De Libische kustwacht nadert een rubberboot met migranten. Beeld Andreas Solaro / AFP

EU-president Tusk, Europese Commissievoorzitter Juncker én tijdelijk EU-voorzitter Muscat vinden dat binnen enkele maanden de migrantenstroom vanuit Libië moet zijn drooggelegd. Zo niet, waarschuwt Muscat, dan blazen Marine Le Pen en Geert Wilders - op het pluche gezet door miljoenen boze burgers - het hele Europese project op.



Gezien de urgentie deinst Tusk niet terug voor maatregelen die tot voor kort onbespreekbaar waren, zoals het afgrendelen van Libië. Een 'beschermingswal optrekken' heet dat in een vertrouwelijk discussiestuk dat hij samen met Muscat schreef voor de lidstaten. In een pakket voorstellen dat de Europese Commissie vanmiddag presenteert, draait ook zij er niet omheen: 'vóór de komende lente en zomer is doorslaggevende actie noodzakelijk'.



Tusk, Muscat, Juncker, ze weten al langer dat de burger de EU afrekent op de aanpak van de illegale migratie. De verkiezingen dit jaar in Nederland, Frankrijk, Duitsland en (waarschijnlijk) Italië, vormen een extra aansporing met ingrijpende maatregelen te komen. Deze week buigen de Europese ministers voor Asiel en Justitie zich over de voorstellen, volgende week moeten de regeringsleiders tijdens een extra EU-top op Malta de besluiten afhameren. 'De kernwaarden van de EU komen ernstig in gevaar, tenzij we nu optreden', aldus Muscat.



Tekst gaat verder onder de grafiek.

Beschermingswal

Zijn voorbeeld is het vluchtelingenakkoord dat de EU vorig jaar maart - mede dankzij de inzet van premier Rutte en de bondskanselier Merkel - met Turkije sloot. De instroom van vluchtelingen naar Griekenland is sindsdien met 98 procent gedaald, mede omdat tegelijkertijd de Balkanroute werd afgegrendeld. In Italië daarentegen kwamen vorig jaar meer migranten dan ooit aan: 181 duizend. Er verdronken ook meer mensen dan ooit in dit stuk van de Middellandse Zee in hun poging Europa te bereiken: ruim 4.500. 'Het menselijk leed en het dodental zijn ondraaglijk', schrijft de Commissie woensdag.



Omdat 90 procent van de migranten die Italië halen via Libië komen, richt de EU daar haar aandacht op. Het liefst zouden Tusk en Muscat de reddingsboten die nu tienduizenden migranten uit hun wrakke bootjes oppikken, in de territoriale wateren van Libië laten opereren. Dat vermindert de kans op slachtoffers en maakt het makkelijker de migranten terug naar Libische wal te brengen. Actie binnen de Libische 12-mijlszone vereist echter een verzoek van de Libische regering en dat is op korte termijn onwaarschijnlijk. Er is immers geen centrale regering meer in Libië sinds Kadhafi in 2011 werd afgezet en vermoord.



Dus kiezen Tusk, Muscat en de Commissie voor een 'beschermingswal zo dicht mogelijk' bij de Libische havens vanwaar de migranten vertrekken. Praktisch gezien komt dat erop neer dat de Libische kustwacht - wat daar nog van over is - veel actiever de vluchtelingenbootjes moet onderscheppen en terughalen.



Tekst gaat verder onder de foto.

Lees ook 'Mensenhandel is ook een bron van inkomsten' (+)

Om te voorkomen dat nog meer migranten oversteken naar Italië - of verdrinken - moet de EU Libië betalen, vindt EU-voorzitter Malta. Maar met wie sluit je zo'n deal zonder functionerende overheid?



'Migranten laten zich op smokkelboot duwen' (+)

Lees hier meer over de miljardenindustrie van Libië: mensensmokkel.



Dodelijke loterij midden op zee (+)

Osas is in Libië op een gammel bootje richting Italië gestapt. Lees hier meer over de levensgevaarlijke reis.



Libië is nog complexer voor de EU dan Turkije (+)

De instabiliteit in Libië zorgt ervoor dat het sluiten van een deal zeer ingewikkeld is.

De Libische kustwacht helpt migranten aan boord van een reddingsschip. Beeld afp

De Commissie stelt een forse uitbreiding voor van de recent gestarte training van Libische matrozen en financiële hulp bij de reparatie en aanschaf van schepen door Libië. Voor dit jaar trekt de Commissie hiervoor 200 miljoen euro uit, een bescheiden bedrag vergeleken met de 6 miljard euro die aan Turkije is toegezegd. Brussel hoopt dat de lidstaten ook 200 miljoen op tafel leggen.



De Commissie en Tusk zijn sowieso niet onverdeeld gelukkig met de reddingsacties door Europese schepen, vooral die van vrijwilligersorganisaties. Het effect daarvan is, schrijft de Commissie, dat mensensmokkelaars steeds meer migranten in onzeewaardige rubberbootjes laten vertrekken, in de verwachting dat ze snel worden opgepikt. Tusk spreekt openlijk over de 'pull factor', zeg maar de reddingsboten als veerdienst. De ngo's zetten bovendien veel migranten af in Italiaanse havens waar ze niet worden opgevangen en geregistreerd. Een grotere Libische betrokkenheid vermindert deze ongewenste effecten.



Het stilleggen van de migrantenstroom vergt de vernietiging van het business model van de mensensmokkelaars. Tusk, Muscat en de Commissie vragen de lidstaten hun informatie over de smokkelnetwerken met elkaar en de Afrikaanse landen te delen, inclusief relevante gegevens over de aanvoerlijnen van bootjes en motoren. Om te voorkomen dat de smokkelaars hun activiteiten verplaatsen, is nauwe samenwerking met de buurlanden van Libië (Tunesië en Egypte) noodzakelijk.

Drukmiddelen

De Commissie en Tusk hameren verder op een betere bewaking van de zuidelijke (land)grens van Libië, want daar komen de migranten binnen. Afspraken zijn verder nodig met de landen van herkomst (Nigeria, Eritrea, Gambia, Ivoorkust) om hun mensen tegen te houden en (eenmaal onderschept) terug te nemen. Juncker en Tusk vinden dat alle drukmiddelen daarbij geoorloofd zijn, inclusief dreigen met het intrekken van handelsvoordelen en ontwikkelingshulp.



Tot slot wil de Commissie het Afrikafonds nieuw financieel leven inblazen. Beloofd aan de Afrikaanse leiders eind 2015 als investeringsfonds voor hun landen, is de animo onder de Europese leiders om het te vullen tot nog toe zeer bescheiden: 80 miljoen euro van de lidstaten tegen 1,8 miljard vanuit het EU-budget. Terwijl het fonds bedoeld is om de hoofdoorzaak van migratie - armoede, werkloosheid - weg te nemen. Extra klemmend, omdat het bij degenen die in Italië aankomen vrijwel zonder uitzondering om economische migranten gaat.



Volgende week moet blijken of de leiders nu wel bereid zijn extra geld beschikbaar te stellen. De Commissie schrapte zekerheidshalve op het laatste moment alle verwijzingen naar financiering van de voorstellen vanaf 2018.



In juni 2016 maakten wij onderstaande video over Libië: de poort naar Europa.