De vraag is niet alleen wie na Joost Eerdmans het nieuwe gezicht van Leefbaar Rotterdam moet worden. De vraag is ook hoe rechts de grootste politieke partij (11 van 45 zetels) van de tweede stad van Nederland wil zijn. Eerdmans is in 2022 niet meer beschikbaar als lijsttrekker, kwam vrijdag via De Telegraaf naar buiten.

Opmerkelijk nieuws, vooral omdat de gemeenteraadsverkiezingen nog 28 maanden weg zijn. Het was geen geregisseerde aankondiging van Eerdmans, toch een ervaren politicus met landelijke bekendheid. Een journalist vroeg ernaar en hij antwoordde eerlijk, zegt hij.

Eerdmans (48) is een fortuynist van het eerste uur. Hij was Tweede Kamerlid voor de Lijst Pim Fortuyn tijdens de kabinetten-Balkenende I en II. Van 2009 tot vorig jaar was hij wethouder in Capelle aan den IJssel en daarna in Rotterdam.

Sinds vorig jaar zit Eerdmans als raadslid in de oppositie. Hij vindt het tijd voor „een ander fris geluid” bij Leefbaar. Bovendien heeft Eerdmans de ambitie zich bij het landelijke Forum voor Democratie van Thierry Baudet aan te sluiten, waarmee Leefbaar in 2017 een alliantie sloot.

Nummer twee van Leefbaar, hardliner Tanya Hoogwerf, is ook ambitieus en ook beschikbaar. Als partijleider in Rotterdam óf als Tweede Kamerlid van FVD, net als Eerdmans. Maar Hoogwerf is het middelpunt van een onderhuidse richtingenstrijd binnen Leefbaar. Vorige week kwam het intern tot een uitbarsting, zeggen bronnen rond het stadhuis die anoniem willen blijven.

Te radicaal en te strijdlustig

Het lijkt op de discussie binnen FVD, over het verschil tussen rechts en extreem-rechts. Een deel van Leefbaar Rotterdam ziet de partij graag als dé lokale, rechtse volkspartij, naast de plaatselijke concurrenten van de landelijke PVV, VVD, CDA en 50Plus. Leefbaar wil besturen, maar dat deel vindt de toon van de partij daarvoor nu soms te radicaal en te strijdlustig.

Op maandag ontplofte het fractieoverleg van Leefbaar op het stadhuis. Aanleiding was een Telegraaf-interview met Hoogwerf onder de kop ‘Allochtoon pakt bewust blanke’. Hierin haakte Hoogwerf in op de ‘bloedprikbende’ die ouderen met een babbeltruc besteelt. „Het zijn voornamelijk allochtone jongeren die bewust blanke ouderen als doelwit uitkiezen”, zei Hoogwerf in het artikel. „Ze bevuilen niet hun eigen nest”, maar hebben het gemunt op „voornamelijk autochtone en Aziatische Nederlanders op leeftijd.” Hoogwerf wil etnische registratie van daders en onderzoek naar een verondersteld verband met criminaliteit.

Via de krant kondigde ze een initiatiefvoorstel voor een Marokkanenaanpak aan, waarmee ze haar fractie overviel. Eerdmans maakte een rondje langs alle fractieleden. Het ging hard tegen hard.

Met een doelgroepenbeleid, zoals de Antillianenaanpak (2005-2008), is niets mis, vinden ze bij Leefbaar. Maar een groot deel van de fractie vindt wel dat Hoogwerf met haar uitspraken te ver ging. Er ís een statistische oververtegenwoordiging van verdachten van niet-westerse komaf. Absoluut gezien zíjn meer autochtone Nederlanders het slachtoffer van misdrijven. Maar een causaal verband leggen en het veralgemeniseren naar ‘allochtonen’, vindt een deel van Leefbaar verkeerd.

Lees een portret van Tanya Hoogwerf, het ‘rechtse wapen’ van Leefbaar

Een ander verwijt was dat Hoogwerfs onderbouwing zou rammelen. In het Telegraaf-artikel verwijst ze naar het Jaarrapport Integratie 2012 van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Maar daarin staat niet dat criminelen met een migratieachtergrond voornamelijk slachtoffers buiten de eigen kring pakken, volgens een CBS-woordvoerder. „We enquêteren niet op drijfveren achter criminele activiteiten of keuzes voor slachtoffers.”

Hoogwerf heeft in het fractieoverleg excuses aangeboden. Niet voor de inhoud van het Telegraaf-artikel, maar omdat ze de fractie niet schriftelijk had ingelicht zoals gebruikelijk is, zegt ze zelf aan de telefoon. „Dit is niets nieuws”, aldus Hoogwerf. Dit is echt een Leefbaar-punt pur sang”. Volgens haar is er „geen ruis op de lijn”, binnen de fractie.

Het artikel heeft bij „sommigen wat wenkbrauwen doen fronsen”, wil Eerdmans wel bevestigen. „Er is niemand weggerend, niet met deuren gesmeten en niemand is in huilen uitgebarsten.” Hoogwerf wordt door de hele fractie „gewaardeerd”, beweert Eerdmans. „Wij hebben stevige discussies inderdaad. En ‘Taan’ die steekt haar nek uit, en dat, ja dat ligt … daar hebben we weleens een gesprek over.”

Fractieleden willen geen commentaar geven aan NRC. Hoogwerf zou tijdens het fractieoverleg zijn gesteund door drie leden, inclusief Eerdmans.

Het incident past in een bredere discussie binnen Leefbaar over de koers, zeggen de bronnen rond het stadhuis. Sinds de opkomst van Leefbaar met Fortuyn in 2002 (17 zetels vanuit het niets), is het percentage stemmen gedaald van 35 naar 21 procent. De grootste partij viel buiten de coalitie van VVD, GroenLinks, D66, PvdA, CDA en ChristenUnie-SGP. Linkse partijen zeiden dat het verschil qua toon en inhoud te groot was. Ze sloten Leefbaar uit wegens de politieke alliantie met Forum.

Bijtende kritiek

Hoogwerf is na Eerdmans het zichtbaarste raadslid van Leefbaar en opvallend in debatten. Maar de zorg bij een deel van de fractie is dat zij de partij van zichzelf en anderen vervreemdt. Haar bijtende kritiek op moslims of ‘allochtone daders’, zoals nu, zou middenpartijen wegjagen. En kiezers, want er zijn ook rechtse Rotterdammers van niet-westerse komaf die op Leefbaar stemmen.

Lees een opiniestuk van Tanya Hoogwerf: ‘Het verbannen van Zwarte Piet is een aanval op onze identiteit’

Een voorbeeld van een andere opstelling, is de nieuwe koerswijziging rond de energietransitie, het speerpunt van de huidige coalitie in Rotterdam. Leefbaar staat bekend als een klimaatsceptische partij, maar wil later deze maand een nieuwe ‘klimaatrealistische’ visie presenteren. De klimaatverandering wordt niet meer ontkend, maar de partij wil nuchter kijken naar lokale oplossingen.

Eerdmans wil zelf niet spreken van een richtingenstrijd, dat vindt hij een „beladen term”. Hij vindt dat andere partijen van alles bij Leefbaar een probleem maken. En de islamkritiek van Leefbaar gaat terug tot Pim Fortuyn, zegt Eerdmans: „Ik vind het een beetje te kort door de bocht om te zeggen: ‘Ja, als we die toon nou eens wat matigen op de islam, dan zal het allemaal goedkomen’.”



Correctie (20 november 2019): In een eerdere versie stond dat het AD meldde dat Joost Eerdmans in 2022 niet meer beschikbaar is als lijsttrekker. Dat moest zijn: De Telegraaf.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 11 november 2019