🔊 Beluister dit artikel

De laatste tijd zien we dat het liberalisme ideologisch onder vuur ligt. Door hun opportunistische gedrag, zoals onlangs te zien bij de Klimaatwet, maar ook door hun slaafse houding in de EU hebben de liberale partijen VVD en D66 veel geloofwaardigheid verspeeld. Maar betekent dit dat we het liberalisme als geestelijke stroming ook bij het grofvuil moeten zetten? Ik vind van niet.

Zelf ben ik decennialang VVD- en (een enkele keer) D66-stemmer geweest totdat ik in 2013 afstand heb genomen van deze partijen, vooral vanwege hun slappe houding in het EU- en eurodebat. Sindsdien heb ik op verschillende partijen gestemd, waaronder ook een kleine christelijke partij die zich in ieder geval wat principiëler opstelde dan VVD of D66, wanneer het ging om soevereiniteitsoverdracht aan Brussel.

Dat Mister Tefal Mark Rutte zich ineens bekeert tot de EU met het oog op een Brussels baantje, zegt veel over Rutte, maar niets over het liberalisme.

Eclectisch

Hoewel ik in ideologisch opzicht redelijk eclectisch ben, is het liberalisme mij nog steeds dierbaar. Ik ben geen klassiek-liberale purist, eerder verwant met het sociaal-liberalisme, vaak gewoon pragmatisch liberaal. Als de overheid een positieve, sociale bijdrage kan spelen in de rol van emancipator, vind ik dat prima. Mits het maar efficiënt gebeurt en niet leidt tot overbodige lastenverzwaringen voor burgers en bedrijven.

Dat laatste is niet zo eenvoudig te vermijden. Milton Friedman schreef ooit: “If you put the federal government in charge of the Sahara Desert, in 5 years there’d be a shortage of sand”.

Misvatting Baudet

Wat me de laatste tijd stoort, zijn een aantal misvattingen in het publieke debat over het liberalisme.

Zo verkondigde Thierry Baudet in een interview met Weltwoche, in navolging van een aantal andere neoconservatieve denkers, dat liberalisme en socialisme zijn ontsproten aan de Franse Revolutie.

Letterlijk zei Thierry daarover: “I think one has to go back to the principles of the French Revolution which are equality, liberty, and fraternity. They have led to the two major emancipation movements — socialism and liberalism — and both are fundamentally flawed. The derailment, in turn, has come in waves. Modernism, a renewal of the radical elements in the French Revolution, which kicked in right after the First World War, set in motion yet another wave of mistakes. And then came the ’60s. So, there have been several moments in the past two centuries.”

John Locke en Adam Smith

Nu is de Franse Revolutie van 1789 ongetwijfeld een belangrijke historische schakel, maar om deze te beschouwen als de bakermat van het liberalisme lijkt mij nogal onzinnig. Ik herleid het liberalisme vooral tot de Britse denkers John Locke (1632-1704) en Adam Smith (1723-1790). Beide leefden en werkten in een periode ruim voorafgaand aan de Franse Revolutie. Ik denk dat hun invloed op de radicalen van de Franse Revolutie zoals Robespierre beperkt was. Robespierre stond vooral sterk onder invloed van de romanticus (!) Jean-Jacques Rousseau.

Wat betreft het socialisme, deze stroming komt pas tot wasdom enkele decennia ná de Franse Revolutie, al zal deze revolutie ook hier wel enige invloed hebben gehad.

Verlichting

Voor mij is het liberalisme met zijn nadruk op individuele vrijheid en verantwoordelijkheid eerder te herleiden tot de Verlichting en met name de denkers John Locke en Adam Smith. Als we nog verder teruggaan, is het politieke denken van Spinoza (1632-1677) met zijn nadruk op tolerantie eveneens van groot belang. Ik denk dat John Locke en Baruch Spinoza vol afschuw zouden hebben gekeken naar de gewelddadige en helemaal niet tolerante Franse Revolutie, die zij dus niet meer meegemaakt hebben.

Het liberalisme als geestelijke stroming heeft grote historische verdiensten. Het heeft geleid tot welvaart en tot onze democratische natiestaat, gebaseerd op de Trias Politica en vrijheid van meningsuiting.

Sociaal-liberale elites

Dan nog een puntje dat me stoort, al zal ik me er zelf wellicht ook schuldig aan hebben gemaakt. In het huidige debat wordt het heersende politiek-correcte eenheidsdenken vaak gekoppeld aan de “sociaal-liberale elites” of de “linksliberale” elites.

In de eerste plaats: de kartelpartijen die door het politiek-correcte eenheidsdenken gedomineerd worden en daardoor steeds moeilijker van elkaar te onderscheiden zijn, bestaan niet alleen uit de liberale partijen VVD en D66, maar ook uit CDA, Christen-Unie, PvdA en GroenLinks.

In de tweede plaats zie ik de oorsprong van dit politiek-correcte (vaak anti-westerse) denken eerder in de jaren zestig, toen neomarxistische denkers als Herbert Marcuse veel invloed hadden. Marcuse op zijn beurt baseerde zich weer op het gedachtegoed van de Frankfurter Schule. Cultuurmarxisme dus.

Zoals Sid Lukassen terecht schrijft: “De Frankfurter Schule kneedde de babyboomers en zij baarden generatie snowflake”.

Het sociaal-liberalisme daarentegen, met nadruk op de emancipatie van het individu, plaats ik eerder in de lijn van de Britse negentiende-eeuwse filosoof en econoom John Stuart Mill. Hem postuum het politiek-correcte eenheidsdenken voortkomend uit de jaren zestig in de schoenen schuiven, is een absurd verwijt.

Van twee kanten onder vuur

Zo beschouwd ligt het liberalisme van twee kanten onder vuur: van rechts, met name van de neoconservatieve alt right-beweging die een romantisch verlangen koestert naar een geïdealiseerd verleden van vóór de Franse Revolutie. En van links, met name de cultuurmarxistische richting met wortels in de jaren zestig. Helaas heeft dit denken zich in alle gevestigde partijen genesteld, ook de partijen die zich liberaal of christen-democratisch noemen.

Ik wil daarom voorstellen om voortaan niet meer te spreken van onze sociaal-liberale elites, maar van onze cultuurmarxistische elites.