The First Film Footage of Albanians

Albanians in Novi Pazar | 1904

The following film footage, dating from 1904, is probably the first ever to show Albanians. It is part

of a longer documentary film made by the British political figure Arnold Muir Wilson (1857-1909)

from Sheffield in Yorkshire, and the early British cinema director Frank Mottershaw (1850-1932),

also from Sheffield. Wilson, a member of the Sheffield City Council and of the Conservative Party,

also served as honorary consul for Serbia in Sheffield and promoted trade ties between the two

countries. In 1904 he travelled to Belgrade and worked with Mottershaw to film the coronation of

King Peter I Karadjordjević of Serbia on 21 September of that year. The resulting 35 mm silent film –

54:19 minutes and 1,480 metres in length – was first shown in London in December 1904 and in

Serbia in April 1905, with English and Serbian subtitles. It was restored in Bologna in 1999-2004 and

is presently preserved in the Yugoslav Film Archives ( Kinoteka ) in Belgrade. It is said to be the

oldest film shot in Serbia and contingent territories. The “Albanian” portion of the film, beginning at

42:10 and being no more than 1:16 minutes in length, shows Albanians and other people standing

about and walking through the courtyard of an inn and in an adjacent market street in the Muslim

town of Novi Pazar, now in southern Serbia. In 1904 Novi Pazar (Alb. Pazari i ri or Tregu i ri ; Turkish

Yeni Pazar ) was the capital of the Ottoman Sanjak of Novi Pazar and indeed, from 1881 to 1912, the

region was part of the Vilayet of Kosovo. This may explain the presence in the film of so many

Albanian figures, recognisable by their white felt caps and distinctive clothing, in a region which

today is inhabited by a large majority of Muslim Slavs (Bosniaks), with only a very few Albanians.

Thanks go, in connection with this presentation, to Bardh Rugova, Associate Professor of Albanian

at the University of Prishtina, for his research on the background to the film.

Die erste Filmaufnahme von Albanern

Albaner in Novi Pazar | 1904

Bei dem hier vorgestellten Filmausschnitt aus dem Jahr 1904 handelt es sich wahrscheinlich um die

erste Filmaufnahme, die eine albanische Bevölkerung zeigt. Der Ausschnitt ist Teil eines längeren

Dokumentarfilms des britischen Politikers Arnold Muir Wilson (1857-1909) aus Sheffield in

Yorkshire in Zusammenarbeit mit dem britischen Cineasten Frank Mottershaw (1850-1932),

ebenfalls aus Sheffield. Wilson, Mitglied des Stadtrates von Sheffield und der Konservativen Partei,

förderte in seiner Eigenschaft als serbischer Honorarkonsul in Sheffield die Handelsbeziehungen

zwischen den Großbritannien und Serbien. Im Jahre 1904 reiste er nach Belgrad und drehte am

21. September jenes Jahres mit der tatkräftigen Unterstützung Mottershaws einen Film über die

Krönung des serbischen Königs Peter I Karadjordjević. Ihr 35 mm Stummfilm mit englischen und

serbischen Untertiteln – in einer Gesamtlänge von 54:19 Minuten bzw. 1.480 Metern – wurde im

Dezember 1904 in London und im April 1905 in Serbien uraufgeführt. Der Film wurde in den

Jahren 1999-2004 in Bologna restauriert und wird derzeit im Jugoslawischen Filmarchiv ( Kinoteka )

in Belgrad aufbewahrt. Es soll der älteste Film sein, der je in Serbien und in den anschließenden

Gebieten gedreht wurde. Der „albanische“ Teil des Filmes, der bei 42:10 anfängt und lediglich 1:16

Minuten dauert, zeigt Albaner und andere Personen, die im Hof einer Herberge und in einer

nahliegenden Marktstraße herumstehen und ihren Tätigkeiten nachgehen. Der Ort des Geschehens

ist die muslimische Kleinstadt Novi Pazar, jetzt in Südserbien. Novi Pazar (albanisch Pazari i ri oder

Tregu i ri , türkisch Yeni Pazar ) war die Hauptstadt des osmanischen Sandschak von Novi Pazar,

welcher in den Jahren 1881-1912 Teil des Wilajets von Kosovo war. Vielleicht erklärt sich dadurch

die Präsens von so vielen Albanern, die hier durch ihre weißen Filzmützen und Kleidung deutlich

zu erkennen sind, in einem Gebiet, das heute in großer Mehrheit von slawischen Muslimen

(Bosniaken) bewohnt wird. In Zusammenhang mit dieser Präsentation möchte ich Dr. Bardh

Rugova, Professor für Albanisch an der Universität von Prishtina, für seine Forschungstätigkeit

zum Hintergrund dieses Films bedanken.

Filmi i parë me shqiptarë

Shqiptarët e Novi Pazarit | 1904

Inçizimi pamor nga viti 1904, i cili paraqitet këtu është ndoshta filmi i parë me shqiptarë. Ky

inçizim është pjesë e një filmi dokumentar më të gjatë të xhiruar nga politikani britanik Arnold

Muir Wilson (1857-1909) nga Shefild [Sheffield] në Jorkshër [Yorkshire] dhe nga regjisori i

kinematografisë së hershme britanike, Frank Mottershaw (1850-1932), gjithashtu nga Shefild.

Wilson, anëtar i bashkisë së Shefildit dhe i Partisë Konservatore, ishte gjithashtu konsull nderi i

Serbisë në Shefild dhe merrej me marrëdhëniet tregtare midis të dy vendeve. Në vitin 1904 udhëtoi

për në Beograd dhe, në bashkëpunim me Mottershaw, xhiroi një film dokumentar për kurorëzimin

e mbretit serb Pjetër I Karagjorgjeviq, më 21 shtator të atij viti. Filmi i tyre pa zë, në 35 mm dhe

54:19 minuta ose 1,480 metrash i gjatë, u shfaq për herë të parë në Londër në dhjetor 1904 dhe në

Serbi në prill 1905, me titra në anglishte dhe serbishte. U restaurua ne Bolonjë gjatë viteve 1999-2004

dhe ruhet tani në Arkivin e Filmit Jugosllav ( Kinoteka ) në Beograd. Thuhet se është filmi më i vjetër i

xhiruar në Serbi dhe në rajonet fqinje. Pjesa “shqiptare” e filmit, e cila fillon në minutën 42:10 dhe

zgjat jo më shumë se 1:16 minuta, tregon shqiptarë dhe njerëz të tjerë në oborrin e një hani dhe në

një rrugë tregu aty afër në qytetin mysliman të Novi Pazarit, tani në jugun e Serbisë. Në vitin 1904,

Novi Pazar (shqip edhe Pazari i ri apo Tregu i ri , turqisht Yeni Pazar ) ishte kryeqyteti i Sanxhakut të

Novi Pazarit, madje nga viti 1881 deri 1912 rajoni ishte pjesë e Vilajetit të Kosovës, pra e bashkuar

me Kosovën. Mbase kështu shpjegohet prania e kaq shumë shqiptarëve – të cilët dallohen nga plisi i

bardhë dhe veshjet karakteristike – në një rajon të banuar sot nga një shumicë dërrmuese sllavësh

myslimanë (boshnjakë), dhe shumë pak shqiptarë. Lidhur me këtë prezantim, desha të falënderoja

Bardh Rugovën, profesor i shqipes në Universitetin e Prishtinës, për hulumtimet e paraqitura në

artikullin e tij: Shqiptarët e fotografive lëvizëse të vitit 1904 , botuar në librin Studime për nder të Rexhep