Gastblog van Prof. Guido van der Werf

Inleiding

Volgens hun website is “Stichting Climate Intelligence (CLINTEL) een onafhankelijke stichting die objectief bericht over klimaatverandering en klimaatbeleid”. CLINTEL is in 2019 opgericht door emeritus-hoogleraar innovatiemanagement Guus Berkhout en wetenschapsjournalist Marcel Crok.

Vlak voor de kerst had ik een prettig gesprek met Berkhout en Crok over klimaatverandering en de implicaties voor de maatschappij. Het is altijd goed om te zien dat mensen met ogenschijnlijk tegenstrijdige opvattingen elkaar op een hoger niveau toch kunnen vinden. In dit geval waren dat zorgen over de maatschappij. Voor mij zorgen over de gevolgen van door de mens geïnitieerde klimaatverandering, voor Berkhout en Crok zorgen over maatregelen die genomen worden om klimaatverandering te beperken (zogenaamde mitigatie).

Op dit moment is CLINTEL druk bezig om hun “World Climate Declaration” te promoten met de kernboodschap “There is no climate emergency”. Bij die declaratie hoort ook een wetenschappelijke onderbouwing en die is in de “Science behind the climate declaration” gegeven. Dat is prettig want het geeft een startpunt voor de discussie die CLINTEL graag wil aanzwengelen. Die onderbouwing is ook het onderwerp van deze blogpost, die volgt op eerdere posts over uitspraken van Berkhout die helaas nooit tot een discussie hebben geleid.

Hieronder worden één voor één de grafieken behandeld die getoond worden in de onderbouwing, inclusief uitspraken daarover. Het onderschrift is letterlijk overgenomen. Om gelijk met de deur in huis te vallen:

De grafieken ondersteunen de uitspraken vaak niet.

In belangrijke delen wordt er impliciet van uitgegaan dat CO 2 de enige factor is die het klimaat zou beïnvloeden.

de enige factor is die het klimaat zou beïnvloeden. Grafieken worden foutief geïnterpreteerd om de indruk te wekken dat klimaatmodellen veel meer opwarming voorspelden dan er gemeten is.



[Update: dit document is voor publicatie naar CLINTEL verstuurd. Zij hebben de handschoen opgepakt en afgelopen dagen sommige documenten aangepast, waaronder het verwijderen van Figuur 2c.]

Temperatuur

De eerste grafiek gaat over de laatste 450.000 jaar waarin we een afwisseling van warme en koude periodes hebben gehad. Dit is onomstreden en wordt gedreven door veranderingen van de baan van de aarde rond de zon. Die hadden o.a. gevolgen voor de hoeveelheid zonlicht die noordelijke gebieden krijgen in de zomer, en daarmee op de hoeveelheid ijs. Dit zorgde op haar beurt weer voor veranderingen in andere factoren die van invloed zijn op het klimaat, inclusief broeikasgassen. Die veranderingen speelden op tijdschalen van duizenden jaren. Het verschil in mondiale temperatuur tussen de warmste en koudste periodes is zo’n 6 graden. En na een maximum zo’n 8000 jaar geleden was de aarde langzaamaan aan het afkoelen.

Figuur 1a: “A summary of the knowledge we have about the temperatures of the past 450,000 years. The message is that the Earth’s climate is a dynamic system with a natural sequence of cold and warm periods due to long-term system changes (climate) and short-term process changes (weather).”

Dat staat min of meer ook in hun figuur 1b. Het ‘Holocene Climate Optimum’, die relatief warme periode van ongeveer 8000 jaar geleden, had tot voor kort de hoogste temperatuur van het Holoceen, het tijdvak waar we nu in leven. Daarna daalde de temperatuur lichtjes maar met fluctuaties. Hoewel de recente wetenschap die fluctuaties minder sterk inschat dan in de grafiek hieronder is het verhaal wel consistent; veranderingen op tijdschalen van honderden jaren, samenhang met o.a. variaties in zonkracht en vulkaanuitbarstingen, en variaties van maximaal 1 graad wereldwijd. Dit bovenop de afkoelende trend die we uit Figuur 1c halen die te maken heeft met de baan van de aarde rond de zon. Hun figuur 1b is overigens gebaseerd op een handmatige schets van metingen aan een ijskern van een publicatie van Dansgaard uit 1969 (!).

Figuur 1b: “A summary of the knowledge we have about the temperatures of the past 12,000 years. Here we see again that warm and cold periods are natural phenomena. Note the very warm period at 6500 before present day (warmer than today).”

Die variabiliteit door natuurlijke factoren blijkt ook uit hun figuur 1c waar ingezoomd wordt op de laatste 2000 jaar, tot het begin van de 20e eeuw. Hier beginnen wat problemen te ontstaan, want in de tekst staat dat de warme middeleeuwen (MWP) warmer zijn dan tegenwoordig maar “tegenwoordig” staat niet in grafiek 1c. Het laatste jaar in de grafiek is namelijk 1935 en daarna is de temperatuur op aarde circa 1 graad gestegen. In de grafiek staat het begin van de 20e eeuw op ongeveer 0. Tel daar 1 graad bij op en je zit ruim boven de warme middeleeuwen.

Figuur 1c: “A summary of the knowledge we have about the temperatures of the past 2000 years (Loehle, 2007). Here we see again that warm and cold periods are natural phenomena. Note the MWP around 850 AD and the LIA around 1650 AD.”

Figuur 1d: “A summary of the knowledge we have about the temperatures of the past 150 years (HadCRUT data). At this small scale, changes are a mixture of small system changes and relatively large process changes.”

Dit wordt impliciet ook erkend, hoewel hun grafiek voor de recente periode (Figuur 1d) van een oudere versie van HadCRUT (versie 3) is. Deze mist data van de laatste pakweg 10 jaar en is voorzien van diverse misleidende lijnen. Als CLINTEL in plaats van losse grafieken te laten zien de moeite had genomen om het grote plaatje te reconstrueren dan hadden ze deze blunder kunnen voorkomen. De herhaalde uitspraak dat de middeleeuwen warmer waren dan wat we tegenwoordig zien wordt dus niet ondersteund door de grafieken die CLINTEL toont. Hieronder staat een reconstructie waar de verschillende tijdseries wel gecombineerd zijn.

Figuur 1e (niet van de CLINTEL-onderbouwing). Combinatie van CLINTEL’s figuren 1c en 1d waarmee duidelijk is dat het nu warmer is dan tijdens de warme middeleeuwen, een conclusie die CLINTEL ook had kunnen trekken op basis van hun eigen grafieken (brondata: Loehle et al. 2008 reconstructie NASA GISTEMP ).

CO 2 en temperatuur

Hierna wordt overgeschakeld naar de rol van CO 2 . Door twee tijdsperiodes te kiezen waarin de temperatuur ongeveer even snel steeg terwijl de CO 2 -concentratie niet even snel steeg wordt de vraag gesteld in hoeverre CO 2 hier iets mee te maken had (Figuur 2a). Dat is een goede vraag. Laten we even naar hun eerste statement van de verklaring kijken: “zowel natuurlijke als antropogene factoren hebben invloed op het klimaat”. Daar kan niemand het oneens mee zijn maar het gevolg is ook dat je nooit een perfect verband zal vinden tussen één van de vele factoren die het klimaat beïnvloedt en temperatuur. Als voorbeeld, tijdens de eerste periode waarin de temperatuur sneller steeg dan tijdens de latere periode werd de zon krachtiger. Tijdens de latere periode (rechts) juist zwakker, met name in de laatste decennia van die periode.

Figuur 2a. “A close up of the two warming-up periods in Figure 1d. At the left-hand side the period 1895-1946 and at the right- hand side the period 1957-2008 is shown. In the first period the CO2 emission rates are minor with respect to the second period, but the warming rates (see dashed trend lines) are very similar.”

Maar er zijn veel meer factoren dan alleen de zon, zowel natuurlijk als menselijk. Pas als je al die factoren integraal bekijkt dan zie je dat het logisch is dat de opwarming soms sneller gaat dan je op basis van CO 2 alleen zou verwachten, en soms langzamer. Ik heb hier eerder over gepubliceerd en als je zowel natuurlijke als menselijke factoren meeneemt kan je ongeveer 90% van het temperatuurverloop verklaren op een fysisch plausibele manier.

Maar zelfs als je dat naast je neerlegt en alleen naar CO 2 en temperatuur kijkt is de correlatie vrij goed (Figuur 2b), iets dat overigens ontkend wordt in de onderbouwing. Met een aantal van de ondertekenaars van de verklaring heb ik hier eerder per email discussie over gehad maar ook zij lijken de statistiek-tekstboeken te willen herschrijven door een R2 van meer dan 0,8 gelijk te zetten aan “er is geen verband, zelfs niet statistisch”.

2 (van Mauna Loa [SCRIPPS/NOAA] en de 2 concentraties, dus de eerste 100 jaar van de tijdseries, is de samenhang nog beperkt aangezien andere factoren een belangrijkere rol speelden. Na 1950 begint de samenhang steeds beter te worden. Figuur 2b (niet van de CLINTEL-onderbouwing): Verband tussen CO(van Mauna Loa [SCRIPPS/NOAA] en de Law Dome ijskern ) en temperatuur van HadCRUT4. De jaren zijn aangeven met een kleur, zie de kleurenschaal rechts. Bij de lagere COconcentraties, dus de eerste 100 jaar van de tijdseries, is de samenhang nog beperkt aangezien andere factoren een belangrijkere rol speelden. Na 1950 begint de samenhang steeds beter te worden.

Die correlatie komt nog eens terug in hun Figuur 2c. Zoals in de figuur hierboven aangegeven staat is de correlatie tussen temperatuur en CO 2 goed voor de laatste 100 jaar. En en als je een kortere tijdsperiode zoals de laatste 20 jaar neemt, redelijk (R2 van 0,58). Om dat te verdoezelen gebruikt CLINTEL in Figuur 2c een veel kleiner deel van de y-as voor temperatuur dan voor CO 2 . Daardoor lijken de datasets geen verband te vertonen. Op deze manier kan je zelfs voor 1 dataset (die uiteraard perfect gecorreleerd is met zichzelf) de indruk wekken dat hij niet gecorreleerd met zichzelf is.

Figuur 2c: ”A picture of the smoothed temperature and CO2 measurements in the past 20 years. Note that the temperature increase is very small (about 0.1 °C), but the increase in the atmospheric CO 2 concentration is more than 40 ppm. Note also that the central scenario of the CO2-driven model (see Figure 3) is very different from the measurements. Message: “There is no Climate Emergency”.”

Maar nu begint het interessant te worden: er is een rode stippellijn in Figuur 2c gezet. Het label daarvan is “IPCC’s central scenario of the future”. Die wijkt fors af van de gemeten temperatuur in blauw. Dus het IPCC zat veel te hoog. Volgens CLINTEL dan. Of, zou CLINTEL te hoog zitten met het intekenen van de IPCC-lijn? Die gaat namelijk van 14,5 graad in het jaar 2005 naar 16,0 graden in 2018. Dus 1,5 graad opwarming in ongeveer 13 jaar. Dat is bijna 12 graden in 100 jaar! Dat is vrij absurd, en komt zeker niet van het IPCC. CLINTEL wijst hiervoor naar hun Figuur 3.

Figuur 3a: “CO2-driven model predictions and extrapolated measurements show a large gap with increasing prediction time. It tells us that the science of climate change is very biased to high temperatures and far from settled. It also tells us that predictions are not suitable for policy making. Moreover, why are cooling scenarios fully excluded?”

Dit is een complexe grafiek, laten we eerst kijken waar die bizar hoge opwarming die CLINTEL in Figuur 2c tekende vandaan zou kunnen komen. CLINTEL heeft een aantal lijnen bij Figuur 3 getekend. De steilste lijn gaat ongeveer van 0,5 graden afwijking in het jaar 2006 naar 2,5 graden in 2050. Dat is dus ongeveer 2 graden in ongeveer 45 jaar oftewel tussen de 4 en 5 graden per 100 jaar. Een heel stuk minder dan de lijn die CLINTEL in figuur 2c getekend heeft.

Hoe dat kan is mij een raadsel, iedereen die met deze materie bezig is zou dit opgevallen zijn. Vergeet niet dat de CLINTEL-declaratie ondertekend is door veel wetenschappers die zich in andere vakgebieden bewezen hebben. Daarnaast is er een wetenschappelijke adviesraad, die zich ook op hun kritisch denkvermogen voorstaat. Zou echt niemand dit nagerekend hebben en alles voor zoete koek geslikt hebben?

Maar wat staat er nog meer in die grafiek? Gemeten temperatuur in zwart, in kleurtjes de uitkomsten van verschillende klimaatmodellen voor een aantal scenario’s. Dat zijn de zogenaamde RCP-scenario’s waarbij RCP8.5 een hoog emissiescenario betreft, en in blauw scenario’s met mitigatie. CLINTEL heeft met een zwarte stippellijn de historische temperatuurontwikkeling doorgetrokken en claimt dat die ver onder de klimaatmodellen ligt.

Maar aangezien we ondertussen ook weten dat er met bijna iedere grafiek wel iets bijzonders aan de hand is heb ik de data er even bijgehaald. Hieronder dezelfde grafiek maar nu alleen de klimaatmodellen op basis van het op het moment meest realistische RCP6.0-scenario. Met het doortrekken van de gemeten temperatuurontwikkeling kom je niet heel ver van die modeluitkomsten uit, dat zijn de grijze vlakken voor het RCP6.0-scenario waar uiteraard onzekerheid in zit. Weliswaar onder het midden. En met het RCP8.5-scenario zou je hoger zitten, maar het verschil is een heel stuk minder dan uit Figuur 3a blijkt.

Figuur 3b (niet van CLINTEL): verwachtte opwarming voor klimaatmodellen op basis van het RCP6.0 scenario in grijs, gemeten waardes in blauw en rood, en ge-extrapoleerde waardes hiervan zoals door CLINTEL gedaan in Figuur 3a.

Hoe kan het dan dat deze grafiek (3b) zo’n ander beeld geeft dan wat CLINTEL laat zien (3a)? De twee belangrijkste redenen zijn dat:

CLINTEL heeft de getallen aan de rechterkant niet op de goede hoogte gezet. De 0.5 waar de zwarte stippellijn eindigt in hun grafiek staat ongeveer op hoogte 0.7

De zwarte stippellijn is met de hand getekend en loopt vlakker dan als je de gemeten opwarming doortrekt met een regressielijn. Dit kan je met het oog ook zien aangezien de metingen van de laatste jaren allemaal boven die lijn liggen.

Er is veel meer mis met de getekende lijnen en de interpretatie van de grafiek door CLINTEL maar bovenstaande twee factoren zijn de belangrijkste reden om te kunnen claimen dat klimaatmodellen niet geschikt zijn om beleid op te baseren. Terwijl uit de data het omgekeerde blijkt. Wat overigens niet wil zeggen dat klimaatmodellen geen manco’s hebben.

Tot slot

CLINTEL is opgericht met behulp van financiering van onder andere ondernemer Niek Sandmann. Een van de doelen is om “een ander geluid te laten horen”. Ik kan dat waarderen, denk dat er veel geluiden en discussie nodig zijn om als maatschappij over mitigatie te oordelen. Wat is de rol van biomassa? Van kernenergie? Kunnen we niet beter een koolstofbelasting invoeren in plaats van subsidies te verstrekken aan projecten die achteraf vaak minder CO 2 besparing tot gevolgen hadden? En zo zijn er genoeg vragen waar de antwoorden deels afhankelijk van iemands wereldbeeld zijn.

Maar iedereen die de CLINTEL-grafieken kan lezen zal ook zien dat dit andere geluid wat betreft het fysisch klimaatsysteem vol onjuistheden zit. Dat is jammer want nogmaals, een discussie met valide overwegingen over de klimaattransitie is gewenst. Maar a.u.b. zonder dit soort misleidende en onwetenschappelijke argumenten waarmee CLINTEL zichzelf en haar financiers blameert.

CLINTEL heeft een wetenschappelijke adviesraad en honderden (ex-)wetenschappers hebben het document ondertekend. Zij hebben tot nu toe hun verantwoordelijkheid niet genomen, anders had ik dit stuk niet hoeven te schrijven. De politieke partijen PVV en FvD halen inspiratie uit CLINTEL bij het vertegenwoordigen van hun stemmers. Die groep heeft recht op een eerlijk verhaal. Gelukkig claimt CLINTEL dat ze graag de discussie aangaat. Zie bovenstaande als een uitnodiging en voorzet daarvoor.

Guido van der Werf is universiteitshoogleraar aan de Vrije Universiteit, zijn onderzoek richt zich op de wisselwerking tussen het klimaatsysteem en de mondiale koolstofcyclus.