De lancering van de Quote 500 viel afgelopen week samen met het bericht dat ondernemers de noodklok luiden over het nieuwe UBO-register. Met dit register worden ondernemingen vanaf januari 2020 verplicht om hun (in)directe eigenaren te registreren en hun naam en belang openbaar te maken. Een prima middel tegen financieel-economische criminaliteit en hard nodig nu rookgordijnconstructies en het negeren van de deponeringsplicht ervoor zorgen dat het steeds onduidelijker is wie er eigenlijk aan de touwtjes trekt binnen een onderneming.

Het leger van adviseurs heeft de afgelopen decennia een veelheid aan trucs ontwikkeld om als vermogend individu onzichtbaar te worden, waarvan een stakje de bekendste is. De babyboomers, rijk geworden dankzij de kansen die Nederland hen bood, dragen in de komende jaren hun vermogens over op de volgende generatie, die dankzij een duurbetaalde family office niet alleen onbeperkt kan uitgeven zonder in te teren, maar ook lekker onzichtbaar blijft. Zelfs onwelgevallige Google-resultaten zijn tegen betaling weg te poetsen door online witwassers.

Toch vinden ondernemers zichzelf onverminderd zielig. Bij Nieuwsuur klaagde er eentje dat het UBO-register een ‘hitlist’ zou zijn voor allerhande lui met kwade intenties. Ook een mevrouw van een belastingkantoortje pruttelde quasi-bezorgd mee, in de wetenschap dat angst en nieuwe regels prettige handelswaar zijn voor dienstverleners en de uitdijende verzekerings- en beveiligingsindustrie.

Hoewel dergelijke klaagzangen dikwijls op sympathie kunnen rekenen, is het toch vooral kletskoek; ondernemers zijn banger voor de blauwe envelop dan voor criminelen. De grote ontvoeringen van Freddy Heineken en Gerrit-Jan Heijn zijn lang geleden, toen boeven nog Willem heetten, en worden daarnaast in de regel gedaan door bekenden, van de bridgeclub of de tennis bijvoorbeeld. De dikwijls Oost-Europese inbrekers lezen geen uittreksels van de KvK, maar kijken simpelweg waar een dure auto voor de deur staat. Een ondernemer met een Rolex van een ton om zijn pols die klaagt over zijn veiligheid is toch vooral potsierlijk.

De afgelopen decennia heeft het idee postgevat dat mensen met een godsvermogen recht zouden hebben op volledige anonimiteit. Een onhoudbare gedachte, in een tijd waarin een steeds groter deel van de koek bij een steeds kleinere groep mensen terechtkomt. Laten we niet vergeten: geld is macht. Rijken hebben invloed op de bedrijven die ze aansturen, de banen van soms duizenden mensen, de producten die ze verkopen, de belasting die ze wel of niet betalen en, via filantropie, de politiek en wetenschap.

Zo bleek de Amerikaanse oliemagnaat Charles Koch alleen aan universiteiten te willen doneren die niet te veel waarde hechten aan ‘de theorie’ van klimaatverandering. Transparantie en journalistiek die deze macht controleert is in deze tijd belangrijker dan ooit. Bovendien, rijkdom en anonimiteit zijn nooit samen gegaan. Of denkt men nu werkelijk dat de Van Heekjes, Philipsjes of de Amsterdamse rijken uit de Gouden Eeuw zich konden verstoppen achter een holding in Bermuda en in een appartementje in Singapore? Sterker nog, er was ooit een tijd waarin de grootste vermogens gewoon door de overheid werden gepubliceerd in de Staatscourant.

Rijkdom zonder zichtbaarheid is problematisch, op termijn ook voor de rijken zelf. Als rijken schimmen worden, neemt het draagvlak voor hun rijkdom af. Rijken kunnen slechts rijk zijn, wanneer niet-rijken het idee hebben dat zij, of dan toch in ieder geval hun kinderen, óók rijk kunnen worden. Om de steeds minder realistische droom van de selfmade man bij een ieder levend te houden, zullen rijken zich moeten laten zien en hun verhaal vertellen. Hoe is het sociale contract immers houdbaar, wanneer niemand weet wie de winnaars van dat contract zijn?

Verstandig dus, dat de overheid de anti-transparantietrend wil stoppen, en heus niet alleen omdat dat ons helpt de Quote 500 nog completer te maken. In een land met een grote vermogensongelijkheid, waar nog altijd maar mondjesmaat het besef bestaat dat de kloof tussen de stilstaande middenklasse en de economische elite vooral dáárin zit, is meer transparantie absolute noodzaak voor het bewaren van de goede vrede.