Homaro havos kvar novajn okulojn en la kosmo. La nova spacteleskopo TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite, aŭ Trarigarda Satelito de Transitantaj Ekstersunsistemaj planedoj) sukcese lanĉiĝis antaŭ semajno kaj senprobleme disigis la sunpanelojn. Tio ne signifas ke ĝi estas preta por sia tasko. Dum la sekvaj du monatoj, ĉiuj sistemoj estos testataj kaj la spacteleskopo estos puŝata en la ĝustan orbiton. Tie, ĝi observos la plej helajn stelojn de la norda kaj suda ĉielo kaj serĉos kaj pristudos la planedoj kiuj eble ekzistas ĉirkaŭ ili.



^ Jen kiel aspektas la TESS-teleskopo

Same kiel sia antaŭulo, Kepler, TESS serĉos planedojn pere de la transita metodo. Tiu metodo uzas tre precizajn instrumentojn, por mezuri la helecon de steloj. Se la heleco de la stelo regule malaltiĝas iomete, tio povas esti kaŭzata de planedo. Surtere oni povas kompari la datumojn al modeloj de planedoj kaj kalkuli kiom rapide la planedo ĉirkaŭiras la stelon kaj kiom da lumo ĝi blokas, sed ankaŭ pli specifajn informojn, depende de la planedo kaj la instrumentoj, kiujn oni uzas. Unu el la multaj demandoj al kiuj sciencistoj serĉas respondojn estas ekzemple kiel la atmosfero de tiaj planedoj aspektas. Oni scias kiel oni povas priskribi atmosferojn per datumoj pri la absorbiĝo kaj polariĝo de sunlumo, sed nur komencas uzi tiujn teĥnikojn ekster la sunsistemo. Dum la venontaj jaroj kaj jardekoj, pli bonaj modeloj kaj instrumentoj povas helpi tiun serĉon kaj TESS estas paŝo en tiu direkto. Laŭ la estimoj, ĝi trovos ĉirkaŭ 20 000 ekstersunsistemajn planedojn dum sia dujara misio. Tio estas pli ol kvinfoje tiom, kiom oni konas ĉi-momente. Verŝajne kelkaj centoj el tiuj estos rokaj planedoj, kiuj iomete pli grandas ol la Tero. Krom mem esplori la ĉielon, TESS ankaŭ elektos celojn por pli detala pristudado per la lanĉota James-Webb-teleskopo kaj surteraj observejoj.



^ Kiam planedo troviĝas antaŭ sia stelo, la heleco de la stelo malaltiĝas. (Ĉi tie la efiko estas troigita.)

Se ĉio iros bone, TESS havos neniam antaŭe uzitan orbiton. Tio igas la mision sufiĉe nervoziga, sed la risko ne estas senutila. Ĉiuj orbitoj havas malsamajn avantaĝojn kaj malavantaĝojn. La plejparto de satelitoj, inkluzive la Hubble-teleskopo, troviĝas en malalta orbito ĉirkaŭ la Tero. Tiaj orbitoj estas facile atingeblaj, do oni bezonas malmulte da energio por atingi ĝin kaj oni eĉ plurfoje vizitis la Hubble por ripari ĝin. La malavantaĝo de tia orbito estas ke oni ankoraŭ frontas kontraŭ aera froto. Ĝi estas nenio kompare kun la aerofroto surtere, sed misioj kiuj daŭras longe povas perdi tiom da rapido ke ili falas el sia orbito se ili havas neniujn brulaĵojn. Kepler forlasis la Teron kaj estas en orbito ĉirkaŭ la Suno. Tiel ĝi ne batalas kontraŭ aerofroto kaj la vido ne estas blokata de la Tero aŭ Luno, sed ĝi bezonas multe da tempo kaj pli grandajn, pezajn instrumentojn por komuniki kun la Tero. La orbito de TESS tamen, estas tute malsama.

La averaĝa distanco inter TESS kaj la Tero estos sufiĉe granda. Tiel, ĝi ne estos ĝenata de la atmosfero aŭ la varmo de la Tero. La tuta orbito ankaŭ troviĝos ekster la Zonoj de Van Allen. Tiuj estas la zonoj ĉirkaŭ la Tero, kiuj estas kaŭzitaj de la magneta kampo kaj enhavas multe da radio. Por ke la Luno ne estu en la vidkampo, la orbito havos inklinon de 37 gradoj kun la ebeno tra kiu la Tero ĉirkaŭiras la Sunon. Tiel la teleskopo povas rigardi super aŭ sub la Luno. Ankaŭ la periodo de la orbito gravas. Tio estas la tempo kiu estas bezonata por trairi la orbiton unufoje kaj nur dependas de la orbito, ne de la maso de la satelito. Kiam la averaĝa distanco inter la Tero kaj la satelito duobliĝas, la periodo de la orbito obliĝas je ĉirkaŭ 2,83. Tio signifas ke oni povas tre precize elekti periodon per ŝanĝi la distancon. La orbita periodo de TESS estos ekzakte duono de tiu de la Luno. Tio signifas ke dum TESS ĉirkaŭiras la Teron unufoje, la Luno nur trairis duonan orbiton. Tio nomiĝas orbita resonanco. Oni specife elektis tiun ĉi periodon, pro tio ke la gravito de la Luno povas multe influi la orbitojn de satelitoj. Ĉi tiel, ĝi tiras en unu direkto dum duono de la tempo kaj en la alia direkto dum la alia duono. Tiel la efiko de la Luno estas nuligata. Tiom alta orbito malfaciligas komunikadon tamen, do la orbito ne estas cirkla. Unu parto estas multe pli proksima al la Tero ol la alia. Tiel la satelito povos sendi datumojn dum la 16 horoj kiam ĝi plej proksimas kaj foti dum la resto de la tempo.



^ Por fari kiel eble plej da scienco per eta buĝeto, oni estu ŝparema. La vojo de TESS estis elpensita por kosti kiel eble malplej da energio. Per uzi la graviton de la Luno al sia avantaĝo, ĝi povas “ŝteli” aldonan energion.

Laŭ la nuna plano, la scienca misio komenciĝos du monatojn post la lanĉo kaj daŭros du jaroj. Dum tiuj du jaroj, la teleskopo observos pli ol 80% de la ĉielo tre sisteme. Dum la unua jaro, ĝi observos la sudan ĉielon, kiu estas dividita je 13 areoj. TESS observos ilin ĉiuj por du orbitoj, unu post unu. Ĉirkaŭ la poluso, la aeroj kovras unu la alian, kio signifas ke la steloj tie estas dum multe pli da tempo observataj ol la aliaj, kio ebligas pli detalajn esplorojn. Dum la dua jaro de la misio, TESS observos la nordan duonon de la ĉielo kaj laboros laŭ la sama sistemo. Tiel la tuta ĉielo povas esti observata krom la steloj kiuj tro proksimas al la ekvatoro. TESS estos la unua spacteleskopo kiu tiom strukture traserĉos la tutan ĉielon por trovi planedojn.

Ĉiujare oni malkovras arojn da novaj mondoj. Ili estas tro malproksimaj por esti tuŝataj de ni, sed pro la malkovroj de spacteleskopoj kaj la homoj kiuj uzas ilin, tiuj foraj planedoj ŝajnas pli kaj pli proksimaj. Estas mirinde kiel nur lumo povas rakonti tiom multe pri la universo, la diverseco de planedoj kaj eĉ la loko de nia propra sunsistemo en la universo. Jen nova branĉo en scienco, kiu nur pli kaj pli kreskos dum la sekvontaj jardekoj kaj montros aferojn kiujn oni nun ankoraŭ ne povas imagi.