Jak smakuje płyn do odkażania rąk, nazwany przez żołnierzy Shrek?

Trudno go porównać do koniaku, bardziej przypomina amol, jest jak lekarstwo na spirytusie.

Dlaczego piliście płyn do odkażania?

Jak to - dlaczego? W końcu sam pan stwierdził, że to jest płyn do odkażania, a my się odkażaliśmy. Od wewnątrz. Innych płynów do tego celu nie mieliśmy. Mięso serwowane nam przez Afgańczyków nie było przebadane przez weterynarzy, więc zabezpieczaliśmy się, jak potrafiliśmy. Nie były to jednak sytuacje częste, a środków do odkażania nie mieliśmy zbyt wiele - na głowę przypadała jedna buteleczka o pojemności 200 mililitrów. Musiała wystarczyć na pół roku.

Alkohol na misjach to tajemnica poliszynela. Za dużo - szkodzi, ale pity raz na jakiś czas ma działanie odstresowujące i pomaga przetrwać ciężkie chwile. Udawanie, że go nie było w Afganistanie czy Iraku, to zwykła obłuda.

Afganistan to królestwo narkotyków. To była pokusa dla żołnierzy?

Każdy kandydat na żołnierza przechodzi komisję wojskową, a przed wyjazdem na misję jest bardzo dokładnie badany. Zapewniam: małe są szanse na podmienienie próbki moczu czy krwi. Mówiąc brutalnie, armia dba, by nie wysyłać na wojnę żołnierzy chorych. Choćby ze względów finansowych - to generuje koszty i powoduje komplikacje. Żołnierze są sprawdzani naprawdę skrupulatnie, bo nikt nie chce brać odpowiedzialności za ich zdrowotne problemy lub zgon, np. z powodu niewykrytej przed wyjazdem choroby serca. Narkoman nie jest w stanie przejść tych wszystkich badań i trafić do wojska. Inna sprawa, że żołnierze to specyficzna grupa, narkotyki w armii - przynajmniej gdy ja w niej służyłem - były rzadkością i wręcz negatywnie odbierało je środowisko. Za czasów Wojskowych Służb Informacyjnych każdy kandydat na wyjazd był przez służbę dodatkowo "sprawdzany" na tę okoliczność. Mam nadzieję, że jest tak do tej pory.



Przed wyjazdem na misję każdy kandydat na żołnierza jest bardzo dokładnie badany (mat. prasowe)

Podczas akcji przechwytywaliście narkotyki, a potem je niszczyliście. I to kolosalne ilości, o olbrzymiej wartości. Jak się pali w ognisku milion dolarów?

Ciężko, ze łzami w oczach.

Oczywiście żartuję. Dla mnie przechwycenie tego towaru było sukcesem operacyjnym. Wartość narkotyków to kwestia drugorzędna. Nie czułem więc tego miliona dolarów.

Jak można się przygotować do służby w takim piekle, jakim był Afganistan, na dwutygodniowym kursie, który mieli przechodzić żołnierze Służby Kontrwywiadu Wojskowego, następczyni WSI?

W dwa tygodnie nie można tego zrobić, kurs na kelnera trwa dłużej, ale na pewno jest możliwe przygotowanie ogólnych procedur, pozyskanie tłumaczy, zapoznanie kadry z sytuacją geopolityczną i kulturową danego rejonu działań oraz odpowiednie wyszkolenie bojowe żołnierzy. W mojej ocenie minimalny okres przygotowania to około półtora roku, ale tak naprawdę do wojny nigdy nie da się przygotować w stu procentach. Afganistan jest tego przykładem. To kraj nieobliczalny i diametralnie różny od państw Zachodu.

Pan zaczynał służbę w WSI, ale potem szyld się zmienił i znalazł się pan w SKW. Czy gdyby nie zmiana zarządzona przez Antoniego Macierewicza i zlikwidowanie owianej złą sławą służby, wasza misja w Afganistanie wyglądałaby inaczej?

Na pewno byłby mniejszy problem z rezerwami kadrowymi. Zasób kadry z doświadczeniem wojskowym i misyjnym w WSI był o niebo większy. To na pewno miałoby wpływ na skład komórek S2X [specjalne komórki powołane w ramach misji w Afganistanie, składające się z oficerów SKW oraz żołnierzy zajmujących się rozpoznaniem - przyp. aut.] w Afganistanie oraz wyszkolenie, wiedzę i doświadczenie ich członków. Ale jak by wyglądała misja? Nie jestem w stanie odpowiedzieć na to pytanie. To już by były czyste dywagacje.

Jakie było pana główne zadanie założone przed wyjazdem do Afganistanu i jak ono się miało do tego, co pan robił na miejscu?

Zadanie było jasne od samego początku: uzyskiwać informacje mogące mieć wpływ na bezpieczeństwo polskich żołnierzy w bazie i na patrolach. Myślę, że tyle czytelnikowi wystarczy.



Afganistan to kraj nieobliczalny i diametralnie różny od państw Zachodu (mat. prasowe)

Szybko okazało się, że oprócz zbierania informacji musi pan chwycić za broń i zacząć strzelać do talibów. Był pan na to gotowy przed misją?

Byłem żołnierzem szkolonym do takich działań, więc nie czułem się zaskoczony. Miałem świadomość, że w tym rejonie w każdej chwili może dojść do kontaktu ogniowego. To jest wpisane w działania oficera wykonującego zadania z wywiadu taktycznego.

W pewnym momencie talibowie wyznaczyli za pana głowę nagrodę. Ile była dla nich warta?

Cena balansowała między 80 a 120 tysiącami dolarów. Powiedział mi o tym jeden z afgańskich oficerów, potwierdzały inne źródła. Talibowie wiedzą, kogo w pierwszej kolejności należy likwidować, by przeciwnik odczuł to najmocniej. Ich komendantami nie są pasterze, tylko bezwzględni ludzie, którzy stali się dowódcami, bo byli wystarczająco brutalni i inteligentni. To, że nie pokończyli szkół, nie znaczy, że nie znają się na walce. W końcu wojna trwa u nich od lat.

Wy też musieliście stosować niekonwencjonalne metody, na przykład żeby przywitać się z kimś i przy okazji wybadać, czy ten ktoś ma na sobie pas szahida, ale nie obrazić go swoimi podejrzeniami?

Jeśli ktoś ma na sobie pas szahida, to to nasze powitanie będzie ostatnim. A serio - takiej wiedzy nie otrzymałem na kursach, sam ją zdobywałem w trakcie misji. Tam zauważyłem na przykład, że afgańscy dowódcy ruszali do walki bez kamizelek i hełmów. Powód był taki, że ich ludzie musieli widzieć, że się nie boją. Na jednym z pierwszych spotkań z tubylcami gospodarz bezpośrednio zwrócił mi uwagę, że jeśli w jego domu nie czuję się bezpieczny, to nie mamy o czym rozmawiać. Szybko zdjąłem kamizelkę kuloodporną. W tamtych regionach bardzo ważna jest odwaga osobista. Afgańczycy często uważali nas za tchórzy, którzy chowają się za procedurami i gadżetami.

Ale niektórzy szli na współpracę z wami. Czy nie jest tak, że najskuteczniejszą - jeśli nie jedyną - motywacją dla Afgańczyków była zemsta na talibach, którzy zamordowali im kogoś z bliskich?

To bardziej skomplikowane. Trzeba pamiętać, że większość Afgańczyków nie popiera talibów. Ich współpraca z nami ma naprawdę bardzo różne podłoże. Jedni chcą się zemścić, drudzy - osiągnąć korzyści materialne bądź awansować w hierarchii wojskowej, policyjnej albo urzędowej. Są też i tacy, którzy robią to dla dobra kraju. Afgańczycy po prostu nie chcą państwa pod rządami talibów. Marzą o tym, by ich dzieci żyły w normalnym kraju, gdzie nikt nikogo nie zabija za wiarę i poglądy polityczne. Nie chcą się zastanawiać przed każdym wyjściem z domu, choćby po chleb, czy wrócą, czy przypadkiem nie staną się śmiertelną ofiarą potyczki rebeliantów z wojskiem bądź nie zginą na minie pułapce.



Talibowie wiedzą, kogo w pierwszej kolejności należy likwidować, by przeciwnik odczuł to najmocniej (mat. prasowe)

Ilu agentów zapłaciło życiem za rozmowy z wami?

Za mojej bytności policjant o pseudonimie "Bułeczka" otarł się o śmierć w zamachu, chociaż wydaje mi się, że bardziej z racji pracy dla afgańskiej policji niż kontaktu z nami. Półtora roku po misji, będąc już w kraju, dowiedziałem się, że współpracownik o pseudonimie "Juzek" został zabity przez talibów. Po "Bosmanie" ślad zaginął po tym, jak wyjechał do Pakistanu. "Stalowy" też wyjechał z Afganistanu. O reszcie nie mam informacji.

Kiedy czytałem pańską książkę*, miałem taki dysonans: z jednej strony opisuje pan, jak prymitywny był wasz przeciwnik - żył w ziemiankach, nie potrafił zorganizować się nawet w proste struktury - a mimo to budził paniczny strach i powodował, że nie prowadziliście tam właściwie żadnych działań poza próbą przetrwania kolejnych dni. Jak to tłumaczyć?

Talibowie mieli przewagę, duża część wywodziła się z terenu prowadzonych działań, co dawało im większe możliwości. Oni nie rotowali się co pół roku do Polski jak nasi żołnierze. I nie przesadzajmy może z tym zacofaniem. Owszem, mentalnie są w innym stuleciu, ale to nie ma nic wspólnego z organizacją i prowadzeniem działań zbrojnych. Kraj jest na pewno prymitywny, ale ludzie twardzi i inteligentni. Odporniejsi na przeciwności losu bardziej niż ludzie Zachodu. Tam, żeby przeżyć, trzeba dosłownie walczyć każdego dnia o byt. Nie ma czegoś takiego jak pomoc społeczna, która się zajmie nieprzystosowanym do życia Afgańczykiem. Trzeba pamiętać, że oni, mimo że słabo uzbrojeni i bez dostępu do najnowszych technik, doskonale sobie poradzili z Rosjanami, a oni nie byli delikatni. Wojna jest wpisana w życie Afgańczyków. To już praktycznie drugie pokolenie, które zostało wychowywane w stanie permanentnego konfliktu.

Nie można też powiedzieć, że nasi żołnierze nie działali i żyli w strachu, tego na pewno nigdzie nie napisałem. Nie siedzieliśmy w bunkrach, czekając na to, aż na nasze miejsce przyjadą kolejni. Gdyby tak było, nasze patrole nie wyjeżdżałyby z bazy każdego dnia. Nie walczylibyśmy z talibami w wioskach. A jedyne wspomnienia, jakie ja bym miał, to te ze schronu. Strach to uczucie ludzkie i każdy się boi, ale nie przypominam sobie sytuacji, by któryś z żołnierzy bał się panicznie. Panika uniemożliwia działanie, a my działaliśmy, i to czasami z efektem.

Pana największy sukces podczas misji?

Pozyskanie do współpracy taliba, który przekazywał istotne informacje, między innymi o ostrzałach bazy i terrorystach, oraz wygrana bitwa o Moqur [walki trwały trzy godziny, doszło do nich w 2010 roku - przyp. red.]. To było naprawdę ważne i miałem w tym swój drobny udział. Wtedy właśnie zadziałały elementy SIGINT-u [wywiadu elektronicznego - przyp. aut.] i siatki agentów, które w trakcie działań przekazywały informacje o przeciwniku, dzięki czemu nasze siły mogły skutecznie go eliminować. I odsunąć od Moquru. Przechwycenie tego miasta przez talibów zatamowałoby HWY1, główną drogę transportową Afganistanu, a to sprawiłoby, że wojska NATO zostałyby odcięte od zaopatrzenia w amunicję, paliwo i żywność.



Trzeba pamiętać, że większość Afgańczyków nie popiera talibów (mat. prasowe)

Waszymi oczami i uszami byli tłumacze. Skąd oni się brali? Jak ich sprawdzaliście? Dobrze rozumiem, że nawet Momo, z którym chyba najlepiej się panu pracowało, budził jednak pana podejrzenia?

Pozyskanie w Polsce odpowiednich tłumaczy, czyli takich, którzy spełnią warunki dopuszczenia do informacji niejawnych i będą chcieli jechać na misję, jest problemem. Trudno znaleźć w naszym kraju tylu ludzi ze znajomością języków paszto i dari, by zapewnić pełną obsadę w Afganistanie, dlatego w dużej mierze posiłkowaliśmy się ludźmi przydzielonymi przez ISAF (Międzynarodową Siłę Wsparcia Bezpieczeństwa - przyp. red.), który wykorzystywał miejscowych tłumaczy zatrudnianych przez prywatną amerykańską firmę.

Czy podejrzewałem tych tłumaczy o współpracę z talibami? Powiedzmy, że zawsze miałem z tyłu głowy, że taka sytuacja może nastąpić. Wystarczyło, by talibowie pozyskali informacje, z jakiej miejscowości pochodzi dany tłumacz i gdzie mieszka jego rodzina. Chyba nie muszę dalej tłumaczyć, jak terroryści mogli tę wiedzę wykorzystać.

Sprawdzanie ich to sprawa bardzo indywidualna, wymaga od oficera doświadczenia w pracy z ludźmi i obserwacji ich zachowania. Tego można się nauczyć tylko przy czynnościach operacyjnych. Ja standardowo zaczynałem współpracę od tego, że dawałem tłumaczowi do wykonania zadanie, które mogłem sprawdzić. Tyle dało się zrobić w krótkim czasie. Co do reszty - musiałem zaufać amerykańskiej firmie, która go pozyskała do pracy.

Dość dokładnie opisuje pan wielu mieszkańców Afganistanu, zamieszcza w książce ich zdjęcia. Rozumiem, że nie ma obawy o ich bezpieczeństwo? Czy to oznacza, że oni już nie żyją?

Na zdjęciach są tylko osoby, które albo już nie żyją, albo opuściły Afganistan. Zdjęcia do książki były dobierane pod tym kątem.

A po co robić zdjęcia ciał osób zabitych podczas wymiany ognia, które zresztą też zamieszcza pan w książce? Po co te ciała obszukiwać? Co można przy nich znaleźć?

Takie zdjęcie to informacja, którą można wykorzystać - często denat nie miał dokumentów i tylko poprzez zdjęcie była szansa identyfikacji tego, kim był i co tu robił. Trup nam się nie przedstawi, nie opowie nam swojej historii, dlaczego do nas strzelał i czego tu szukał. Nikt nie obszukiwał ciał dla przyjemności. Ale można przy nich znaleźć masę interesujących informacji. Przy jednym martwym talibie znaleźliśmy kiedyś kilkaset adresów i telefonów, to było bezcenne.

A wie pan, co najczęściej znajdowano podczas przeszukania u zatrzymanych? Prezerwatywy i środki na potencję. Na tym zapomnianym przez bogów zadupiu tubylcy i terroryści najczęściej w kieszeniach mieli viagrę i telefony komórkowe, czasem nawet dwa. Tak więc korporacje zachodnie tam już dawno dotarły i cywilizacja też, tylko nie taka, jaka powinna.



W niektórych regionach Afganistanu trzeba się liczyć, że w każdej chwili może dojść do kontaktu ogniowego (mat. prasowe)

W Afganistanie nie mieliście dronów czy śmigłowców. Gdybyście byli w nie wyposażeni, jak zmieniłby się obraz waszej służby?

Dzięki "śmigłom" i dronom może nie rządzilibyśmy w strefie, ale na pewno skuteczniej likwidowalibyśmy i zatrzymywalibyśmy terrorystów. Zmniejszyłaby się liczba zasadzek na patrole, a przeciwnik musiałby wycofać się w bardziej górzyste rejony, mocno ograniczając swoją aktywność.

Nie miał pan poczucia beznadziejności i absurdu waszej misji? W książce opisuje pan braki w ludziach, wyposażeniu, ciągle zmieniających się tłumaczy, brak środków...

Wojna z terroryzmem nie jest beznadziejna i absurdalna. Ja wiem, że dopóki trwa ona w Afganistanie, Polakom się wydaje, że to nie nasza piaskownica. Ale lot z Kabulu do Berlina trwa pięć godzin. W Berlinie przesiadka w pociąg do Warszawy. A tu już tylko wcisnąć przycisk na walizce, którą odebrałem ze schowka na Dworcu Centralnym, i potężny wybuch zabija kilkuset ludzi, paraliżuje stolicę Polski na kilkadziesiąt godzin i wzbudza panikę w blisko 38-milionowym narodzie. Dalej to absurd?

Pisze pan, że wojna w Afganistanie była źle prowadzona. A jak właściwie można by ją prowadzić, żeby efekt był lepszy?

W 2001 roku, w pierwszej fazie konfliktu, pokonanie talibów poszło NATO bardzo gładko.

Problem nastąpił później, gdy talibowie zmienili taktykę - zaczęli kreować sytuację Afganistanu jako kraju muzułmańskiego pod okupacją niewiernych. Nawoływali do walki. Przeoczyliśmy ten moment wojny informacyjnej.

Z perspektywy czasu wydaje się, że zasadniczym błędem Zachodu była chęć zbudowania w Afganistanie państwa na wzór zachodni. Tam nie ma miejsca na demokrację, skoro dalej obowiązuje kodeks Pasztunwali [zawiera m.in. zasadę "oko za oko, ząb za ząb" - morderstwo musi być ukarane śmiercią, przy czym odpowiedzialność za wykonanie wyroku spoczywa na rodzinie zamordowanego - przyp. aut.], a więzi plemienne są silniejsze niż utożsamianie się z państwem. Ten kraj to tygiel narodowości i plemion. Dopóki będzie istniał taki schemat funkcjonowania struktur społecznych i relacji międzyludzkich, nic tam się nie zmieni.

Nie czuję się na siłach, by rozwiązywać problem afgański, ale jeśli Zachód chciał tam zaprowadzić stabilizację, to w większym stopniu powinien zaangażować służby specjalne i jednostki specjalne, a główne siły stabilizacyjne powinny pochodzić z państw religijnie tożsamych, co mogłoby wybić argument walki religijnej z ręki terrorystów. Kolejna rzecz to walka z komórkami terroryzmu w państwach ościennych oraz odcięcie Afganistanu od zaopatrzenia w broń i bojowników, na co - jak uważam - nie postawiono odpowiedniego nacisku.



Książka 'Kontakt. Polskie specsłużby w Afganistanie' ukazała się nakładem Wydawnictwa Bellona (mat. prasowe)

Jaka jest szansa na przywrócenie jakiejkolwiek normalności w Afganistanie?

W mojej ocenie na dziś stabilizacja w tym kraju to życzenie bez szans na spełnienie. Tym bardziej że wiele państw nie jest zainteresowanych zaprowadzeniem porządku w tym rejonie. Nie można też zapomnieć o afgańskim narkobiznesie, chyba największym na świecie, który jest jednym z najważniejszych motorów napędzających tę wojnę i światowy terroryzm. W produkcję i handel narkotykami jest zamieszana duża część Afgańczyków - żyją z tego tak jak polski rolnik z uprawy ziemniaków.

Dlaczego pan odszedł z SKW i z wojska? Misja w Afganistanie miała na to wpływ?

Było wiele powodów, o których teraz za wcześnie mówić.

Co dziś pan robi?

Jestem wspólnikiem w dobrze prosperującej firmie doradczo-szkoleniowej. Mamy w ofercie wiele kursów specjalistycznych dotyczących wykorzystania technik operacyjnych służb specjalnych w biznesie. Mamy też szkolenia strzeleckie. Kończymy pracę nad programem szkolenia dla przyszłych dziennikarzy o metodach pracy ze źródłami. Staram się więc wykorzystać umiejętności nabyte w wojsku na rynku cywilnym. I powiem, że nawet jestem zaskoczony nawałem chętnych na moje usługi.

*Książkę "Kontakt. Polskie specsłużby w Afganistanie" możecie kupić w Publio.pl >>>

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś do końca nasz artykuł. Jeżeli Ci się podobał, to wypróbuj nasz nowy newsletter z najciekawszymi i najlepszymi tekstami portalu.

KLIKNIJ, BY ZAPISAĆ SIĘ NA NEWSLETTER >>>

Szymon Jadczak. Reporter Superwizjera TVN (nominowany w 2017 r. do Grand Press w kategorii dziennikarstwo śledcze), wcześniej był producentem w TVN Turbo i reporterem Uwagi! w TVN (w tym czasie dostał m.in. Grand Pressa, nagrodę w konkursie NBP im. W. Grabskiego oraz nagrodę Dziennikarza Małopolski). Pracował też w "Gazecie Wyborczej" oraz Interii. Pisywał do miesięcznika "Lampa". Zajmował się aferami, służbami, ale i kulturą. Autor haseł poświęconych hiphopowi w "Tekstyliach bis. Słowniku młodej kultury". Pochodzi z Radomia i jest z tego dumny. Można go znaleźć na Twitterze: @SzJadczak.