Ton Nabben is criminoloog en verbonden aan het Bonger Instituut aan de Universiteit van Amsterdam.

Het rapport van de Nederlandse Politieacademie ‘waar een klein land groot in kan zijn’, over de synthetische drugsmarkt in de afgelopen vijftig jaar, sloeg vorige week in als een bom. Politieonderzoekers berekenden dat criminelen in Brabant en Limburg alleen al in 2017 voor bijna 20 miljard euro aan mdma (xtc) en amfetamine op de markt hebben gebracht. Daarmee zouden ze zelfs concurreren met de jaaromzetten van Philips en Albert Heijn.

Dat is zwaar overdreven. Al was het alleen maar omdat zij met hun schatting van hoeveel xtc en amfetamine er in Nederland geconsumeerd wordt volledig de plank misslaan.

Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) riep al eerder schande over het Nederlandse aandeel in de internationale drugshandel en zal zich door dit alarmerende rapport gesterkt voelen om de ‘hele criminele economie’ met wortel en tak uit te roeien. Na bijna een eeuw Opiumwet, stijgend drugsgebruik en de globalisering van drugsmarkten zal dat nog een hele kluif worden.

Precies dertig jaar na het verbod op xtc (bezit, productie en handel) schetst het rapport een indringend beeld van de lucratieve illegale miljardenbusiness. Hechte familienetwerken leveren al sinds de jaren zeventig synthetische drugs van topkwaliteit. De onderzoekers geven een fraaie inkijk in de duistere wereld van chemici, boekhouders, bankiers, katvangers, locatiefaciliteerders, ketelbouwers, tabletteerders, transporteurs en afvaldumpers, wier activiteiten in een ‘georganiseerde anarchie’ nauw met elkaar zijn verknoopt. Hun tentakels reiken tot ver over de grenzen, van Australië tot de Verenigde Staten.

Nederlandse xtc-gebruikers zouden op jaarbasis gemiddeld ongeveer 500 pillen hebben geslikt, zeg: elke week tien stuks.

De onderzoekers laten er geen misverstand over bestaan: Nederland is wereldspeler en staat aan de top van de synthetische drugsmarkt. Je vraagt je af wie dan de nummers twee en drie in de wereld zijn.

De kern van het rapport is zonder twijfel het deel waarin de wereldwijde omzet van 18,9 miljard wordt berekend door het inventariseren (een monnikenwerk volgens de onderzoekers) van alle beschikbare informatie uit opsporingsonderzoeken inclusief de inspanningen van de FIOD, douane en politiediensten van in beslag genomen partijen drugs en grondstoffen voor drugsbereiding in ontmantelde opslag- en productielocaties, bestemd voor binnen- en buitenland. Op basis van in beslag genomen grondstoffen (de chemicaliën BMK en PMK) wordt de totale productie van amfetamine en xtc geschat in Nederland. Ze zeggen zelf steeds de voorzichtigste schatting te nemen.

Daaruit blijkt dat Nederlandse criminelen in het afgelopen jaar 614 miljoen gram (614 ton) amfetamine produceerden en 972 miljoen xtc- pillen. De onderzoekers schatten dat hiervan 20 procent in Nederland werd geconsumeerd. Dat komt neer op zo’n 123 duizend kilo amfetamine en 194 miljoen xtc-pillen in één jaar. Zulke enorme hoeveelheden zetten ons aan het denken. Want hoe realistisch zijn deze cijfers?

Volgens de officiële schattingen zijn er in Nederland 180.000 personen van 18 jaar en ouder die in het afgelopen jaar amfetamine hebben gebruikt. Met de cijfers uit het rapport zouden zij op jaarbasis gemiddeld elke dag bijna twee gram speed hebben gebruikt. Daarnaast zijn er ongeveer 390.000 volwassen Nederlanders die in het afgelopen jaar xtc hebben genomen. Met de cijfers van het rapport zouden zij op jaarbasis gemiddeld ongeveer 500 pillen hebben geslikt, zeg: elke week tien stuks.

Op basis van onderzoek onder gebruikers lijkt een gemiddelde van tien pillen per jaar dichter bij de werkelijkheid. Misschien zijn er meer amfetamine- en xtc-gebruikers dan officieel worden geschat. Maar dan nog. Op grond van de in het rapport genoemde hoeveelheden in Nederland geconsumeerde drugs zou omgerekend elke Nederlander, van baby tot hoogbejaarde, in één jaar zeven gram amfetamine hebben moeten snuiven én elf xtc-pillen hebben moeten slikken. Dat kan niet kloppen. Hier is eerder sprake van een ernstige overschatting van de productie en consumptie van synthetische drugs in Nederland.

Lees ook het commentaar van NRC: Het ‘oprollen’ van de xtc-sector zal zo makkelijk niet gaan

Daarmee komt automatisch ook het door de politie berekende bedrag van bijna 20 miljard in een heel ander daglicht te staan. Het is lovenswaardig dat politieonderzoekers betrouwbare schattingen proberen te maken om zo de criminele opbrengsten in kaart te brengen, maar of het doel alle middelen heiligt in de hoop op een hoger politiebudget?

Vanuit sociaal-wetenschappelijk en epidemiologisch oogpunt moet daarom worden geconcludeerd dat het illegale miljardenbedrag op drijfzand is gebaseerd.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 4 september 2018