Stapje voor stapje komt het dichterbij. Eerst hoor je dat het bestaat. „Een half jaar geleden was dat”, zegt Timothy (30). „Een beetje eng klonk het, zo’n medisch-technische naam: 4-FMP.” Dan hoor je via via over mensen die het weleens geprobeerd hebben. De pioniers, veelgebruikers en experimentele types. „Je hoort steeds meer verhalen, ook van mensen die je zelf kent.” Zo komt het geleidelijk in je inner circle. „Een paar maanden terug had een goede vriend het opeens geprobeerd. Toen dacht ik: waarom ook niet?”

Zo wordt een drug ‘normaal’.

4-FMP laat zien hoe het vaak gaat met de inburgering van drugs. Tot anderhalf jaar geleden had nauwelijks iemand ervan gehoord. En nu is het niet meer weg te denken uit het uitgaanscircuit. Timothy: „Het zou me niets verbazen als 4-FMP over een jaar net zo normaal is als xtc of MDMA.”

Lees meer over de populariteit van 4-FMP: ‘Xtc light’: in opkomst maar niet zonder gevaar

Want dat is xtc tegenwoordig: normaal. Bijna één op de vijf Nederlanders in de leeftijdsgroep 20 tot 30 jaar heeft weleens xtc gebruikt, blijkt uit de Leefstijlmonitor 2015 van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). En één op de tien gebruikte in het afgelopen jaar nog xtc.

Vandaag verschijnt de jaarlijkse Antenne van Jellinek, expert op het gebied van verslaving, in samenwerking met het Bonger Instituut van de Universiteit van Amsterdam. Ook Jellinek ziet een normalisering.

‘Met normaal bedoelen we niet dat iedereen het oké vindt om te gebruiken’

„Het drugsgebruik in Nederland is weer aan het pieken”, zegt Jaap Jamin van kenniscentrum Jellinek. „We zitten op het record van 1997.” Maar er is een verschil: waar drugsgebruik in de jaren negentig werd geassocieerd met specifieke subculturen (house en gabber), worden harddrugs nu door een veel breder publiek gebruikt. Ontzuiling, noemt Jellinek dat.

„Let wel”, zegt Jaap Jamin, „met normaal bedoelen we niet dat iedereen het oké vindt om te gebruiken. Maar wel dat het bespreekbaar wordt. Bijna niemand kijkt ervan op als je vertelt dat je weleens een pilletje gebruikt. Het taboe verdwijnt. Dat was een paar jaar geleden wel anders.”

In de Antenne van Jellinek komt een panel van negentien ‘uitgaanders’ in Amsterdam aan het woord over drugsgebruik. Deze mensen zijn bovengemiddeld actief in het uitgaanscircuit en gebruiken ook meer drugs dan gemiddeld. Het zijn trendsetters, maar volgens Jellinek juist daarom een graadmeter van de bredere ontwikkelingen.

Die graadmeter zegt dus ook iets over drugsgebruik buiten Amsterdam. De Amsterdamse drugstrends lopen parallel aan het Rotterdamse, Haagse, Utrechtse en Groningse gebruik, zegt drugsonderzoeker Ton Nabben van de Universiteit van Amsterdam (UvA). „In die steden is de populatie ongeveer gelijk: jong en hoogopgeleid. Ze luisteren naar dezelfde muziek en gebruiken dezelfde drugs.” Doordat vooral de laagopgeleide jongeren in de plattelandsgebieden blijven en daar andere muziek in trek is, zegt Nabben, „is het drugsgebruik anders dan in de stad.” Meer ghb bijvoorbeeld en minder 4-FMP.

Lees ook: Drugsresten in water leidend voor drugsbeleid

NRC zet een aantal van de meest gebruikte en wat drugs in opkomst op een rij. Daarnaast vroegen we gebruikers (geen panelleden uit het Jellinek-onderzoek) naar hun ervaringen. Wat is normaal?

ANP / Bas Czerwinski

Xtc

Bijnaam: Molly

Wat is het: Xtc is een pil met daarin de werkzame stof MDMA. Pure MDMA (‘M’) is er ook als poeder: de kristallen los je op in water of je doopt er je vinger in.

Wat doet het: De drug zorgt voor een euforisch, verliefd gevoel. De gebruiker krijgt urenlang energie. Je krijgt behoefte aan contact, intimiteit of zin om te dansen. Eetlust verdwijnt. Bij hoge dosering kun je gaan hallucineren.

Wie doen het: Xtc is inmiddels ‘mainstream’ te noemen. Volgens het CBS heeft 7 procent van alle volwassen Nederlanders wel eens xtc gebruikt. Populairst onder stedelingen en hoogopgeleiden. Er rust, volgens Jellinek, nauwelijks nog een taboe op.

Wat kost het: Ongeveer 5 euro per pil, of 25 euro per gram MDMA.

Imago: Xtc is onlosmakelijk verbonden met dancefeesten en festivals. Gebruik is moeilijk te verbergen. Pupillen worden groot, kaken kunnen gaan malen, transpiratie, je spreekt anders – geen moment om collega’s tegen te komen of ‘gewoon’ in een drukke kroeg te staan.

Bijsluiter: Je hartslag verhoogt, dat kan tot oververhitting leiden. Mensen krijgen de neiging te veel water te drinken. Er zijn gevallen waarbij levensgevaarlijke, giftige stoffen in pillen zijn aangetroffen. Xtc is verboden.

Gebruiker: Esmé (22):

„De eerste keer was op mijn achttiende. Ik kreeg het van een klasgenoot die het vaker deed. Veel vrienden vonden dat echt niet oké, dat deed je niet. Grappig, nu doen ze het bijna allemaal. Hoe meer mensen om je heen het doen, hoe normaler het wordt. Iedereen trekt elkaar over de streep. Je probeert het en dan kom je erachter dat het zó leuk is. Die verbondenheid, dat geluk. Ik doe het niet vaker dan een paar keer per jaar.”

Foto ANP / Lex van Lieshout

Cocaïne

Bijnamen: Coke, sos, kabouterpost, pak, wit

Wat is het: Cocaïne is een wit poeder, gewonnen uit de bladeren van de cocaplant. Coke wordt gesnoven, al is er ook rookbare ‘crack’ van te maken.

Wat doet het: Energie is het sleutelwoord. Je bent fit, alert. Sommige panelleden klagen dat coke ‘egoverdikkend’ werkt. Daar ergeren anderen zich aan.

Wie doen het: Cokegebruikers zijn doorgaans ouder dan xtc-slikkers. Eén op de tien dertigers in Nederland heeft wel eens coke gebruikt, volgens het CBS. Cocaïne past, zeggen de panelleden bij het ‘ritme’ van ouder worden: minder clubs, meer bars. Of thuis met vrienden tijdens een spelletjesavond, zegt Ton Nabben. „Coke is minder verbonden met uitgaan dan speed en xtc.”

Wat kost het: Ongeveer 50 euro per gram.

Imago: Cocaïne is heel „ambivalent”, zegt Nabben. Het schippert ergens tussen ‘bohemien’ en ‘fout’. Veel twintigers staan sceptisch tegenover de drug. Ze vinden het gevaarlijk, geïsoleerd gebruik ligt op de loer. Een andere groep beschouwt coke juist als een traktatie, ook gezellig voor thuis.

Bijsluiter: Cocaïne is op de lange termijn riskanter dan xtc. De stof is fysiek niet verslavender, zegt Jellinek, maar omdat gebruik relatief gemakkelijk te verbergen is, sluipt het sneller het dagelijks leven in. Grootgebruikers krijgen soms nare karaktertrekken, worden kil en egocentrisch. Coke is verboden.

Gebruiker: Sarah (26):

„Na een lijntje coke denk ik dat ik alles op een rijtje heb. Ik praat veel, ben alert en heb meer zelfvertrouwen. Als ik veel gedronken heb en een beetje coke neem, voel ik me weer nuchter. Dat is chill. Nu ik in Amsterdam woon, gebruik ik het minder regelmatig. Mijn nieuwe vrienden vinden coke niet chill. Dat snap ik wel, want je kan er een lelijke persoon van worden. Ik gebruik nu liever 4-FMP, dat is tien keer gezelliger.”

Foto partyflock

4-FMP

Bijnamen: 4-FA, 4-F, Flux, 4-Flava

Wat is het: 4-fluoramfetamine is een amfetamine-achtige drug die qua werking lijkt op speed en MDMA. 4-FMP is sinds een paar jaar op de markt en valt onder de nieuwe ‘psychoactieve stoffen’, dat is een lijst middelen die (nog) niet illegaal zijn.

Wat doet het: De populairste omschrijving is ‘xtc light’. 4-FMP is een partydrug die urenlang een euforische roes opwekt en energie geeft. Het wordt gezien als socialer dan speed, maar minder intens dan xtc.

Wie doet het: 4-FMP is nog lang niet zo breed ontdekt als xtc, maar wordt gebruikt in hetzelfde circuit. Het is nog geen mainstream drug. Vaak wordt het gecombineerd met xtc. 4-FMP is het voorzetje en xtc de inkopper. Of andersom: beginnen met xtc, afbouwen met 4-FMP.

Wat kost het: Ongeveer 5 euro per pil.

Imago: 4-FMP heeft een relatief goed imago: positieve verhalen verleiden veel nieuwe gebruikers. Al zijn er genoeg die niet begrijpen waarom je zou overstappen als er ook xtc te krijgen is, schrijft Jellinek. 4-FMP wordt ook wel een „flauw aftreksel” van xtc genoemd.

Bijsluiter: 4-FMP is nog zo nieuw dat er over de risico’s nog weinig bekend is. Bijwerkingen op korte termijn kunnen verhoogde hartslag, oververhitting en angst zijn. 4-FMP is niet verboden.

Gebruiker: Timothy (30):

„Drie maanden geleden heb ik het voor het eerst geprobeerd. Ik hoorde er al anderhalf jaar over. Eind vorig jaar sprak ik voor het eerst iemand die het gebruikt had. Het bleek heel erg mild te zijn: wel de euforie van xtc, maar veel beheersbaarder. Je wilt niet te weinig nemen, maar zeker ook niet te veel, want je zit er wel een uur of zeven aan vast. Ik heb het nu vijf keer gedaan en zie het steeds meer om me heen.”

Foto ANP / Lex van Lieshout

Ketamine

Bijnamen: Keta, Special K, Karel

Wat is het: Ketamine wordt meestal als poeder gesnoven. Het werkt na 5 tot 15 minuten, het effect duurt een uur. Soms gecombineerd met cocaïne (CK: ‘Calvin Klein’) of speed (‘Bianca’). Injecteren kan ook. Ketamine wordt onder uitgaanders vooral gebruikt om de hallucinerende werking.

Wat doet het: ‘Keta’ is van oorsprong een narcosemiddel. Het heeft een spierverslappende en hallucinerende werking. De gebruiker raakt in een dromerige, zweverige toestand. Je lichaam lijkt los te raken van je geest. Bewegingen worden ongecontroleerd. Plassen gaat moeilijk.

Wie doen het: In 2010 bereikte de drug zijn populariteitspiek, sindsdien is het gebruik stabiel. Ketamine wordt vooral thuis en in de rave scene gebruikt.

Wat kost het: 30 à 40 euro per gram.

Imago: Ketamine wordt vaker thuis gebruikt dan bij het uitgaan. Dansen onder invloed is lastig, vanwege de verstoorde motoriek. Toch is de drug ook populair op festivals en raves. Vanwege de hallucinerende werking wordt het als ‘spiritueler’ ervaren dan andere partydrugs.

Bijsluiter: De kans op verslaving is klein, maar niet afwezig. Een ‘bad trip’ is een risico, dan wordt het een zeer angstige ervaring. Bij een hoge dosis kan de gebruiker in een ‘K-Hole’ belanden: een toestand van bijna-verlamming die een uur kan aanhouden – voor sommigen een doel op zich. Ketamine is niet verboden maar staat op de geneesmiddelenlijst.

Gebruiker: Jonathan (29):

„Coke en pillen zijn er om je lekker te voelen. Keta is next level. Je wilt ook niet met keta op een feest gezien worden, dan lijk je een idioot die nauwelijks kan lopen. Keta doe je met een groep op de after. Gemeenschappelijk. Ik noem het de centrale verwarring hoger draaien. Het duurt ongeveer een uurtje. Alles ziet en voelt anders. Alsof je een virus je hersenen in hebt gedownload.”

Foto ANP / Lex van Lieshout

Ghb

Bijnamen: G, G-steez, een buisje, Gerard

Wat is het: Ghb, oftewel gamma-hydroxyboterzuur, is een vloeibare drug, gemaakt van schoonmaakmiddel en gootsteenontstopper. Het is stroperig, zout en wordt vaak bewaard in vijfmilliliterbuisjes.

Wat doet het: Het zorgt voor een ontspannen en rustig gevoel. Angsten en remmingen verdwijnen. Gebruikers hebben meer zin in seks, maar vallen bij een te grote dosis in slaap. Dat heet ‘nok gaan’ in jargon.

Wie doet het: Ghb verdwijnt steeds meer uit het uitgaansleven. Die trend komt, zeggen de panelleden, doordat risico’s van ghb bekender zijn en clubs beter controleren.

Wat kost het: Een buisje van vijf milliliter kost circa 5 euro.

Imago: Jarenlang werd ghb een ‘rapedrug’ genoemd. Onbekende mannen zouden het zoute goedje in drankjes van vrouwen gieten. Maar verkrachtingszaken met ghb zijn nauwelijks bekend. Wel bekend: de gevaren van deze drugs, zoals ‘out gaan’. In sommige kringen is ghb een ‘loserdrug’.

Bijsluiter: Ghb is moeilijk te doseren en gebruikers gaan vaak out. Regelmatig gebruik kan leiden tot verslaving. Eenmaal verslaafd is het moeilijk afkicken. Volgens onderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen is de kans op terugval even groot als bij heroïne.

Gebruiker: Jouke (32):

„Ik was net naar Amsterdam verhuisd toen ik met een vriend voor het eerst ‘G’ gebruikte. We gingen naar de Wallen en namen wat G. We vonden het vet om met ‘G’ op in die buurt rond te hangen. Uren achter elkaar liepen we rondjes. We klopten op de ramen van de prostituees. Na een buisje zagen die vrouwen er tien keer lekkerder uit. Een paar keer gingen we naar binnen.”

2-CB

Bijnaam: Nexus

Wat is het: 2-CB komt in de vorm van pillen of capsules. Het is een chemische afgeleide van mescaline, een stof die in de peyotecactus is te vinden. Tot 1997 was 2-CB in smartshops verkrijgbaar onder de naam ‘Nexus’.

Wat doet het: Bij een lage dosis (5 tot 10 mg) heeft het wat weg van xtc: licht en stimulerend, soms lustopwekkend. Bij een hoge dosis roept het sterke hallucinaties op.

Wie doet het: Hoewel 2-CB de laatste jaren iets populairder lijkt te zijn, wordt het middel in het uitgaanscircuit weinig gebruikt. Het zijn vooral psychonauten die de drug thuis nemen in groepsverband.

Wat kost het: Circa 5 euro per pil.

Imago: Een middel dat vooral populair is bij een kleine groep experimentele types die van trippen houden.

Bijsluiter: Bij 2-CB loop je het risico op een ‘bad trip’: angstige hallucinaties, controleverlies. Hoe vaker je gebruikt, hoe meer je lichaam went aan de stof en hoe meer je nodig hebt om effect te voelen. Bij stoppen treden geen onthoudingsverschijnselen op. 2-CB is verboden.

Gebruiker: Hein (43):

„2-CB is leuk. Het effect zit ergens tussen xtc en paddo’s. Je kunt het gemakkelijk op een feestje doen: je wordt vrolijk en sociaal, maar het is ook een beetje trippend. Een vriendin van mij vond het te heftig om op een festival te doen, maar de meesten hebben er geen moeite mee. Het wordt steeds bekender, maar is nog niet helemaal mainstream. Het grote voordeel is dat je de volgende dag niet, zoals bij een pil, neerslachtig bent. En je krijgt geen malende kaken of rare trekken.”

Foto ANP / Lex van Lieshout

Speed

Bijnamen: pep, boerencoke, amfetamine

Wat is het: Speed is een pepmiddel en komt meestal in de vorm van wit poeder. Het wordt gesnoven of in vloeistof opgelost, en is soms als pil verkrijgbaar.

Wat doet het: Speed zorgt voor een verhoogde bloeddruk en hartslag. Pupillen verwijden, spieren verslappen en eetlust verdwijnt. Je wordt alerter, opgewekt, vrolijk, zelfverzekerd en vermoeidheid verdwijnt.

Wie doen het: Tot 2008 werd speed vooral gebruikt aan de rafelranden van het uitgaansleven, zoals op raves en kraakfeesten. Sindsdien is het ook in het clubcircuit populair. De verschuivingen in het uitgaansleven hadden invloed op de populariteit, zegt Nabben. „Het uitgaan is rauwer geworden, een beetje Berlijn-achtig. Daar past speed bij.” Uit CBS-cijfers blijkt dat 10 procent van de Nederlandse twintigers weleens pep heeft geprobeerd.

Wat kost het: Gemiddeld 8 euro per gram

Imago: Met het populairder worden van speed is ook het imago veranderd. Vroeger haalden studenten hun neus op voor speed. Speed is inmiddels, net als xtc, mainstream geworden.

Bijsluiter: De kans op verslaving bij speed is minder groot dan bij cocaïne. Veelgehoorde klachten variëren van slaapproblemen en uitputting tot depressieve gevoelens. Speed is verboden.

Gebruiker: Jasper (29):

„Ik was vijftien toen ik voor het eerst speed gebruikte. Mijn stiefbroer had het meegenomen naar huis. Ik raakte enorm gefocust. Tegenwoordig gebruik ik speed op feestjes om wakker te blijven. Vooral op plekken waar elektronische muziek wordt gedraaid. Thuis luister ik dat niet, maar door de speed klinkt het ineens vet en geniet ik meer. Maar als ik een nacht doorhaal voel ik me daarna een fragiel beestje.”