Een medewerker van een Albert Heijn-vestiging in Almere bestickert versproducten die bijna over de datum zijn Beeld Marlena Waldthausen

Minder voedsel verspillen, de klant plezieren én positieve publiciteit scoren: Starbucks doet het graag. De Amerikaanse koffiegigant kondigde vorige week aan kortingsstickers te gaan plakken op versproducten die anders weggegooid worden omdat de houdbaarheidsdatum is verstreken. Een uur voor sluitingstijd mogen klanten deze koekjes en taartjes ophalen voor de helft van de prijs. Starbucks redt het milieu voorlopig alleen in Groot-Brittannië, maar sluit niet uit dat het spoedig ook elders kortingsstickers gaat plakken. In Nederland bijvoorbeeld, waar Starbucks een van de koffiekoningen is.

Nederland is niet onbekend met kortingsstickers die versproducten moeten redden van de container. Al sinds 2010 plakt Albert Heijn 35-procent-stickers op etenswaar die de dag erna over de datum gaat. De roodblauwe ronde plakkertjes zijn al bijna net zo bekend als het logo van de supermarktketen zelf. Supermarkten als Lidl en Plus prijzen even-eens een deel van hun producten af. Jumbo gaat nóg verder en geeft etenswaar op de uiterste houdbaarheidsdatum gratis mee als een klant zich ermee bij de kassa meldt.



Ook niet-supermarkten plakken soms kortingslabels op versproducten die in de vuilnisbak dreigen te verdwijnen. De Hema lanceerde in 2015 een soortgelijk happy hour als Starbucks nu introduceert. Dat was een marketingstunt voor de versafdeling. Een uur voor sluitingstijd konden klanten hun eten met 25 procent korting afrekenen. Nog steeds prijst de warenhuisketen sommige versproducten af. Filiaalhouders van de Hema mogen zelf bepalen of zij 25, 35 of 50 procent korting geven.

'Met kortingsstickers kunnen supermarkten hun voedselverspilling met de helft terugdringen', zegt Toine Timmermans. Hij is expert voedselverspilling bij de Wageningen Universiteit. 'Bovendien verdient de winkelier dan nog een beetje aan de verkoop en is het goed voor het imago van de winkel. Vooral dat laatste is de afgelopen jaren steeds belangrijker geworden. Vroeger stond op de kortingsstickers van Albert Heijn slechts '35 procent korting' in dikke letters. Nu staat er 'weggooien is zonde' bij.'



Dat kortingsstickers op versproducten effectief zijn, bewees Bart Bijlsma, die zijn masterscriptie aan de Wageningse universiteit aan het verschijnsel wijdde. 'Uit eerder onderzoek bleek al dat de houdbaarheidsdatum invloed heeft op het koopgedrag van de consument. Hoe verser het product, hoe meer mensen bereid zijn ervoor te betalen.' Bijlsma ontwikkelde een model waarmee hij kan voorspellen welke rol kortingsstickers in dat mechanisme kunnen spelen. De resultaten van zijn studie laten zien dat het afprijzen van minder verse versproducten voedselverspilling tegengaat én tot hogere verkoopcijfers leidt. Een win-winsituatie.

Een kortingssticker van de Albert Heijn

Schaalgrootte

Naast supermarkten spannen ook restaurants zich in om 'oud' eten te verkopen dat anders de vuilnisemmer in moet. Zij plakken geen kortingsstickers, maar gebruiken apps als Resq om afgeprijsd voedsel te verkopen. Restaurants zetten aan het eind van de dag hun onverkochte maaltijden in de app. Gebruikers krijgen vervolgens een melding dat ze bij een bepaald restaurant een voordelig hapje kunnen afhalen. Restaurants gooien daardoor minder voedsel weg. 'Steeds meer restaurants gaan op die manier te werk', zegt Timmermans. 'Het is een brede beweging.'



Lunchzaken en koffietentjes doen volgens hem echter nog weinig tegen voedselverspilling. 'Starbucks is bij mijn weten de eerste keten die zoiets doet.' Juist ketens kunnen het verschil maken, vanwege hun schaalgrootte. Het wachten is op de franchisenemers, zegt Timmermans. 'Een trend als deze ontwikkelt zich vaak van onderop. Als er eenmaal tien of twintig franchisezaken zijn die oud voedsel afprijzen, wordt het beleid vaak door de hele keten overgenomen.'

Timmermans kent de argumenten van horecabedrijven en supermarkten die geen kortingsstickers op hun producten plakken. Zij vrezen voor 'stickerjagers' die enkel komen voor de bestickerde producten, waardoor de onderneming niet aan ze verdient. Er gaan zelfs verhalen rond over klanten die beperkt houdbare producten ver achter in de schappen verstoppen. Zodra de houdbaarheidsdatum nadert, toveren zij deze producten weer tevoorschijn en eisen zij hun korting op.



'Maar onder aan de streep pakt het bestickeren van producten waarschijnlijk voordelig uit', zegt hij. 'Natuurlijk zijn er mensen die op afgeprijsde producten jagen. Maar je zult zo ook klanten trekken die anders naar een goedkopere supermarkt zouden gaan en ook andere dingen dan alleen het kortingsproduct kopen.' Een groen imago brengt bovendien geld in het laatje. 'De consument vindt het steeds belangrijker dat bedrijven actief voedselverspilling tegengaan', zegt Timmermans. 'Het blijven bedrijven. Als ze er geen geld aan kunnen verdienen, doen ze het niet.'

Concurrentie

Dan resteert de vraag of voedselverkopers niet simpelweg minder kunnen inkopen. Een kleiner aanbod betekent immers dat er minder in de schappen achterblijft. Maar volgens Albert Heijn is de realiteit minder simpel. 'Onze klanten verwachten iedere dag volle schappen, dus we kunnen niet zomaar minder inkopen om verspilling tegen te gaan', zegt woordvoerder Els van Dijk. 'Met de stickers hebben wij een manier gevonden om voedsel dat overblijft alsnog aan de man te brengen.'



Kopen supermarkten en horecaondernemingen minder voedsel in, dan lopen klanten bij een tekort naar de concurrent. Dat weet ook Jolanda van Zwieten van Natuur en Milieu, de milieuorganisatie die vaak te hoop loopt tegen onnodige verspilling door consumenten en bedrijven. 'Het is heel lastig in te schatten hoeveel je moet inkopen. De ene keer verkoop je meer van een bepaald product dan de andere keer. Vakantieperiodes maken het ook lastig om het aanbod goed op de vraag af te stemmen. Er blijven dus altijd producten over. Dan kun je ze beter afprijzen dan weggooien.'