De koning in de Ridderzaal. Beeld ANP

'Sinds vijf jaar kampt Nederland met de economische crisis', zei de koning. De gevolgen daarvan worden door Nederlanders steeds meer gevoeld, maar, zei hij, 'er zijn voorzichtige signalen dat het einde van de mondiale crisis in zicht is. Daarmee ontstaat ook voor ons land perspectief op herstel.' Nederland kampt echter met specifieke problemen 'waaronder de schuldenlast van de overheid en huishoudens en de vermogenspositie van banken'. Daarvoor zijn hervormingen nodig, meent het kabinet. 'De noodzakelijke hervormingen kosten tijd en doorzettingsvermogen.'



Ondanks de genoemde lichtpuntjes was de troonrede toch vooral zakelijk van aard. Veelal somde de koning de crisismaatregelen van het kabinet op.



Van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving

In de troonrede klonk het Nederland door dat premier Mark Rutte voor ogen heeft, een Nederland waarin burgers zelf de weg omhoog zoeken en alleen daar waar echt nodig terugvallen op de overheid. De koning sprak over een 'compacte en krachtige overheid, die ruimte geeft en kansen biedt waar het kan en beschermt als dat nodig is.' Een term die meerdere keren terugkwam was 'participatiesamenleving'. De verzorgingsstaat met z'n ouderwetse regelingen is volgens het kabinet niet meer houdbaar. 'Onze arbeidsmarkt en het stelsel van publieke voorzieningen voldoen niet meer volledig aan de eisen van deze tijd.'



De koning refereerde ook aan de noodzaak om de overheidsfinanciën op orde te brengen. Hij vertolkte de inhoud van het bezuinigingspakket van 6 miljard euro: een nullijn voor ambtenaren in 2014, meer zorg via de huisarts, striktere regels voor het geven van verzekerde zorg, bundelen van toeslagen en regelingen in één inkomensafhankelijke huishoudtoeslag.



Nieuws in deze paragraaf is dat de lonen van ambtenaren volgend jaar voor het laatste jaar niet groeien: 'In 2014 zal de regering voor het laatst geen loonbijstelling uitkeren.'



Hervorming van jeugdzorg, langdurige zorg en bijstand

Vervolgens noemde de koning de hervormingsplannen van het kabinet die de omslag naar de 'participatiesamenleving' moeten inzetten. Veel taken op het gebied van zorg en sociale zekerheid worden in de komende jaren overgeheveld naar gemeenten: de jeugdzorg, de langdurige zorg en de bijstand. 'In deze tijd willen mensen hun eigen keuzes maken, hun eigen leven inrichten en voor elkaar kunnen zorgen. Het past in die ontwikkeling zorg en sociale voorzieningen dicht bij mensen en in samenhang te organiseren.'



Binnenlandse hervormingen pleiten ons echter niet vrij van aandacht voor buitenlandse ontwikkelingen, meldde de koning. 'Onze open economie heeft ons veel gebracht, maar maakt ons land ook extra kwetsbaar in tijden van internationale crisis en stagnatie.' Samenwerking met Europese landen is in het belang van Nederland, meent het kabinet. 'Nederland moet daarom in de Europese Unie een actieve rol spelen. Een stevig fundament onder de euro is cruciaal.'



De troonrede benadrukte echter ook de afstand die Nederland wil behouden tot Brussel. De Europese Unie dient in de ogen van het kabinet voornamelijk voor handel en veiligheid. 'Een speerpunt voor de regering is de discussie over het takenpakket van de Europese Unie. Een aantal zaken kunnen lidstaten beter zelf regelen, zoals belastingen, sociale zekerheid, pensioenen, zorg en onderwijs.'



Kort refereerde de koning aan het geweld in Syrië dat 'de noodzaak van een internationale rechtsorde' onderstreept. 'Onveiligheid en instabiliteit in kwetsbare regio's beïnvloeden onze vrijheid, veiligheid en welvaart. Dit vraagt om een krijgsmacht die op zijn taken berekend is en die in Nederland en het buitenland kan opereren om de belangen van ons land veilig te stellen.'



Tot slot noemde Willem-Alexander de goede relatie met de Caraïbische delen van het koninkrijk en maakte bekend dat hij samen met zijn vrouw koningin Máxima alle zes Caraïbische eilanden 'binnenkort zal bezoeken'.



Persoonlijke noot over inhuldiging en overlijden Friso

Een persoonlijke noot van de koning was er ook. Hij begon de troonrede met een dankwoord aan het parlement voor 'de aanzet' die hij kreeg tijdens de inhuldiging op 30 april. 'Nu ik mij vandaag voor het eerst op Prinsjesdag tot u mag richten, hecht ik eraan te zeggen dat u in uw Verenigde Vergadering van 30 april de aanzet heeft gegeven tot een hartverwarmende start van mijn koningschap.'



Expliciet bedankte hij zijn moeder die hem 33 jaar lang is voorgegaan. Zij blijft een inspiratiebron voor hem, zei Willem-Alexander. Ook bedankte hij Nederland voor de steunbetuigingen ten tijde van het overlijden van zijn broer prins Friso. 'De gevoelens van verbondenheid die mijn familie en ik hebben ervaren na het overlijden van mijn broer Friso, waren ons tot grote steun.'