Tentenkamp Heumensoord bij Nijmegen in aanbouw, vorige week. Elke provincie krijgt zo'n grootschalige opvang. Beeld Flip Franssen

Het kabinet lanceert een drietrapsraket om de aanhoudende asielstroom het hoofd te bieden: 10 duizend erkende vluchtelingen worden het komende half jaar vanuit azc's verplaatst naar alternatieve huisvesting in gemeenten. In elke provincie komt een grote noodopvang voor nieuwkomers en het sociale woningbestand wordt fors uitgebreid met 'semipermanente' woningen.



Na een week waarin de premier werd verweten onzichtbaar te zijn in het vluchtelingendebat, stapte Mark Rutte vrijdag alsnog op het podium. Hij maande de samenleving tot kalmte. 'Kwaad worden mag. Maar geweld tegen bestuurders is uit den boze.' Dinsdagavond werd de auto van staatssecretaris Dijkhoff van Asiel belaagd door boze inwoners van het dorpje Oranje. Ze wilden niet nog meer migranten boven de 700 die er al werden opgevangen. De minister-president was op dat moment op werkbezoek in de VS.



Jazeker, dit dossier is Chefsache, bezwoer hij vrijdagmiddag. En de chef zit erbovenop. 'De chef is nooit afwezig.' Zelfs als hij op reis is, houdt hij telefonisch voortdurend de regie, zei hij.



Nu had hij besloten die regie ook te laten zien vóór de schermen. Hij balde alle aspecten van het asielvraagstuk samen in één verhaal: de verantwoordelijkheid van een beschaafd land om oorlogsvluchtelingen op te vangen, de begrijpelijke zorgen van burgers die noodopvang zien verrijzen in hun achtertuin, de noodzaak van een Europese aanpak binnen en buiten de grenzen van de EU. 'We zitten erbovenop: van kortetermijnnoodopvang in Nederland tot de bestrijding van IS in Irak.'

Nederlandse regels

Verantwoordelijkheid is er ook voor migranten, waarschuwde hij. 'Wie als economische vluchteling meelift op de ellende van anderen, moet zo snel mogelijk vertrekken.' En in Nederlandse asielzoekerscentra gelden Nederlandse regels. Het kabinet neemt maatregelen om migranten die zich niet gedragen sneller asiel te kunnen weigeren.



Ook richtte hij zich, zonder hem te noemen, tot PVV-leider Geert Wilders, die met een tournee langs gemeenten het verzet tegen asielzoekers aanwakkert. Rutte: 'Wie zegt dat we de grenzen kunnen sluiten en daarmee basta, die strooit mensen zand in de ogen.'



Drie dagen na de chaos van Oranje poogde de premier het beeld van onmacht te pareren met een boodschap van eensgezindheid. Vrijdagochtend ontving hij vertegenwoordigers van provincies en gemeenten voor spoedberaad. Met een pakket maatregelen onder de arm kwamen de drie bestuurslagen een uur later naar buiten. 'We staan schouder aan schouder', zeiden ze elkaar na.



De gemeenten binden de strijd aan met 'de prop in het systeem': 13 duizend erkende vluchtelingen die bedden in de opvang bezet houden. Tienduizend mensen moeten in een half jaar doorstromen naar gemeentelijke huisvesting. Van het kabinet krijgen gemeenten een 'zelfzorgarrangement', oftewel de vrijheid om zelf creatief invulling te geven aan de opdracht.

Beeld anp

Sociale woningvoorraad

Provinciekoepel IPO stemde in met een forse uitbreiding van grootschalige noodopvang. In elke provincie moet een 'Nijmegenachtige voorziening' komen, zei Rutte. Nabij Nijmegen is tussen de bossen van Heumensoord simpele noodopvang uit de grond gestampt voor drieduizend mensen. Om een volgend 'Oranje' te voorkomen zijn meer van zulke kampen nodig. Provincies beraden zich nog over waar en wanneer.



Tot slot spant het Rijk zich in om de sociale woningvoorraad uit te breiden. Minister Blok van Wonen werkt met woningcorporaties en gemeenten aan nieuwe 'semipermanente' woningen (bijvoorbeeld in containers, leegstaande overheidsgebouwen, sloopwoningen) voor iedereen die wacht op een sociale huurwoning, vluchteling en reguliere woningzoekende.



Nu de premier alsnog de spotlights zoekt, laveert hij in zijn woorden noodgedwongen tussen de stevige taal van de VVD en de barmhartiger opstelling van de PvdA. Het nieuwe pakket aan maatregelen kan vooral die laatste partij bekoren. De besluitvorming mag zelfs nog wat sneller, vindt Kamerlid Attje Kuiken. En er is meer nodig: ze pleit voor snelle integratie van mensen met een verblijfsvergunning. 'Nederlandse taal leren, naar onze normen en waarden leren leven, aan het werk gaan, is essentieel om hier een toekomst op te bouwen.'

Geen vluchtelingen, maar migranten

Kuiken erkent de verschillen in toon tussen de coalitiepartners, maar ze benadrukt dat de partijen elkaar nog steeds weten te vinden: zie de plannen van het kabinet. En ze wijst op de strijd tegen importbruidjes, waarin VVD en PvdA samen optrokken.





Toch is het contrast met de VVD schril. Binnen de fractie klinkt ontevredenheid: Nederland is te lief. Kijk naar België, daar laten ze mensen wel op straat slapen, daarom reizen ze door naar Nederland. Zeg vooral niet 'wir schaffen es', want per WhatsApp bereikt die boodschap binnen no time Afrika en het Midden-Oosten.





De VVD moet dat hardop durven zeggen, stelt de Teldersstichting, het wetenschappelijk bureau van de partij. In EenVandaag pleitte directeur Patrick van Schie voor een scherpere koers. Syrische vluchtelingen moeten worden teruggestuurd naar Turkije, daar waren ze immers al veilig. En noem ze geen vluchteling, zegt hij: 'Het zijn migranten. Ze willen naar Duitsland, Zweden en Nederland vanwege wat wij hier te bieden hebben.'





Zit die onenigheid de besluitvorming in de weg? Rutte wijst de suggestie resoluut van de hand. 'Het is heel logisch dat coalitiepartijen met eigen, soms ook onorthodoxe voorstellen komen. De weging is vervolgens aan het kabinet.'



