NS knapt 81 afgeschreven dubbeldekkers op. Het streven daarbij: 100 procent hergebruik. ‘Met 99 procent zijn we ook blij.’

Alsof een roedel hooligans eerst alles heeft losgetrokken en daarna brand heeft gesticht. Zo oogt het interieur van de dubbeldekker in de werkplaats van de Nederlandse Spoorwegen in Haarlem. De wanden, plafonds en vloeren van de trein zijn gestript. Leidingen liggen bloot, net als kilometers bedrading en schakelkasten. Een verwarmingsradiator ligt verweesd op een vloer waarop lijmresten zichtbaar zijn. Aan het stalen frame plakt een dikke laag zwart stof.

Alles oogt nieuw

Toch stappen over zo’n vijftig dagen weer forensen aan boord van deze trein. Ze zullen nieuwe vloeren en wanden zien, nieuwe deuren, nieuwe verlichting, een nieuwe wc en zelfs nieuwe kapstokhaakjes. Wat de reizigers niet weten: de meeste onderdelen ógen alleen maar nieuw. ‘86 procent van het totaalgewicht van de trein gebruiken we opnieuw’, zegt production engineer Ronald Terlouw van NS Treinmodernisering.

Twee jaar geleden is de NS begonnen aan de revisie van ruim 81 dubbeldekstreinen van het type VIRM-1 (verlengd interregionaal materieel). Met een technische levensduur van zo’n twintig jaar hadden deze treinen, met elk vier of zes rijtuigen, eigenlijk al in het Spoorwegmuseum moeten staan. In de wetenschap dat een opgekalefaterde VIRM de helft kost van een nieuwe trein besloot de NS al in 2014 tot een tweede leven voor zijn dubbeldekkers. De eerste opdracht: zorg dat ze er weer twintig jaar tegen kunnen. De tweede missie: behoud zo veel mogelijk.

Haarlem renovatie van NS dubbeldekkers in de remise. foto: ARIE KIEVIT Beeld Arie Kievit

Recycling

Dat laatste past in een trend. Nederland behoort tot de Europese top als het om recycling gaat. Van al het afval wordt ruim 80 procent gerecyled, becijferden Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Rijkinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). De regering wil in 2050 een volledige circulaire economie op poten hebben. In 2030 moet het gebruik van primaire grondstoffen zoals mineralen, metalen en fossiele brandstoffen al gehalveerd zijn.

Natuurlijk, met het stalen casco slaan Terlouw en zijn collega’s al een grote slag. Het frame maakt een kwart uit van het gewicht van een rijtuig van bijna 64 duizend kilo. De motor en het onderstel (wielen en assen) zijn goed voor een kleine 20 duizend kilo. Beide kunnen nog een hele poos mee, omdat ze tussentijds al worden gereviseerd. Verder wordt alle isolatie opnieuw gebruikt, net als de stalen trappen op het balkon, vrijwel alle elektrische apparaten en bedrading, de noodremmen, de ruitenwissers en de tyfoon – voor leken: de imposante toeter van de trein.

Het casco van een NS-dubbeldekker in de remise in Haarlem. Beeld Arie Kievit

Beeld de Volkskrant

Zo’n 10 procent van het materiaal keert niet terug in of op de trein, maar krijgt elders een nieuwe bestemming. Terlouw: ‘Het rubber waarmee we de ruiten vastzetten, wordt bijvoorbeeld verwerkt in de stuitertegels die onder klimrekken liggen.’ De polyester bekleding van de wanden in de coupés en de balkons had de NS graag van een nieuw laagje verf voorzien en weer teruggeplaatst. Helaas: een nieuwe Europese brandnorm maakte dat onmogelijk. ‘Dat polyester gaat nu in de versnipperaar. De vlokken die dat oplevert kun je met hars mengen tot een nieuw materiaal. Dat wordt gebruikt om dijken te verstevigen, maar studenten hebben er ook tafels mee ontworpen.’

Reserveonderdelen

Sommige onderdelen van het interieur die niet terugkeren, zoals ramen, toiletpotten en wastafels, worden opgeknapt en opgeslagen om te dienen als reserveonderdeel voor als er iets stukgaat in de rijdende vloot. De snelschakelaar – een veiligheidsinstallatie voor hoogspanning – maakte in de oudste dubbeldekker te veel lawaai, vonden de NS-technici. Hij wordt vervangen door een stillere en onderhoudsvriendelijkere uitvoering. ‘Maar op andere treinstellen kan het oude model prima worden hergebruikt’, legt Terlouw uit, ‘want daar zit de snelschakelaar gemonteerd op het dak, en horen reizigers hem niet.’

96 procent hergebruik, oftewel 24 miljoen kilogram aan materiaal in de kringloop gebracht: andere bedrijven zouden voor minder hun handen dichtknijpen. Maar bij de NS willen ze meer bereiken. ‘Al gaat 100 procent nooit lukken’, aldus Terlouw. ‘Met 99 procent zijn we ook blij’, zegt zijn collega Ilse de Vos. Daarom zoekt deze manager duurzaam ondernemen voor elk afgedankt onderdeel of materiaal een nieuwe bestemming. ‘Zo willen we alle treinonderdelen als waardevolle grondstoffen een tweede leven geven en afval voorkomen’, stelt De Vos.

Renovatie van NS dubbeldekkers in de remise in Haarlem. foto: ARIE KIEVIT Beeld Arie Kievit

Vloeren in de bouwkeet

Afval afvoeren naar de vuilnisbelt of verbranden kost geld. Dus gaan er deze week zes pallets met oude vloerdelen naar een bedrijf dat bouwketen maakt. ‘De vloeren in de dubbeldekker zijn gemaakt van multiplex waarop linoleum is geplakt. Dat is niet te scheiden’, vertelt De Vos. ‘Maar de bouwonderneming denkt er vloeren van zijn keten mee te kunnen repareren.’ Als de proef slaagt, is de NS nog maar 2 procent verwijderd van zijn streven naar volledig hergebruik.

Voor niet-recyclebare materialen vraagt De Vos onder meer aan architecten en ontwerpers om ideeën. ‘Iemand gaat nu na of de prullenbakjes uit de coupé zijn te gebruiken als plantenbakjes.’ Ook in eigen huis zoekt de manager naar mogelijkheden. In de Haarlemse werkplaats pakt De Vos een afgedankte metalen kapstokhaak op. ‘Die hangen aan de muur van ons kantoor in Utrecht.’