Niestosowanie się do decyzji TSUE o zamrożeniu przepisów ustawy o SN postawi Polskę poza unijnym porządkiem prawnym i jest krokiem do wyjścia z UE - ostrzega prezes Trybunału Sprawiedliwości UE. Za brak reakcji grożą nam też finansowe kary. A politykom PiS wcale się nie spieszy

Tylko 1 na 300 osób czytających ten artykuł wspiera nas darowizną. Możesz to zmienić...

Prezes Trybunału Sprawiedliwości UE Koen Lenaerts rozmawiał z grupą dziennikarzy 24 października 2018 w Luksemburgu. Jak podaje Deutsche Welle, zapytany o przypadki niestosowania się krajów UE do wyroków Trybunału stwierdził, że

„państwo, które nie jest gotowe do dalszego podporządkowywania się orzeczeniom TSUE, wpisuje się w proces podobny do brexitowego, w proces wyjścia”.

Dał tym samym jasny znak polskim politykom: jeśli nie chcecie Polexitu, to nie zwlekajcie.

Co na to rząd PiS? „Musimy pomyśleć”.

Natychmiast, czyli kiedy?

Decyzja o zastosowaniu środka tymczasowego powinna zostać wykonana natychmiast. Jak donosi Deutsche Welle, do tej zasady odniósł się były prezes TSUE sędzia Marc Jaeger podczas spotkania z dziennikarzami w Luksemburgu. Powiedział, że

„jeśli zapada decyzja o zastosowaniu środków tymczasowych, to należy się do niej bezzwłocznie zastosować. Nie dzień później, nie dwa tygodnie później, ale teraz. Natychmiast oznacza natychmiast”.

Polski rząd zwleka jednak z podjęciem oficjalnych kroków. Nie po raz pierwszy. Podobnie zachowywał się w ubiegłym roku, kiedy Trybunał Sprawiedliwości UE nakazał mu zaprzestanie wycinki w Puszczy Białowieskiej. Pomogła dopiero groźba kar finansowych w wysokości 100 tysięcy euro dziennie.

Sankcje grożą nam także tym razem. Jeżeli Komisja Europejska stwierdzi, że Polska działa zbyt opieszale i uparcie nie przywraca do orzekania sędziów SN, może wnioskować do Trybunału o ich nałożenie. Na pytanie Deutsche Welle o ich wysokość jeden z pracowników TSUE stwierdził, że względu na wagę sprawy, mogłyby być jeszcze dotkliwsze niż w przypadku wycinki puszczy.

PiS: „Przestrzegamy prawa i zastanawiamy się”

Politycy PiS wykazują dużą powściągliwość w reagowaniu na decyzję Trybunału. W ciągu kilku ostatnich dni dostaliśmy od nich szereg deklaracji pokroju „Polska przestrzega i zawsze przestrzegała prawa UE”. Brakuje jednak konkretnych działań.

Sprawę na gorąco skomentował w piątek 19 października szef Kancelarii Prezydenta Krzysztof Szczerski: „Trzeba będzie zareagować na tę sytuację, ale działanie prawa wstecz jest niemożliwe” – powiedział.

Jak pisaliśmy w OKO.press, z argumentacji ministra Szczerskiego wynika, że cokolwiek przegłosuje rząd PiS jest już nie do cofnięcia – nawet gdyby doszło do złamania prawa. Szczerski dołączył się też do chóru ogólnikowych zapewnień o wysokich standardach przestrzegania prawa w Polsce.

W jego wypowiedzi słychać echo słów ministra Gowina, który na początku września ogłosił, że „Polska dostosuje się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE w zakresie, w jakim Trybunał ma uprawnienia”. Deklaracja ta była zapowiedzią wniosku Ziobry do Trybunału Konstytucyjnego.

Do sprawy odniósł się też Prezydent Andrzej Duda. Na spotkaniu z niemieckimi dziennikarzami w Berlinie 23 października mówił, że w Polsce „prawnicy zgłębiają to, co Trybunał postanowił, i na pewno w odpowiednim do tego terminie zostaną podjęte przez polski rząd w tym zakresie właściwe decyzje”. Wypowiedź tę można, w najlepszym wypadku, uznać za mało konkretną.

Minister Spraw Zagranicznych Jacek Czaputowicz skomentował decyzję TSUE podczas wizyty w Brukseli w poniedziałek 22 października. Zapowiedział, że do przywrócenia do orzekania usuniętych sędziów potrzebna będzie nowelizacja ustawy o Sądzie Najwyższym oraz „decyzja konstytucyjnych władz Polski: kancelarii prezydenta, ministerstwa sprawiedliwości, KPRM oraz parlamentu”.

W środę 24 października w Sejmie wtórował mu wiceminister sprawiedliwości Marcin Warchoł. Pytanie o to czy, kiedy i jak Polska zareaguje na orzeczenie Trybunału zadała mu posłanka .Nowoczesnej Kamila Gasiuk-Pihowicz. Wiceminister odparł, że dostosowanie się do decyzji TSUE będzie wymagało „stworzenia do tego podstawy prawnej”.

„To postanowienie nie wywołuje bezpośrednich skutków prawnych w systemie prawa polskiego, wobec konkretnych, indywidualnych sędziów, tylko rodzi po stronie państwa polskiego, konkretnie jego organów, określone obowiązki prawne” – mówił.



Miałoby to mieć związek z faktem, że ustawa o SN działa od 3 kwietnia 2018 roku – zdążyła już zatem wywołać skutek prawny – przenieść w część sędziów SN w stan spoczynku. Wiceminister utrzymuje, że – wydając swoją decyzję – Trybunał sam „potwierdził”, że skutek ten miał miejsce. To dlatego rząd miałby mieć teraz takie trudności z jej „odkręceniem” i przywróceniem sędziów SN do orzekania.

Podobnie jak Szczerski, Warchoł zdaje się sugerować, że skoro do odwołania sędziów już doszło, nawet przy złamaniu prawa, to decyzji tej nie można cofnąć. TSUE miałby sam to przyznać. To absurd.

W opinii Warchoła decyzja Trybunału miałaby też nie być bezpośrednio wiążąca. Wiążąca jest i polski rząd, jak jasno stwierdzili sędziowie TSUE, ma się do niej bezzwłocznie zastosować. Zawieszenie działania przepisów ustawy nie wymaga bowiem jej nowelizacji.

Gra na czas

Co zrobią politycy PiS? Będą bez końca debatować nad „konieczną” nowelizacją ustawy o SN w Sejmie, Senacie i u Prezydenta? Czy może przegłosują poprawki w jedną noc, jak to zrobili w przypadku noweli z 20 lipca 2018 roku?

Najpewniej będziemy świadkami gry na czas. Rząd może nie wykonywać decyzji TSUE, czekając na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie wniosku Ministra Ziobry. Jeżeli TK stwierdzi, że unijny Trybunał nie może orzekać w sprawie organizacji Polskiego sądownictwa, PiS będzie miał argument, by zagrać kartą „prymat konstytucji” i zignorować decyzję o zamrożeniu ustawy o SN.

Grożą nam za to nie tylko dotkliwe finansowe kary, ale też „proces podobny do brexitowego”. Pozostaje mieć nadzieję, że „zgłębianie decyzji TSUE przez polskich prawników” nie potrwa zbyt długo.

TSUE a sprawa polska

Prezes TSUE Lenaerts nie odniósł się bezpośrednio do działań polskiego rządu – mówił np. o wyroku TSUE z 1966 roku. Sędziowie TSUE nie mogą bowiem publicznie komentować spraw, które są w toku.

Tak jest w przypadku procesu, który Komisja Europejska wytoczyła Polsce. 19 października Trybunał przychylił się do wniosku KE o wydanie środka zabezpieczającego na czas trwania postępowania. Polskie władze mają zamrozić działanie ustawy o SN i przywrócić do pracy sędziów odesłanych w stan spoczynku.

Nie ma wątpliwości, że wypowiedź Prezesa była skierowana właśnie do rządu PiS.

Prezes przypomniał, że wstępując do Unii Europejskiej wszystkie państwa członkowskie zgodziły się na przestrzeganie unijnych reguł i wartości:

„tylko absolutna wspólnota tych wartości i reguł pozwala zagwarantować jednolite stosowanie prawa unijnego we wszystkich państwach członkowskich” – powiedział.

Na przekór zasadom

Polska ma dziś problem z akceptacją zasad funkcjonowania UE. Świadczy o tym m.in. wniosek prokuratora generalnego Zbigniewa Ziobry do Trybunału Konstytucyjnego, który szeroko komentowaliśmy w OKO.press.

Ziobro poprosił TK o sprawdzenie konstytucyjności artykułu 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. W rozszerzeniu wniosku, który złożył jeszcze przed decyzją TSUE o środku tymczasowym, sugerował, że unijny Trybunał nie ma kompetencji, by orzekać w sprawie polskiego sądownictwa.

Jak pokazywaliśmy, był to akt politycznej manipulacji. Pytanie Ziobry dotyczyło organizacji sądownictwa w państwie członkowskim. TSUE rzeczywiście nie wtrąca się w sprawy techniczne i organizacyjne. Może natomiast reagować tam, gdzie widzi zagrożenie dla unijnych wartości, np. niezależności sądów.

Podważone zaufanie

Niezależne sądy krajowe są dla Unii tak ważne, bo orzekają na podstawie unijnych przepisów. Są też częścią unijnej sieci sądownictwa, w której kluczowe jest zaufanie pomiędzy sądami poszczególnych krajów.

„Dialog między sądami w całej UE opiera się na wzajemnym zaufaniu i założeniu, że sądy krajów członkowskich są równe z perspektywy prawa unijnego, a unijni sędziowie niezawiśli i bezstronni. Nie mogą być na nich wywierane naciski” – mówił prezes Lenaerts.

Działania Polski podważają to właśnie kluczowe zaufanie. Świadczą o tym wątpliwości co do niezależności polskiego sądownictwa wyrażone przez sądy w Irlandii, Hiszpanii i Holandii. Zamrażając działanie ustawy o SN na prośbę Komisji, TSUE dał wyraźny sygnał, że on także ma zastrzeżenia.