Wat wil je later worden als je groot bent, is straks een overbodige vraag. Althans, als het aan het UWV ligt. In een filmpje dat de overheidsinstelling op sociale media verspreidde werd aan een aantal jongeren de vraag gesteld welke opleiding zij liever volgen: muziek of econometrie? De meesten gingen voor muziek. En als we je vertellen dat je met econometrie ruim drie keer zoveel verdient, luidde de vervolgvraag. Een enkeling gaf aan alsnog voor de lucratieve opleiding te gaan.

De infomercial volgt na onderzoek van het UWV naar de startpositie op de arbeidsmarkt, met een ranglijst van hbo- en wo-opleidingen. Met het onderzoek wil het UWV aankomende studenten bewust maken van hun baankansen. Een econometrist kan zo aan de slag, een cultuurwetenschapper moet na zijn diploma waarschijnlijk nog even als barista verder. Take your pick.

Als product van het aloude verheffingsideaal kijk ik met enige verbazing naar deze bewustwordingscampagne. Ik dacht dat hoop en dromen in de kiem smoren tot het exclusieve domein van ouders behoorde. Ik moet denken aan de uitspraak van schrijver Özcan Akyol, afgelopen zaterdag in NRC, over zijn vader: „Wij [zonen] moesten advocaat en dokter worden, en rijk, zodat we hem uit de armoede konden trekken.” Ook voor mij als gastarbeiderskind herkenbaar. Een lucratieve baan betekende voor veel ouders niet alleen een investering, maar ook prestige. Historicus of schrijver, dat zei niet zoveel, dat was een hobby voor rijkeluiskinderen.

Na drie economische opleidingen zonder diploma werd voor mij wel duidelijk dat ik geen econometrist zou worden. Door te stapelen, want dat kon nog zonder financiële strop, kon ik alsnog geschiedenis studeren. Nee, het leverde geen baangarantie op, maar zeg nou zelf, wat garandeert het leven wel?

Dat een overheidsorgaan zich mengt in de studiekeuze van jonge Nederlanders is niet helemaal nieuw. In Rotterdam-Zuid, bijvoorbeeld, gebeurt het al enige tijd. Het Nationaal Programma Rotterdam Zuid, dat als een van de kerntaken heeft de onderwijsachterstanden weg te werken en de werkloosheid tegen te gaan, probeert al in groep 6 van de basisschool kinderen voor te sorteren naar een baan in de techniek of de zorg. Dat lijkt me wel ver gaan. Kinderen in achterstandswijken zouden ook hun dromen mogen najagen. Dat onderscheidt dit land van een studentenfabriek als China.

Dat de overheid de afgelopen jaren de kunst- en cultuursector heeft uitgekleed is één ding, maar om ook nog eens de creatieve aanwas te ontmoedigen is een nagel aan de doodskist. Om met Houellebecq te spreken: Nederland is dan geen land meer, hooguit een onderneming.

Lotfi El Hamidi (L.elHamidi@nrc.nl @Lotfi_Hamid ) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 10 februari 2020