De regering werd door de rechter meermaals gedwongen tot het maken van specifieke excuses. Voor het bloedbad in Rawagade en in 2013 voor alle standrechtelijke executies in het voormalig Nederlands-Indië, waaronder die op Sulawesi. Daarbij moest de regering ook gedwongen schadevergoedingen betalen.

Het verschil tussen spijt betuigen of (al dan niet gedwongen) excuses maken lijkt klein. Toch kunnen ze verschillende dingen betekenen. Zo is de overheid zeer terughoudend met het aanbieden van excuses, omdat ze ervan uitgaat dat die onvermijdelijk aansprakelijkheid en schadeclaims met zich meebrengen.

'Juridisering' van excuses

Volgens oud-Nationale ombudsman Alex Brenninkmeijer, die veel over dit thema schreef, leidt deze 'juridisering' van het begrip excuses ertoe dat het veel te veel over aansprakelijkheid gaat. "Terwijl het uiteindelijk moet gaan om herstel van een verstoorde relatie", zegt Brenninkmeijer.

"In dit geval tussen de Nederlandse en de Indonesische staat en de gevoelens van de mensen om wie het gaat. Dat ligt veel subtieler dan steeds maar de focus op alleen dat ene woord. Daardoor wordt het eigenlijke onderwerp, het herstel van de verhoudingen, belast", vertelt Brenninkmeijer verder. "Het zou kunnen helpen om aan de Indonesiërs te vragen: waar hebben jullie behoefte aan bij het staatsbezoek? Dat het staatshoofd namens alle Nederlanders zich daarover uitspreekt is heel belangrijk, omdat het tonen van een menselijk gezicht doorslaggevend kan zijn."

De discussie over al dan niet excuses maken ligt nog altijd gevoelig en leidt tot verdeeldheid. Gevaarlijke materie voor een koning, die juist geacht wordt te verbinden. Nooit eerder maakte een Nederlands staatshoofd excuses voor overheidsoptreden en dat gaat volgende week ook niet gebeuren. De woorden die Willem-Alexander volgende week in Jakarta wel kiest, zullen op een goudschaaltje gewogen worden.