Migranten die hopen op een zonnige toekomst voor hun kinderen, kunnen Nederland maar beter mijden. Dat hun nageslacht het beter zal krijgen dan zijzelf en hun ouders is vaak het motief voor mensen die alle schepen achter zich verbranden. In Nederland is het moeilijk om dat toekomstvisioen te verwezenlijken. Ik heb het nu niet over vreemdelingenhaat en dom nationalisme, want die vind je in vrijwel alle westerse landen, maar over kansen.

De kans dat je in Nederland, na één, twee of drie generaties met dezelfde inspanning hetzelfde bereikt als Nederlanders met dezelfde capaciteiten, is niet groot. Dat blijkt uit een onderzoek dat de OESO deed in 35 landen: The Resilience of Students with an Immigrant Background. Nederland presteert matig. Hier blijf je generaties lang een allochtoon, iemand met een rare naam, die vanzelfsprekend lager wordt aangeslagen. Gemiddeld dan – schitterende uitzonderingen heb je overal. In Canada, Nieuw-Zeeland, Zweden en zelfs het Verenigd Koninkrijk zijn migrantenkinderen kansrijker.

Alarmerend nieuws, maar ik las er weinig over. In het egalitaire Nederland is de ene groep dus een beetje gelijker dan de andere. Dat is oneerlijk, en slecht voor het land: we laten talent liggen.

Migranten komen in vrijwel alle onderzochte landen vaker uit armere gezinnen. Maar ook migrantenkinderen uit rijke gezinnen doen het bij ons slechter dan Nederlandse leeftijdsgenootjes. Dat heeft alles met de selectie te maken: migrantenkinderen krijgen vaker een lager schooladvies dan Nederlandse kinderen, ook al behalen ze dezelfde cito-score. Eenmaal te laag ingeschat kun je in Nederland moeilijk opklimmen. Ons onderwijs is geen springplank, maar een keihard plafond om tegenaan te beuken.

Nederlandse migrantenkinderen voelen zich wel thuis op school. Fijn hoor, maar dat komt waarschijnlijk doordat kinderen bij ons meestal gezellig met leerlingen uit de eigen etnische en sociale groep op school zitten. Misschien dat daarom Nederland het enige land is waar migrantenkinderen een slechter beeld hebben van de economie dan autochtone kinderen; ze zien in hun wijken veel werkeloosheid.

Gelijke kansen, die vinden alle ministers en onderwijsbestuurders in Nederland reuze belangrijk. In de praktijk blijkt daar niks van. Het vorige kabinet nam drie beslissingen die de kansenongelijkheid hebben vergroot: het afschaffen van de basisbeurs (een cadeautje aan de overheid, die het vrijkomende geld vervolgens níét aantoonbaar besteedde aan het verbeteren van het hoger onderwijs), het schooladvies in handen van de leerkracht geven (een knieval voor het basisonderwijs) en de groei van de categoriale VO-scholen (wat de schoolbesturen graag willen).

Twee jaar achter elkaar waarschuwde de Onderwijsinspectie dat de kloof tussen kinderen van hoog- en laagopgeleide ouders – dus ook die tussen kinderen van autochtonen en migranten – was gegroeid. Toenmalig staatssecretaris Sander Dekker beweerde nog glashard ‘dat Nederland het in vergelijking met andere landen ongelooflijk goed doet op dit vlak’. Wat evidente onzin was: in 2016 kreeg Nederland een berisping van de OESO: ons selectiesysteem, waarbij objectieve criteria voor doorverwijzing ontbreken en doorstroming wordt bemoeilijkt, is onrechtvaardig .

En nu dus weer een venijnige tik met het liniaaltje van de OESO. Trekken onze onderwijsministers zich er iets van aan?

In februari zei minister Van Engelshoven in een debat dat kansenongelijkheid ‘er altijd is geweest en altijd zal blijven’ – een achteloze opmerking die wijst op bedroevend weinig ambitie. Net als haar sociaaldemocratische voorgangster verweet ze ouders dat hun kinderen zonodig ‘hogerop’ moesten. Een minister van ‘onderwijspartij D66’ zou toch moeten begrijpen dat onderwijs daarvoor dient: om je lot te verbeteren. Kijk eens naar landen die het beter doen, en zet dan een tandje bij.