Latem 2014 r. środowiskiem polskich spadochroniarzy wstrząsnęła tragedia. Niedaleko lotniska Rudniki, koło Częstochowy, rozbił się samolot z 12 skoczkami na pokładzie. Przeżył tylko jeden.

Wśród ofiar był „Struna”, komandos z Lublińca. Na jego pogrzebie zjawiły się setki ludzi: rodzina, znajomi, koledzy z jednostki. Był i Przemysław Nocoń, oficer śląskiej policji i... główny bohater tego tekstu.

Nam powiedział, że w dniu pogrzebu, na cmentarzu w Lublińcu odnowił znajomość z dawnym kolegą z Aeroklubu Śląskiego, sierżantem Ireneuszem Michalikiem.

– Nie pamiętam go z pogrzebu, ale rzeczywiście jakiś czas później zadzwonił – powiedział nam sierż. Michalik.

Ich spotkanie dało początek tej historii.

1.

Ireneusz Michalik to znana postać w środowisku wojskowym. Były żołnierz Jednostki Wojskowej Komandosów z Lublińca, mąż zaufania podoficerów, weteran misji w byłej Jugosławii i Iraku.

Kilka lat temu odszedł z armii i razem z żoną prowadzą firmę Miwo Military, która m.in. szyje mundury, plecaki, torby dla żołnierzy, policjantów i myśliwych.

Michalikowie są też właścicielami strzelnicy, na której spotykają się byli i obecni żołnierze z Lublińca oraz pasjonaci militariów. Wpadają tam, aby pogadać o nowinkach, postrzelać. Czasem szukają też u Michalików pomocy.

– Swoich się nie zostawia. Jeśli kolega potrzebował pracy, to zatrudniałem go jako instruktora, jeśli chciał coś poprawić w umundurowaniu, robiłem to dla niego na maszynie krawieckiej – opowiada sierż. Michalik.

2.

Koleżeńskiej przysługi u sierż. Michalika szuka również śląski policjant. Nocoń zjawia się u niego dopiero w 2016 r. Mówi, że na eBayu kompletuje sprzęt spadochronowy wycofany z armii amerykańskiej. Jest jednak problem – tamtejsze przepisy nie zezwalają na wywóz wojskowego sprzętu poza terytorium USA. Jest to możliwe dopiero, gdy zostanie on pozbawiony tzw. cech wojskowych. W praktyce oznacza to, że spadochrony mają np. przecięte linki, albo rozmontowany osprzęt – chodzi o to, by nie mogły być już więcej używane do skoków.

Ale sprowadzenie sprzętu z demobilu, nawet bezużytecznego, na teren Unii Europejskiej, nie jest tanie. Trzeba zapłacić wysokie cła i podatki. To aż ponad 30 proc. wartości całej transakcji.

Nocoń szuka sposobu, by tych kosztów uniknąć. Pyta sierżanta Michalika, czy zna kogoś w USA, kto może mu pomóc.

– Dałem mu numer do znajomego. Ten jednak nie chciał wysyłać spadochronów do Polski, bo Nocoń nie miał na nie ani faktur, ani żadnych innych papierów – opowiada sierżant Michalik.

Foto: Materiały prasowe

3.

Skąd pochodziły spadochrony? Michalik: – Nocoń twierdził, że udało mu się wejść w kontakt z żołnierzem z amerykańskiej Gwardii Narodowej, który na eBayu sprzedawał sprzęt z bazy na Alasce. Były tam spadochrony wycofane z użycia.

– Nocoń mówił mi, że będą służyć do pokazów, rekonstrukcji i będą wypożyczane do filmów – wyjaśnia sierżant Michalik.

Ale wciąż jest problem, by je ściągnąć do Polski. Wygląda nawet na to, że plan śląskiego policjanta zaczyna się sypać.

4.

I wtedy następuje nieoczekiwany zwrot akcji. W 2016 r. do jednostki komandosów do Lublińca zostają oddelegowani amerykańscy komandosi z 10 Grupy Sił Specjalnych, którzy na co dzień stacjonują w amerykańskiej bazie w Stuttgarcie w Niemczech.

Specjalsi z USA często odwiedzają szwalnię Michalików, zamawiają mundury i wyposażenie, korzystają także z ich strzelnicy. Tam krzyżują się drogi policjanta Przemysława Noconia i żołnierza amerykańskich sił specjalnych – sierż. Konrada S., obywatela USA polskiego pochodzenia. Szybko się dogadują i zaczynają snuć wspólne biznesowe plany na przyszłość.

Wpadają na pomysł, by założyć firmę. Sierż. S. przystaje na to tym chętniej, że niebawem ma odejść do cywila. Chce zostać w Polsce, bo w Lublińcu znalazł żonę.

5.

W lutym 2018 r. w Bytomiu zostaje zarejestrowana „Grupa Perun”, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.

Nocoń: – Miała dać nam możliwość rozwijania naszych pasji. Jestem instruktorem spadochronowym, chcę szkolić ludzi, młodzież. Dodaje, że spółka zajmowała się też szkoleniami strzeleckimi. Zastrzega, że nie miała obrotów.

Udziałowcami zostają: Nocoń, żona sierżanta S., żona oficera wojskowych służb Anna P. i Piotr W., były komandos z Lublińca, który musiał odejść z armii, bo miał wyroki za jazdę po pijanemu i nielegalne posiadanie broni.

Dlaczego udziałowcem została żona amerykańskiego komandosa, a nie on sam?

Nocoń: – Pan Konrad przewidywał pozostać w Polsce i działać z nami jako instruktor.

Okazuje się, że nie tylko. Udało nam się ustalić, że to właśnie sierż. S. pomógł Noconiowi ściągać do Polski kupowane na eBayu elementy amerykańskich spadochronów*.

Ich współpracę potwierdza sierż. Michalik: – Nocoń przy pomocy S., przez amerykańską pocztę wojskową, ściągał do Polski te spadochrony. Pierwsze sprowadził na początku stycznia 2017 r., kolejne w marcu i lipcu tamtego roku – opowiada sierżant Michalik.

Foto: Materiały prasowe

6.

Przyznaje też, że dał Noconiowi namiary do swojego znajomego w Kalifornii, także amerykańskiego żołnierza polskiego pochodzenia. Na dowód sierż. Michalik pokazuje nam SMS-a, którego dostał od Noconia 18 stycznia 2017 r.:

„Jaki mamy adres kintaktowy w usa? Aby muc tam wysyłać zakupy internetowe. Kupiłem cztery komplety do układania okrągłych. Temat ogarnięty z Konradem” [pisownia oryginalna - red.].

Droga paczek Noconia z Alaski do Polski wiedzie przez Kalifornię. Dlaczego? Żołnierz Gwardii Narodowej z bazy na Alasce zapewne doskonale wiedział, że wysyłając sprzęt wojskowy poza teren Stanów Zjednoczonych, naraża się na poważne kłopoty. Bo to przestępstwo federalne.

Potrzebny jest więc pośrednik – dlatego w Kalifornii paczki nadane na Alasce odbiera znajomy Noconia i pocztą wojskową przesyła je dalej na adres sierż. S. do bazy w Stuttgarcie, poza wszelką kontrolą celników.

Sierż. Michalik: – Nocoń osobiście jeździł odbierać te paczki do Stuttgartu. Czasem paczki przywoził sam S.

Pytamy Noconia: – Nie odpowiem w sposób jednoznaczny, gdyż dwa czy trzy razy poprosiłem Konrada o to, żeby on załatwił transport. W 2017 r. jedną czy dwie paczki za jego pośrednictwem ściągnąłem. Po prostu było taniej, jeżeli chodzi o transport.

– Zapłaciliście jakieś cła, podatki z tego tytułu?

– Będąc przekonanym, że jeżeli to wpłynęło do Europy… nie.

7.

O opinie prosimy byłego szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego gen. Janusz Noska, byłego szefa Centralnego Biura Antykorupcyjnego Pawła Wojtunika i Leszka Sucholewskiego, byłego szefa Centralnego Biura Śledczego w Warszawie.

Nosek: – Rozumiem, że polski policjant próbuje zrobić z amerykańskim żołnierzem jakiś biznes, korzystając z uprzywilejowanego statusu wojsk amerykańskich, by ominąć polskie prawo podatkowe.

Wojtunik: – To jest sprawa dla Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Służby Kontrwywiadu Wojskowego. Mówimy przecież o współpracy czynnego funkcjonariusza polskiej policji z czynnym żołnierzem armii amerykańskiej. Takie kontakty podlegają nadzorowi służb.

Sucholewski: – Wszelkie kontakty policjanta z funkcjonariuszami obcych państw należy zgłaszać przełożonym i uzyskać zgodę na taką współpracę.

8.

Z Przemysławem Noconiem spotykamy się pod koniec października w kawiarni przy Urzędzie Lotnictwa Cywilnego w Warszawie, gdzie składa wyjaśnienia związane z legalnością przeróbek amerykańskich spadochronów desantowych. Do tej sprawy jeszcze wrócimy.

Na początku rozmowy Nocoń od razu zaznacza, że od dwóch tygodni nie jest już policjantem. I nie będzie odpowiadać na pytanie dlaczego: – Odszedłem jako podinspektor policji, zastępca komendanta powiatowego po 20 latach służby.

Sprawdzamy. Według naszych informacji został zatrzymany przez patrol policji, a kontrola trzeźwości wykryła alkohol w wydychanym powietrzu.

W kolejnej rozmowie przyznaje, że tak się stało, ale podkreśla, że swoje odejście uzgodnił z przełożonymi, dodając, że zamierza oczyścić się i wrócić do pracy w policji.

Nasze pytania dotyczą jednak okresu, kiedy pełnił służbę. Chcemy wiedzieć, czy jako policjant miał zgodę przełożonych na prowadzenie działalności gospodarczej.

– Żeby posiadać udziały w firmie, nie trzeba mieć zgody. Miałem swoje 10 proc. udziałów – wyjaśnia.

Znów pytamy byłego szefa warszawskiego CBŚ.

Leszek Sucholewski: – Nawet jeśli byłby to 1 procent, to i tak powinien mieć zgodę przełożonych. Policjant w służbie nie może podejmować żadnych czynności pozasłużbowych bez takiej zgody.

Foto: Materiały prasowe

9.

Noconia pytamy też o treść SMS-a, którego wysłał do sierż. Michalika w sierpniu 2017 r.: „Potrzebny człowiek do założenia działalności „słup”, ale zaufany. Z okolic zabrze, bytom, tarnowskie góry. Jest możliwość dofinansowania z uni na start firmy. Masz kogoś ZAUFANEGO, kto nie ma żadnej działalności i nigdy nie miał ma czyste konto w US i ZUS. I najlepiej emeryt albo bezrobotny. Działalność na niego ale w rzeczywistości na mnie” [pisownia oryginalna – red.].

Nocoń reaguje nerwowo, ale przyznaje, że jest autorem SMS-a: – Pod względem etycznym i moralnym możemy to rozpatrywać w różny sposób. Ja chciałem, będąc jeszcze w policji, przygotować możliwość na działanie później, po odejściu ze służby – tłumaczy Nocoń, dodając, że pomysł nie został zrealizowany i zastrzega, że w żaden sposób nie złamał prawa.

Paweł Wojtunik komentuje: – Jako były policjant jestem przerażony tym, że coś takiego mówił funkcjonariusz, który pełnił kierowniczą funkcję w polskiej policji.

10.

Wróćmy jednak do spadochronów. Jak wynika ze zgromadzonych przez nas dowodów, Nocoń ściągnął w częściach co najmniej 24 spadochrony desantowe z USA. Omijając cła i podatki, sporo zaoszczędził – na rynku nowy spadochron można kupić za 10-15 tys. zł. Jak wynika z naszych informacji, Nocoń kupował go za kwotę kilkuset złotych.

W niektórych spadochronach były odcięte linki.

Były wojskowy, mechanik spadochronowy i doświadczony instruktor: – Oznacza to, że zostały one skasowane przez armię amerykańską i zostały wyłączone na stałe z użytkowania do skoków. Linki w spadochronach SF-10 oraz MC1-1, jakie kupił Nocoń, oplatają czaszę i są zaszyte w tkaninie. Doszycie odciętych linek zmienia konstrukcję czaszy i jest niezgodne z technologią produkcji.

Inny mechanik spadochronowy: – Nie oszukujmy się, oni kupowali szrot. Armia amerykańska wycofała go z użytkowania, a w Polsce z kilku elementów spadochronów, które nadawały się jeszcze do użycia, montowano jeden.

11.

Nocoń zwraca się do Michalika, by pozwolił mu naprawiać spadochrony w szwalni. Sierżant zgadza się nieodpłatnie pomóc. Ale w szwalni Nocoń nie tylko robi naprawy, ale też wszywa do spadochronów zapasowych automaty (AAD). Są to urządzenia, które na pewnej wysokości otwierają spadochron zapasowy, gdyby nie zrobił tego skoczek, na przykład z powodu zasłabnięcia. Tyle że kupione przez Noconia spadochrony były sprzętem desantowym, typowo wojskowym, który z założenia nie ma takich automatów.

Nocoń: – W spadochronach zapasowych, które pozyskałem, nie było fabrycznej możliwości zamontowania automatów AAD. Jako że chciałem te spadochrony przystosować do szkolenia, to na bazie szwalni i umiejętności dziewczyn, które tam pracują, starałem się zrobić prototypy, żeby sprawdzić, czy będzie to możliwe.

Tyle że do takiego sprawdzenia wystarczyłby jeden egzemplarz, a Nocoń w szwalni Michalików przerabiał po kolei wszystkie sprowadzane przez siebie spadochrony.

Tymczasem – jak wynika z oświadczenia sierż. Michalika złożonego w Urzędzie Lotnictwa Cywilnego – szwalnia nie ma uprawnień do dokonywania napraw i modyfikacji spadochronów. Prawo lotnicze, choć w tym roku zostało znacznie złagodzone i pozwala na robienie przeróbek w sprzęcie lotniczym bez zgody producenta, to nadal wymaga, by były one wykonywane w certyfikowanych przez ULC zakładach. Szwalnia Michalików takiego certyfikatu nie ma.

Ppłk Jarosław Garstka, były zastępca dowódcy GROM-u, doświadczony instruktor: – Modyfikacji spadochronów nie można robić chałupniczo w stodole, bez jakiegokolwiek nadzoru. Taka nonszalancja może zagrażać zdrowiu i życiu ludzi. Pułkownik podkreśla też, że swoim uczniom nigdy nie dałby tak przerobionych spadochronów do skakania.

Z przerobionym w ten sposób spadochronem nie wyskoczyłby również wielokrotny rekordzista w skokach spadochronowych Tomasz Kozłowski: – Solidny, sprawdzony sprzęt to w spadochroniarstwie kwestia życia lub śmierci. Nie ma tu miejsca na eksperymenty. W tym sporcie przestrzeganie procedur musi się odbywać na poziomie 100 proc., 99 proc. to po prostu brak procedur, bo lawina może zacząć się od drobnego płatka śniegu.

Arkadiusz „Maya” Majewski, były żołnierz sił specjalnych, rekordzista światach w skokach spadochronowych: – Nie mieści mi się to w głowie. Zachowanie tego człowieka jest igraniem z ludzikiem życiem. Bardzo negatywnie oceniam to, że on, jako instruktor spadochronowy, mający świadomość zagrożeń, szkoli na tak przerabianym sprzęcie uczniów. To bardzo nieetyczne zachowanie. „Maya” podkreśla, że obecnie zainteresowanie skokami zwłaszcza wśród młodych ludzi jest ogromne. – Dla nich instruktor jest półbogiem, mają do niego pełne zaufanie. Ten człowiek tego ich zaufania nadużył i poważnie naruszył zasady bezpieczeństwa w spadochroniarstwie.

Foto: Materiały prasowe

12.

Okazuje się, że nie tylko szwalnia, lecz również Nocoń nie ma żadnych uprawnień, doświadczenia, ani dokumentacji, na podstawie której mógłby przerabiać spadochrony.

Zgodę na zastosowanie automatu (AAD) w spadochronie zapasowym wydaje producent tego spadochronu.

Jeśli ją wyda, dołącza też instrukcję producenta automatu. Jeden z takich producentów zastrzega wręcz: „Automat nie powinien być nigdy, przenigdy instalowany na próbę lub błędnie. To może spowodować czyjąś śmierć!”.

Z naszych informacji wynika, że instrukcja spadochronów, które kupił Nocoń, nie przewiduje montażu automatów.

Jacek „Azja” Brzeziński, jeden z najbardziej doświadczonych mechaników spadochronowych w Polsce: – Jedno jest pewne, wszelkie przeróbki sprzętu spadochronowego bez błogosławieństwa producenta są niedopuszczalne.

Dariusz „Banan” Banaszkiewicz, doświadczony instruktor i mechanik spadochronowy: – Spadochrony zapasowe podlegają certyfikacjom. Nie można ich bez zgody producenta modyfikować, a tym bardziej zakładać dodatkowych elementów, które mogą, choć nie muszą, zakłócić proces otwarcia spadochronu. Jeśli zmiany nie mają zatwierdzenia producenta, to jest to absolutna samowolka. Zrozumiałbym, gdyby chciano ożywić stary sprzęt, by wykorzystać go przez rozsądnych ludzi do rekonstrukcji historycznych. Natomiast, jeśli przerobiono go po to, aby robić komercyjne skoki dla ludzi nieświadomych tego, co biorą na plecy czy na brzuch, to jest to niedopuszczalne.

Foto: Materiały prasowe

13.

Tego właśnie boi się sierż. Michalik, kiedy zaczyna podejrzewać, że przerabiane własnym sumptem w jego szwalni spadochrony Nocoń chce dać ludziom do skoków. Dowodów na to nie ma – do czerwca 2019 r. Wtedy dowiaduje się, że Nocoń na tych spadochronach organizuje skoki w Aeroklubie Częstochowskim.

Sierżant Michalik na tamtejsze lotnisko wysyła kilka osób ze swojej rodziny, by udokumentowały, że ludzie rzeczywiście skaczą ze spadochronami, które miały służyć jako rekwizyty do pokazów historycznych. Gdy tylko organizatorzy orientują się, że ktoś ich fotografuje, przerywają przygotowania do skoków.

Wkrótce Nocoń znów zorganizuje skoki na tych spadochronach. Tym razem z samolotu An-2 na lotnisku Pobiednik Aeroklubu Krakowskiego.

Sierż. Michalik widzi zdjęcia z tych skoków na facebookowym profilu jednego z uczestników imprezy. Wreszcie, po wielu miesiącach od momentu, gdy nabrał podejrzeń, ma ostateczny dowód na to, że Nocoń rzeczywiście skacze na spadochronach z demobilu z kursantami.

14.

Jak to możliwe? Nocoń przekonuje nas, że wymaganych modyfikacji dokonał legalnie: – W 2019 r. w certyfikowanym warsztacie spadochronowym w Krośnie wykonałem dopracowane egzemplarze mojego projektu spadochronu zapasowego, a w maju i czerwcu, po przeprowadzonych próbach na ziemi, jak i w powietrzu, uzyskałem certyfikat i dopuszczenie do skoków przez Urząd Lotnictwa Cywilnego.

Kontaktujemy się z Krzysztofem Jurkiewiczem z Ośrodka Szkolenia Lotniczego w Krośnie, który wydał certyfikat spadochronom Noconia. Pytamy go, czy Nocoń faktycznie wykonywał na nich jakiekolwiek prace.

– Ja nie jestem producentem. Zajmuję się certyfikacją wyrobów – mówi.

A to oznacza, że wszystkie naprawy i modyfikacje spadochronów zostały wykonane chałupniczo w szwalni sierż. Michalika. Ta jednak nie ma odpowiednich maszyn, nici ani pozwoleń, by to robić. Sierż. Michalik: – Dlatego zgłosiłem tę sprawę do Urzędu Lotnictwa Cywilnego. Gdyby, nie daj Boże, coś się stało, gdyby doszło do jakiegoś wypadku, to przecież zostałbym pociągnięty do odpowiedzialności.

15.

Rozmawiamy z kilkoma z najlepszych w Polsce mechaników spadochronowych. Są zgodni – choć można w takiej szwalni zrobić drobne naprawy spadochronu głównego, to już zapewniający przeżycie w kryzysowych sytuacjach spadochron zapasowy musi być naprawiany i modyfikowany przez autoryzowany zakład, który ma odpowiednie technologie.

Ani Jurkiewicz, ani Nocoń nie chcą zdradzić, ile było prób spadochronów w locie.

Jurkiewicz: – To nie jest wiedza dla państwa, jak będziecie prokuratorami i do mnie przyjdziecie, to wszytko ujawnię. Do momentu, kiedy nie ma tego typu postępowań, to jest tajemnica handlowa.

16.

Początek października 2019 r. Sierżant Michalik pojawia się w Urzędzie Lotnictwa Cywilnego. Składa oświadczenie: „Te spadochrony zostały przerobione w szwalni bez uprawnień a potem zostały dane ludziom do skoków. Załączam też zdjęcia potwierdzające, że wykonywano takie skoki”. Informuje też urząd o możliwym przestępstwie celno-skarbowym.

Zgłoszenie odbiera osobiście Andrzej Kotwica, szef Departamentu Techniki Lotniczej, jednak odmawia powiadomienia organów ścigania o możliwości popełnienia przestępstwa, choć prawo nakłada na niego taki obowiązek.

W połowie października wysyłamy do ULC pytania. Odpowiedź przychodzi 23 października. Urząd odpisuje, że w podobnych przypadkach podejmuje „bezzwłoczne działania”, jednak „na obecnym etapie wyjaśniania sprawy nie są znane żadne udokumentowane fakty świadczące o zagrożeniu bezpieczeństwa”.

Kilka dni później ULC wysyła do sierżanta Michalika kilka pytań, w tym i to: „czy zdawał Pan sobie sprawę, jako były skoczek spadochronowy, że modyfikacje te zagrażają życiu lub zdrowiu osób, które będą ich używać”?

17.

Telefonujemy do Andrzeja Kotwicy. Pytamy, co się dzieje ze sprawą spadochronów Noconia.

– Operacje niskiego ryzyka, jakimi są skoki spadochronowe, nie są priorytetowym przedsięwzięciem. W kraju 300 osób się utopiło, 3 tysiące na drogach zginęło w wypadkach samochodowych. A ilu spadochroniarzy sobie coś zrobiło? Dwóch głupich palec złamało czy nogę, bo nie przestrzegali jakiś zasad – mówi.

– Panie dyrektorze, czy można to lekceważyć? Ludzie, którzy skaczą, muszą mieć poczucie, że spadochrony są bezpieczne.

– W czym zamontowany automat pogarsza bezpieczeństwo zapasowego spadochronu? Spadochron zapasowy służy do tego, żeby się ratował człowiek, jeżeli mu właściwy nie zadziała. A jeżeli straci przytomność i ten zapasowy nie ma automatu, to na pewno się zabija. A jak ma automat, to lepiej lub gorzej ten automat zadziała.

– Ale mówimy tu o sytuacji, kiedy na rynku są spadochrony bezpieczne, cywilne i nie trzeba kombinować, by było taniej.

– Oczywiście, dziadostwo. Taki ten kraj jest, trzeba to piętnować – zgadza się dyrektor Kotwica i proponuje spotkanie.

Zanim do niego dochodzi, dostajemy od dyrektora e-maila, że od kontaktów z mediami jest dział prasowy.

Jego pracowniczka informuje, że do sierż. Michalika zostały skierowane pytania, oraz że „pismo nie zostało jeszcze odebrane przez adresata”. My jednak wiemy, że pismo nie tylko zostało odebrane, ale również sierżant zdążył już na nie odpowiedzieć, potwierdzając informacje zawarte w zgłoszeniu sprzed miesiąca.

18.

Maciej Lasek, były przewodniczący Komisji Badania Wypadków Lotniczych: – Niewielka liczba ofiar w lotnictwie wynika z przestrzegania procedur, nie wolno takich spraw trywializować. Jeśli ktoś tak robi, powinien przemyśleć, czy znajduje się na odpowiednim stanowisku. Nie życzę takiej osobie, aby musiała brać udział w oględzinach skoczka, któremu z przyczyn technicznych nie otworzył się spadochron.