Hoe vaak houden drie rechters zich tegelijkertijd bezig met één kip? Niet vaak, maar deze donderdag is zo’n dag. Rechters J.P.W. Helmonds (voorzitter), E. van den Brink, J.H. Broek, griffier C. de Bruin, officier van justitie P.C. Velleman, advocaat C.J.M. den Blanken: zes toga’s zijn hier in de Amsterdamse rechtbank tezamen ten gevolge van een kip.

Kip Jip.

Hamvraag: werd kip Jip in 2016 door een dierenactivist gestolen, of was er sprake van een terechte reddingsactie?

Massaal voor vlees kiezen

Terug naar begin 2016. Rick Busscher, student productie podiumkunsten aan de Amsterdamse Academie voor Theater en Dans, wil via een studieproject mensen aan het denken zetten over het eten van dieren. In de supermarkt kiezen we massaal voor vlees, aldus de student, maar zien hoe dieren aan hun einde komen weigeren we net zo massaal. Daarom zet hij Jip, een kip van zijn opa, in een hok in de hal van zijn school en geeft hij studenten een paar dagen om te stemmen. Mag Jip blijven leven of moet-ie geslacht? Dat slachten, bericht de lokale tv-zender AT5, zal Busscher eigenhandig en onder toeziend oog van studenten doen.

Sandra van de Werd, bestuurslid van Comité Dierennoodhulp, besluit in te grijpen. Ze is nu 55 en mijder van vlees sinds ze op haar elfde op tv zag hoe een koe werd geslacht. Ze loopt op een doordeweekse ochtend nerveus de dan stille hal van de theaterschool binnen, haalt Jip uit haar hok en stopt het dier in een diervriendelijke draagtas. In de kooi legt ze ook wat terug: een A4’tje met de pamflettekst ‘Geen theater ten koste van een kip’, haar visitekaartje en – „zodat de student een alternatief heeft voor in zijn soep” – een pak met vegetarische kipstukjes.

Veilig op de boerderij

Jip kakelt als ze in de tas verdwijnt. Een receptionist van de school krijgt argwaan. „Blijft staan!”, roept ze, maar Van de Werd zet het juist op een hollen, zodat de receptionist erachteraan snelt. Zo wordt het centrum van Amsterdam het decor, vermoedelijk voor het eerst in zijn geschiedenis, van een bijna dertig minuten durende achtervolging van een veganist met een kip door een receptionist met portofoon. De politie komt ter plaatse, houdt Van de Werd aan, en geeft haar later een boete. Kip Jip – „één stuk pluimvee” volgens het verslag van de politie – belandt weer bij student Busscher, die na de ophef zijn project afblaast. Jip keert veilig terug op de boerderij van opa.

Daar eindigt de zaak niet. Van de Werd weigert de boete, à 209 euro, te betalen. Dit is geen diefstal, vindt ze: welke dief laat nu een visitekaartje achter? Nee, ze heeft de kip juist gered van een mogelijk fatale afloop van een „pervers en walgelijk spel”: het stemmen of een dier mag leven of dood moet.

Naar de politie

Via een politierechter, die in mei 2016 de zaak „te principieel” noemt om solo te beoordelen, belandt de zaak met een vertraging van ruim 2,5 jaar bij de drie rechters van de meervoudige kamer.

Had u, in plaats van uw actie, niet naar de politie kunnen gaan? vraagt een van de rechters aan de verdachte. Nee, zegt Van de Werd, die geen strafblad heeft en met haar volledige naam in de krant wil. „Dit was zo’n noodsituatie dat ik de kip hoe dan ook in veiligheid wilde stellen.”

Dit was zo’n noodsituatie dat ik de kip hoe dan ook in veiligheid wilde stellen Sandra van de Werd Verdacht van diefstal kip

De officier verwerpt dat er sprake was van nood. De student streefde met zijn project een „redelijk doel” na: het „stimuleren van bewustwording rond vleesconsumptie”. Bovendien, zoals mevrouw Van de Werd had kunnen weten als ze zich beter had geïnformeerd: de tussenstand van de stemming onder de student was gunstig voor Jip want een ruime meerderheid leek tégen de slachting te zijn. Tot het wegnemen van de kip had ze niet hoeven overgaan: ze had bijvoorbeeld kunnen demonstreren, al dan niet „naast het hok van Jip, de kip”. Hier is sprake van een strafbaar feit, aldus de officier. Maar omdat haar „compassie” voor dieren „te waarderen” is, vraagt hij de rechters geen straf op te leggen.

Hulpbehoevend dier

Nee, zegt advocaat Den Blanken: mijn cliënt pleegde géén strafbaar feit. Kijk naar het Wetboek van Strafrecht, artikel 42. „Niet strafbaar is hij die een feit begaat ter uitvoering van een wettelijk voorschrift.” En wat is dan dat voorschrift? Zie de Wet dieren uit 2013, zegt hij. Die erkent niet alleen dat dieren als „wezens met gevoel” een „intrinsieke waarde” hebben, maar schrijft tevens voor, artikel 2.1 lid 6, dat iedereen een „hulpbehoevend dier de nodige zorg” moet verlenen. Precies dát heeft Van de Werd gedaan door Jip te redden van een mogelijke slachting. Nota bene, zegt de advocaat: de wetgever verwijst in de memorie van toelichting van de Wet dieren zélf naar artikel 42 uit het Wetboek van Strafrecht. Hij pleit voor vrijspraak.

En nee, zegt de advocaat, die woensdagavond zelf nog kipsaté met pindasaus at: de rechters hoeven niet te vrezen dat ze met vrijspraak de deuren openen naar het sluiten van slachthuizen. Die dienen een „maatschappelijk geaccepteerd doel”, aldus de advocaat: vleesconsumptie. „Maar bij Jip ging het om iets anders. Een morbide experiment. Het doodmaken van een dier mag nooit een doel op zich zijn.”

De uitspraak volgt op 13 december. Voor kip Jip zal die niet uitmaken. Die stierf twee jaar geleden na een kort ziekbed een vredige dood.

NRC Eten & Gezondheid De laatste inzichten over eten, de lekkerste recepten en slimme tips om gezond te leven Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 30 november 2018