Isabel en Ibrahim Beeld Erik Smits

Isabel & Ibrahim

Student Isabel (22) ontmoette Ibrahim (25, niet hun echte namen) in februari toen ze met vriendinnen in een café stond. Na een eerste date nodigde Ibrahim haar bij hem thuis uit. 'Toen ben ik meteen vier dagen gebleven. We hadden zoveel lol, ik ben gek op hem. Hij is grappig en zorgzaam.'



Ibrahim vindt het fijn dat ze dezelfde mentaliteit delen als het gaat om relaties. 'Isabel is jaloers als ik met een ander meisje praat. Dan zegt ze: waarom moet je dat nou doen?



Andersom vind ik het ook niet fijn als zij te veel met andere jongens zou omgaan.'



Ibrahim werkte in de Syrische hoofdstad Damascus als ict'er. In 2013 vluchtte hij naar Nederland met zijn vader, stiefmoeder, een broer en twee zusjes. 'Mijn familie is modern. We zijn islamitisch, maar niet streng. Toen ik vertelde aan mijn vader dat ik verliefd was op een Nederlandse vrouw, zei hij: prima, geen probleem.'



Toch traden ze al vier weken na hun kennismaking islamitisch in het huwelijk. 'Mijn vader raadde dat aan. Vooral om geen problemen te krijgen met andere Syriërs', zegt Ibrahim. 'Veel Syriërs accepteren het niet als je zonder te trouwen omgaat met een meisje. Nu kunnen we gewoon foto's van ons samen op Instagram zetten.' Isabel stemde in met het islamitisch huwelijk, al is ze zelf niet gelovig. 'Ik heb het niet voor mezelf gedaan, maar voor de mensen in zijn omgeving.'

Alleen Ibrahims vader en een vriend van hem waren aanwezig. Isabels ouders weten nog niet dat hun dochter is getrouwd, ze denkt dat ze het misschien niet begrijpen. 'Ze weten wel van de relatie, hoor. Mijn moeder had er geen problemen mee. Mijn vader stelde in het begin wel vragen: hoe gelovig is hij? Ben je dan straks nog wel onafhankelijk?'



Ibrahim snapt dat wel. 'Dat zou ik ook hebben als het mijn dochter was. Ik vind het goed dat haar vader controleert met wie ze omgaat en wil weten waar ze is, zo gaat dat in onze cultuur ook.'



Soms laat hij Isabel foto's zien van zijn leven in Syrië. 'Daar had ik alles: een baan, een huis, auto's voor de deur. Ik vind het moeilijk dat ik in Nederland weer bij nul moet beginnen.'



Omdat zijn diploma hier niet wordt erkend, begint Ibrahim na de zomer opnieuw met een ict-studie. Het stel wil dan gaan samenwonen. 'Misschien dat we dan nog wel meer tegen culturele verschillen aanlopen', zegt Isabel. Tot nu toe was de enige confrontatie die keer dat zij moe thuiskwam uit haar werk en eigenlijk even tijd voor zichzelf wilde, terwijl zijn familie zou langskomen. 'Toen ik vroeg of we het niet konden afzeggen, was hij geschokt.' Ibrahim: 'Ik kan toch niet zeggen dat ze niet welkom zijn in mijn huis? Dat doe je niet in de Syrische cultuur.'

Anwar en Julie Beeld Erik Smits

Anwar & Julie

Anwar Manlasadoon (26) en Julie Droeghaag (21) leerden elkaar ruim een jaar geleden kennen in Arnhem, waar Julie aan de kunstacademie studeerde en Anwar na zijn verblijf in een asielzoekerscentrum een woning kreeg toegewezen.



Julie doet nu de lerarenopleiding Nederlands in Sittard. Ze zien elkaar vooral in de weekenden. Samenwonen komt geregeld ter sprake, want Julie overweegt haar opleiding in Nijmegen te vervolgen om dichter bij Anwar te zijn.



Dat samenwonen is voor Anwar, een liberaal moslim die in Aleppo rechten studeerde, niet zo vanzelfsprekend: zijn geloof staat niet toe dat ongehuwden bij elkaar intrekken. Maar, zegt hij: 'Ik woon niet in Saoedi-Arabië. Ik moet de gewoonten hier accepteren. Tegen God en mijn ouders zal ik zeggen dat ik ooit met haar ga trouwen.'



De niet-gelovige Julie vindt de moslimachtergrond van haar vriend geen probleem. Ze zijn het erover eens dat hun toekomstige kinderen zelf mogen kiezen of en welk geloof ze aanhangen. 'Ik wil niet dat mijn dochter verplicht met een hoofddoek moet rondlopen', zegt Julie.

De verschillen tussen de twee zijn vooral cultureel bepaald. Waar Julie gewend is onenigheden in directe bewoordingen uit te spreken, draait Anwar er vanuit schaamte nog wel eens omheen. 'Soms vat ik daardoor iets totaal verkeerd op', zegt Julie. 'Zo had Anwar Tinder op zijn telefoon geïnstalleerd om vrienden te maken. Ik zei: dat is niet voor vrienden, verwijder die app nou maar. Vervolgens zei hij dat hij dat had gedaan, maar twee weken later zag ik de app alsnog op zijn telefoon. Hij was vergeten 'm van zijn telefoon te halen. In plaats van dat gewoon te zeggen, beweerde hij dat ik hem nooit heb gevraagd die app te verwijderen. Door er zo omheen te draaien, maak ik het in mijn hoofd groter dan het is.'



Anwar: 'Ik leer steeds meer om direct te zijn.'



Julie vindt Anwar galanter dan de gemiddelde Nederlandse man. 'Syriërs plaatsen de vrouw op een voetstuk. Anwar wil voor mij zorgen. Soms te veel, dat vind ik benauwend.'



Voor Anwar geldt dat hij onvoorwaardelijk voor Julie kiest, zeker als ze getrouwd zijn. Op zijn integratiecursus heeft hij geleerd dat je in Nederland huwelijkse voorwaarden kunt vastleggen. Onbegrijpelijk, vindt hij. 'Als je trouwt, dan doe je dat samen. Niet van: jij koopt de badkamer, ik de keuken. Ik vroeg Julie of ze bij me blijft als ik timmerman word. Ze zei gelukkig ja. Ik wil niet dat ze met mij trouwt om rijk te worden.'

Waleed en Susan Beeld Erik Smits

Waleed & Susan

Het stel ontmoette elkaar voor de oorlog in Syrië, in de zomer van 2010, toen Susan van den Hoek (31) na haar studie psychologie een paar maanden Arabisch studeerde bij het Nederlands Instituut in Damascus, waar de Koerdische Syriër Waleed Shekho (36) werkte. 'Ik vond haar bijzonder', zegt Waleed, inmiddels coach van professionele boksers. 'We hadden dezelfde interesses, zij is psycholoog en ik als coach ben ook altijd bezig met hoe het mentaal werkt bij de sporter.'



Susan: 'Ik weet nog dat we ergens zaten te eten en dat hij zei: 'Als ik met een vrouw ga, dan is dat niet zomaar. Als ik mijn droomvrouw heb gevonden, blijf ik bij haar.' Ik dacht: bedoel je dit nou in het algemeen of heb je het over mij?'



Het bleek over haar te gaan. Ze trouwden enkele maanden later, terwijl Susans familie Waleed nog niet eens had ontmoet.



In het voorjaar van 2011, toen de oorlog in Syrië uitbrak, kwam Waleed op een studievisum naar Nederland. Het stel woont nu in Rijswijk. Waleed koos ervoor alleen met Nederlanders om te gaan en geen contact te zoeken met de Syrische gemeenschap. 'De eerste twee jaar dat ik hier was, heb ik veel het nieuws gevolgd. Ik kon vaak nachten niet slapen. Eind 2012 heb ik daarom op Facebook al mijn Syrische vrienden geblokkeerd. Ik kon het niet meer aan. Ik heb zoveel beelden gezien van dode mensen, ook mensen die ik kende. Het was te veel. Ik wil mij op mijn toekomst hier richten.'

Dat is niet altijd gemakkelijk, soms begrijpt hij Nederlanders niet helemaal. Susan: 'We gingen in het begin een keer een dagje uit. Hij werd boos toen ik begon te rennen om de trein te halen. Hij zei: we zijn amper weg en je loopt al te stressen, waarom? Voor Nederlanders is het normaal om voortdurend te haasten.'



Ook het sociale leven verschilt erg van wat Waleed in Syrië gewend was. 'Wat Nederlanders een verjaardagsfeest noemen bijvoorbeeld, noem ik voor de grap altijd een bijeenkomst. Een feest voor mij is muziek, dansen, eten. Hier gaan mensen zitten en praten over hun werk.'



In Syrië begon het echte leven pas na het werk, zegt Waleed. 'Dan ga je samen met je vrienden eten en blijf je tot laat op, ook als je de volgende dag vroeg op moet. Hier zitten mensen veel meer alleen in hun huis.'



Susan: 'Ik heb daar zelf vaker behoefte aan, dan wil ik even op mezelf zijn.'

Die verschillen leidden in het begin van hun relatie soms tot onbegrip, maar inmiddels hebben ze een balans gevonden. Susan: 'Ik snap nu beter dat hij juist energie krijgt van veel mensen om zich heen.'



Vorig jaar werd hun zoontje Ivan (1) geboren. Susan vindt het soms jammer dat haar zoon in de toekomst waarschijnlijk weinig meekrijgt van zijn Koerdische roots, omdat haar man de contacten met die kring afhoudt. 'Ik zou het een verrijking vinden als hij daar wat van mee zou pikken.'

Sociale interactie met de autochtone bevolking

Anwar liep zijn vriendin Julie vorig jaar tegen het lijf terwijl ze beiden als vrijwilliger iemand in een rolstoel voortduwden tijdens een wandelvierdaagse in Arnhem. 'Ik liep nog geen tien meter en was al drie keer van achteren aangereden', zegt Julie. 'De derde keer was een stuk hiel ontveld. Ik draaide me wat geërgerd om en toen zag ik Anwar voor het eerst, hij duwde de rolstoel achter mij. Ik dacht meteen: wauw!



'Sinds een jaar zijn ze samen, de Syrische vluchteling Anwar Manlasadoon (26) en de Nederlandse student Julie Droeghaag (21). Ze vormen een voorbeeld van een gemengde liefde, ontstaan sinds zomer van 2015 een grote groep voornamelijk Syrische vluchtelingen, de meesten jong en vrijgezel, Nederland bereikte. De nieuwkomers hebben inmiddels een verblijfsvergunning, een huurhuis en leren Nederlands. En voor sommigen gaat hun nieuwe start gepaard met een nieuwe liefde, met een Nederlandse.



In wetenschappelijke onderzoeken wordt de mate van integratie van een etnische groep vaak afgemeten aan de mate van sociale interactie met de autochtone bevolking. Hoeveel contacten met Nederlanders heb je? Hoeveel Nederlandse vrienden heb je? Een liefdesrelatie met een autochtoon geldt als ultiem teken van integratie.



'Dat is zo omdat we weten dat mensen graag een partner kiezen die op hen lijkt', zegt socioloog Helga de Valk van het demografische onderzoeksinstituut Nidi. 'Vanuit die wetenschap zou je verwachten dat een Syrische vluchteling het liefst een Syrische partner vindt, een Nederlandse partner graag een Nederlander. Als die twee groepen elkaar toch zien als kandidaat voor een liefdesrelatie, betekent dat dat ze elkaar als gelijken beschouwen en worden groepsgrenzen van beide kanten overschreden. Die gelijkwaardigheid is een teken van integratie.'



Toch is de gemengde relatie niet per definitie het multiculturele ideaal dat sommigen zich erbij voorstellen, zegt socioloog Leen Sterckx van het Sociaal en Cultureel Planbureau. 'Vanuit het idee: als we vrijen en trouwen met elkaar, is de integratie geen punt. Dat doet geen recht aan de werkelijkheid. Het gaat om gewone stellen die een grotere afstand moeten overbruggen. Sommigen slagen erin, anderen niet.'

Sterckx publiceerde eerder over huwelijksmigratie en promoveerde op onderzoek naar gemengde huwelijken van Nederlanders van Turkse en Marokkaanse herkomst. Haar conclusie: de botsingen in gemengde relaties, werken integratie soms juist tegen. 'Je zou denken dat een gemengd huwelijk een soort multiculturele samenleving op microniveau is. Dat geldt wel voor het stel en het gezin zelf, maar niet voor hun omgeving. Die mengt niet zo. De stellen die ik heb geïnterviewd ervaren een levenslange strijd om ouders, familie en vrienden te verzoenen met hun relatie.'



Julie Droeghaag hoort vaak dat ze 'voorzichtig' moet doen. 'Dat zouden mijn vriendinnen of moeder niet zeggen als ik zou afspreken met een Nederlander.' Ook onbekenden reageren soms vreemd. 'Gisteren pakten we de trein naar Amsterdam om te winkelen. Ik heb een studenten-ov en Anwar kon met korting meereizen. De conducteur zei: 'Zo zo, een meereiskaart, dat hebben jullie zeker net afgesproken?' Je zag hem denken: het kan toch niet dat zo'n net meisje met een vluchteling gaat?'



Anderzijds denkt haar omgeving door Anwar inmiddels anders: 'Onze relatie maakte het vluchtelingenverhaal menselijker. Ze zien een normale jongen die niets kwaads in de zin heeft. Op vakantie in Oostenrijk kwamen mijn ouders Syriërs tegen die aan het barbecuen waren. Eerder lette mijn vader er niet op, nu zijn ze een praatje gaan maken toen een van de jongens riep: willen jullie mee-eten?'



Zorgen blijven er ook. Sterckx: 'Syriërs zijn vaak moslim. Daar zullen ouders het meest moeite mee hebben. Moet hun dochter straks een hoofddoek dragen? Zich bekeren tot de islam? Er leven allerlei angstbeelden.'

Religieuze fanatisme

De vader van de 22-jarige student Isabel (een gefingeerde naam) had nogal wat vragen toen zij vertelde verliefd te zijn geworden op de Syrische vluchteling Ibrahim. 'Hij wilde weten hoe religieus hij is.' Het was een geruststelling voor haar vader toen ze hem met Koningsnacht tegenkwamen en Ibrahim vertelde soms alcohol te drinken. Voor Isabels vader het teken dat het met het religieuze fanatisme van zijn schoonzoon wel meevalt.



Toch blijven er grote culturele verschillen. Verkering of ongetrouwde omgang tussen man en vrouw is in de Syrische gemeenschap taboe. Isabel en Ibrahim sloten daarom al vier weken na hun eerste ontmoeting een islamitisch huwelijk. Op aanraden van Ibrahims vader, om geroddel in Syrische kring te voorkomen. 'Ik wil graag dat zijn familie en kennissen zich op hun gemak voelen bij ons', zegt Isabel. 'Voor mij was dat huwelijk een formaliteit, niet zo belangrijk.' Haar ouders heeft ze nog niet verteld dat ze bij een imam is getrouwd. 'Ik ga het ze wel vertellen hoor, zodra ze Ibrahim wat beter kennen.'

Er lijken meer relaties te ontstaan tussen Nederlanders en Syriërs dan bijvoorbeeld tussen Nederlanders en Eritreeërs, die de afgelopen jaren ook relatief vaak asiel aanvroegen in Nederland. 'Eritrees-Nederlandse koppels zullen schaars zijn', zegt Jaco Dagevos van het Sociaal en Cultureel Planbureau, die onderzoek doet naar de integratie van de groep recent gearriveerde vluchtelingen. 'Dat zijn doorgaans mensen met een laag opleidingsniveau die een grote afstand hebben tot de moderne samenleving. Syriërs zijn vaker hoger opgeleid.'



Omdat asielzoekers veelal jonge mannen zijn, ontstaan meer relaties tussen mannelijke vluchtelingen en Nederlandse vrouwen dan tussen Nederlandse mannen en gevluchte vrouwen. Volgens socioloog Sterckx ligt dat ook aan de Nederlandse huwelijksmarkt.



'Er is een overschot aan hoogopgeleide vrouwen en aan laagopgeleide mannen. Volgens ouderwetse normen trouwen mannen het liefst met vrouwen met een gelijk of lager opleidingsniveau. Daardoor gaan hoogopgeleide vrouwen over etnische grenzen kijken. Net als laagopgeleide mannen doen.'



In gemengde huwelijken komt het opleidingsniveau van partners volgens Sterckx vaker overeen. 'Het verschil in afkomst wordt min of meer gecompenseerd door het opleidingsniveau.'

Elkaars cultuur snappen

Susan van den Hoek, ze is psycholoog, denkt dat voor een gemengde relatie een bepaald denkniveau bevorderlijk is: 'Je moet geïnteresseerd zijn in de culturele verschillen.' Haar man Waleed: 'Als je elkaars cultuur kunt snappen, zoals bij ons, kan het de relatie extra interessant maken.'



Susan denkt dat Syrische mannen doorgaans trotser zijn dan Nederlandse mannen. 'Er is meer eergevoel. Waleed is ook wat dominanter dan de gemiddelde Nederlandse man. In veel Nederlandse relaties bepaalt uiteindelijk de vrouw wat er gebeurt, dat zie en hoor ik althans om me heen. Maar Waleed laat echt niet over zich lopen.'



Uit onderzoek blijkt dat gemengde relaties sneller stuklopen dan niet-gemengde. Dat komt niet alleen door andere denkbeelden over de verhouding tussen man en vrouw, ook het vluchtmotief - oorlog, ontlopen van dienstplicht - kan sporen nalaten die een relatie beïnvloeden, aldus Evert Bloemen, arts bij expertisecentrum Pharos. 'Als iemand is gemarteld, is de oorlog nog veel meer in de persoon genesteld.

Volgens arts Bloemen kleeft in veel culturen een stigma aan psychische problemen. 'Dan ben je zwak of gek.' Dus wordt er gezwegen. 'Iemand die een relatie met een vluchteling aangaat, kan na tien jaar dingen horen waarvan hij al die tijd geen weet had.'



Ibrahim, ict'er bij de overheid, werd in Damascus met de dood bedreigd omdat hij weigerde informatie te lekken. Door de oorlog verloor hij veel vrienden. 'Ik praat er soms over met Isabel, maar het is lastig te begrijpen als je het zelf niet hebt meegemaakt.'



Ook Anwar praat niet graag over zijn verleden in Syrië. 'Ik heb dingen gezien: mensen zonder hoofd of benen. Vliegtuigen die bommen droppen. Ik wil de verhalen wel delen, maar niet het gevoel dat ik daarbij heb. Dat deel ik ook niet met andere Syriërs.'



Voor Julie is het daarom lastig zich een voorstelling te maken van de oorlog.



Zelf maakt Julie zich niet zo druk om een eventueel oorlogstrauma dat zich later kan openbaren. 'Mijn moeder zegt: je weet niet hoe de toekomst zal zijn. Anwar heeft veel meegemaakt, misschien komt dat ooit naar boven. Bijvoorbeeld als je met hem trouwt. Dan denk ik: dat kan net zo goed met een Nederlandse man gebeuren.'