Pamiętam, jak mąż mi mówił: "a wiesz, idziemy na ten front, ale chyba tam się nic nie będzie działo" - tak pani Seweryna wspomina początek II wojny światowej

O wybuchu wojny dowiedziałam się na rynku, gdy byłam na zakupach. Nagle zawyły syreny. Wszyscy mówili: "to pewnie próbne, jak zawsze" - dodaje

Pamiętam do dziś, że ciarki przeszły przeze mnie wtedy, gdy przez megafony ktoś zaczął mówić, że "nasz odwieczny wróg przekroczył granicę naszego kraju" - opowiada

Jej mąż podczas wojny trafił do niewoli. - Dałam się jeszcze raz zaciągnąć do wróżki. Powiedziała mi: "pani zaniedbuje myśli o szatynie, a on stanie u progu pani domu". Pomyślałam: "A gadaj sobie tam". Wróciłam do siebie i znalazłam list od niego - relacjonuje

103-latka wspomina także czas, w którym Karol Wojtyła został wybrany na papieża. - Pamiętam, że mąż kupił gazetę i tam byli kardynałowie, którzy mogą zostać wybrani. Od razu wskazałam na Karola Wojtyłę. Najlepiej patrzyło mu z oczu - mówi

W ramach naszej kampanii "Wybieramy Prawdę" przypominamy wybrane teksty Onetu. W najbliższych miesiącach na stronie głównej Onet.pl będą prezentowane kolejne artykuły z serii

Gostynin

***

Mikołaj Podolski: Jest pani najstarszą osobą w Toruniu?

Seweryna Żwańska: Chyba nie. Była pani, która miała 106 lat. Ja tylu jeszcze nie mam.

Przyszła pani na świat jeszcze w zaborach. Pamięta pani cokolwiek z tego okresu?

Z dziecinnych czasów pamiętam niewiele. Głównie to, że byłam faworyzowana jako najmłodsze dziecko. W szkole były cztery klasy. Uczono nas pisać, czytać, liczyć, przyrody, historii i religii.

Gdzie pani dorastała?

Wychowałam się na wsi, w Ostrowie Kościelnym, niedaleko Wrześni. Rodzice mieli gospodarstwo. Miałam pięciu braci i cztery siostry, a jeden brat zmarł, gdy był malutki. Inny zginął potem, gdy był w wojsku. Służył w Gnieźnie. Pewnego upalnego dnia przejeżdżali z kolegą konno koło jeziorka. Chcieli się w nim ochłodzić. Jak mój brat poszedł pod wodę, to już nie wypłynął. Na jego pogrzeb przyjechał cały batalion, razem z dowódcą. Byłam wtedy dzieckiem, ale tego nie da się zapomnieć nawet przez sto lat. Na naszym podwórzu było pełno wojska. Wzięli nawet armatę. Ojciec zabił świniaka i cielaka, żeby ich wszystkich nakarmić. Stoły postawili na podwórzu.

Jak się wtedy żyło w wielodzietnej rodzinie?

Jak się osiągnęło pewien wiek, to trzeba było iść do miasta, żeby uczyć się zawodu. Na studia nikt z nas nie poszedł, bo studia były dla bardzo bogatych. Bracia mieli jednak dobre zawody, np. lotnika, elektryka albo rzeźnika. Starsze siostry uczyły się natomiast w Poznaniu. U zakonnic, które wpajały im zasady dobrego wychowania. Jak się któraś za chłopakiem obejrzała, to dostawała naganę.

Los sam panią rzucił do Torunia czy wybrała pani świadomie to miasto?

Miałam 17 lat, gdy przyjechałam do Torunia. Wybrałam to miasto sama, ze względu na brata Edmunda, który był już tam zakorzeniony. Bardzo pomagał rodzicom, mamie ciągle przesyłał nawet jakieś smakołyki. Wiedziałam, że mnie też pomoże. Miał bardzo dobre serce. Najpierw pracowałam u niego w sklepie przy Rynku Staromiejskim. Teraz jest tam jubiler. Brat był bardzo obrotny. Miał sklep z owocami krajowymi i zagranicznymi, a potem drugi sklep - z porcelaną. Ludzie w żartach wołali na niego "Biały Żyd", bo sobie radził tak dobrze jak Żydzi, którzy mieli w pobliżu dużo sklepów.

Jaki był Toruń w 1933 r., gdy pani się do niego sprowadziła?

To miasto było fortecą. Długo zwiedzaliśmy grube, masywne mury z cegły. Nic mi szczególnie nie imponowało, ale cieszyłam się, że jestem w mieście. Takim, gdzie są gazety. Chociaż wiadomo, że tęskno było do swoich stron. Edmund załatwił u pani Deflerowej, która z zawodu była lekarką, żeby dokooptowała mnie do koła dziewczyn. Prowadziła z nimi wycieczki, zajęcia kulturalne i wykłady. Toruń już wtedy był miastem utożsamianym z Kopernikiem, był jednak inny. Nie było w nim prawie w ogóle samochodów.

Foto: Archiwum prywatne Seweryny Żwańskiej / Materiały prasowe

Trzy lata później wzięła pani ślub. Czym zaimponował pani przyszły mąż?

Między innymi mundurem. Adolf był starszy ode mnie o 14 lat. Urodził się w 1901 roku. Kiedy braliśmy ślub, miał już za sobą 17 lat służby wojskowej. To był 1936 r., rodzice zażyczyli sobie, by wesele ich ostatniego dziecka odbyło się u nich, więc było na wsi. Po nim zaszłam w ciążę, urodziła się starsza córka Bogusława i potem wybuchła wojna.

Zanim wybuchła, zamieszkali państwo niedaleko centrum.

To było nasze pierwsze mieszkanie po ślubie. Wybudował się tam kolejarz i chciał wynająć je komuś ze stałą pensją, najlepiej innemu kolejarzowi albo wojskowemu. Dzięki pracy męża mogliśmy więc tam zamieszkać.

Foto: Archiwum prywatne Seweryny Żwańskiej / Materiały prasowe

BRAĆ WÓZEK I WIAĆ DO DOMU

***

Pamięta pani wybuch wojny?

Ogłosili, że wojsko ma zostać oddelegowane na granice, żeby tam czuwać. W kościele garnizonowym odbyła się msza, a pod pomnikiem Poległych pożegnaliśmy odchodzących na front. Pamiętam, jak mąż mi mówił: "A wiesz, idziemy na ten front, ale chyba tam się nic nie będzie działo". Podejrzewał, że skończy się tak samo, jak rok wcześniej na Zaolziu. Tam nie doszło do wojny. Ale niestety... Polska była chyba zbyt rozbawiona, nieroztropna. A z drugiej strony byli przecież Niemcy - przezorni, oszczędni, czujni. Oni się doskonale przygotowali.

Co mąż mówił podczas pożegnania?

Mówił, że niedługo wróci. Był w brygadzie przeciwpancernej, więc go potrzebowali. Ja wróciłam z wózeczkiem do domu ulicą Sobieskiego i nie myślałam o zagrożeniu.

A pani była w jakikolwiek sposób przygotowywana do wojny, okupacji?

Rodziny wojskowych przechodziły wcześniej szkolenie. Uczyli nas zakładać maski na twarz i naklejać gazety na okna podczas nalotów. Dzięki temu szyby miały się dłużej trzymać. Mówili też, że jakby wybuchła wojna, to do naszych domów przyjdzie żołnierz i powie, żeby zabrać tylko tyle, ile się uniesie. Ten żołnierz miał nas zaprowadzić na stację, skąd miał nas zabrać pociąg jadący za Warszawę. Wojskowe rodziny miały tam być bezpieczne.

I żołnierz rzeczywiście przyszedł?

Przyszedł, ale później. O wybuchu wojny dowiedziałam się na rynku, gdy byłam na zakupach. Nagle zawyły syreny. Wszyscy mówili: "to pewnie próbne, jak zawsze". Ale krótko potem w kościele zaczęły bić dzwony. Potem w następnym. I w następnym. Dzwony biły we wszystkich kościołach, a w centrum Torunia trochę ich jest. Pamiętam do dziś, że ciarki przeszły przeze mnie wtedy, gdy przez megafony ktoś zaczął mówić, że "nasz odwieczny wróg przekroczył granicę naszego kraju".

Co wtedy pani pomyślała?

Żeby brać wózek i wiać do domu (śmiech). Chciałam naklejać gazety na szybę i czekać na żołnierza. Przyszedł jednak dopiero na drugi dzień, rano. Odprowadził nas na dworzec. Dojechaliśmy pociągiem w okolice Kutna. Tam dostrzegł nas samolot. Obniżył swoją wysokość i zaczął siekać do nas z karabinów. My zrobiliśmy to, czego nas uczono: skakaliśmy i schowaliśmy się w lesie. Nikt z nas nie zginął. Przez kilka godzin zastanawialiśmy się, co z nami będzie.

Dalej trzeba było iść pieszo?

Tak. Dotarliśmy jednak tylko pod Skierniewice. Był wieczór. Wiedzieliśmy, że musimy gdzieś przenocować. Odnaleźliśmy wieś z domkami krytymi słomą. Gospodarze rzucili nam na podłogę słomę i na niej mogliśmy spać. Było nas około 30, może 40 osób. Dostaliśmy do jedzenia zupę. Sami prawie nie mieliśmy ze sobą jedzenia, bo od razu po wybuchu wojny żywność zniknęła ze sklepów. Zwłaszcza wszystkie wędzonki u rzeźnika i sól.

Jak znosiło to pani dziecko?

Mała zaczynała chodzić, więc chodziła i tam, po podwórku gospodarzy. Wtedy prawdopodobnie znalazła jakieś niedojrzałe owoce i dostała czerwonej biegunki. Miałam wielki kłopot. Znajoma władała niemieckim, więc poszła szukać leków. Ale natrafiła na Niemców i oni krzyczeli tylko "Raus! Raus!". Jak nam to opowiadała, to zdziwiliśmy się, że Niemcy zdołali wyprzedzić nas, uciekających pociągiem do Warszawy. Ale oni się od dawna przygotowywali. W końcu ruszyliśmy dalej, do stolicy.

I udało się do niej dotrzeć?

Nie. Gdy byliśmy już coraz bliżej, mijaliśmy coraz więcej ludzi idących w odwrotnym kierunku. Krzyczeli: "Gdzie wy tam idziecie?! Tam już Niemcy są!". Ostrzegali też, żeby nie pić wody z rowów, bo zanieczyszczona. Gdzieś po drodze leżał na szosie nieżywy koń. Zastrzelony. Miał obdarty fragment skóry. Ktoś wyciął z niego kawał mięsa. Wiadomo - konina jest zdrowa.

Sami państwo zrezygnowali z dalszej wędrówki?

Tak, bo mijaliśmy coraz więcej tych ludzi z przeciwnej strony i pomyśleliśmy w końcu, że może mają rację. Postanowiliśmy, że do Warszawy nie pójdziemy. Zdecydowaliśmy się na powrót, ale potrzebowałam już nowego wózka. Poszłam do sklepu w jakiejś miejscowości, a na progu stał niemiecki żołnierz. Pytał, czego szukamy. Wydusiłam z siebie "Krank Kinder", bo niewiele więcej mogłam. Wtedy on odszukał właściciela sklepu i kazał mu otworzyć, specjalnie dla mnie. Dostałam nowy wózek. Sprzedawca nie wziął ani grosza. Później nie musieliśmy już iść. Zamówiliśmy podwodę. Taki duży, drabiniasty wóz. Ale chętnych do podróży było wiele osób.

To już nie była grupa 30 osób, z którą jechała pani do Warszawy?

Nie. Wszyscy się rozproszyli, a wokół byli nowi. Ludzie buntowali się, że wózek zabierze miejsce, udało się jednak uwiązać go na końcu wozu, więc nie musiałam go zostawiać. Za podwodę płaciliśmy 20 zł. Tak dojechaliśmy do Kutna. Potem przesiedliśmy się do Włocławka i tam trzeba było spędzić noc, bo była godzina policyjna. O świcie udaliśmy się do Torunia. Tam każdy poszedł w swoją stronę, bez pożegnania. Tylko pojawił się problem z przeprawą na drugi brzeg Wisły.

Mostu już nie było. Jak pani dotarła na drugi brzeg?

Nie było tego mostu, który wtedy nazywało się "nowym". Był jeszcze ten kolejowy, ale on był załamany, miejscami zwisał tylko pół metra od lustra wody. Jeśli jednak ktoś mocno się trzymał, to mógł przejść, a potem wciągać się do góry. Tak dotarłam do mojego domu przy ul. Piaskowej. Ta tułaczka trwała miesiąc.

Pani córka szybko wyzdrowiała w Toruniu?

W pobliżu przyjmował lekarz. Co prawda ginekolog, ale zawsze lekarz. Zabrałam ją do niego. Kazał podawać córce wyłącznie tarte jabłko. Dzięki temu szybko jej przeszło.

Foto: Archiwum prywatne Seweryny Żwańskiej / Materiały prasowe

MOŻNA BYŁO WYNIEŚĆ POD PŁASZCZEM

***

Musiała się pani potwornie martwić o męża.

Najgorsze było to, że nie miałam od niego żadnej wiadomości. Wiedziałam, że się wycofywali i że Niemcy dali porządnie Polakom w skórę pod Włocławkiem. Musiałam żyć w niepewności. W dodatku nie miałam pieniędzy. Banki były pozamykane. Poszłam na pośrednictwo pracy. Tam było widać, jak przezorni byli Niemcy. Już mieli obsadzonych ludzi do pośrednictwa i wszystko rozplanowane.

Kiedy przyszła pierwsza wiadomość od męża?

Gdzieś tak po roku od rozpoczęcia wojny. Przedtem nie wiedziałam, co się z nim dzieje. Chodziłam nawet do wróżki, żeby się dowiedzieć. W końcu przyszedł od niego list z niewoli w Nürnberger. Wcześniej, na froncie, został ranny i coś mu się paprało w ramieniu. Spędził tam pięć lat.

Jak pani przeżyła ten czas?

Dostałam taką pracę, że chodziłam szyć do jednej z rodzin. Z tego miałam 3,5 marki dziennie, śniadanie, obiad i kolację. Ale mieszkałam już gdzie indziej. Siostra, która przed wojną wybudowała się na toruńskim Podgórzu, mówiła do mnie: "Ty się wyprowadź do mnie, bo Niemcy i tak cię wysiedlą, bo masz wszystko nowe i im się spodoba". Zgodziłam się, choć nie było prosto. Meble trzeba było przewozić promem. To był mój posag. Mam te meble do dziś. Kiedyś takie rzeczy kupowało się na wiele lat.

Kto pani pomagał podczas wojny? Życie wtedy musiało być bardzo trudne.

Najbardziej brat Edmund. Ten, który miał sklepy. Pewnego dnia przyszedł jednak Niemiec i powiedział: "Panie Szymański, od dzisiaj ja jestem właścicielem sklepu". To był chyba 1940 rok.

Dostał cokolwiek w zamian?

Nie. Ale na szczęście nie wywieźli go do Niemiec. Miał kontakty i dowiedział się, że w Warszawie Polacy mogą handlować, więc wyjechał tam i otworzył nowy sklep. Miał tam wszystko. Jak się mówi, było tam "mydło i powidło". Ze stolicy przysyłał pieniądze żonie z dziećmi. Miał syna i córkę. Nikt nie wie, co się później z nim stało, ale prawdopodobnie Niemcy schwytali go podczas łapanki w Warszawie i rozstrzelali. Tam było tak, że jak Niemiec ginął, to rozstrzeliwało się dziesięciu najbliższych Polaków. Za karę.

Praca dla Niemców wystarczała do utrzymania pani i córki?

Nie zawsze, ale trzeba było sobie radzić. Czasem oni przywozili nam koszule, żeby np. z dwóch podartych zrobić jedną całą. Jak był ładny materiał, brałyśmy sobie z nich po kawałku. Można było wynieść pod płaszczem. I potem szyłyśmy z tego np. bieliznę i później farbowałyśmy ją na różowo. Miałam sąsiadkę, która jeździła na wieś, a jeden dzień w miesiącu miałyśmy wolne na opierunek. Jechałam wtedy z nią, brałam tę bieliznę i wymieniałam na mleko, tłuszcz, masło lub jajka.

Co czuła pani, gdy mąż wrócił po pięciu latach?

Do tej wróżki już nie chciałam chodzić, ale raz dałam się jeszcze zaciągnąć. Powiedziała mi: "Pani zaniedbuje myśli o szatynie, a on stanie u progu pani domu". Pomyślałam: "A, gadaj sobie tam". Wróciłam do siebie i znalazłam list od niego. Tam było napisane: "Jestem w Dziedzicach, wracam jutro". Wiedziałam, że pociąg przyjeżdża rano. Wzięłam ze sobą szwagra i zastanawiałam się, jak to będzie wyglądało po tych pięciu latach.

Poznała pani małżonka, jak wysiadł?

Poznałam, ale strasznie mi się nie podobał (śmiech). Miał wszystko pozrywane w płaszczu i niechlujną czapkę. On się jednak tym nie zrażał. Szarmancko podszedł do mnie i pewnie, mocno mnie przytulił.

Pani udało się przetrwać wojnę. A pani bliskim?

Rodzice spędzili ją u siostry w Toruniu, bo gestapo kazało im się wynieść z gospodarstwa. Mój najstarszy brat Stanisław był lotnikiem. Wojnę przeżył, ale po niej nie miał już szczęścia. Pewnego dnia szedł ulicą z córką w Poznaniu. Dziewczynka miała 12 lat. Zatrzymało ich NKWD. Zażądali legitymacji. Jak je sprawdzili, to jeden krzyknął do jego córki: "Ty idź do domu, tata przyjdzie za godzinę". No to poszła. Potem czekała z matką godzinę, dwie, a jego ciągle nie było. W końcu poszły do NKWD, a tam im odpowiedzieli, że oni o Stanisławie i jego zatrzymaniu nic nie wiedzą. I brat już się nigdy nie odnalazł. Rodzina szukała go na wszystkie możliwe sposoby, ale bez rezultatu. Może go wywieźli na Ural, a może zabili.

Sowieci mocno rozpanoszyli się wtedy w Polsce. Pani to doskwierało?

Oj, dali nam się we znaki. Niektórzy zachowywali się jak dzicz. Jak ktoś wtedy zostawił na zewnątrz rower, to za chwilę go nie było. A jeżeli się dowiedzieli, że któraś z kobiet jest Niemką, to nie mieli skrupułów.

Był jeszcze jeden brat. Wojna go oszczędziła?

Brał w niej udział, ale potem dostał się na Węgry. Został ranny i opiekowała się nim pewna siostra. Tak się nim zaopiekowała, że potem dla niej tam zamieszkał. Wiele lat później go tam odwiedziłam razem z naszymi siostrami. Na dworcu powiedział nam, że jego Iwonka nie żyje. Okazało się, że przyjechałyśmy tam na pogrzeb.

***

KARDYNAŁ, KTÓREMU DOBRZE PATRZYŁO Z OCZU

***

Lata powojenne również były dla Polaków bardzo trudne. Mieli państwo za co żyć?

Ani mój mąż, ani żaden z jego kolegów już do wojska nie poszedł. To nie było już polskie wojsko, tylko komunistyczne. Każdy poszedł w swoją stronę - na kolej, do rzeźni itd. Aby tylko zarobić. Mąż pracował w urzędzie likwidacyjnym, a potem w handlu. Dopiero jak w latach 80. Gorbaczow doszedł do władzy i przyszedł Wałęsa, to mój mąż znów zjednał się z wojskiem i przyznali mu medale za zasługi. Wliczono też jego wojenne lata do emerytury.

A co z tymi latami tuż po wojnie? Starczało państwu na chleb?

Jeśli brakowało, to brałam coś z domu i szłam na rynek sprzedawać. Brat Edmund handlował przecież porcelaną, więc miałam jej jeszcze sporo w domu. Potem, gdy na świat przyszła druga córka - Mirosława - czasem nie było wyjścia. Trzeba było sprzedawać. A ubrania szyłam sama, dla córek również. Maszynę mam do dziś. Ostatnią garsonkę uszyłam sobie dwa lata temu.

Lubiła pani szyć?

Polubiłam przed wojną. Pierwszy płaszczyk córeczki uszyłam sama. Dlatego potem, gdy Niemcy rozdzielali prace, to było wiadomo, że bardzo ładnie szyję. To pomogło nam przeżyć. Teraz wszystko sprowadza się już z Chin, ale wtedy to był dobry zawód.

Pamięta pani wybór Karola Wojtyły na papieża w 1978 r.? To była wielka radość w Polsce?

Pewnie. Pamiętam, że mąż kupił gazetę i tam byli kardynałowie, którzy mogą zostać wybrani. Od razu wskazałam na Karola Wojtyłę. Najlepiej patrzyło mu z oczu. Kilkanaście lat później miałam okazję go poznać i pocałować jego pierścień w Watykanie.

Foto: Archiwum prywatne Seweryny Żwańskiej / Materiały prasowe

Jak się pani udało tam dostać?

Starsza córka pracowała w ambasadzie polskiej w Rzymie przez pięć lat. Załatwiła mi audiencję u papieża.

Jaki był na żywo?

Pogodny i prostolinijny. Widać było, że wybrano go z ludu.

Kiedy on został papieżem, była już pani po sześćdziesiątce. Co wypełniało wtedy pani czas?

Wstąpiłam do stowarzyszenia rodzin wojskowych. Jeździliśmy na wycieczki. Miałam kontakt z ludźmi. Zostałam też członkinią organizacji zrzeszającej inwalidów wojennych.

Podobało się pani to, co robiła Solidarność w latach 80.?

Tyle się mówi, że to tylko Wałęsa obalił komunę, a przecież gdyby Gorbaczow nie był Polakom przychylny, toby z tego nic nie wyszło. Za bardzo się polityką jednak nigdy nie interesowałam.

Może to jest sposób na długowieczność?

Nie wiem. Podobno to geny. Mój ojciec żył 92 lata, mama 78 lat, a jedna z sióstr 91 lat. Pozostałe umarły wcześniej. Mój ojciec za młodu bardzo chorował. Miał coś z plecami. Jak wszyscy wtedy, chodził po znachorach. Najbliżej lekarz był w Strzałkowie, ale to był też przy okazji fryzjer. Ojciec leczył się też w Poznaniu u doktora Chałupka. Kiedyś z byle czym nie latało się do lekarza, drogo było. A tak to były ziółka. Dziś się do tego wraca. Zioła pomagają lepiej niż dziesiątki tabletek.

Nie stosowała pani żadnej szczególnej diety?

Nie, nigdy.

Niektórzy podejrzewają, że na długowieczność pomaga miód.

Kto wie. Ojciec całe życie hodował pszczoły. Zawsze mówił, że trzeba się leczyć miodem. Wychowałam się na miodzie. Jem go do dziś. Wspomagam się też witaminami.

Foto: Archiwum prywatne Seweryny Żwańskiej / Materiały prasowe

POPROSZĘ SAMOCHÓD Z SZOFEREM

***

Jak się pani czuje w takim wieku?

Ostatnio mało już wychodzę. Dostałam taki chodzik z opieki, bo miałam problemy z równowagą. Bardziej godzę się już z tamtym światem, niż z tym. Widzi pan ten krzyż na górze? Kiedyś był ładniejszy, ale jak go wieźliśmy ze ślubu, to mężowi stłukła się cała kopuła. Dostałam go od swoich rodziców, którzy z kolei go dostali od swoich rodziców. Dali mi go, żebym miała siłę. Na razie jeszcze ją mam. Jedna córka mieszka w Szczecinie, druga w Warszawie. Obie skończyły studia. Mam też wnuków i prawnuków. Córka na zimę zabiera mnie do Szczecina, ale czy będę mogła wyjechać w tym roku - tego nie wiem.

Jak wygląda pani dzień?

Dużo czytam, przeważnie gazety, głównie te z praktycznymi radami, np. o zdrowiu. Daję jeszcze radę bez okularów. Oglądam też dzienniki. Czasem mam tylko problem z nawleczeniem igły. Ostatnio przeczytałam książkę o Popiełuszce. Mam jeszcze odłożonych kilka lektur. Takich, które chciałabym przeczytać w przyszłości. W telewizji nie ma prawie nic ciekawego. Tam puszczają głównie sport i politykę.

Gdy zadzwoniłem z prośbą o wywiad, to odebrała pani komórkę. Sprawnie sobie pani radzi z jej obsługą?

Szczerze mówiąc, to ja nawet nie chciałam jej mieć, bo mam telefon stacjonarny. Ale czasem do mnie dzwonią, bo nie wiedzą, czy jeszcze żyję. Jak się nie dodzwonią na stacjonarny, to się potem martwią. Więc muszę mieć komórkę. Potrafię odebrać połączenie i wybrać numer z książki telefonicznej w komórce.

Zaglądała pani kiedyś do internetu?

Nie. Za tym już nie nadążam. Nie chcę się już tego uczyć.

Jest pani dumna z obecnej Polski?

Bardzo. Choć uważam, że Polacy zmienili się na gorsze. Są oczywiście nowocześniejsi, ale też mamy teraz zbyt duże rozluźnienie. Dawniej było więcej przyzwoitości. Dzieci miały rygor. Inne jest też podejście do religijności. U nas w szkole całowało się księdza w rękę, taki był szacunek. Cieszę się jednak, że mamy niepodległość i wolność, nawet tę wolność religii. Wiem, że teraz niektórzy narzekają na ojca Rydzyka. Ja bym tak nie potrafiła. Jestem wychowana po katolicku. Mnie on nie razi. Uważam, że jako przedsiębiorca jest pierwszorzędny.

Co do tego nikt chyba nie ma wątpliwości, ale biznes to nie wszystko. Słucha pani założonego przez niego Radia Maryja?

Tak. Odmawiam z nim różaniec. Msze natomiast oglądam w telewizji, bo nie mogę regularnie chodzić do kościoła.

Podoba się pani współczesny Toruń?

Oczywiście. Jest bardzo zadbany. Widać, że jest dużo udogodnień dla gości, np. ławki przy pomniku Kopernika. Kiedyś nie było tu tylu turystów. Nie było też tylu samochodów. Mam wrażenie, że pieszych spycha się teraz na bok.

Foto: Archiwum prywatne Seweryny Żwańskiej / Materiały prasowe

Co daje pani radość?

Przede wszystkim rodzina.

Bliscy często panią odwiedzają?

Nie mogę narzekać, chociaż córki mam tylko dwie. W 2002 r. mieliśmy rodzinny zjazd w Ostrowie, gdzie się wychowałam. Później na 90. urodziny miałam wielką imprezę, bo mało kto wierzył, że pożyję dłużej. Następna tak huczna była na 99. urodziny, bo był strach, że do setki nie dożyję. A ja dożyłam. Setne urodziny miałam w restauracji. Przyjechała najbliższa rodzina. Dostałam sto róż od najbliższych. Wszyscy pytali, jakie mam życzenie. Zażartowałam, że chcę samochodu z szoferem. Ale na razie się nie spełniło. Tylko raz się zdarzyło, tak jednorazowo.

Miała pani prawdziwego szofera?

W kwietniu z okazji stulecia niepodległości ja i inni stulatkowie z regionu mieliśmy spotkanie z marszałkiem województwa kujawsko-pomorskiego Piotrem Całbeckim. To było miłe i zaszczytne spotkanie. Sama nie mogłam przyjść, więc przysłano po mnie samochód.