Teraz nasz materiał możesz posłuchać również w formie podcastu!

*Po publikacji artykułu zareagowało ministerstwo sprawiedliwości i ppłk Strzelec. Na końcu tekstu zamieściliśmy jego oświadczenie wraz z naszym komentarzem

13 października 2017 r. do komendanta Centralnego Ośrodka Szkolenia Służby Więziennej (COSSW) w Kaliszu, ppłk. Ryszarda Czaprackiego, zostaje wezwanych trzech funkcjonariuszy i zarazem wykładowców – kpt. Tomasz N., kpt. Cezary M. i mjr dr Robert P.

Do gabinetu wchodzą pojedynczo. Po kolei otrzymują decyzje o półrocznym przeniesieniu do odległych jednostek w Szczecinie, Bydgoszczy i Kulach koło Częstochowy. Kolejna funkcjonariuszka, mjr Magdalena Ch., która akurat jest na zwolnieniu lekarskim, otrzyma w domu rozkaz przeniesienia do Olsztyna.

Całą czwórkę łączy jedno. Od lat alarmują Centralny Zarząd Służby Więziennej, Ministerstwo Sprawiedliwości, a nawet Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego o nieprawidłowościach w działaniach Marcina Strzelca – późniejszego wiceszefa Służby Więziennej (SW), zastępcy Patryka Jakiego w zespole ds. zmiany naboru i szkolenia SW oraz rektora Wyższej Szkoły Kryminologii i Penitencjarystyki w Warszawie.

Tomasz N.: – Wchodziłem do gabinetu jako ostatni. Uderzyło mnie, że nie było tam już Czarka i Roberta, którzy weszli chwilę przede mną. Poczułem się, jak w grupie żołnierzy idących na egzekucję. Ppłk Czapracki zastosował wobec nas taktykę wpuszczania do swojego gabinetu jednymi drzwiami i wypuszczania drugimi. Jakby chciał uniknąć ucieczki z miejsca egzekucji ostatnich oczekujących.

Tomasz N. trafia do jednostki oddalonej o 133 km od Kalisza, Cezary M. – 235 km, Magdalena Ch. – 339 km, Robert P. – 348 km. Zostają o tym poinformowani w piątek, a w nowych jednostkach mają stawić się już w poniedziałek. Mają dwa dni, by pożegnać się z rodzinami, spakować i ułożyć sobie życie na nowo.

Magdalena Ch. i Robert P. zostają zdegradowani na niższe stanowiska. Tomasz N. i Cezary M. pozostają na tych samych, lecz w nowych jednostkach będą realizować zadania poniżej swoich kwalifikacji.

Dlaczego czworo doświadczonych i wyróżnianych funkcjonariuszy oraz wykładowców jednego dnia wysłano do odległych jednostek, burząc ich zawodowe i prywatne życie?

Foto: Materiały prasowe

Podejrzane zamówienia

W 2003 r. karierę w więziennictwie rozpoczyna Marcin Strzelec. Od początku związany jest z COSSW w Kaliszu. Zaczyna jako cywil w dziale informatyki, ale stopniowo pnie się po szczeblach kariery i obejmuje kierownicze stanowiska. We wrześniu 2015 r. zostaje nawet p.o. zastępcy komendanta kaliskiego ośrodka Danuty Kalaman. Strzelec uchodzi za jej ulubieńca.

W kwietniu 2016 r. do prokuratury w Kaliszu wpływa zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa przez Strzelca. Podejrzenie: „osiąganie korzyści osobowych przy wykorzystaniu stanowiska służbowego”.

Autorem zawiadomienia są związki zawodowe w ośrodku szkolenia, w tym Tomasz N., Cezary M., Robert P. i Magdalena Ch.

Związkowcy piszą o intratnych zleceniach dla dwóch firm: Media Kursy, która w 2014 r. zrealizowała dla kaliskiej uczelni projekt e-learningowy za ponad 80 tys. zł oraz Edukacja-Online.pl, która również w 2014 r. zrealizowała usługi warte 50 tys. zł. Firmy te zatrudniają recenzenta pracy doktorskiej Strzelca, prof. Jerzego Mischke oraz jego żonę Annę Stanisławską-Mischke.

Z zawiadomienia wynika, że aby ukryć powiązania obu panów, nazwisko prof. Mischke nie widnieje w dokumentacji związanej z częścią badań i analiz zamawianych dla uczelni, zaś pojawiają się tam jedynie nazwy firm związane bezpośrednio z profesorem i jego żoną.

– Marcin Strzelec jako kierownik Zakładu Technologii Informatycznych i Edukacyjnych dysponował ogromnymi środkami, m.in. z Funduszy Norweskich na specjalistyczne szkolenia kadry więziennej. Były to pieniądze rzędu kilku milionów złotych. W pewnym momencie zorientowaliśmy się jednak, że trafiają one do firm personalnie ze sobą powiązanych – mówi jeden z naszych informatorów.

Jednak po kilku miesiącach prokuratura umarza sprawę. Uzasadnia m.in., że działanie Strzelca można ocenić negatywnie z etycznego punktu widzenia, bo „stwarza możliwość podważenia jego obiektywizmu”, ale nie wyczerpuje znamion przestępstwa: „zachowanie to mogło być jedynie podstawą do ewentualnego wdrożenia postępowania dyscyplinarnego”.

Nikt jednak nie wszczyna takiego postępowania. Sam Marcin Strzelec nie ma sobie w tej sprawie nic do zarzucenia. W korespondencji z Onetem wyjaśnia, że zamówienia publiczne w COSSW realizował zawsze zespół osób, a jeżeli brał w tym udział, to „z minimalną możliwością decydowania”.

Foto: Materiały prasowe

„Żebyś nie miała nigdy orgazmu”

Sprawa dotycząca e-learningu miała jeszcze swoje drugie dno. Przy projekcie pracowali wykładowcy ośrodka. Strzelec przekonywał ich, że robią to w ramach obowiązków służbowych. Ci jednak protestowali: nie chcieli za darmo pracować na rzecz prywatnych firm, które zajmowały się tylko stroną techniczną projektu i brały za to duże pieniądze.

Jedną z osób, która głośno sprzeciwiała się takim praktykom była mjr Magdalena Ch. – biegła sądowa z zakresu psychologi i jedyna seksuolog w COSSW i na liście biegłych Sądu Okręgowego w Kaliszu. Jej konflikt ze Strzelcem przybrał na sile, kiedy w wewnętrznym systemie ośrodka opublikowano na jej temat wulgarne i obraźliwie komentarze z ankiet ewaluacyjnych od słuchaczy. Strzelec jako administrator nadzorował dział odpowiedzialny za zbieranie informacji ankietowych i upublicznianie ich.

– To było dla mnie zadziwiające, bo zawsze miałam świetny kontakt ze słuchaczami i przez 19 lat pracy w ośrodku nie spotkałam się z taką sytuacją. To były ohydne, niemerytoryczne komentarze w stylu „mam nadzieję, że ta pani nie będzie miała nigdy orgazmu” – opowiada Magdalena Ch.

– Było ich mnóstwo, co zszokowało mnie jeszcze bardziej. Czy ktoś mógł je spreparować? Nie mam na to dowodów. Ale nawet jeśli były prawdziwe, to w takiej sytuacji przełożony powinien wezwać mnie na rozmowę indywidualną, a nie upublicznić wszystkim pracownikom ośrodka – dodaje.

Strzelec twierdzi, że nie miał żadnego sporu z Magdaleną Ch. i nie zna szczegółów tej sprawy.

Jednak funkcjonariuszka złożyła wtedy zawiadomienie do prokuratury o możliwości popełnienia przestępstwa w związku z ustawą o ochronie danych osobowych. Ta umorzyła sprawę, więc Magdalena Ch. zaskarżyła ją do sądu. Sprawa jednak po raz kolejny została umorzona ze względu na „niską szkodliwość czynu”.

„Nie zostawiaj mnie z nim samej”

Kolejna afera z udziałem Strzelca wybuchła, kiedy jedna z funkcjonariuszek oskarżyła go o molestowanie seksualne. Ponieważ wciąż jest pracownikiem Służby Więziennej, nie publikujemy jej personaliów.

Do zdarzenia doszło podczas służbowej delegacji do Norwegii w 2015 r., w której brało udział kilku wykładowców z COSSW. Tak o tych zdarzeniach mówili nasi informatorzy: Wieczorem spotkali się wszyscy w hotelowym pokoju funkcjonariuszki. Jeden z uczestników wychodząc ze spotkania usłyszał od niej:„Nie zostawiajcie mnie z nim samej”. Pomyślał, że żartuje i odpowiedział, że „tak doświadczona funkcjonariuszka na pewno sobie poradzi”. Na drugi dzień, przy śniadaniu, kobieta podeszła do niego i powiedziała, że miała wczoraj problemy ze Strzelcem.

Przez półtora roku funkcjonariuszka nikomu nie mówi o sprawie. Jednak na początku 2017 r. opowiada o niej funkcjonariuszom Biura Spraw Wewnętrznych. Oskarża Strzelca o to, że była przez niego molestowana seksualnie. Ten zaprzecza.

W sprawie zostają wszczęte dwa postępowania. Jedno prowadzi Biuro Spraw Wewnętrznych, a drugie komisja ds. relacji w środowisku służby i pracy w COSSW. Obie instytucje uznają, że jest to słowo przeciwko słowu i nie sposób rozstrzygnąć, kto mówi prawdę. Polecają funkcjonariuszce złożenie sprawy do sądu.

- Nie chciała tego zrobić. Obawiała się, że sprawa może przysporzyć jej tylko więcej kłopotów, a ze względu na trudną sytuację rodzinną, bardzo jej zależało na tej pracy – mówi nasz informator.

W odpowiedzi dla Onetu Strzelec podtrzymuje, że nie molestował i oskarża tę funkcjonariuszkę o „problemy w obszarze służbowo-obyczajowym w tamtym okresie”. Nasi informatorzy nie potwierdzają jej „służbowo-obyczajowych” problemów.

Foto: Materiały prasowe

„Nie możecie po prostu wybaczyć?”

W tym samym czasie – jak relacjonują nasi rozmówcy – Marcin Strzelec zabiega o poparcie dla swojej kandydatury na stanowisko Komendanta COSSW wśród kaliskich parlamentarzystów Prawa i Sprawiedliwości. Kiedy przedstawiciele związku zawodowego ośrodka dowiadują się o jego kandydaturze, wysyłają pisma do Biura Spraw Wewnętrznych, ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry i Dyrektora Generalnego Służby Więziennej Jacka Kitlińskiego. Informują o nieprawidłowościach związanych działaniami Strzelca. Apelują o skonsultowanie wyboru nowego komendanta ze związkami zawodowymi uczelni. Ich prośba pozostaje bez odpowiedzi.

Zamiast niej, 21 kwietnia 2016 r., do ośrodka w Kaliszu przyjeżdża Dyrektor Generalny Służby Więziennej gen. Jacek Kitliński. Podczas uroczystej odprawy wręcza nominacje na wyższe stanowiska służbowe. Strzelec zostaje awansowany na zastępcę nowo wybranego komendanta ppłk. Krzysztofa Jędrzejaka.

Po zakończeniu oficjalnej części, gen. Kitliński zwraca się do zebranych funkcjonariuszy w sposób, który większość z nich uzna za formę zastraszenia. Jak relacjonują nasi rozmówcy, generał mówi: „Mam dość czytania tych podpisanych i niepodpisanych, jak to określa młodzież, hejtów [...] Przez wasze działania ośrodkiem interesują się wszystkie służby, jakie są w Polsce, minister ma tego dość i ja również, weźcie się w końcu za robotę”.

I dalej: „Jeżeli się nie uspokoi, będę zmuszony sięgnąć do rozwiązań siłowych […] Jesteście, jak tu wszyscy siedzicie, katolikami, nie możecie po prostu wybaczyć? […] Macie dzieci, rodziny, kredyty”.

Z zebranych przez nas relacji wynika, że wiele osób nie miało wątpliwości, że szef więziennictwa chciał w ten sposób uciszyć świadków zgłaszających nieprawidłowości w związku z działalnością Marcina Strzelca.

Kiedy pytamy Centralny Zarząd Służby Więziennej o tę sytuację, otrzymujemy odpowiedź: „Nie jest możliwym odtworzenie wystąpienia Dyrektora Generalnego Służby Więziennej sprzed trzech lat i potwierdzenie, jakie dokładnie słowa skierował do funkcjonariuszy uczestniczących w odprawie. Dyrektor Generalny posiada uprawnienia w zakresie oceny jakości funkcjonowania jednostek organizacyjnych oraz atmosfery w miejscu pracy. Może wydawać w tej sprawie opinie i polecenia. Działania, o których mowa zawsze realizowane są z zachowaniem zasad etyki zawodowej”.

Foto: Materiały prasowe

Strzelec przeprasza Barbarę M.

W sierpniu 2016 r. na Marcina Strzelca spadają kolejne kłopoty. Komisja ds. relacji w środowisku służby i pracy w COSSW uznaje go winnym mobbingu wobec podwładnej Barbary M.

„Poniżał mnie, deprecjonował moją pracę, doprowadził swoim postępowaniem do wizyt u lekarza, obniżył swoim negatywnym postępowaniem moją zdolność i przydatność do pracy, wywoływał u mnie stan zaniżonego poczucia wartości zawodowej, co przedkładało się na moje życie prywatne” – wymieniała w piśmie do komisji Barbara M.

Komendant Krzysztof Jędrzejak przeprowadził ze Strzelcem rozmowę dyscyplinującą. Karą był brak awansu na wyższy stopień służbowy. Strzelec musiał też przeprosić Barbarę M.

Interesy na boku

21 marca 2016 r. do budynków uczelni wchodzi pięcioro funkcjonariuszy Biura Spraw Wewnętrznych Służby Więziennej. Wcześniej dotarły do nich anonimy. Zawarte w nich informacje okazały się na tyle poważne, że funkcjonariusze będą często gościć w COSSW przez niemal osiem kolejnych miesięcy.

Podczas pracy stwierdzają wiele patologii. Szybko odkrywają, że Marcin Strzelec obsługuje informatycznie prywatną firmę transportową Ebrex z Kalisza. Wykorzystuje do tego służbowy sprzęt, oprogramowanie oraz swoich podwładnych.

Na „podwójnym etacie” pracuje czterech informatyków Służby Więziennej i zarazem podwładnych Strzelca: Mateusz A., Przemysław M., Sebastian Sz. i Jakub S. Szef przydziela im zadania. Pierwszych dwóch zajmuje się obsługą serwerów Ebrex, pozostała dwójka pracuje jako techniczne wsparcie dla pracowników tej firmy. Zakres obowiązków Strzelca i spółki obejmuje administrowanie systemem, serwerami, domeną, naprawę sprzętu komputerowego, konfigurację, konserwację, sporządzanie dokumentacji i wycen.

– Dla Strzelca to była idealna sytuacja – mówi nasz informator. – Do swojej prywatnej działalności nie musiał kupować pracownikom komputerów, bo korzystali z komputerów SW. Nie musiał im kupować oprogramowania, bo korzystali z oprogramowania SW. Nie musiał im płacić, bo pobierali wynagrodzenie od SW. Dorzucał im coś na zachętę bez żadnej umowy.

Rok później w prokuraturze w Ostrowie Wielkopolskim Marcin Strzelec zaprzeczył oświadczeniom swych pracowników: „Te osoby, które wymieniłem, wykonywały umowy na moją rzecz, za które płaciłem”.

Z oświadczenia pracownika Mateusza A. dla BSW: „Współpraca miała charakter umowny na tzw. gębę (…) „Za moją współpracę byłem wynagradzany pieniężnie, gotówką na tzw. flachę”.

Strzelec w prokuraturze: „Oczywistym jest, że były one [umowy] realizowane poza godzinami pracy”.

Mateusz A. dla BSW: „Pan Marcin Strzelec był świadomy, że prace na rzecz Ebrexu są realizowane w trakcie służby, zezwalał i tolerował”.

Funkcjonariusze Biura Spraw Wewnętrznych potwierdzą wersję pracowników.

Nocne czyszczenie

Ebrex to duże przedsiębiorstwo, które od chwili powstania w 2005 r. zbudowało 60 centrów obsługi w pięciu krajach na dwóch kontynentach, w tym w Rosji, która już niebawem okaże się źródłem kolejnych problemów Marcina Strzelca. W 2018 r. firma zatrudniała 250 osób, a jej obrót wyniósł 42 mln euro. Informatyczna obsługa firmy wymaga zasobów. Funkcjonariusze zabezpieczyli w zakładzie aż 19 nośników danych, na których pracowali Marcin Strzelec i jego czterej podwładni.

Te najważniejsze to oczywiście służbowe komputery. Na tych należących do podwładnych Strzelca funkcjonariusze BSW znajdują dużo dokumentów, maili, plików świadczących o pracy dla Ebrexu. Znajdują też nielegalne oprogramowanie, ściągane z internetu. Na jednym z komputerów funkcjonariusze odkrywają „znaczną ilość materiału o charakterze pornograficznym”.

Zupełnie inaczej przedstawia się sytuacja z komputerem KP28 należącym do Strzelca. Okazuje się czysty. Funkcjonariusze odkrywają jednak, że w noc przed zabezpieczeniem sprzętu, Strzelec pobrał z internetu i skorzystał ze specjalistycznego oprogramowania do usuwania danych.

W stanowisku przesłanym Onetowi Strzelec twierdzi, że z laptopa wyczyścił jedynie dane prywatne i nic nie wiedział o kontroli BSW, która miała się odbyć następnego dnia. Twierdzi, że BSW szukało na niego haków i „nikogo z BSW nie interesowała prawda”.

Funkcjonariusze BSW odkrywają, że usługi dla firmy Ebrex informatycy wykonywali nie tylko w godzinach pracy, ale też na zwolnieniach lekarskich i podczas podróży służbowych. W tym ostatnim przypadku stawiają konkretny zarzut również Strzelcowi. Ustalają, że podczas jednej z deklarowanych przez niego podróży do Warszawy jego komputer w rzeczywistości logował się w sieci Wi-Fi Ebrex, a w takim wypadku pobierał nienależne diety za delegację służbową.

Strzelec na nasze pytanie o to odpowiedział, że logował się wówczas do prywatnego routera, który akurat nazywał się „Ebrex”.

Foto: Materiały prasowe

Rodzinny interes

Funkcjonariusze BSW spisują po kontroli wiele zaleceń. Wśród nich znajduje się wycofanie zgody na dodatkową działalność zarobkową dla Marcina Strzelca i jego podwładnych. Strzelec musi zrezygnować z prowadzenia firmy Telecom Kalisz Marcin Strzelec.

„Zostałem do tego zmuszony. Nadal uważam, że był brak podstaw prawnych do tego, jednak dla czystości działań zamknąłem firmę” – pisze do nas Marcin Strzelec.

Jednak dwa tygodnie później zostaje zarejestrowana firma o nazwie Telecom Kalisz Sylwia Strzelec. Pani Sylwia jest żoną Marcina Strzelca i również funkcjonariuszką Służby Więziennej. Choć mąż stracił zgodę na wykonywanie dodatkowej działalności zarobkowej, otrzymała ją żona.

Sylwia Strzelec nie odpowiedziała nam, czy jej firma pracuje dla firmy Ebrex. Z kolei firma Ebrex w ogóle nie odpowiedziała na nasze pytania.

Na kłopoty Patryk Jaki

Wycofanie zgody na dodatkową działalność zarobkową nie jest dla Strzelca największym problemem. Biuro Spraw Wewnętrznych rekomenduje bowiem wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec niego.

Wśród zarzutów znajdują się: niedopełnienie obowiązków, nadużycie stanowiska, utrudnianie kontroli poprzez usuwanie danych, sposoby rozliczania podróży służbowych czy wykorzystania i pozyskiwania zwolnień lekarskich.

W kwietniu 2017 r. Dyrektor Generalny SW gen. Jacek Kitliński, uwzględniając dotychczasową pozytywną opinię, nagrody, wyróżnienia i niekaralność oraz przedawnienia części zarzutów, wymierza Strzelcowi najniższą z kar dyscyplinarnych – naganę. Ale nawet ona może opóźnić lub wręcz uniemożliwić Strzelcowi karierę w centrali.

Jednak w maju 2017 r. wiceminister sprawiedliwości Patryk Jaki anuluje wydaną przez szefa służby więziennej naganę.

Oczyszcza Strzelca nawet z tych przewinień, do których ten zdążył już się przyznać. Choć potwierdził on prowadzenie działalności zarobkowej na rzecz firmy Ebrex, Jaki tłumaczy, że kpt. Strzelec na służbowym komputerze „wykonywał co prawda działalność pozasłużbową, ale była ona nakierowana w swej istocie głównie na cele naukowe” i w tych właśnie celach łączył się z firmą Ebrex.

Działalnością naukową zasłania się w postępowaniu dyscyplinarnym także Marcin Strzelec, jednak żadne dokumenty tego nie potwierdzają. Co więcej, kiedy półtora roku później zadajemy pytania w tej sprawie Patrykowi Jakiemu i Marcinowi Strzelcowi, obaj wycofują się z tej wersji i przekonują, że współpraca Strzelca z Ebrexem nie mała żadnego związku z jego pracą naukową.

W orzeczeniu Jakiego wyjaśniona zostaje także sprawa usunięcia przez Strzelca danych ze służbowego komputera w noc poprzedzającą kontrolę BSW. Wiceminister tłumaczy, że Strzelec, po pierwsze, miał prawo usunąć dane z komputera, a po drugie nie ustalono dokładnie, czy pliki usunięto 5 czy 6 kwietnia 2016 r. Jeżeli 5 kwietnia, to do udzielenia nagany 6 kwietnia 2017 r. upłynąłby ponad rok, a to oznacza przedawnienie sprawy.

Choć zarówno protokół pokontrolny BSW, jak i zeznania podwładnych Marcina Strzelca wskazują jasno na wykonywanie przez nich pracy dla Ebrexu w godzinach służby, wiceminister Jaki pisze do Onetu: „Nie jest prawdą, że Strzelcowi udowodniono prace zarobkową w godzinach pracy. Nie ma na to dowodów […] Jeszcze raz należy podkreślić, że postępowanie dyscyplinarne prowadzone wobec kpt. Marcina Strzelca zakończyło się prawomocnym umorzeniem i uniewinnieniem go od postawionych zarzutów”.

Foto: Jakub Kamiński / PAP

Dziwne umorzenia

Oprócz wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec Strzelca i jego podwładnych, do prokuratury rejonowej w Kaliszu trafiły dwa powiadomienia w tej sprawie – jedno wysłane przez związki zawodowe, a drugie sporządzone przez komendanta ośrodka ppłk. Krzysztofa Jędrzejaka. W obu zawiadomieniach zarzucono Strzelcowi m.in., że w sprawie Ebrexu „jako funkcjonariusz publiczny, dokonał przekroczenia swoich uprawnień oraz nie dopełnił obowiązków, działając na szkodę interesu publicznego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej”.

Kiedy Patryk Jaki oczyszcza Strzelca z zarzutów dyscyplinarnych, ten przesyła do prowadzącego jego sprawę prokuratora decyzję wiceministra wraz z pismem, w którym podkreśla: „W mojej ocenie są to istotne materiały, mające fundamentalny wpływ na ocenę sprawy”.

Nasi informatorzy interpretują to jako formę nacisku. Jaki jest zastępcą ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry, który jest jednocześnie Prokuratorem Generalnym, czyli przełożonym prokuratora Marcina Urbaniaka z Kalisza.

Trzy miesiące później prokurator umarza sprawę. Samo uzasadnienie budzi jednak wątpliwości.

Prokurator przyznaje w nim, że podwładni Strzelca mogli wykonywać na służbowych urządzeniach pozasłużbową działalność zarobkową, jednak nie jest w stanie stwierdzić „czy stanowiły one przestępstwo nadużycia funkcji” oraz czy „prowadziły do zaniedbywania przez nich obowiązków służbowych”.

Prokurator pisze, że funkcjonariusze mogli „omyłkowo wysyłać wiadomości prywatne ze skrzynek służbowych” i nawet jeśli wykonywali na sprzętach służbowych prywatne zlecenia, to miały one charakter „sporadyczny i incydentalny”.

Jeszcze dziwniejsze jest uzasadnienie prokuratora do umorzenia wątku dotyczącego usunięcia przez Strzelca wszystkich danych z komputera służbowego w noc przed kontrolą BSW. Stwierdza on, że Marcin Strzelec, jako „administrator systemu informatycznego” miał prawo do usunięcia tych danych.

Prokurator przyznaje, że usunięcie danych było „sprzeczne z zasadami etyki zawodowej” i najprawdopodobniej miało utrudnić pracę kontrolerom z BSW, by w konkluzji stwierdzić jednak, że „nie wykraczało poza zakres przyznanych kpt. Marcinowi Strzelcowi kompetencji”.

Prokuratur Urbaniak oddalił też wnioski dowodowe, które w tej sprawie złożyli związkowcy. A domagali się m.in. powołania biegłego z zakresu informatyki i łączności, który mógłby przeprowadzić specjalistyczną analizę zawartości twardych dysków zabezpieczonych przez BSW. Dlaczego? Bo jak stwierdził, związki zawodowe nie są stroną w tym postępowaniu.

Równie zastanawiający wydaje się fakt, że choć Strzelca nie spotkały żadne konsekwencje w związku z tą sprawą, to Dyrektor Generalny SW zdecydował o likwidacji Zakładu Technologii Informatycznych i Edukacyjnych w COSSW w Kaliszu, ze względu na... nieprawidłowości, do których tam doszło pod kierownictwem Marcina Strzelca.

Foto: Jakub Kamiński / PAP

Rosyjski ślad

W sierpniu 2017 r. informatyk i wykładowca z COSSW w Kaliszu Cezary M. pisze do przełożonego notatkę, która całkowicie zmienia reguły gry. Dotyczy ona „podejrzenia spowodowania zagrożenia bezpieczeństwa teleinformatycznego Rzeczpospolitej Polskiej przez kpt. Marcina Strzelca”.

Cezary M. to nieprzypadkowa osoba. Od lat jest wykładowcą i specjalistą, realizował kontrole jednostek w zakresie teleinformatycznym. Był uczestnikiem wielu krajowych i międzynarodowych konferencji i jako jedyny funkcjonariusz SW mógł pochwalić się publikacją w EuroPrisie – organizacji zrzeszającej praktyków zajmujących się wymiarem sprawiedliwości oraz więziennictwem w Europie.

W swojej notatce informuje, że pod koniec 2014 r. jechał ze swoim ówczesnym szefem kpt. Strzelcem do Warszawy w sprawach służbowych. Przez dłuższy czas Strzelec miał rozmawiać przez telefon po angielsku. Kiedy się rozłączył miał powiedzieć do kolegi: „Podnajmuję lokalnych informatyków w Moskwie, żeby nie jeździć do tego oddziału [Ebrexu w Moskwie]”.

Sprawa obsługi Ebrexu przez Strzelca i jego czterech podwładnych była już wtedy powszechnie znana w ośrodku w Kaliszu.

Cezary M. przypomniał sobie o rozmowie z auta, kiedy wyszła na jaw kwestia łączenia się Strzelca i jego pracowników z Ebrexem z sieci Służby Więziennej. Sieć ta dzieli się na dwie strefy: pierwsza to sieć gości, nieobjęta systemami zabezpieczeń. Druga, sieć wewnętrzna, zawiera dane osobowe funkcjonariuszy i ich rodzin, a także centralną bazę Noe.NET obejmującą wszystkie osoby pozbawione wolności w Polsce.

Doświadczonemu informatykowi dostęp do tej drugiej sieci daje możliwość zarażania baz danych złośliwymi wirusami, modyfikowania ich, a nawet zniszczenia. Jednak największą korzyść daje sama możliwość wglądu do niej. Informacje o karalności osób piastujących wysokie stanowiska, ale także adresów niewygodnych świadków lub rodzin funkcjonariuszy są dla obcych wywiadów bezcenne.

Podczas kontroli w marcu 2016 r. funkcjonariusze BSW nie znajdują bezpośrednich dowodów połączenia firmy Ebrex z wewnętrzną siecią Służby Więziennej. Ale jak wynika z notatki Cezarego M., w sierpniu 2017 r. w Kaliszu odbywa się kolejna kontrola – tym razem przeprowadzona przez funkcjonariuszy Biura Informatyki i Łączności Centralnego Zarządu Służby Więziennej w Warszawie.

Kontroli podlega między innymi specjalne urządzenie ASA, które rejestruje każdy komputer łączący się z wewnętrzną siecią Służby Więziennej. W notatce czytamy, że urządzenie to miało być już wtedy wyłączone z sieci, lecz pozostały na nim stare logowania, m.in. z numeru IP firmy Ebrex. Ten numer to 213.77.41.184. W piśmie do nas Marcin Strzelec przyznał, że użytkował tę domenę. I wciąż użytkuje - domena ebrex.pl zarejestrowana jest na firmę Telecom Kalisz do 27 kwietnia 2020 r.

Jednak w raporcie pokontrolnym taki numer IP nie zostaje wymieniony. Na pytanie Onetu Centralny Zarząd Służby Więziennej napisał, że nie wykryto połączenia między wewnętrzną siecią Służby Więziennej a firmą Ebrex. Kiedy jednak pytamy, czy wykryto łączenie z numerem IP 213.77.41.184, otrzymujemy tyleż zawiłą, co ogólną odpowiedź, że „szczegółowe określenie ww. zakresu działalności (w tym weryfikację informacji technicznych, typu nr IP) wymagałoby ponownego, złożonego przeanalizowania zgromadzonego wówczas materiału”.

Wniosek: Służba Więzienna wie, że jej wewnętrzna sieć nie łączyła się z firmą Ebrex, ale nie wie, czy łączyła się z numerem IP 213.77.41.184, który należy do sieci Ebrex.

We wrześniu 2017 r. przewodniczący związku zawodowego przy COSSW powiadamia o sprawie Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Pisze: „W nawiązaniu do informacji o podnajmowaniu rosyjskich informatyków do obsługi informatycznej oddziału firmy Ebrex w Moskwie oraz wykonanego przez kpt. Marcina Strzelca połączenia domeny Służby Więziennej i domeny Ebrex w Moskwie stwierdziłem, iż zachodzi podejrzenie o spowodowanie zagrożenia bezpieczeństwa teleinformatycznego Rzeczpospolitej Polskiej”.

Zapytaliśmy ABW, czy w związku z tym zawiadomieniem podjęła jakieś działania. Agencja odpowiedziała, że nie, ponieważ sprawą zajęła się prokuratura z Kalisza. Tymczasem prokuratura z Kalisza sprawę umorzyła, a w decyzji o umorzeniu informuje, że ABW odmówiła podjęcia działań po konsultacji z BSW. Błędne koło się zamyka.

Sam Marcin Strzelec wszystkiemu zaprzecza i uważa zawiadomienie złożone do ABW za „bzdury” i „urojenia”.

Kitliński robi porządki

7 marca 2017 r. do COSSW w Kaliszu ponownie przyjeżdża szef Służby Więziennej gen. Jacek Kitliński. Na uroczystej odprawie ogłasza, że nowym komendantem ośrodka zostanie ppłk. Ryszard Czapracki, dotychczasowy zastępca dyrektora Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w Poznaniu i zaufany człowiek płk. Grzegorza Fedorowicza, zastępcy Kitlińskiego.

Dzień wcześniej na emeryturę odchodzi dotychczasowy komendant COSSW ppłk Krzysztof Jędrzejak. Jest to o tyle dziwne, że nominację na komendanta uczelni otrzymał raptem rok wcześniej. Co ciekawe, przed odejściem na emeryturę nie otrzymuje awansu na stopień pułkownika, mimo że spełniał takie wymogi i jest to zwyczajową praktyką.

Na emeryturę przechodzi też zastępca Jędrzejaka, ppłk Mirosław Kuświk. Dostaje pięć minut na podjęcie decyzji: emerytura lub pozostanie na niższym stanowisku.

Nasi rozmówcy nie mają wątpliwości, że te ruchy kadrowe były związane ze złożonym kilka tygodni wcześniej zawiadomieniem do prokuratury ws. działań Marcina Strzelca.

– Po uroczystej odprawie gen. Kitliński zorganizował spotkanie z kadrą, na którym powiedział: „Mieliście komendanta ze swojego ośrodka i tego nie uszanowaliście, więc od dzisiaj macie człowieka z zewnątrz. Poprzednie kierownictwo sobie nie poradziło […] Mamy 156 jednostek w Polsce, jak komuś nie odpowiada służba tutaj, to będę jeszcze w pokoju komendanta przez 30 minut i można się zgłaszać” – relacjonuje nasz informator.

– To było wyraźne nawiązanie do spotkania sprzed roku, kiedy Kitliński odgrażał się, że jeśli sytuacja się nie uspokoi, to będzie musiał sięgnąć po rozwiązania siłowe – dodaje nasz rozmówca.

Na nasze pytanie do Centralnego Zarządu Służby Więziennej, czy w trakcie odprawy faktycznie padły takie słowa z ust gen. Kitlińskiego, dostaliśmy odpowiedź, że „nie jest możliwym odtworzenie słów Dyrektora Generalnego SW sprzed dwóch lat” oraz że ma on „uprawnienia w zakresie oceny jakości funkcjonowania jednostek organizacyjnych oraz atmosfery w miejscu pracy”.

W tym samym czasie, kiedy dochodzi do przetasowań kadrowych w ośrodku szkoleniowym w Kaliszu, Marcin Strzelec zostaje awansowany do Centralnego Zarządu Służby Więziennej, mimo że wtedy jeszcze toczy się wobec niego zarówno postępowanie dyscyplinarne, jak i sprawa w prokuraturze. Co więcej, 28 kwietnia 2017 r. minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro wydaje rozporządzenie w sprawie powołania zespołu ds. zmiany naboru i szkolenia w służbie więziennej. Strzelec zostaje tam wskazany jako zastępca przewodniczącego zespołu Patryka Jakiego.

W grudniu 2017 r. Marcin Strzelec zostaje awansowany na zastępcę Dyrektora Generalnego Służby Więziennej. Staje się osobą numer dwa w polskim więziennictwie.

Z czego wynikały tak błyskawiczne awanse Strzelca? Patryk Jaki w korespondencji z Onetem wskazuje na jego zasługi, takie jak stworzenie Forum Edukacyjnego Służb Mundurowych, realizację wielu projektów międzynarodowych w obszarze kształcenia kadr więziennych (w tym wysoko ocenianych przez norweskich partnerów), czy wprowadzenie do systemu nauki nowoczesnych metod kształcenia (m.in. kształcenia zdalnego)”.

Foto: Materiały prasowe

„Ważny interes służby”

Awanse Strzelca zbiegają się w czasie z oddelegowaniem do odległych jednostek funkcjonariuszy, którzy alarmowali o jego działaniach – Tomasza N., Cezarego M., Magdaleny Ch. i Roberta P.

Ci jednak nie składają broni. Wysyłają pisma do gen. Jacka Kitlińskiego z prośbą o cofnięcie decyzji. Wskazują na ich nieludzki wymiar. Każdy z nich prośbę argumentuje złożonymi sytuacjami rodzinnymi i osobistymi.

Wszystkie wnioski zostają odrzucone. Gen. Kitliński swoją decyzję uzasadnia „ważnym interesem służby”, który miał polegać na brakach kadrowych w jednostkach, do których zostali oddelegowani funkcjonariusze.

„Ważny interes służby” okazuje się tak ważny, że kiedy Robert P. przyjeżdża do placówki w Szczecinie, do której go oddelegowano, okazuje się, że nie może wykonywać swoich obowiązków, ponieważ nie posiada karty do systemu więziennego Noe.NET, zawierającego m.in. dane więźniów. Na wyrobienie karty czeka dwa miesiące. Najwyraźniej, nikomu się nie spieszy z natychmiastowym włączeniem go do pracy.

Funkcjonariusze twierdzą, że padli ofiarami zemsty.

21 października około godz. 2 w nocy Tomasz N. traci przytomność. Żona stwierdza u niego czasowy bezdech, udziela pierwszej pomocy i wzywa pogotowie. Ratownicy diagnozują reakcję organizmu na silny stres.

RPO: wszystko wskazuje na odwet

Oddelegowani z Kalisza funkcjonariusze ślą pisma w swojej sprawie do ówczesnej premier Beaty Szydło, przewodniczącego sejmowej komisji sprawiedliwości Stanisława Piotrowicza i Rzecznika Praw Obywatelski Adama Bodnara.

Reaguje tylko Bodnar. Wysyła wiele pism w sprawie kaliskich funkcjonariuszy, m.in. do ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry.

– Wskazaliśmy na pewien związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zawiadomieniem złożonym przez tych funkcjonariuszy do prokuratury ws. działań Marcina Strzelca, a ich czasowym delegowaniem. Resort nie uznał jednak naszych argumentów wskazując, że ich przełożony ma taką możliwość, co wynika z przepisów. Oczywiście, że tak, ale my wyeksponowaliśmy tu kwestię nadużycia prawa, która polega na korzystaniu z przysługujących narzędzi prawnych niezgodnie z ich przeznaczeniem. Ciąg zdarzeń, z którym mieliśmy do czynienia w przypadku tych funkcjonariuszy wskazuje na to, że mógł to być odwet za ich działania – mówi w rozmowie z Onetem zajmujący się sprawą z ramienia RPO Tomasz Oklejak.

Dodaje, że procedura czasowego delegowania jest obecnie bardzo popularną formą temperowania funkcjonariuszy służb mundurowych, którzy zgłaszają nieprawidłowości.

– Póki co, nie ma przepisów, które chroniłyby sygnalistów. Adam Bodnar zabiega o to praktycznie od początku swojego urzędowania. Wiemy przynajmniej o trzech wystąpieniach Rzecznika Praw Obywatelskich w tej sprawie do ministra sprawiedliwości. Niestety, tych przepisów wciąż nie ma, a to one właśnie powinny chronić takie osoby – podkreśla.

Foto: Materiały prasowe

Ludziom się odechciało

Pół roku później czwórka krnąbrnych funkcjonariuszy zostaje przywrócona na poprzednie stanowiska w Kaliszu. Wszyscy składają jednak pozwy do sądu przeciwko COSSW i Centralnemu Zarządowi Służby Więziennej o dyskryminację, nękanie i mobbing, domagając się zadośćuczynienia i przeprosin.

W maju 2018 r. związki zawodowe w ośrodku zostają rozwiązane z powodu niepłacenia składek przez członków. Nasz informator: – Ludziom się odechciało. Nasz przykład pokazał, że lepiej się nie angażować, bo można w ten sposób zrujnować sobie karierę i nie tylko.

Na dywanik komendanta Ryszarda Czaprackiego ponownie zostają wezwani Cezary M., Robert P. i Magdalena Ch. W ośrodku zakończono właśnie „optymalizację stanowisk”. W związku z tym komisja wytypowała wykładowców do zwolnienia. Pada m.in. na wspomnianą trójkę. Optymalizacja nie obejmuje Tomasza N., gdyż do maja br. chroni go jeszcze ustawa o związkach zawodowych.

Robert P. i Magdalena Ch. postanawiają przejść na emeryturę. Cezary M. miał zostać przeniesiony do zakładu karnego we Wrocławiu, ale odwołuje się od tej decyzji.

15 lutego 2019 r. – już w trakcie naszej pracy nad tym tekstem – COSSW w Kaliszu zostaje zaatakowane przez hakerów. Rzeczniczka uczelni informuje nas, że w tej sprawie wszczęto postępowanie wyjaśniające oraz powiadomiono policję. Nasi informatorzy obawiają się, że mogło to mieć związek z faktem, że od kilku tygodni badamy sprawę Strzelca. Podejrzewają, że hakerzy mogli czyścić niewygodne informacje.

Za to w styczniu 2019 r. ppłk. Marcin Strzelec zostaje mianowany przez ministra sprawiedliwości rektorem Wyższej Szkoły Kryminologii Penitencjarystyki w Warszawie. To jeden z flagowych projektów wiceministra Patryka Jakiego. Strzelec będzie teraz odpowiadał za kształcenie przyszłych kadr służby więziennej.

Patryk Jaki: „Strzelec nigdy nie był karany prawomocnie. Oczyszczono go w ramach prowadzonego postępowania z najważniejszych zarzutów. Nigdy Strzelcowi nie postawiono żadnych zarzutów prokuratorskich. Marcinowi Strzelcowi nie została wymierzona prawomocnie żadna kara dyscyplinarna. Odnieść można wrażenie, że wszystkie tego typu próby oskarżeń miały na celu zdyskredytowanie pracowitego i kreatywnego funkcjonariusza”.

W tym miejscu zamieszczamy też oświadczenie ppłk Marcina Strzelca ws. artykułu, wraz z naszym komentarzem.

Chcesz skontaktować się z autorami? Napisz: mateusz.baczynski@redakcjaonet.pl ; marcin.wyrwal@redakcjaonet.pl