Zo'n 500 jaar geleden ontketende Nicolaas Copernicus een wetenschappelijke revolutie. In zijn fameuze publicatie 'Over de omwentelingen der hemellichamen' zette hij het oude wereldbeeld overboord: de zon draait niet om de aarde, maar de aarde draait om de zon.



De vraag waar het allemaal om draait, stellen wij nu opnieuw, maar dan over onze economie en welvaart in bredere zin. Is het bruto nationaal product (bnp) per hoofd van de bevolking voor beleidsmakers nog wel de juiste maatstaf van welvaart ?



Waar draait het eigenlijk om: de economie of onze welvaart in veel bredere zin? Volgens de VN en ook Nobelprijswinnaars Stiglitz & Sen is brede welvaart te definiëren als een functie van materiële welvaart, demografische factoren, economische risico's, opleiding, gezondheid, maatschappelijke participatie en vertrouwen, sociale verbanden en relaties, veiligheid, milieu en leefomgeving.



Leidend begrip

Inmiddels hebben ook de Oeso en Eurostat dat omarmd. Daarmee is in korte tijd het brede welvaartsbegrip een leidend begrip geworden in de meer concrete modellen en het denken van gezaghebbende instanties.



Ook in Nederland pleit inmiddels een gezaghebbende groep - Centraal Planbureau (CPB), Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), alsmede het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) - voor meer expliciete aandacht voor milieu, duurzaamheid, biodiversiteit en sociale innovatie bij beleidsvorming. "Steeds meer mensen zijn ervan overtuigd dat het bij de kwaliteit van leven om meer dan alleen materiële zaken gaat", zo stellen zij.

Wij moedigen de regering aan om deze inzichten ook te verwerken in concreet beleid en politiek. Net als in bijvoorbeeld Bhutan en Canada, waar 'Het Nationale Geluk' respectievelijk de 'Canadian Index of Wellbeing' leidende principes zijn.



In ons land draait het nog om promillages, bnp en koopkracht, maar dat wordt nog onvoldoende geïntegreerd beschouwd met de dimensies van brede welvaart. In het bnp zitten tal van zaken die, welbeschouwd, helemaal niet welvaartsbevorderend zijn. En tal van zaken die dat wel zijn, zitten juist niet in ons bnp. Een paar concrete voorbeelden.



Criminaliteit

Ons bnp groeit als er meer sigaretten, fastfood en drank worden geconsumeerd. Alcoholisme, tabak en obesitas, factoren die onze gezondheid en arbeidsproductiviteit ondermijnen, zijn welvaartsbevorderend in termen van het bnp. En als we de gevolgen van roken en slecht eten behandelen in onze curatieve gezondheidszorg, stimuleert ook dat ons bnp. En stijgende criminaliteit kan, in directe zin, best een positief effect op het bnp hebben.



Soms krimpt het bnp terwijl onze brede welvaart juist groeit. Neem de vrije keuze om niet langer fulltime te werken voor een betere balans tussen werk en privé. Ook de groeiende tweedehandsmarkt - beter voor milieu en portemonnee - is welvaartsondermijnend in bnp-termen.



Daarnaast zijn er zeer belangrijke zaken die ons kapitalen waard zijn, maar in ons bnp als waardeloos worden uitgedrukt: leefmilieu, fysieke veiligheid, maatschappelijke participatie, sociale contacten en cohesie, gezond oud worden, zelfontplooiing.



Ook onze conclusie is dat het bnp een te povere maatstaf is om beleid te ontwikkelen en te meten hoe het met ons gaat. Op tal van punten geeft het zelfs precies het verkeerde signaal. Wij steunen de visie van al die gerenommeerde instanties om beleid te maken met het brede welvaartsbegrip als leidend principe. Maar louter visievorming in rapporten is onvoldoende.



Rob Kuipers: econoom

Remko Kuipers: farmacoloog

Martijn van Winkelhof: fiscaal econoom