Nederland dreigt zijn identiteit „stukje bij beetje kwijt te raken”. Dat zegt Wopke Hoekstra, minister van Financiën (CDA), in zijn maandagavond uitgesproken H. J. Schoolezing. Hij presenteerde zich in het Haagse theater Diligentia als een politicus met rechts-conservatieve ideeën, sociaal-economisch en cultureel. „Onze identiteit en cultuur worden weggerelativeerd.” Hoewel Hoekstra benadrukt niet aan „elite-bashen” te willen doen, ligt de oorzaak volgens hem bij „mensen in verantwoordelijke posities”.

Het is dan ook, volgens Hoekstra, „geen wonder dat de helft van de bevolking inmiddels onomwonden zegt dat er te veel migranten zijn en zich zorgen maakt over integratie”. Hij spreekt van een gebrek aan wederkerigheid. „Het voorrecht om Nederlander te worden, leidt te vaak niet tot de inspanningen en resultaten die de samenleving redelijkerwijs van nieuwkomers mag verwachten. Ik geef u op een briefje dat als we de steven niet weten te wenden, dit probleem ons nog decennia parten zal spelen.”

‘Een kapotte wasmachine verwijderd van problemen ’

Hoekstra waarschuwt er in zijn lezing voor „dat de samenleving uit balans dreigt te raken”. Hij voorziet „politieke en maatschappelijke spanningen” als de middenklasse het niet beter gaat krijgen. Het zijn „heel normale gezinnen” die lijden onder problemen: te hoge lastendruk, minder zeker werk, alleen kunnen studeren met een lening. „Veel Nederlandse gezinnen zijn zelfs in tijden van economische hoogconjunctuur maar één kapotte wasmachine verwijderd van financiële problemen.”

Concrete oplossingen biedt Hoekstra niet. Hij heeft het over een „nieuw maatschappelijk evenwicht: een hernieuwde schets waarin we vormgeven onder welke voorwaarden wij samenleven”. De politiek moet, vindt de minister, kiezen voor „verstandig investeren in plaats van financieel uitdijen als automatisme”. Er moet ingegrepen worden „in de almaar uitdijende kosten voor de volksgezondheid en de sociale zekerheid.” Dat mag ten koste gaan van huidige zekerheden. „Heilige huisjes, of het nu toeslagen, subsidies of zzp-facilitering zijn, moeten op de helling kunnen worden gezet.”

Lees ook over de interne kritiek in het CDA op de koers van Sybrand Buma

Het is een opvallend verhaal voor een partij waar de afgelopen jaren veel zorgen waren over de koers van oud-partijleider Sybrand Buma. Critici in de partij vonden dat Buma alleen problemen benoemde zonder daar ook oplossingen voor aan te dragen. Hij zou de partij ook te rechtsconservatief hebben gemaakt. De jaarlijkse H.J. Schoolezing is vernoemd naar Hendrik Jan Schoo, de in 2007 overleden voormalige hoofdredacteur van Elsevier. Eerder spraken onder anderen premier Mark Rutte, Edith Schippers en Buma de lezing uit.

NRC De Haagse Stemming Het belangrijkste nieuws van het Binnenhof en een inkijkje in de politieke dag die komen gaat Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 3 september 2019