EN MARTO 2016, la germana kancelierino Angela Merkel intertraktis por la Eŭropa Unio kontestatan interkonsenton kun Turkujo, cele deadmoni la migrantojn boate trairi la Egean Maron, ofte helpe de profesiaj trapasistoj. Kadre de kompleksa agadplano, sagaca aŭ makiavela laŭ la vidpunkto, la turka prezidanto Recep Tayyip Erdogan konsentis multigi la marajn patrolojn kaj akcepti la azilpetantojn alvenintajn en Greklando post la subskribo de la interkonsento. Por ĉiu siria migrulo resendita en Turkujon el la grekaj insuloj, la Unio rekompence promesis reinstali en Eŭropo unu sirianon vivantan en turka rifuĝanto-tendaro. Bruselo promesis helpi per donaco de 6 miliardoj da eŭroj por la 2,7 milionoj da sirianoj rifuĝintaj en Turkujo ; ĝi ankaŭ promesis rekomenci intertrakton pri aliĝo de Turkujo al la Unio, kaj, eĉ pli grave el la vidpunkto de Ankaro, permesi al la turkaj civitanoj vojaĝi sen vizo en Eŭropon. Voĉoj aŭdiĝas kontraŭ tiu interkonsento, konsiderata kontraŭleĝa kaj malmorala : elpelante rifuĝintojn al Turkujo, suspektata pri nerespekto de la homrajtoj, Eŭropo riskas malobservi la internacian juron. Ĉiuokaze, la interkonsento ĝis nun plenumis sian celon : inter marto kaj junio 2016, la nombro de migrantoj alvenantaj ĉiumonate en la grekaj insuloj pasis de 26 971 ĝis 1554 kaj la nombro de mortintoj en la Egea Maro, de 45 ĝis nulo – sed eble tio estas la konsekvenco de la fermo de la « balkana vojo » pli ol de la interkonsento kun Turkujo [1]. Dume la dronintoj multiĝas en Mediteraneo : laŭ la Alt-Komisarejo de UN por la rifuĝintoj, 3 740 migrantoj mortis aŭ malaperis inter januaro kaj oktobro 2016, kio igas tiun jaron « la plej mortiga de la lastatempa historio [2] ». La interkonsento koincidis kun la aŭtoritatema ekestiĝo de s-ro Erdogan. Jam antaŭ ties subskribo, la turka prezidanto firmigis sian povon modifante la Konstitucion kaj limigante la liberecon de amasinformiloj. En majo, li eksigis sian eblan rivalon, la ĉefministron Ahmet Davutoglu, kiu estis intertraktinta la interkonsenton kun s-ino Merkel. Kaj, en julio, reage al malsukcesinta puĉo, li iniciatis masivan « elpurigon » direktatan kontraŭ la opoziciaj figuroj, aparte la subtenantoj de la imamo Fethullah Gülen. Samtempe, Turkujo intensigis la milit-intervenojn kontraŭ la kurdaj sendependistoj. La krizo de la rifuĝantoj ja igis Germanujon kunlabori kun Turkujo, sed tiu partnereco, el kiu ĝi pli kaj pli dependas, metas gravajn problemojn, kiuj ŝvebigas grandan necertecon super la estonteco de la rilatoj inter ambaŭ landoj. La longa historio de la germano-turkaj rilatoj datumas je la fino de la 19-a jarcento, en la tempo de la germana Imperio kaj de la otomana Imperio, kiuj tiam simbioze vivas pro sia strategia komplementeco kaj siaj preskaŭ kontraŭaj vojlinioj. Germanujo, kreskanta granda regno centre de Eŭropo, kiun la antropologo Helmuth Plessner kvalifikis « malfrua nacio » (verspätete Nation) pro ties malfrua naskiĝo en 1871, provas konkuri kun Britujo kaj Francujo. La otomana Imperio, kromnomita « la malsana homo de Eŭropo » okupas, malgraŭ sia kadukiĝo, strategian pozicion en Proksima Oriento, aparte pro regado de la Sueza Kanalo, inaŭgurita en 1869. EN 1896, Vilhelmo la 2-a gvidas la Imperion al politiko de kolonizado por certigi al ĝi, laŭ la esprimo de la estonta kanceliero Bernhard von Bülow, « lokon sub la suno ». Ja en tiu kuneksto, kie Germanujo – kies potenco ĝis tiam limiĝis je la eŭropa kontinento – provas levi sin al la internacia scenejo, Turkujo havas apartan gravecon por ĝi. Vilhelmo la 2-a ekzemple petas de ĝi koncesion por konstrui fervojon ligantan Berlinon al Konstantinopolo, la unuan pecon de la estonta linio Berlino-Bagdado. Tiu nova vojo ebligas redukti la transport-tempon de la krudmaterialoj necesaj por la floranta industrio de la lando, kiuj estis antaŭe perŝipe transportataj. La ekvilibro de la influzonoj en Proksima Oriento estas pro tio perturbata malavantaĝe al Britujo kaj profite al Germanujo. Pli bone protektita okaze de mara blokado de la brita mararmeo, Germanujo fariĝas la ĉefa ekonomia partnero de la otomana Imperio kaj ĝia unua enirpordo al Eŭropo. La demando pri Oriento kaj la « germana demando [3] » estas de nun nedisigeblaj. Ilia implikiĝo paroksismas la 2-an de aŭgusto 1914, kiam eksplodas la unua mondmilito : sekreta traktato konfirmas la proksimiĝon inter la du imperioj. La germanaj oficiroj ludas esencan rolon por la modernigo kaj la organizado de la turka armeo, aparte forpuŝante la amfibian elŝipiĝon de la aliancanoj en Gallipoli, en 1915 (dardanela batalo). Germanaj respondeculoj igis sin komplicojn de la genocido de la armena loĝantaro plenumita dum la konflikto. Fine de la unua mondmilito, ambaŭ imperioj lasas lokon al respublikoj. Sed, dum tiu starigita de Mustafa Kemal Atatürk en 1923 disfloras, la Vajmara Respubliko rapide fariĝas kompleta malsukceso. Kiam venas la tempo de rekonstruado post la dua mondmilito, la nova Germana Federacia Respubliko (GFR), malfruiĝinta ŝtato kun limigita kolonia pasinto kompare kun la aliaj regnoj de la kontinento, denove rigardas al Turkujo. Dum Francujo, Nederlando kaj Britujo venigas laboristojn el siaj eks-imperioj por helpi la rekonstruadon de siaj landoj detruitaj pro la milito, ĝi importas laboristojn el suda Eŭropo (Italujo, Portugalujo), kaj, ekde 1961, el Turkujo. En 1969, unu miliono da turkoj estis enmigrintaj en la Federacia Respubliko por tie labori, aparte en industrio. TAMEN, parte ĉar ili ne venis el eksaj kolonioj, tiuj enmigrintoj estis konsiderataj pli kiel « gast-laboristoj » (Gastarbeiter) ol kiel plenrajtaj civitanoj. Ĝis sia parta reformo fare de la « ruĝ-verda » koalicio de s-ro Gerhard Schröder, en 2001, la germana leĝo pri civitaneco estis bazita sur la sango-juro [4]. Ankaŭ la turka ŝtato daŭre rigardas la Gastarbeiter kiel turkojn loĝantajn eksterlande, pli ol kiel elmigrintojn. Eĉ iliaj idoj de la dua aŭ tria generacio malfacile akeras civitanecon, kio malpermesas al ili voĉdoni. Kvankam la masiva ĉeesto de turkdevenaj loĝantoj (tri milionoj kaj duono en 2010) plifortigis la specifan ligon kiu kunigas la du landojn, ĉi-lasta difektiĝis post la mezo de la 2000-aj jaroj, kiam Germanujo kontraŭstaris la aliĝon de Turkujo al la Eŭropa Unio. Tiu oponeco, devenanta aparte de duboj pri la akordigeblo de islamo kun la eŭropaj valoroj kaj pri la konsekvencoj de la integrado de tiom granda ŝtato, estis aparte vigla en la dekstrularo. En 2004, s-ino Merkel, tiama ĉefo de la kristandemokrata opozicio, proponis prefere « privilegiitan partnerecon ». Sed, okaze de sia vizito ĉe Ankaro, en novembro 2016, la ministro pri eksterlandaj aferoj Frank-Walter Steinmeier memorigis la promeson de sia lando malfermi intertraktadon pri la aliĝo de Turkujo al la Eŭropa Unio. Je la prilumo de historio, ŝajnas ke la du partneroj intencas reestabli hodiaŭ strategian aliancon similan al tiu, kiun ili flegis pasintece. Ilia nuna situacio montras okulfrapajn similecojn kun la komenco de la 20-a jarcento. Ankoraŭfoje, ili proksimiĝas pro la centreco de Germanujo en Eŭropo – oni denove debatas pri ĝia hegemonio – kaj la geopolitika strategio de Turkujo en Proksima Oriento. Sed Turkujo ja nun enkorpigas la kreskantan grandan regnon. Kun 80 milionoj da loĝantoj, kaj verŝajne 95 milionoj en 2050, ĝi baldaŭ preterpasos Germanujon, kies kadukiĝanta loĝantaro estos inter 72 aŭ 76 milionoj da homoj en 2050, laŭ oficialaj prognozoj. La prioritato de Berlino estas pludaŭrigi la interkonsenton pri la rifuĝintoj. Sed multaj subtenantoj de tiu traktato timas, ke Turkujo ne daŭre respektos ĝin kaj finfine lasos la migrantojn atingi la grekajn marbordojn se la Eŭropa Unio ne aplikas la liberaligon de la vizoj. Sed la eŭropa Parlamento rifuzas tion fari antaŭ ol Turkujo ne mildigos sian kontraŭ-terorisman leĝon, kiun s-ro Erdogan jam ne volis modifi antaŭ la puĉprovo. Malgraŭ la nefirmeco de tiu ekvilibro, la germanaj respondeculoj restas konvinkitaj, ke la traktato plutenos, ĉar ili opinias, ke la intereso de Turkujo estas ankaŭ deadmoni la rifuĝantojn iri en Eŭropon, kaj ke ĝi vere volas la liberaligon de vizoj. Krome, ili opinias s-ron Erdogan pragmatikulo, kiu, diference de la rusa prezidanto Vladimiro Putin, ne strebas eksciti popolismon en Eŭropo. Eĉ se Turkujo respektos la traktaton, Berlino riskas iĝi komplico de la aŭtoritatema reĝimo de s-ro Erdogan. Antaŭ la krizo de la rifuĝantoj, la premoj de Berlino al Ankaro kaŭzis malkonsentojn. Sed la volo enteni la fluon de rifuĝantoj superis la etikajn konsiderojn. S-ino Merkel restis tre diskreta pri la pli kaj pli aŭtoritatema politiko de s-ro Erdogan, kaj ŝi distanciĝis rilate al la rezolucio kondamnanta la armenan genocidon voĉdonita en majo 2016 en la Bundestag (Parlamento). Tio ne malhelpis Turkujon rifuzi dum pluraj monatoj al la germanaj deputitoj la aliron al la armebazo de Incirlik, kie troviĝas trupoj de la Bundeswehr (germana armeo). De nun estas Ankaro, kiu premas por ke Berlino adaptiĝu al ties normoj. En aprilo 2016, ekzemple, s-ino Merkel permesis al s-ro Erdogan procesi ĉe tribunalo kontraŭ la humuristo Jan Böhmermann, pro tio ke li insultis lin. Turkujo eĉ provas akiri de Germanujo la fermon de la liceoj de la kunfrataro de s-ro Gülen. Ĉio montras, ke Turkujo estas sur fortika pozicio. Sed ĝi dependas de Germanujo, kiu estas la ĉefa kliento por ĝiaj eksportaĵoj kaj ĝia dua fonto de importaĵoj, post Ĉinujo. Ĝi ankaŭ bezonas Okcidenton por certigi sian sekurecon, aparte fronte al la revekiĝo de la rusa regno en la regiono. En novembro 2015, diplomatia krizo eksplodis kiam Ankaro paffaligis rusan arme-aviadilon, kiu laŭ ĝi eniris ĝian aerspacon. La turkaj regantoj tiam alvokis konsultiĝon sine de la Nord-Atlantika Traktato-Organizo (NATO), kiel aplikon de la 4-a artikolo de la traktato de la Alianco (« La partioj konsultiĝos ĉiufoje kiam, laŭ unu el ili, la teritoria integreco, la politika sendependo aŭ la sekureco de unu el la partioj estos minacata »). La ruso-turkaj rilatoj pliboniĝis post la subskribo de interkonsento pri la konstruo de gasodukto en septembro 2016, sed streĉaj rilatoj restas, aparte depost la murdo de la rusa ambasadoro en Ankaro last-decembre. « Eĉ Erdogan komprenas la valoron de la Transatlantika Alianco », konfidas alta funkciulo de la germana ministrejo pri eksteraj aferoj. En 2013, momento de la intensigo de la interna milito en Sirio, Germanujo, Usono kaj Nederlando dismetis Patriot-misilojn en la sudo de Turkujo, antaŭ ol forigi ilin du jarojn poste. POR LA PLEJ BONO kaj por la plej malbono, Berlino kaj Ankaro flegas do implikitajn ligojn. Ĝis nun, iliaj interesoj estas kongruaj, sed, dum la lastaj monatoj, streĉoj pliakriĝis. S-ro Erdogan akuzis Germanujon ke ĝi subtenas terorismon kiam ĉi-lasta komprenigis, ke ĝi eble ne ellandigos la suspektatojn postulitajn de la turka justico. La turka projekto reestabli la mort-punon povus kaŭzi difektiĝon de la rilatoj, kiu ne estus sen konsekvenco por la interkonsento pri la rifuĝantoj. Kaj, okaze de rompo, la du landoj havos la rimedojn por malutili unu al la alia. Hans KUNDNANI kaj Astrid ZIEBARTH