De nachtmerrie van de swapfietspessimisten was mijn ultieme droom : mijzelf bevrijden van het fietsenbezit, om zo het logistieke geklungel dat het leven soms zo ondraaglijk banaal maakt tot een absoluut minimum te beperken. ‘Bezit is passé’, zo luidde jarenlang de gevleugelde uitspraak in trendy marketingkringen, en jarenlang geloofde ik het. Iets bezitten klinkt namelijk nogal naar. Bezitten is weinig dynamisch, en je hebt altijd iets vanwege het simpele feit dat iemand anders het niet heeft. De alternatieven voor bezit klinken allemaal veel gezelliger, en makkelijker: de deeleconomie, het kopen van ervaringen, abonnementsmodellen zoals de Swapfiets. Licht en elegant zou ik door het leven glijden met zo min mogelijk eigendom. Mijn brein zou zich volledig kunnen richten op kunst, muziek en literatuur in plaats van op roestige spaken, gejatte voorwielen en kapotgetrapte spatborden.

Ik was zo ongeveer het type swapfietsrijder waar opiniebladen graag alle problemen van de moderne tijd op afschuiven. In de Groene Amsterdammer werd eind vorig jaar de opkomst van de Swapfiets gelinkt aan de opkomst van de ‘swapbewoner’: iemand die een paar jaar vrijblijvend in een stad woont om te studeren of de expat uit te hangen, of in elk geval geen zier toevoegt aan de lokale fietseneconomie. In Vrij Nederland ging het een maand later ook nog over “de gepamperde billen” van de swapfietsrijder, en diens “ gebrek aan verantwoordelijkheid en rekenschap ”.

, leek het opeens erg aantrekkelijk om een Swapfiets te hebben. De vrolijke blauwe letters boven de swapfietswinkel bij mij om de hoek beloofden me gemak en comfort. Nooit meer zou ik bang hoeven zijn voor een gepeperde rekening van de fietsenmaker omdat iemand mijn zadel van mijn fiets heeft gehaald. Nooit meer zou ik me wekenlang hoeven te ergeren aan een slag in mijn wiel. Nooit meer afdingen bij een junk totdat een nieuwe fiets helen goedkoper zou zijn dan een taxirit naar huis. Ik werd gelokt met de slogan ‘Altijd een werkende fiets’, en het overzichtelijke maandbedrag van 15 euro.

Dat de maandelijkse abonnementsprijs om onduidelijke redenen met anderhalve euro per maand omhoog ging, nam ik voor lief. Toen het zadel van ‘mijn’ Swapfiets werd gestolen , dacht ik het vrijblijvende vrijheidsgevoel weer terug te krijgen. Opgetogen ging ik naar de swapfietsenmaker om een nieuw zadel te eisen, maar die blijdschap werd al snel verdreven door respectievelijk een afkeurende en een achterdochtige blik. Alsof ik godverdomme zélf dat zadel eraf had geschroefd en het bewaarde in mijn swapfietszadelcollectie. Natuurlijk niet, ik had immers een hekel aan bezit. “Als dit te vaak gebeurt, zullen we wel kosten in rekening moeten brengen,” zei de swapfietsenmaker vermanend, op een toon alsof ze me bij wijze van vriendendienst haar eigen fiets uitleende in plaats van bij wijze van abonnementsdienst een Swapfiets.

Als ik in deze situatie nog een ordinaire fietsenbezitter was geweest, had ik waarschijnlijk eerst een paar weken op een OV-fiets rondgereden totdat torenhoge NS-rekeningen me deden beseffen dat ik toch weer naar een junk op zoek moest, of naar een dubieuze marktplaatsverkoper. Die ellende bleef mij en de wereld nu bespaard, want ik kreeg meteen een nieuwe Swapfiets. Ik voelde me voor het eerst, onverwacht, een verantwoordelijke fietser.

Het duurde een tijdje voordat ik tot dit inzicht kwam. Na een paar euforische wittebroodsweken met mijn nieuwe fiets, bleek het gerucht dat de inwisselbare Swapfietsen bijna nooit gejat worden een mythe. Ik was blij dat ik mijn fiets (conform de voorwaarden), dubbel op slot had gezet, en dus na het aftikken van een schappelijke 40 euro eigen risico een nieuwe fiets meekreeg – de nalatigheidstoeslag van 60 euro hoefde ik dus niet te betalen.

De droom bleek, zoals de meeste dromen , bedrog. De Swapfiets heeft me binnen iets meer dan een jaar perfect gedrild om verantwoordelijk met mijn spullen en mijn omgeving om te gaan, en daarom heb ik ‘m inmiddels opgezegd. Ik ga het nieuwe decennium gebruiken om zoveel mogelijk bezit bij elkaar te graaien, te beginnen met een eigen fiets.

Het bleek dat ze me inderdaad matste, want in de voorwaarden staat dat ook missende onderdelen in rekening mogen worden gebracht. Dat was het eerste moment waarop ik dacht: misschien moet ik er maar gewoon mee kappen, want zo vrijblijvend is het dus allemaal niet. Maar omdat ik anders weer een nieuwe fiets zou moeten kopen, deed ik dat toch maar niet. Daar ging ik weer, op een nieuwe Swapfiets. Al snel had ik het aangeprate schuldgevoel weer van me afgeschud.

Na een tijdje begon het wiel van Swapfiets nummer drie een beetje te piepen. Een bliksembezoekje aan de swapfietswinkel (“ah, ik zal even je spatbord rechtzetten”) verhielp het grotendeels, maar het voelde toch niet helemaal goed – alsof de fiets niet meer zo soepel reed als eerst. De piep kwam terug, en ik spotte plots al wat kleine roestplekjes op het frame – iets waar ik normaal gesproken geen aandacht aan zou besteden, maar zou zien als de slijtage die nu eenmaal hoort bij het rijden op een fiets in een stad. Maar nu ging ik al snel terug naar de winkel.

Ik raakte in discussie met de swapfietsenmaker (een andere dan de vorige keren), die me vertelde dat ik “bij vier of meer loszittende spaken” de reparatie zelf moest betalen. Ik kreeg het gevoel dat ik bovenop mijn abonnement ook nog onterecht de rekening betaalde voor de afschrijving van mijn Swapfiets, die natuurlijk ook gewoon netjes op de balans staat als kostenpost. Ik wilde niet betalen en hing een half uur aan de lijn met de klantenservice om te onderhandelen over wat ‘normaal gebruik’ van een fiets eigenlijk is. Uiteindelijk kreeg ik korting op de reparatie: in plaats van 40 euro, kostte het maar 25 euro. Wederom uit coulance, want de voorwaarden zijn glashelder: “Indien sprake is van schade en slijtage van de Fiets anders dan is te verwachten door normaal gebruik, zulks ter beoordeling van Swapfiets, behoudt Swapfiets zich het recht voor de kosten daarvan te verhalen op Huurder.” Oftewel: Swapfiets bepaalt wat ‘normaal’ is.