Hans Halmingh (70), die wacht op een hernia-operatie.

Uit een inventarisatie van Gupta Strategists, een adviesbureau gericht op de gezondheidszorg, blijkt dat anderhalve week geleden al 40 procent van de ziekenhuiszorg niet meer werd geleverd. Dat komt neer op een half miljoen afgebelde patiënten per week.

Naar verwachting is dit percentage inmiddels verder gestegen, omdat de druk op de ziekenhuizen sindsdien alleen maar groter is geworden. Voor kwetsbare patiënten durven ziekenhuizen bovendien veel ingrepen nu niet aan, omdat een coronabesmetting voor hen fataal zou kunnen worden.

Maud Veenman (19) was nog herstellende van botkanker toen ze in oktober de diagnose acute leukemie kreeg. Ze zou vorige week een chemokuur met stamceltransplantatie krijgen, maar die is uitgesteld. ‘Vertraging zou gevaarlijk zijn voor mij.’

Kanker

De Volkskrant sprak de afgelopen dagen tien patiënten wier behandeling is afgelast of uitgesteld. Ziekenhuizen onderstrepen dat de acute zorg nog steeds wordt geleverd en noemen knie-, heup-, en staaroperaties als voorbeelden van geschrapte zorg. Maar uit de verhalen van patiënten blijkt dat het ook gaat om de behandeling van levensbedreigende ziekten zoals kanker. Ook het aanleggen en verwijderen van stoma’s en hersteloperaties voor mensen met hevige pijn gaan niet door. De verwachting is bovendien dat de komende tijd veel minder levensreddende orgaantransplantaties worden uitgevoerd.

Daarbij stellen veel ziekenhuizen het maken van CT-scans uit, waarmee onder meer tumoren en uitzaaiingen worden opgespoord. Volgens de onderzoekers van Gupta kan het tijdelijk schrappen van een groot deel van de diagnostiek ‘op langere termijn een sluipmoordenaar zijn die potentieel meer levens gaat raken dan het nieuwe coronavirus’.

De Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen onderschrijft de zorgen, maar zegt dat het door deze crisissituatie niet anders kan. ‘Alles wat niet acuut noodzakelijk is in de ziekenhuizen, is nu even ondergeschikt.’

Huisarts

Een bijkomend probleem is dat niet-coronapatiënten de huisarts en de spoedeisende hulp massaal mijden, uit angst te worden besmet. De Europese vereniging voor cardiologie ESC waarschuwde deze week dat in landen met een lockdown het aantal hartpatiënten dat zich met klachten meldt bij de dokter met driekwart is gedaald.

‘Dat gaat vermoedelijk meer levens kosten dan de coronacrisis’, zegt hoogleraar cardiologie Jan Piek van het Amsterdam UMC. Als hartpatiënten met pijn op de borst niet tijdig aan de bel trekken, dreigt een hartinfarct. Jaarlijks overlijden ongeveer 38 duizend Nederlanders aan hart- en vaatziekten, dat is een kwart van alle sterfgevallen. Piek ziet in het AMC dat het aantal hartpatiënten op de spoedeisende hulp substantieel afneemt en hoort dat ook van collega’s in andere ziekenhuizen.

‘Het is gevaarlijk dat alle patiënten nu denken dat je het ziekenhuis koste wat kost moet mijden’, zegt Piek. ‘Juist voor deze groep is het belangrijk er op tijd bij te zijn.’ Het risico op een coronabesmetting in het ziekenhuis valt in het niet bij het gevaar van een hartinfarct, zegt hij. ‘Bovendien worden mensen bij de ingang gescreend en zijn de wachtkamers leeg. De kans op besmetting is klein.’