Jeśli masz wrażenie, że od dawna nie mieliśmy czegoś takiego jak "białe święta", to się nie mylisz. Sprawdziliśmy dane pogodowe dla Warszawy z ostatnich 30 lat i pokazują one, że od około 10 lat prawie nie zdarza się, by w Wigilię temperatura w stolicy spadła poniżej zera.

REKLAMA

Które Wigilie w tym okresie były wyjątkowo mroźne, a które najcieplejsze?

Rekordowo zimna Wigilia ostatniego 30-lecia przypadła w 2002 roku. W Warszawie średnia temperatura wyniosła minus 15,2 stopnia Celsjusza, a minimalna minus 20,7. Leżało 6 cm śniegu i tylko niektóre regiony były całkowicie pozbawione pokrywy śnieżnej. Najcieplej było na Pomorzu, gdzie średnia temperatura wynosiła od minus 3 stopni na Helu do minus 6 w Gdańsku. Zaś do najzimniejszych miejscowości należały Komańcza (średnia minus 19,2) i Stuposiany (temperatura średnia minus 21,6, minimalna minus 26,8).

Najcieplejsze Wigilie tego okresu to lata 2014 i 2015. 24 grudnia 2015 roku temperatura maksymalna na warszawskich Bielanach oraz w Terespolu sięgnęła 11,7 stopnia, a średnia wynosiła odpowiednio 6,7 i 4,7 stopnia Celsjusza. Tylko górskie stacje, jak Morskie oko czy Śnieżka, zarejestrowały średnią temperaturę poniżej zera.

Białe święta? Raczej tylko we wspomnieniach i reklamach

Czy ciepłe Wigilie to efekt zmian klimatu? Przede wszystkim trzeba pamiętać, że klimat to nie to samo, co pogoda. To, czy 24 grudnia będzie mróz i spadnie śnieg, kształtuje właśnie pogoda, czyli stan atmosfery w danej chwili. To może zmieniać się gwałtownie pod wpływem różnych czynników. Klimat jest bardziej stały, choć teraz ulega i tak szybkim - we własnej skali - zmianom pod wpływem działalności człowieka. Zatem nawet wraz z podnoszeniem się średniej temperatury nie przestaje być możliwe, że święta będą mroźne i śnieżne. Jednak średnio ten miesiąc - jak i cały rok - będzie coraz cieplejszy.

To widać nawet na - krótkim z punktu widzenia klimatu - okresie ostatnich 30 lat. Jeszcze w latach 90. średnia temperatura w Wigilię w Warszawie często - w mniej więcej co drugim roku - spadała znacznie poniżej zera. Już w ostatniej dekadzie zdarzyło się to tylko raz, w 2012 roku. Pięć najcieplejszych Wigilii ostatniego 30-lecia to lata 2017, 2014, 2004, 2015 i 2010. Rok 2019 ma duże szanse dołączyć do tej listy.

Podobnie rozkładają się dane dotyczące temperatury w innych częściach Polski, w Gdańsku, Krakowie czy Zakopanem. W latach 90. i na przełomie stuleci zdarzają się Wigilie cieplejsze i bardzo mroźne. Ale od ostatnich kilkunastu lat średnia temperatura rzadko spada poniżej zera, z wyjątkiem Zakopanego - jednak i tam zimowa Wigilia jest coraz rzadsza.

W tej chwili globalna średnia temperatura jest o około 1-1,2 stopnia Celsjusza wyższa od średniej sprzed ery przemysłowej. Najbardziej optymistyczne scenariusze zakładają, ze uda nam się ograniczyć dalszy wzrost znacznie poniżej 2 stopni. Jednak obecnie - nawet wypełniając zadeklarowane przez państwa cele polityki klimatycznej - zmierzamy znacznie powyżej 3 stopni.

Zatem o ile mogą jeszcze zdarzyć się w przyszłości białe święta, o tyle będzie to już wyjątek, nie norma i śnieżne Wigilie pozostaną we wspomnieniach i filmach czy reklamach. I tak jest już od dłuższego czasu, a nie tylko w ostatnich latach. Serwis naukaoklimacie.pl opisuje, że już od lat 50. "zimowa Wigilia była u nas raczej czymś rzadkim niż typowym". Od 1951 roku Wigilia ze mrozem i śniegiem zdarzyła się 13 razy w Warszawie i 28 razy w Suwałkach.

Stawka jest większa niż ładna Wigilia

Choć może to być bardziej efekt kultury niż własnych wspomnień, Boże Narodzenie kojarzy nam się z mroźną i śnieżną pogodą. Kilka stopni na plusie i deszcz mogą psuć świąteczną atmosferę. Jednak zmiany klimatu mają dużo poważniejsze konsekwencje. Nie tylko grudzień, lecz także całe zimy stają się coraz bardziej ciepłe. W przewidywalnej przyszłości nie ma mowy o tym, by zima w naszej części Europy "zniknęła".

Ale rzadziej będzie się zdarzać, by przez zimę utrzymywała się poza górami solidna pokrywa śnieżna. Bez śniegu nie będzie roztopów, które wiosną mogłyby nawadniać glebę i zasilać rzeki. To zwiększa zagrożenie suszą, która zagraża rolnictwu i przyczynia się do pożarów.