Een medewerker van een bitcoinbedrijf in de midden-Chinese provincie Sichuan controleert tijdens zijn avonddienst een computer. Bitcoins worden gemaakt doordat wereldwijd computers blokjes van de virtuele munt bouwen. Beeld epa

FASE 1: INNOVATIE

Aan de wieg van elke financiële zeepbel staat een nieuwigheid. Een innovatie die niemand wil missen. Dat kan het internet zijn, zoals tijdens de aandelenhausse in de jaren negentig. Of een exotische bloembol afkomstig uit het Ottomaanse Rijk. In de Gouden Eeuw werden de Hollandse steden het epicentrum van een heuse tulpenmanie. 'Iedereen verbeeldde zich dat de passie voor tulpen voor eeuwig zou duren', schreef ene Charles Mackay twee eeuwen later.



De tulpenbol van onze tijd heet Bitcoin. Zo'n 'cryptomunt', waarover geen overheid of centrale bank iets te zeggen heeft, is misschien wel de toekomst. Wie wil die nou aan zich voorbij laten gaan? Het kan verklaren waarom het stokpaardje van computernerds, criminelen en politieke buitenbeentjes - van rechtse libertariërs tot linkse anarchisten - is omarmd door de mainstream. Zondag volgt het voorlopige hoogtepunt. Dan kan op de optiebeurs in Chicago gehandeld worden in Bitcoin-derivaten. Saillant detail: daarmee is het ook mogelijk te gokken op een koersdaling.

FASE 2: OPTIMISME

De bestuursvoorzitters van zakenbanken JPMorgan en Goldman Sachs hebben de Bitcoin weggezet als een frauduleuze bedoening, net als talloze toezichthouders. Anders dan vastgoed of aandelen vertegenwoordigt zij geen enkele reële waarde. Met andere woorden: de keizer heeft geen kleren aan.



Van de waarschuwingen van de gevestigde orde trekken alle belangstellenden zich weinig aan. Dat komt mede doordat de Bitcoin nu al jarenlang in waarde stijgt. Tel daarbij op de lage rente, plus het zonnige humeur van een wereldeconomie die de crisis achter zich heeft gelaten, en je hebt het ideale klimaat voor een financiële zeepbel. De crisiseconoom Hyman Minsky had slechts twee woorden nodig om die eeuwenoude bubbelwet samen te vatten: 'Stabiliteit destabiliseert.' Hét voorbeeld hiervan zijn de Amerikaanse subprime-hypotheken. Tussen 1997 en 2006 stegen de huizenprijzen onophoudelijk. Zo rotsvast werd het optimisme, dat zelfs klanten zonder baan of spaargeld een hypotheek konden afsluiten, puur op grond van de te verwachten overwaarde.

FASE 3: SPECULATIE

Wat is het verschil tussen een bloemkool en een Bitcoin? Wordt die eerste te duur, dan stappen consumenten over op broccoli, of zo'n fraaie romanesco. Met Bitcoins gebeurt het omgekeerde. Hoe hoger de koers, hoe meer beleggers ervan willen. In plaats van dat ze op zoek gaan naar betaalbaardere cryptovaluta, loopt de Bitcoinkoorts verder op.



Dat zichzelf versterkende mechanisme is kenmerkend voor speculatie. Robert Shiller, die met zijn gedragseconomisch onderzoek de officieuze Nobelprijs voor economie won, heeft dit uitvoerig beschreven. Hoe hoger in de jaren negentig de aandelenkoersen klommen, hoe optimistischer beleggers werden over verdere prijsstijgingen. Dat het leeuwendeel van die nieuwe, hippe internetondernemingen geen cent winst maakte, mocht de pret niet drukken. Op soortgelijke wijze is in 2017 de waarde van één bitcoin van rond de 1.000 naar een slordige 15 duizend dollar opgelopen.

Zeven jaar De bitcoin werd in 2009 gelanceerd, maar de eerste twee jaar was de waarde van de virtuele munt gering. Pas in juni 2011 klom de koers naar een hoger niveau van zo'n 30 dollar, om daarna weer geleidelijk in te zakken naar een waarde van zo'n 5 dollar. Vanaf 2013 zit de munt in de lift, met deze week als hoogtepunt.

FASE 4: EUFORIE

Ooit gehoord van de prins van Poyais? Begin 19de eeuw kochten beleggers voor 160 duizend pond aan staatsobligaties van hem. Het toont hoe een financiële roes mensen blind kan maken voor de realiteit: het land Poyais bestond net zo min als de zelfbenoemde prins. Allemaal verzinsels van de Britse avonturier Gregor MacGregor.



Het euforische hoogtepunt van elke zeepbel is hét moment van de bedriegers, de goeroe's en de zogenaamde deskundigen die een nieuw tijdperk zonder crises aankondigen. In 1929 meende de gerenommeerde econoom Irving Fisher dat de aandelenkoersen 'een permanent hoog niveau' hadden bereikt. Businessweek riep in 1996 de 'triomf van de nieuwe economie' uit. Dit is ook het stadium waarin de financiële hype overslaat op het grote publiek, zoals de afgelopen weken met de Bitcoin gebeurde. Inclusief verhalen in de media over doodgewone jongens die plotseling steenrijk zijn.

Beeld de Volkskrant

FASE 5: PANIEK

Volgens de fanatiekste aanhangers van de Bitcoin kan de koers van deze toekomstmunt op de lange termijn slechts één kant op: omhoog. 'Deskundigen noemen koersdoelen van 10.000 tot zelfs 500.000 dollar per Bitcoin', zo wordt bijvoorbeeld beweerd op website bitcoinkoers.org. Het ligt meer voor de hand dat de cryptomunt hetzelfde lot tegemoetgaat als al die eerdere speculatieve bubbels in de geschiedenis. Vroeg of laat volgt de onvermijdelijke crash.



Voor de berooide Bitcoin-miljonairs rest dan een schrale troost. Op de langere termijn hebben financiële zeepbellen namelijk ook een economisch nut. Doordat er zo veel geld naar één veelbelovende ontwikkeling stroomt, raakt die in een stroomversneling. De Bitcoin kan weliswaar imploderen, maar van cryptovaluta en hun achterliggende infrastructuur, de blockchain, gaan we nog veel horen. Tenslotte is ook dat internet achteraf bezien best groot geworden.

Dit schreven we eerder over Bitcoin

De koers van de bitcoin steeg tot 11 duizend dollar - moet u nu ook gaan delven?

Hoe zit dat toch met die virtuele munt? Een uitleg.



Bert Wagendorp koopt digitale guldens

Ook bij Bert Wagendorp loopt de cryptogeldkoorts plotseling hoog op. 'Ik besloot dat langer wachten onverantwoord was. Straks was ik een van de laatsten met van die slome euro's op de bank.'



Bitcoinhype = tulpengekte?

De 17de-eeuwse tulp bleek een product dat van zichzelf geen of weinig waarde heeft en ineens ten prooi viel aan wilde speculatie, om na een aantal jaar net zo snel weer waardeloos te worden. De bitcoinhype is hiermee te vergelijken, schrijft Pieter Klok in het Commentaar.



Zo maak je zelf bitcoins

In een gekoelde loods delven ruim duizend mijnapparaten het digitale goud. Berry van Mourik runt naar eigen zeggen de grootste bitcoinfabriek voor particulieren van Nederland.



Zes vragen over etherium

Bitcoin is niet de enige populaire cryptomunt die in omloop is. Een van de populairste alternatieven is etherium. Lees hier wat je daarover moet weten.