Demonstranten Tegen Gemeente (DTG) demonstreert in Enschede tegen het asielbeleid van de gemeente. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Een groep lezers is het zat dat 'haatzaaiers' voortdurend een podium krijgen. Maandag was het weer raak met de reportage 'Tokkie Power' is de geuzennaam, over de beweging Demonstranten tegen Gemeente (DTG) die in Enschede protesteerde tegen de komst van een azc. 'Die Tokkie-jongens zullen wel weer gesmuld hebben vanmorgen: wat een aandacht!', mailde een lezer.



Het gemor over aandacht voor anti-azc-protesten neemt gestaag toe onder bepaalde gelederen van Volkskrantlezers. Oproerkraaiers krijgen volgens hen onevenredig veel aandacht, terwijl 'saamhorigheid consequent wordt genegeerd'. Treffend was de reactie van een briefschrijver op een kaart met 'verzetshaarden' tegen azc's in de krant van 25 januari. 'En dan graag morgen een kaart met 'vrijwilligershaarden' - de plekken waar duizenden Nederlanders zich inzetten voor de opvang van vluchtelingen.'

Een exacte afspiegeling van de werkelijkheid zal een dagblad nooit zijn. Het is geen sociologische of historische studie waarin maatschappelijke verhoudingen veelzijdig worden belicht. De krant focust op conflicten, misstanden en nieuwe ontwikkelingen - dat is een aloude journalistieke wetmatigheid. Toen vrijwilligers zich massaal meldden om vluchtelingen te helpen, stond de krant er vol van. Maar wat goed gaat en hetzelfde blijft, verliest al dan niet terecht zijn nieuwswaarde.



Me dunkt dat het azc-verzet de afgelopen maanden maatschappelijk relevant is gebleken. Er werd een noodopvang voor asielzoekers bestormd, onruststokers verstoorden in verschillende gemeenten het democratisch proces, raadsleden worden bedreigd, spreekkoren worden grimmiger ('Ausländer Raus', 'daar moet een piemel in'), er bungelden varkenskadavers in bomen.



Toch mag het iets meer in proportie. Eind vorig jaar bracht de krant een uitgebreid verhaal over Amersfoort, waar asielzoekers geruisloos worden opgevangen. Maar de laatste tijd zou de krantenlezer kunnen vergeten dat er ook gemeenten zijn waar de azc-discussie normaal verloopt en dat er nog steeds rijen vrijwilligers klaarstaan. Nou behoeft de zwijgende meerderheid niet evenveel aandacht, hij hoort wel thuis in de berichtgeving om het juiste perspectief te bieden. Dat is niet politiek, maar journalistiek correct.



De kaart met 'verzetshaarden' was een uitgelezen kans om context te bieden. Waarom niet een kaart ernaast met plaatsen waar het niet uit de hand liep? Het NOS Journaal deed dat enkele dagen later wel: in zeven gemeenten was het hommeles geweest, in 41 bleef het rustig.



Het helpt ook als de berichtgeving zelf zo gedetailleerd mogelijk is, zodat duidelijk wordt hoe groot en serieus een beweging is. Neem de reportage van maandag over DTG. Daar wordt 'Martijn', een van de 'voormannen' van DTG, geciteerd 'zonder achternaam' (het artikel vermeldt geen reden). Hij staat wel op de foto. Vreemd, vindt een lezer. Even googelen en niet alleen Martijns achternaam duikt op, maar ook zijn betrokkenheid bij de Nederlandse Volksunie (NVU), een neonazistische partij. Inderdaad circuleren op internet verscheidene foto's van deze Martijn met NVU-logo, geflankeerd door andere extreem-rechtse kopstukken.

In een kader bij de reportage wordt wel gesteld dat 'sleutelfiguren in DTG' nauwe banden hebben met de NVU, op gezag van Kafka, een anti-fascistische onderzoeksgroep die extreem-rechts op de huid zit. Martijn wordt niet genoemd, wel dat DTG die banden ontkent.



De verslaggever wist van Martijns eerdere activiteiten voor de NVU (hij kon niet verifiëren of hij nog actief lid was), maar had hem na een interview tijdens de demonstratie beloofd zijn achternaam niet op te schrijven. 'Dat hadden ze onderling zo afgesproken: ze wilden spreken namens DTG.' Achteraf was die belofte niet handig. De journalist kon zijn afspraak natuurlijk niet schenden, maar vond ook dat hij Martijn zonder achternaam niet aan de NVU kon linken. Begrijpelijk, maar de nieuwsgierige lezer denkt dat informatie wordt achtergehouden.



Op Twitter trof de verslaggever een verwijt uit andere hoek. Door extreem-rechts te noemen, zou hij bezorgde burgers 'demoniseren'.



De krant kan zulke bezwaren voor zijn door zo'n groep precies te ontleden en te duiden. 'Er zijn veel lokale initiatieven van bezorgde burgers, maar daartoe kan DTG niet worden gerekend', vertelt Sarah de Lange, politicologe van de Universiteit van Amsterdam, die het azc-verzet op de voet volgt. DTG wordt inderdaad aangevoerd door sleutelfiguren van de NVU. 'Kafka is goed geïnformeerd, maar er zijn ook neutrale instanties en wetenschappers die deze groepen kunnen verklaren. Ik zou DTG extreem-rechts noemen.'

Die achtergrond is relevant. De NVU schuwt geen geweld. Afgelopen week werd op een DTG-Facebookpagina opgeroepen tot geweld op een demonstratie vandaag in Ede. Intussen duiken verscheidene NVU-figuren met een gematigd verhaal op in de media. Ze zeggen afstand te nemen van extreem-rechtse symboliek en geweld. 'Dat is strategisch in hun belang en daar gaat het mis in de media', zegt De Lange. 'Er wordt weinig kritisch doorgevraagd.'

Hetzelfde geldt voor de voorman van Pegida in Nederland. Hij werd drie keer in de krant opgevoerd - twee keer met zijn pseudoniem, een keer met zijn achternaam - maar zonder informatie over zijn achtergrond (hij verkoopt wapens vanuit Duitsland en heeft contact met extreem-rechtse figuren).



De redactie heeft een aantal onlusten gereconstrueerd en 'daders' in kaart gebracht. Veel stukken over anti-azc-demonstraties zijn evenwel door verschillende journalisten geschreven, waardoor verbanden sneller over het hoofd worden gezien. Het zou goed zijn als een vaste verslaggever het azc-verzet volgt en onderzoekt. Die kan het kaf van het koren scheiden: gaat het om bezorgde burgers, lokale inwoners die ontsporen, radicaal rechts of extreem-rechts? Het voorkomt dat bezorgde burgers over een kam worden geschoren met neonazi's en dat extreem-rechts zijn aspiraties verdoezelt (hoewel extreem-rechtse individuen natuurlijk ook bezorgde burgers kunnen zijn en bezorgde burgers extreem-rechtse sympathieën kunnen hebben). In elk geval kan beter worden beoordeeld welke verzetsgroep aandacht verdient.



En misschien is het ook interessant weer eens in te zoomen op een 'vrijwilligershaard'. Een lezer uit Leeuwarden wijst op een Meet & Eat in haar woonplaats vandaag. 'Rond de 220 vluchtelingen eten bij gastgezinnen thuis', mailt ze. De nieuwswaarde? 'We werken gezamenlijk aan een nieuwe toekomst.'