Państwowa inwigilacja może wskoczyć na nowy poziom dzięki Centralnej Bazie Rachunków zaproponowanej przez Ministerstwo Rozwoju. Ta baza zmieni charakter tajemnicy bankowej i sprawi, że państwo będzie mogło wiedzieć nawet o Twoich walutach wirtualnych.

CBR, czyli co?

Pod koniec roku, tuż przed leniwym okresem świąteczno-noworocznym Ministerstwo Rozwoju przedstawiło projekt Ustawy o centralnej bazie rachunków (CBR). Ta nowa rządowa “megabaza” ma zawierać informacje o kontach bankowych… i nie tylko. Dane do bazy mają przekazywać także SKOK-i, dostawcy usług płatniczych, fundusze emerytalne, fundusze inwestycyjne, itd. Co szczególnie ciekawe, ustawa obejmie podmioty oferujące usługi w zakresie walut wirtualnych — państwo chce wiedzieć czy przypadkiem nie trzymacie Bitcoinów. Ustawa wprowadzi nawet definicję waluty wirtualnej.

waluta wirtualna – oznacza zbywalne prawo majątkowe, którego przedmiotem jest cyfrowa reprezentacja wartości, posiadająca swój ekwiwalent w środku płatniczym traktowana jako środek wymiany i jednostka rozrachunkowa, nieposiadające statusu legalnego środka płatniczego i niebędące pieniądzem elektronicznym w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych, które może być przekazywane, przechowywane lub sprzedawane za środki płatnicze drogą elektroniczną

Do CBR będą trafiać m.in. numery rachunków oraz dane wszystkich posiadaczy. Pod pojęciem “dane posiadaczy” należy rozumieć m.in.:

imię i nazwisko,

PESEL,

adresy zamieszkania

numery telefonów,

adresy e-mail

informacje o zajmowaniu eksponowanego stanowiska politycznego.

Dane mają być przekazywane do CBR w ciągu 24 godzin od otwarcia lub zamknięcia rachunku. Niezrealizowanie tego obowiązku może oznaczać karę w wysokości do 1,5 mln zł.

Sądy służby i komornicy będą mieli dostęp do CBR. Ustawa przewiduje też, że uprawnione organy będą mogły przekazywać informacje pomiędzy sobą. Udostępnianie informacji o rachunku będzie następować w czasie rzeczywistym i w postaci elektronicznej. Podmioty uprawnione do dostępu będą nadawać swoim pracownikom indywidualne identyfikatory dostępu.

Będzie “analiza proaktywna”

CBR ma ułatwić wykrywanie przestępstw. W uzasadnieniu ustawy napisano nawet, że baza “umożliwi prowadzenie analizy proaktywnej“. Pytanie tylko, czy nie jest to forma inwigilacji idąca zbyt daleko?

Argumenty władz są zawsze takie same — przestępstwa trzeba ścigać i skoro możemy stworzyć taką bazę to… czemu nie? Organizacje pozarządowe potrafią wskazać pewne powody, by jednak takiej bazy nie tworzyć albo przynajmniej nie organizować jej w taki sposób.

Ten pomysł całkowicie odwraca obowiązujące obecnie zasady dostępu do informacji objętych tajemnicą bankową

Tak uważa Fundacja Panoptykon, która właśnie opublikowała swoją opinię o projekcie.

Dotychczas, aby dowiedzieć się, czy konkretna osoba korzysta z usług banku X lub ile zgromadziła w nim pieniędzy, policja i służby specjalne musiały się trochę postarać. Co prawda obowiązywało już sporo wyjątków, ale ogólną zasadą była konieczność uzyskania zgody sądu. Tymczasem projekt zakłada, że metadane będą dostępne dla wielu podmiotów od ręki. Bez żadnej kontroli. Dostęp do informacji o wysokości zgromadzonych środków i ich źródle ma pozostać (na razie?) pod kontrolą sądu, a informacje te nie trafią do Centralnej Bazy Rachunków.

W uzasadnieniu projektu czytamy, że na podstawie adresu IP, o którym wiadomo, że został wykorzystany do popełnienia przestępstwa,

„można by identyfikować rachunki, na których prawdopodobnie są przechowywane środki pochodzące z tej nielegalnej działalności”

Sama “proaktywna analiza” może budzić poważne wątpliwości. Państwo zachowuje się tak, jakby informacje o rachunkach bankowych były automatycznie informacjami o przestępcach (czyli bazujemy na założeniu, że obywatel z zasady ukrywa coś złego i trzeba to tylko wyłuskać). Taki sposób myślenia stał za tym wszystkim, co tak krytykowano przy aferze Snowdena.

Dodajmy jeszcze, że równolegle w Sejmie toczą się prace nad temat przepisów o tzw. konfiskacie rozszerzonej. Mają one zwiększyć uprawnienia służb do stosowania kontroli operacyjnej (podsłuchów) „w celu ujawnienia mienia zagrożonego przepadkiem”. W praktyce te przepisy mogą prowadzić do inwigilowania różnych ludzi z błahych powodów. Jeśli dodamy do tego wprowadzone wcześniej ustawy (“inwigilacyjną” i “antyterrorystyczną“) to ujrzymy bardzo niesympatyczny obraz rosnącego poziomu inwigilacji. Pytanie brzmi, kto i kiedy dostrzeże możliwość nadużycia tego prawa?

Przeczytaj także: