja obywateli nie będzie mogła odbyć się w miejscu, gdzie władze bądź Kościół zgłoszą swoją manifestację.

Stworzyła też instytucję tzw. zgromadzeń cyklicznych, które organizowane regularnie (co najmniej cztery razy w roku) w wyznaczonym (tym samym) miejscu i przez te same podmioty miałyby pierwszeństwo nad pozostałymi manifestacjami. Warto dodać, że status zgromadzenia cyklicznego przypadnie w udziale organizatorom, którzy otrzymają zgodę od wojewody, udzielaną na okres trzech lat.

Co na to Sąd Najwyższy? Jego ocena pomysłów PiS nie pozostawia złudzeń – pisze „Gazeta Wyborcza”. Według SN opiniowany projekt jest w całości antykonstytucyjnym („wielokrotnie narusza szereg Artykułów Konstytucji RP”) i sprzecznym z zasadami prawa międzynarodowego, które Polska zobowiązała się przestrzegać.

– Prawo do swobodnego, pokojowego zgromadzania się jest powszechnie przyznane zarówno przez art. 11 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (...), jak i przez art. 21 Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Politycznych – czytamy w opinii Sądu Najwyższego przygotowanej przez Biuro Analiz. Nowelizacja ustawy uderza tym samym w demokrację oraz państwo prawa. Sąd Najwyższy zauważa także, że opiniowany projekt „ma wszelkie cechy prawa stanu wyjątkowego, którego, o ile wiadomo, nikt w Polsce dotąd nie wprowadził zgodnie z art. 228 i nast. Konstytucji. Skoro zaś w tej sytuacji nie stosuje się art. 233 ust. 1 Konstytucji, oznacza to podjętą świadomie i oczywistą dla każdego prawnika próbę naruszenia ładu konstytucyjnego, w szczególności art. 2 Konstytucji RP, w zakresie wyrażanej w niej zasady państwa prawnego.”

Czytaj także: Kicz, przepych i Radio Maryja. Zobacz, jak świętowano w Toruniu

Sąd Najwyższy zwraca uwagę także na zapis o kontrmanifestacjach. Projekt przewiduje, że kontrmanifestację i zgłoszoną wcześniej demonstrację musi dzielić co najmniej 100 metrów. Celem deklarowanym przez wnioskodawców ma być zwiększenie komfortu demonstracji poprzez odsunięcie przeciwstawnych wystąpień. SN negatywnie ocenia ten pomysł. Z jego opinii wynika, że „w kulturze demokratycznych państw zachodnich nie dostrzega się niczego złego w tym (...), że idee i światopoglądy ze sobą sprzeczne ścierają się ze sobą w przestrzeni publicznej. (...) Dobrostan osób sprawujących aktualnie władzę oraz ograniczenie obecności kontrprzekazu w przestrzeni publicznej po to, aby dominowały w nim słowa i wartości uważane przez nich za słuszne, niewątpliwie nie stanowią aksjologii porządku konstytucyjnego w demokratycznym państwie prawnym. Charakteryzują one natomiast państwa autorytarne” – podkreśla Sąd w analizie.

Zdaniem SN ustawa może zagwarantować władzy publicznej „monopol na odbycie zgromadzenia w określonym miejscu i czasie”. W praktyce oznaczałoby to, że rządzący mogliby bez trudu blokować te manifestacje, które są np. spontaniczną reakcją krytyczną na bieżące decyzje władzy. Co więcej Sąd Najwyższy ma istotne podejrzenie, że wprowadzenie do prawa zgromadzeń cyklicznych to wyróżnienie dla „Marszu Niepodległości” i miesięcznic smoleńskich, które realizują interesy Prawa i Sprawiedliwości. W opinii podkreślają, że tego typu ustawa nie powinna być skierowana wyłącznie do grup dedykowanych, ale musi mieć charakter abstrakcyjny i równościowy.

Organizacje pozarządowe – które najczęściej są organizatorami zgromadzeń – zbierają podpisy pod apelem do senatorów o odrzucenie ustawy. O jej odrzucenie zaapelował do Senatu także Nils Muižnieks, Komisarz Praw Człowieka Rady Europy. Podobne zdanie na temat projektu ustawy wyraził Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Bodnar, ale zarówno jego opinia, jak i dokument przygotowany przez Sąd Najwyższy nie zostały opublikowane na stronach Sejmu i Senatu.

Sprawę bardzo ogólnie skomentował prezydent Andrzej Duda. Pytany przez TVN 24 o to, czy zamierza zawetować ustawę, prezydent odpowiedział, że oceni ją w momencie, gdy ostateczna wersja ustawy znajdzie się na jego biurku. O niepodpisywanie ustawy zaapelowali do prezydenta działacze ze Stowarzyszenia Wolnego Słowa, które zrzesza wielu opozycjonistów z czasów PRL.

W przypadku zatwierdzenia ustawy przez Senat, jedynie weto prezydenta może wstrzymać wejście przepisów w życie. Czy Andrzej Duda zdecyduje się na manifestację samodzielności swoich rządów? W rozmowie z WP.pl dr Grzegorz Balawejder, politolog z Uniwersytetu Warszawskiego, zauważa, że „ustawa o zgromadzeniach jest dobrym probierzem dla prezydenta. Pokaże, czy rzeczywiście jest w stanie zdobyć się na niezależność w swoich poglądach i zrobić coś, co będzie zgodne z jego systemem wartości”.

Ustawą zajmą się teraz senackie komisje Praw Człowieka, Praworządności i Petycji, Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej.

Źrodło: „Gazeta Wyborcza”

Czytaj także: Wybory w Austrii, włoskie referendum. Europę czekają wstrząsy i turbulencje