En premier Rutte denkt er net zo over. Hij noemt ook de samenwerking met de VS en de NAVO. "Die heeft ons na de Tweede Wereldoorlog veel veiligheid gebracht. (...) Europa kan zichzelf op dit moment niet verdedigen. Dat is ondenkbaar", zei hij eerder.

Maar Nederland kan zichzelf ook helemaal niet alleen verdedigen, stelt Trineke Palm. Ze doet onderzoek naar de rol van de EU in de wereld. "Wat betekent soevereiniteit als je uiteindelijk niet in staat bent de Nederlandse veiligheid te garanderen? Om soeverein te blijven, moet Nederland bereid zijn tot vergaande samenwerking met andere EU-landen als het gaat om veiligheid en defensie."

Palm begrijpt het argument van Rutte over de NAVO en de VS. "Als je hecht aan die verbanden, dan kan je een andere samenwerking natuurlijk zien als een soort bedreiging. Maar dat is een soort schijntegenstelling, want de NAVO en een Europees leger kunnen elkaar ook versterken."

Vergezicht

Behalve D66 is geen enkele Nederlandse partij voor een EU-leger, maar Europese zwaargewichten Frankrijk en Duitsland zijn dat wel. "We moeten onszelf beschermen tegenover China, Rusland en zelfs de VS", zei Macron in november. "We moeten toewerken naar een echt Europees leger", zei Merkel een week later.

Maar een Europees leger is voorlopig nog een vergezicht. Ook Frankrijk en Duitsland hebben geen concreet plan. Wel komt er steeds meer samenwerking op verschillende vlakken. Zo hebben Nederland en Duitsland een gezamenlijk tankbataljon en bewaken Nederland en België per toerbeurt elkaars luchtruim met F-16's. En twee weken geleden nog is er in Brussel een akkoord bereikt over forse uitbreiding van de Europese grensbewaking Frontex