Het was niet meer dan een dienstmededeling, maar bij de Nederlandse Spoorwegen (NS) hechten ze aan transparantie. En dus werd het keurig aangekondigd: vanaf 10 december worden aankomst, vertrek en vertraging van de treinen genderneutraal omgeroepen. Niet langer schalt er „dames en heren” over de perrons maar „beste reizigers”. Opdat iedereen zich aangesproken voelt: dames, heren en iedereen daartussenin. Het Amsterdamse Gemeentevervoerbedrijf voerde deze inclusieve manier van aanspreken al stilzwijgend in. Er kraaide geen haan naar. En niemand die het opviel dat van de ov-chipkaart sinds enige tijd de sekse-aanduiding is geschrapt.

Maar nu de NS het officieel mededeelde, zijn de rapen gaar. Dat de Amsterdamse ambtenaren streven naar een genderneutrale benadering van de burgers is ook olie op het vuur. Er wordt gereageerd of de beschaving op het spel staat. Alsof de NS en de gemeente Amsterdam hebben gedecreteerd dat voortaan heel Nederland zich verplicht genderneutraal dient uit te drukken, zowel officieel als officieus.

Neutraal is neutraal, zou je zeggen, niets aan de hand. Maar nee, neutraal geeft aanstoot. Het breekt met een traditie die wordt ervaren als onwrikbaar. Maar manieren van aanspreken zijn al menigmaal veranderd. Inderdaad omdat een aanspreektitel kan verwonden. Zie de fameuze belediging in de film Gone With the Wind. „Sir, you are no gentleman”, zegt Scarlett O’Hara. „And you miss, are no lady” slaat Rhett Butler terug.

Tot halverwege de 20ste eeuw was „vrouw Holle” van lager allooi dan „mevrouw Holle”. Een ondergeschikte man had niet eens een titel, die werd aangesproken met zijn achternaam. Dat onderscheid verdween. Wel was nog tot in de jaren 80 de mevrouw die met mejuffrouw werd aangesproken beledigd. ‘Mejuffrouw’ of ‘juffrouw’, dat betekende, zeker voor de oudere vrouw, ongetrouwd, overgeschoten en waardeloos. Om dit te neutraliseren werden in de VS, aanvankelijk tot aanzienlijk algemene weerzin, de termen miss en mrs. samengetrokken ms, voor alle vrouwen.

Hier raakte het vernederende ‘mejuffrouw’ in onbruik. Intussen is het nog maar kort geleden dat menig schrijven vanzelfsprekend was gericht aan een ‘geachte heer’ of ‘mijne heren’. Ook dat is stilzwijgend uit de tijd verklaard en in onbruik geraakt. Het is interessant om te zien of en over hoeveel tijd de neutrale aanhef ‘geachte lezer’ ingeburgerd zal zijn.

Want ja, het doet ter zake. Vandaar de ophef. Maar als de aanspreekformule zo doorslaggevend is, dan niet alleen voor de dames en heren die dusdanig wensen te worden aangesproken, maar óók voor de transgenders en interseksuelen, in al hun variëteit.

De vorm „reizigers” of „beste mensen” geldt voor iedereen. Het maakt niet uit, tenzij men de deelname van transgenders en interseksuelen aan de eigen groep als aanstootgevend ervaart. Maar die andere seksevormen zíjn al deel van die groep, ongeacht of iemand dat wel of niet wil weten.

In je identiteit ontkend worden, grijpt diep in. Daarnaast is de sekse-aanduiding vaak irrelevant. Daarom ligt de opmars van genderneutrale aanduidingen en voorzieningen in de lijn. Het is in ontwikkeling en behoeft geen revolutie. Het gebeurt. Ligt iets evident gevoelig, zoals de genderneutrale wc, dan is het wel zo beleefd om de keuze te laten aan de gebruiker. Je mag erheen, je kan erop, maar het hoeft niet.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.

NRC Film De nieuwste recensies en de beste filmstukken van NRC Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 1 augustus 2017