Wielewaal, de mooiste wijk van Zuid, misschien wel van heel Rotterdam. Groener en dorpser vind je het niet gauw. Maar verschenen er de laatste jaren al plukjes nieuwbouw in de wijk die het karakter aantastten, over enige tijd zal Wielewaal er echt aan gaan geloven. Wat gaat er verloren en wat komt er in de plaats?

Een aantal jaar geleden zocht ik een huis via Woonnet Rijnmond. Ik stond drie jaar ingeschreven, dus weinig kans. Tot mijn oog viel op een huis dat vrij te bezichtigen was: een soort bungalow met veel groen voor de deur. Google Maps leidde me naar Rotterdam-Zuid, naar een buurtje naast de Waalhaven. Het leek een ware Amerikaanse suburb: brede straten, groene tuinen. Ik stelde me voor dat de krantenjongen er de krant op de opritten gooit. Het bleek Wielewaal.

Vakantiepark

Niet veel later verhuisde ik naar Zuid. Weliswaar niet naar het wijkje tussen de Wiel en de Waal, maar mijn hardlooprondje brengt me er regelmatig. Een wijk met piepkleine noodwoningen uit 1949 die het wonderbaarlijk goed vol lijken te houden. Het doet nog het meest aan een vakantiepark denken: de bakstenen bungalows, straten zonder verkeer, bewoners die op slippers hun hond uitlaten of kinderen die kriskras over straat skaten. Alleen de posters op de ramen doen wat af aan de vriendelijke uitstraling van de wijk. Daar staan kreten op als ‘Wij wonen hier prima, Woonstad’ en ‘Slopen, dan ook vervangende woonruimte’. Sinds enige tijd hangt er ook een spandoek aan het begin van de wijk: ‘Wielewaalers wijken niet voor Woonstad’. Wielewaal gaat gesloopt worden en de bewoners en Woonstad worden het het maar niet eens over de nieuwe invulling van de wijk.

In 2009 start Woonstad met de herontwikkeling van de wijk. De woningen in Wielewaal voldoen niet meer aan de eisen van deze tijd, renoveren zou te duur zijn en dus moet er gesloopt worden. Er komt een convenant dat in 2011 ondertekend wordt door Woonstad, de Gemeente Rotterdam en de voorzitters van de bewoners- en huurdersvereniging Wielewaal. Volgens het convenant zal er “een gemêleerde wijk worden ontwikkeld, met variatie in de woningtypologie naar huishoudsamenstelling, waarbij ook duurdere woningen voor nieuwe huishoudens kunnen worden gerealiseerd (nieuwe instroom)”. Het aantal sociale woningen dat zal worden gebouwd wordt stevig afgebakend: “naar behoefte voldoende sociale huur- en koopwoningen worden gerealiseerd met een maximum van 200 sociale huur en 80 sociale koop. Bij een fictief programma van ca. 800 woningen komt dit neer op 35% van de te realiseren nieuwbouw, ofwel ruim 50% van de huidige Wielewaal.“

Veel Wielewaalers zijn niet te spreken over plannen van Woonstad. De hoge huurprijs van de nieuwe woningen is een veelgehoorde klacht. Bewoner Hortens: “Die nieuwe woningen zijn tweehonderd euro meer! Als ik eruit moet ga ik niet terug hoor, en zevenhonderd euro voor mijn huis betalen.”

Alternatief plan

In 2014 komt een deel van de bewoners met het alternatieve plan ‘Van en voor Wielewaalers’. Ook hierin wordt de prijs van de nieuwe woningen aangehaald als strijdpunt: “Wat 95% van de bewoners vooral steekt is dat in navolging van het convenant nog geen 10% van de sociale woningen in de huidige Wielewaal worden teruggebouwd. Bovendien zullen de woonlasten van de terug te bouwen sociale woningen zodanig hoog worden dat deze door bijna niemand te betalen zijn.”

Ook het feit dat de plannen van Woonstad het stedenbouwkundige karakter van de wijk aantasten stuit op protest. Robert, bewoner van de boerderij aan de rand van Wielewaal: “Woonstad wil de bomen weghalen en er de ‘moderne’ wereld van maken”. Diana, fel voorstander van het bewonersplan: “Wij willen het vakantiepark-idee behouden”.

Het plan ‘Van en voor Wielewaalers’ stelt dan ook voor om de woningen 1 op 1 te vervangen. Prefabwoningen met dezelfde omtrek als de huidige bebouwing, met een soortgelijk puntdakje als de huidige woningen en met woonlasten die dichtbij de huidige huurprijzen liggen. Volgens het plan kan elke bewoner zes weken nadat de oude woning is verlaten weer terugkeren op de oude vertrouwde locatie, “in dezelfde straat, met hetzelfde huisnummer”. Dat spreekt natuurlijk tot de verbeelding en het is dan ook niet vreemd dat het bewonersinitiatief naar eigen zeggen door 95% van de bewoners is getekend. De posters die voor de ramen hangen en het spandoek aan het begin van de wijk verwijzen ook naar dit plan.

Nieuwbouw en verpaupering

Woonstad en het bewonersinitatief ‘Van en voor Wielewaalers’ lukt het echter niet om tot elkaar te komen. Bewoners beweren dat Woonstad niet of nauwelijks naar bewoners luistert en ze niet informeert. In een blog van een medewerker van Woonstad (met de typerende URL ‘ware-verhaal-wielewaal’) wordt het omgekeerde beweerd: dat de bewoners het proces om tot een gezamenlijk plan te komen frustreren.

Ondertussen is begonnen met fase 1 van de herontwikkeling van Wielewaal, het bouwen van nieuwbouw aan de rand van de wijk. Op het voormalig voetbalveld van CCV Mercurius verrijst momenteel ‘Wielewaal-Oost’: appartementenblokken van enkele verdiepingen hoog, geschikt voor senioren. Bewoner Jan verruilt zijn oude Wielewaal-huisje voor de nieuwbouw: “Ik had hier best willen blijven wonen als het niet gesloopt werd. Maar ik wil hier niet nog vijf jaar wonen en dat het dan gesloopt gaat worden en dat ik dan op mijn 72ste moet gaan verhuizen.”

Wielewaal begint van een vakantiedorp in een spookwijk te veranderen

Hij is niet de enige die voor zekerheid kiest en vertrekt voordat de sloophamer daadwerkelijk de wijk treft. Al meer bewoners zijn vertrokken, nieuwe bewoners lijken er niet te komen en steeds meer woningen zijn dichtgetimmerd. Wielewaal begint van vakantiedorp in spookwijk te veranderen. Bewoners beweren dat Woonstad de woningen nauwelijks onderhoudt, terwijl Woonstad in 2011 verklaarde dat “de leefbaarheid op peil wordt gehouden tijdens de herstructurering”.

Dát Wielewaal gesloopt zal en moet worden, daar zijn Woonstad en de Wielewaalers het wel over eens. En daarmee zal er voor altijd iets verloren gaan, hoe je het ook wendt of keert (of protesteert).

Steeds meer woningen in Wielewaal zijn dichtgetimmerd. Beeld door: beeld: beeld: Rosanne Dubbeld