Willem F. Korthals Altes.

De brief viel daags voor zijn zeventigste verjaardag op 30 december op de deurmat. ‘Wij Willem-Alexander bij gratie Gods’, stond er in sierlijke letters, ‘hebben goedgevonden en verstaan mr Willem Frederik Korthals Altes eervol ontslag te verlenen.’ Er zijn onwaardiger manieren om met pensioen gestuurd te worden. Toch boekte de Amsterdamse rechter niet direct een ticket naar de Spaanse costa’s. Integendeel: hij gaat in beroep tegen zijn ontslag wegens ‘leeftijdsdiscriminatie’.

Willem Korthals Altes zit in de levensfase die de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving (RVS) in een woensdag uitgebracht rapport typeert als ‘een geschenk van de eeuw’. Hij heeft zijn verplichte pensioenleeftijd bereikt maar is nog lang niet rijp voor de geraniums. Zonde om dergelijk potentieel niet te verzilveren, stelt de RVS. Zonde, vindt dus ook Korthals Altes zelf.

Begrijp hem niet verkeerd. De rechter onderhoudt een eigen weerstation, speelt piano, fietst en heeft een vakantiehuis in Egmond. Het is niet de angst voor verveling die hem drijft. En nee, over zijn pensioenpotje hoor je hem ook niet klagen. Het is iets wezenlijkers waardoor hij zijn voorzittershamer moeilijk kan loslaten. ‘Ik ben 25 jaar rechter geweest. Het is onderdeel van wie ik ben en men kent mij ook als zodanig’, legt hij uit. ‘Als ik dat kwijtraak, verlies ik ook een deel van mijn identiteit.’

Korthals Altes is niet de enige, ook rechter Floris Bakels betreurt zijn pensioen. ‘Ik accepteer het, maar vind het vreselijk jammer. Het is een hoop kennis die wordt afgeschreven zonder dat het nodig is.’ De 70-jarige strafrechter Frank Wieland, die als laatste wapenfeit Willem Holleeder veroordeelde tot levenslang, zei vorige maand tegen de Volkskrant dat hij moet wennen aan zijn leven als pensionado: ‘Alsof je uit een rijdende trein bent gesprongen’.

Strijd

Zijn bezwaarschrift is het sluitstuk van de strijd die Korthals Altes sinds 2017 voert tegen wetsartikel 46h lid 2 dat rechters, die worden benoemd voor het leven, verplicht op hun zeventigste met pensioen te gaan. Een wet die stamt uit het jaar 1932 toen Nederlanders nog gemiddeld 70 jaar oud werden (nu is dat volgens het CBS 80,2 jaar voor mannen en 83,3 voor vrouwen).

Twee jaar geleden dreigde hij al zijn werkgever, de Nederlandse Staat, aan te klagen wegens leeftijdsdiscriminatie. Toenmalig justitieminister Blok liet weten dat onderscheid in leeftijd in dit geval legitiem is, maar liet wel onderzoek doen naar de wenselijkheid van een wijziging van de leeftijdsgrens. Zijn opvolger zag daar echter van af omdat die leeftijd in lijn is met die van andere EU-landen. Bovendien zouden oudere rechters te duur zijn en de plekken van jongere rechters bezet houden.

In november liet Korthals Altes zich daarom ontslaan als fulltime rechter en weer installeren als plaatsvervangend magistraat, oftewel: rechter op oproepbasis. Op die manier hoopte hij alle argumenten van de minister onschadelijk te maken. Immers, als zijn aanwezigheid in de rechtszaal niet gewenst is, hoeven ze hem niet op te roepen. Bovendien worden plaatsvervangend rechters betaalt per zitting. Het mocht niet baten.

Maatschappelijk belang

Natuurlijk, zijn strijd voert Korthals Altes vooral omdat hij zijn werk zo ‘vreselijk leuk’ vindt. Maar hij dient ook een maatschappelijk belang, zegt hij. Afgelopen zomer concludeerde de Commissie Visitatie Gerechten dat de rechterlijke macht met dusdanige capaciteitsproblemen kampt dat de kwaliteit van de rechtspraak onder druk staat. Het tekort aan rechters is zelfs zo groot dat de rechtspraak in november opperde om rechters die voor hun zeventigste vrijwillig met pensioen zijn gegaan, weer terug te roepen.

‘Dan denk ik: gebruik ons. Daar kun je je toch geen buil aan vallen’, zegt Korthals Altes. ‘Ik heb er genoeg tijd voor, er zitten zeven dagen in een week. Ik kan echt van alles doen.’ Ook zijn collega Bakels ziet geen bezwaar om 70-plussers die mogelijkheid te bieden. ‘Ik snap die leeftijdsgrens best, want niet iedereen van 70 is nog even fris van geest, maar het is dom om te bepalen dat mensen die nog wel fris zijn niet meer ad hoc zijn in te huren.’

Korthals Altes denkt zelfs dat hij door zijn senioriteit een streepje voor heeft op jongere rechters. ‘Omdat je overwicht hebt. Maar je moet natuurlijk maatschappelijk wel bijblijven. Ik kijk televisie, zit op internet. Ik ben niet blijven hangen in 20 of 40 jaar geleden.

Zijn bezwaar ligt nu bij minister Sander Dekker (Rechtsbescherming). Mocht die het ongegrond verklaren dan moet de rechter zelf voor de rechter verschijnen. Hij laat het erop aankomen als het moet. En daarmee kan hij zijn collega’s nog weleens in een lastig parket brengen. ‘Ja dat is natuurlijk ongemakkelijk, maar het is zoals het is, dat is de weg in de rechtsstaat.’