De Nederlandse Staat haalt de klimaat- en energiedoelen voor 2020 bij lange na niet. Volgens de Urgenda-rechtszaak moeten de broeikasgassen (vooral CO2) in Nederland volgend jaar met 25 procent zijn verminderd ten opzichte van 1990, maar dat cijfer blijft steken op 21 procent. De uitstoot is sinds 2017 zelfs toegenomen.

Dat blijkt uit een kortetermijnraming van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) voor 2020 die vrijdag is gepubliceerd. De gegevens zijn een update van de cijfers uit 2017 die waren opgenomen in de Nationale Energieverkenning (NEV).

De afspraken vloeien voort uit het in 2013 gesloten energieakkoord. Duurzaamheidsorganisatie Urgenda dwong de Staat in 2015 via een rechtszaak zich te houden aan de zelfopgelegde CO2-doelen. Het gerechtshof in Den Haag bevestigde die uitspraak nog eens nadat de Staat in hoger beroep ging.

Het PBL concludeert zelf dat de reductieopgave uit de Urgenda-zaak "niet binnen bereik" is. Het planbureau geeft ook een onzekerheidsmarge mee. De geraamde 21 procent CO2-vermindering valt binnen een bandbreedte van 17 tot 24 procent. In absolute hoeveelheden gaat het om 2 tot 17 megaton boven het afgesproken plafond van 166 megaton.

Het kabinet zou nu moeten laten weten hoe het de doelen voor 2020 alsnog wil gaan halen.

Urgenda stapt voorlopig nog niet naar de rechter

Urgenda-directeur Marjan Minnesma laat aan NU.nl weten dat ze nog niet naar de rechter stapt nu de doelen niet worden gehaald met het huidige beleid. "Ik geef het kabinet nog een kans om te doen wat de rechter zegt."

Maar dan moet de overheid wel met concrete plannen komen, vindt Minnesma. Er liggen volgens haar genoeg voorstellen voor het oprapen die en veel CO2 reduceren en de burgers weinig tot geen geld kosten.

Als voorbeelden noemt ze het verlagen van de maximumsnelheid op de wegen, het overstappen van kolen- naar gascentrales en het schrappen van de verhuurdersheffing voor woningcorporaties waardoor er meer geïnvesteerd kan worden in de verduurzaming van huurwoningen.

De overheid heeft volgens Minnesma geen excuus om de doelen niet te halen. "Het zou wat zijn als ik even geen belasting wil betalen en dat vervolgens ook niet doe."

Uitstoot sinds berekeningen in 2017 toegenomen

De uitstoot van broeikasgassen neemt in 2020 ten opzichte van 2017 naar verwachting zelfs toe met 5 megaton. Voor een groot deel ligt de oorzaak daarvan bij de hogere economische groei. Meer specifiek gaat het om het toegenomen verkeer, de import van onzuinige auto's en dat er minder over de grens wordt getankt.

De toename wordt ook veroorzaakt doordat het energieverbruik bij huishoudens en de industrie minder hard daalt in 2020 dan verwacht.

Tegenover al deze forse tegenvallers, is er ook een heel klein lichtpuntje te melden voor het kabinet. Dankzij overheidsbeleid verwacht het PBL tussen 2017 en 2020 een broeikasgasreductie van 0,3 megaton.

Ook twee andere door de overheid gestelde klimaatdoelen worden niet gehaald. Het percentage opgewekte duurzame energie bedraagt volgend jaar 12,2 procent, dat is minder dan het Europese doel van 14 procent. Tot slot loopt Nederland nog achter met het besparen van energie. Deze twee doelen waren geen onderdeel van de Urgenda-zaak.

Wiebes maakt later bekend welke maatregelen hij wil nemen

Minister van Economische Zaken en Klimaat Eric Wiebes zal later op de dag bekendmaken wat de plannen zijn om de CO2-reductie van 25 procent toch te halen.

Urgenda heeft de optie om een boete af te dwingen als de doelen niet worden gehaald, maar Urgenda-directeur Marjan Minnesma liet donderdag al aan NU.nl weten dat liever niet te willen.

"Ik wil die kaart niet spelen. Ik ga ervan uit dat we in een rechtsstaat leven. Het zou een unicum zijn als de overheid zegt: 'We lappen die uitspraak aan onze laars'", aldus Minnesma donderdag.

Premier Mark Rutte had bij aanvang van zijn derde kabinet hoge verwachtingen van zijn klimaatbeleid en sprak over "het groenste kabinet ooit". De energietransitie was volgens de premier de grootste opgave sinds de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog.

Het energieakkoord uit 2013 heeft in principe niets te maken met het klimaatakkoord. De eventuele extra maatregelen uit de Urgenda-zaak staan dus los van de plannen in het klimaatakkoord, dat in december werd gepresenteerd en waarover het kabinet en de Tweede Kamer nog moeten debatteren.

Het gaat in beide gevallen wel om CO2-reductie, maar het zijn verschillende akkoorden met verschillende doelen.