Caro Derkx vindt het mooi dat de dwarse Engelse filosoof Roger Scruton onderscheid durft te maken tussen mooi en lelijk en tussen goede en slechte smaak. ‘Maar het gevaar ligt op de loer dat je gaat beweren dat de ene cultuur beter is dan de andere.’

‘De uil van Minerva spreidt zijn vleugels bij het vallen van de avond.’ Toen theatermaker Caro Derkx in maart dit jaar de geruchtmakende triomfspeech van Thierry Baudet hoorde, dacht zij niet, zoals u en ik: Uil? Welke uil? Oikofowat? Nee, Caro Derkx dacht: ‘Godverdomme, wat krijgen we nou? Dat heb je gewoon allemaal gejat, man!’

Derkx zat op dat moment midden in de research voor een voorstelling over de Britse conservatieve filosoof Sir Roger Scruton. Me, myself and Sir Roger Scruton heet haar solo, waarin ze denkbeeldig in discussie gaat met diens nostalgisch romantische gedachtegoed. En nu bleek diezelfde Scruton, de originele, dwarse denker op wie Derkx volgens eigen zeggen een beetje verliefd was geworden, een soort geestelijk vader te zijn van Baudet; Scruton heeft zelfs zijn proefschrift begeleid. Het gaf haar voorstelling een onverwachte politieke urgentie. ‘Al kende ik die hele Baudet toen nog niet.’

Scruton daarentegen, die kende ze goed. In haar solo vertelt ze dat ze hem ontmoet in de Bodleian Library in Oxford, en hoe ze daar, en later ook bij hem thuis in Brinkworth, lange gesprekken voeren over kunst, schoonheid, zelfkennis, religie, nostalgie, de gemeenschap en de jacht. De solo is een weerslag van die gesprekken, de erudiete oudere Brit die de gretige jonge Hollandse onderwijst, en op zijn beurt onder de indruk is van haar lenige geest en zucht naar kennis. Respectvolle, inspirerende ontmoetingen zijn het. Alleen: ze hebben nooit plaatsgevonden.

Muffige oude mannetjes

Het klopt dat Derkx tijdens een tussenjaar in Oxford lid mocht worden van de exclusieve Bodleian Library. Daarna kwam ze er dagelijks om te studeren. ‘Er zaten alleen maar muffige oude mannetjes Latijn te leren. Fantastisch.’ Maar Scruton heeft ze er nooit gezien. Hem leerde ze pas kennen toen ze terug was in Nederland, via de documentaireserie Van de schoonheid en de troost van Wim Kayzer. ‘Hij raakte direct een snaar. Jezus, wát een fascinerende man.’ Oxford en Scruton: ze appelleerden aan een fascinatie van Derkx. ‘Ze staan allebei symbool voor het oude Engeland dat ik bewonder. De cultuur, de kennis, de beschaving.’

De documentaire van Kayzer heeft ze ‘wel honderd keer gezien’, en vervolgens heeft ze al Scrutons boeken gelezen, en zijn lezingen en andere documentaires bekeken. Ze is aangetrokken tot zijn ideeën over schoonheid, en het belang dat hij toekent aan kunst. ‘Hij verdedigt de noodzaak van het mooie en van het nutteloze. Kunst gaat voor hem over esthetiek, over waarom bepaalde vormen en verhoudingen nou eenmaal werken en al sinds de oudheid worden beschouwd als mooi. Zijn afkeer van moderne architectuur heeft Baudet ook van hem. Daarbij is Scruton een pleitbezorger van het ambacht, dat ik zelf ook soms mis in eigentijdse kunst. Waar zijn de toewijding, de liefde, de inspanning, het geduld? Ik vind het prachtig hoe hij probeert om via kennis en schoonheid een betekenisvol leven te leiden. Al is zijn kunstsmaak wel erg 19de-eeuws, soms.’

Ook zijn ideeën over het vormen van een gemeenschap en de noodzaak van religie spraken haar aan. ‘De moderne westerse samenleving is op dat gebied iets wezenlijks verloren.’ Dat verlangen naar een gemeenschap vindt – soms via een onfrisse route – niet voor niets bedding bij conservatief ultrarechts. ‘Het appèl op nostalgische waarden, de verheerlijking van oerbehoeften, het romantiseren van een verloren, betere tijd – ik kan het ergens wel begrijpen.’

Sluimerende twijfel

Maar toen ze Baudet met Scrutons woorden aan de haal hoorde gaan, werd ze zich toch bewust van een sluimerende twijfel. ‘Kijk, ergens vind ik het mooi dat Scruton onderscheid durft te maken: tussen mooi en lelijk en tussen goede en slechte smaak. Maar het gevaar ligt op de loer dat je gaat beweren dat de ene cultuur beter is dan de andere, de ene mens beter dan de andere. Dan beland je in akelig gebied. Scrutons denken is niet politiek, maar Baudet gebruikt het om te polariseren. En daar leent het zich kennelijk ook voor.’ Twijfelachtig vond ze ook Scrutons warme lofzang op de jacht. ‘In de jacht wordt een gemeenschap gesmeed door een gezamenlijke vijand te creëren die moet worden opgejaagd en gedood. Het doden wordt geromantiseerd en vergoelijkt. Scruton verdedigt dat vanuit een bepaalde oerdrift van de mens, maar die rechtvaardiging vind ik heel gevaarlijk.’

En dat fantasiebeeld van een arcadisch verleden, waar Scruton en ook Baudet zo naar terugverlangen? ‘Ik ging daar bijna in mee, het is heel verleidelijk, maar ik heb me gerealiseerd dat het niet bestaat, en ook nooit bestaan heeft. Het is een onhaalbare en onwenselijke utopie, omdat die grote groepen mensen uitsluit.’

Derkx heeft Scruton, die ernstig ziek is, per brief verteld over haar voorstelling. Ze verwachtte er weinig van, maar kreeg een paar dagen geleden toch een allerhoffelijkst antwoord. Hij wenste haar veel geluk met het project en feliciteerde haar met haar originaliteit en durf. Hij kan de voorstelling helaas niet bijwonen, schreef hij, maar vroeg beleefd om een videoregistratie.

Me, myself and Sir Roger Scruton is op tournee.

Het Debuut: jong theatertalent op tournee Caro Derkx’ afstudeervoorstelling Me, Myself and Sir Roger Scruton is geselecteerd voor Het Debuut, een theaterprogramma van producent Via Rudolphi waarin drie jonge theatertalenten middels een landelijke tournee aan het grote publiek worden gepresenteerd. Naast het werk van Derkx zijn op de editie van dit jaar ook De zoektocht naar schoonheid van Arber Aliaj en Vaste Grond van Kathlyn Wuyts te zien. Volkskrant-recensent Vincent Kouters bezocht zaterdag de première en gaf vier sterren: ‘Het Debuut’ is een van de beter bewaarde geheimen van het Nederlandse theater.’