Είναι αυτονόητο ότι η 7η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης αποτελεί το μείζον εικαστικό γεγονός στην πόλη και θα συνεχίσει να είναι μέχρι τη λήξη της στις 16/2/20.

Η φετινή διοργάνωση είναι η πρώτη που υλοποιείται από τον νεοσυσταθέντα Μητροπολιτικό Οργανισμό Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης - ΜΟΜus. Έχει τίτλο «Στάση / Taking a stance» και είναι έργο ομάδας 11 επιμελητών. Η κ. Συραγώ Τσιάρα, διευθύντρια του ΜΟΜus και της Μπιενάλε, λέει σχετικά: «Συζητώντας με την επιμελητική ομάδα τον τρόπο παρουσίασης της φετινής έκθεσης, αποφασίσαμε να προτείνουμε έναν τόπο διασκορπισμένο σε έξι σημεία της πόλης και ένα στην Αθήνα, που, επειδή θα είναι έτσι κατακερματισμένος, θα γίνεται τόπος ήπιας και ήρεμης πρόσληψης ερεθισμάτων.

»Με τον τίτλο "Στάση", λοιπόν, δεν υπονοείται κάποια παύση ή διακοπή δράσης, αλλά, αντίθετα, υποδηλώνεται η ενεργοποίησή της στο επίπεδο της ανάπτυξης μιας σχέσης μεταξύ θεατή και έργων. Κι έτσι, η "στάση" μετεξελίσσεται σε "θέση" απέναντι στα έργα, η οποία σχηματίζεται μέσα από μια ματιά με πρόθεση σύνδεσής τους με την Ιστορία. Επειδή θεμέλιο του νεοσύστατου Momus είναι πάντα η Συλλογή Κωστάκη, τα αιτήματα, οι προσδοκίες, τα πειράματα και τα εγχειρήματα των αρχών του 20ού αιώνα είναι για μας ζωντανά. Και ένα ζήτημα με το οποίο ασχολήθηκε η Ρωσική Πρωτοπορία ήταν ο κοινωνικός ρόλος του καλλιτέχνη και η οργάνωση της εργασίας του.

Με τον τίτλο "Στάση", λοιπόν, δεν υπονοείται κάποια παύση ή διακοπή δράσης, αλλά, αντίθετα, υποδηλώνεται η ενεργοποίησή της στο επίπεδο της ανάπτυξης μιας σχέσης μεταξύ θεατή και έργων. Κι έτσι, η "στάση" μετεξελίσσεται σε "θέση" απέναντι στα έργα, η οποία σχηματίζεται μέσα από μια ματιά με πρόθεση σύνδεσής τους με την Ιστορία.

»Επανερχόμαστε, λοιπόν, στο αίτημα της καλλιτεχνικής παραγωγής ως εργασίας που θα πρόσφερε τα προς το ζην στον καλλιτέχνη, στο θέμα της επισφάλειας της κοινωνικής θέσης του και στον αντίκτυπο των δύο αυτών παραγόντων στο έργο που δημιουργεί. Πρόκειται για ζητήματα που δεν έπαψαν ποτέ να είναι αδιαμφισβήτητης και καθοριστικής σημασίας. Τα θέτουμε, λοιπόν, όλα αυτά επί τάπητος, επειδή συμβαίνει να έχουμε ολοκληρώσει μια πολύ ουσιαστική έρευνα σχετικά με τις συνθήκες διαβίωσης και επιβίωσης των καλλιτεχνών στην Ελλάδα σήμερα, τα αποτελέσματα της οποίας θα ανακοινωθούν κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της Μπιενάλε.

»Μια άλλη γενική επισήμανση θα ήταν ότι, παρά τα άφθονα βίντεο και άλλα έργα που βασίζονται στη σύγχρονη τεχνολογία, στην έκθεση κυριαρχεί επίσης η επιστροφή στην ύλη και στην "απτικότητα", στην επαφή που μπορεί να αναπτύξει ο καλλιτέχνης, και κατ' επέκταση ο θεατής, αγγίζοντας και πειραματιζόμενος με τα υλικά. Τη θεωρούμε ανάγκη της εποχής, επειδή η υπόλοιπη επικοινωνία μας με την πραγματικότητα τείνει να γίνει όλο και πιο άυλη και μια συνέπεια αυτής της τάσης είναι να καθίσταται όλο και πιο αισθητή στην τέχνη η ανάγκη μιας στροφής προς το σώμα, το αντικείμενο και την ύλη».

Η Μπιενάλε περιλαμβάνει και φεστιβάλ περφόρμανς με τιμώμενο καλλιτέχνη φέτος τον Stelarc (που γεννήθηκε το 1946 στη Λευκωσία και από το 1972 έχει υιοθετήσει το καλλιτεχνικό του όνομα, το οποίο προκύπτει από το πραγματικό, που είναι Στέλιος Αρκαδίου). Είναι ένας από τους καταξιωμένους πρωτοπόρους καλλιτέχνες στο φάσμα της αντιμετώπισης του σώματος ως μιας κατασκευής που θα επιδεχόταν επανασχεδιασμό και αναδιαμόρφωση.

Όπως τονίζει με ενθουσιασμό η κ. Τσιάρα: «Εδώ και τέσσερις δεκαετίες ο Stelarc δεν δουλεύει απλώς για μια υπέρβαση των ορίων του ανθρώπινου σώματος αλλά την κάνει πράξη. Δεν ήταν πάντα εύπεπτα αυτά που παρουσίαζε. Πριν από είκοσι ή τριάντα χρόνια η δουλειά του φάνταζε δυστοπική και έμοιαζε με αντικείμενο της επιστημονικής φαντασίας. Όμως, με τα τωρινά δεδομένα της ιατρικής, της βιοτεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης, αποκτά διαφορετική σημασία και πολύ πιο δυνατή σχέση με την επικαιρότητα».

Kalos&Klio, «The Tree of Knowledge», 2019, μαλλί από πρόβατο, χειροποίητο χαλί σε παραδοσιακό αργαλειό (Ριζάρειος Χειροτεχνική Σχολή, Μονοδένδρι. Υφάντρα: Λαμπρινή Wassmuth), 176x120 εκ. Από τη σειρά «Επί Τάπητος - Υφάνσεις Δημοκρατίας». Ευγενική παραχώρηση Kalfayan Galleries, Αθήνα - Θεσσαλονίκη.

Η Μπιενάλε φιλοξενεί περισσότερους από 50 καλλιτέχνες, εκ των οποίων οι μισοί τουλάχιστον είναι Έλληνες. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται οι πολιτογραφημένοι Παριζιάνοι και πάντοτε ρηξικέλευθοι Βασίλης Σαλπιστής και Ιάσων Καραΐνδρος (ο οποίος, φυσικά, συμμετέχει με το έτερον καλλιτεχνικό του ήμισυ, τον Jakob Gautel) και ο Βαγγέλης Βλάχος, που θα μπορούσε να θεωρείται ο Έλληνας καλλιτέχνης με τις πιο οξείες και αλύγιστες πολιτικές αιχμές στο έργο του.

Με δύο έργα, εκ των οποίων το ένα εκτίθεται στο αθηναϊκό πιεντ-α-τερ της Μπιενάλε Θεσσαλονίκης (που είναι το MOMus-Μουσείο Άλεξ Μυλωνά στην πλατεία Ασωμάτων, στο Θησείο), συμμετέχει και το πασίγνωστο (αν όχι και μοναδικό) εικαστικό ντουέτο της Θεσσαλονίκης Kalos&Klio. Πρόκειται για έργα που προέρχονται από μια νέα και πλούσια σειρά που προέκυψε κατόπιν διετούς και πολύ εκτεταμένης έρευνάς τους στο πεδίο της υφαντικής τέχνης.

Τα έργα αξιοποιούν την «αφηγηματική παράδοση» των χαλιών και των υφαντών για να επανέλθουν σε ένα αγαπημένο θέμα του καλλιτεχνικού ντουέτου, που είναι η διαχρονικότητα των συμβόλων και η ικανότητά τους να διαπερνούν τον χρόνο, για να φτάνουν από το παρελθόν στην κάθε νέα εποχή, με αρκετές μορφολογικές παραλλάξεις μεν, αλλά χωρίς να έχουν αποκοπεί από τις αρχαιότατες καταβολές τους. Αυτή η σειρά έργων των Kalos&Klio θα παρουσιαστεί συνολικά μέσα στην ερχόμενη χρονιά στην γκαλερί Kalfayan, στην Αθήνα.

Stelarc, Extended Arm, Μελβούρνη 2011, Φωτογραφία Dean Winter. Παραχώρηση του καλλιτέχνη

Πάολα Παλαβίδη, «Cognitive link», 2015. Παραχώρηση της καλλιτέχνιδας.

Αθηνά Ιωάννου, Μυθολογίες, 2019. Eγκατάσταση IN SITU ΜΟΜus-Μουσείο Άλεξ Μυλωνά (Αθήνα), Διαστάσεις μεταβλητές Παραχώρηση της καλλιτέχνιδας Νέα Παραγωγή - Ανάθεση από την 7η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης

Πάολα Παλαβίδη, Cognitive link, 2015. Παραχώρηση της καλλιτέχνιδας

Βασίλης Σαλπιστής, Ο Malraux, οι γιοι του και οι κούκλες Kachina του, 2019. Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη και της Kappatos Gallery

Johan Grimonprez, Maybe the Sky is Really Green, and We’re Just Colourblind: On Zapping, Close Encounters and the Commercial Break, 2011 – σήμερα, διαδραστικό αρχείο βίντεο.

Jonas Staal, Νεο-κονστρουκτιβιστικοί αμμωνίτες, 2019. MOMus-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη, Παραχώρηση του καλλιτέχνη Νέα παραγωγή – Ανάθεση από την 7η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης

Gustav Klutsis, Αρχές της NOT (της Επιστημονικής Οργάνωσης Εργασίας), περ.1925. MOMus-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη

Γιάννης Κουνέλλης, Χωρίς τίτλο, 1990-91. Παραχώρηση από τη Συλλογή Έργων Τέχνης της Alpha Bank

Α. Τάσσος, Κάθε πρωί, 1932. Συλλογή Alpha Bank

Βαγγέλης Βλάχος, «Αυτό το συμβάν έχει τώρα τελειώσει (Συνάντηση στο Βελιγράδι, 1999)», 2019. Παραχώρηση του καλλιτέχνη.

Γιώργος Δεπόλλας. Από τη σειρά «Ο Ξένος» (2005-σήμερα).

Jonathas de Andrade, Το ψάρι, 2016, Βίντεο (5.1 / 16 mm μεταφερμένο σε HD). Παραχώρηση του καλλιτέχνη και της γκαλερί Vermelho

Stelarc, «Τα χέρια που γράφουν, Γράφοντας μια λέξη ταυτόχρονα με τρία χέρια» Maki Gallery, Τόκιο, 1982, Φωτογράφος - Keisuke Oki. Παραχώρηση του καλλιτέχνη.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO