Öz vatanım ABD’nin Illinois Eyaleti’nde sırf zenciler hapse girmesin de futbol oynasın diye kurulan bir devlet üniversitesinde ilk makro-ekonomi dersinde A+++ aldığımdan bu yana (Tarih: MS 1761) ilk defa faiz ve enflasyon ilişkisi hakkında bir kompozisyon yazıyorum. Makale diyerek onore etmeyeceğim bu sefil satırlar dizesini, çünkü gidin, her hangi bir ülkede her hangi bir diplomalı ekonomistin yakasına yapışıp “Abla, şu faiz enflasyon ilişkisini bir anlatsana bana?” diye sorsanız “Has siktir lan, Mars’tan mı geldin?” cevabı + hassas yerinize yüksek ökçeli pabucun burnunu yersiniz. Çünkü enflasyonun nominal faiz seviyesini doğrusal olarak etkilediği, yükselen reel faizin de enflasyonu düşürdüğü tartışılmayacak kadar sarih, adeta yerçekiminin varlığı kadar genel kabul görmüş bir tezdir, gözlemdir, teori değildir, hayatın gerçeğidir.

Açıklaması da son derece basittir. Bir ekonomide talep arzdan hızlı büyürse, ya fiyatlar artar, ya da aradaki açığı ithalatla karşılarsınız, cari açık genişler, para birimi değer kaybeder. Fiyatlar yani enflasyon yükseldiğinde, vatandaş tasarrufunun satın alma gücünü kaybetmek istemediği için mevduat yaparken, en az enflasyon kadar nominal faiz, bir de harcamadan feragat ettiği için reel getiri talep eder. Yani, enflasyon nominal faizi yükseltir. TCMB faiz artırdığı zaman, faize hassas konut, mobilya, otomotif, kredi kartı borçları gibi kalemlerde harcamalar düşer. Talep azalır. Fiyatlar yavaşlar, cari açık geriler. Yüksek faiz dışardan para getirir, ithalatı daraltır. Para birimi değer kazanır, en azından değer kaybı durur.

Ama bu güzel vatanda AKP’ye yakın duran ekonomist ve düşünür tayfası bu ilkeyi reddeder, ve öyle bir mugalata yapar ki bırak sıradan vatandaşı değme uzmanın kafası karışır. Doğruyla eğriyi ayırt edemez. Hemen örnek vereyim, STAR Gazetesi yazarı sevgili Ardan Abi, şöyle der:

“Ayrıca, Erdoğan son 5 yıldır, Merkez Bankası’na faiz oranlarını düşür çağrısı yapıyor, artık nasıl bir diktatörse (!) lafını bir türlü dinletemiyor. Teknokrasi, kur-enflasyon baskısını kontrol için yüksek faizde direndiğini söylüyor.

Son krizde, faiz yükseldi, kur yükseldi, enflasyon yükseldi… Merkez Bankası yönetiminin bu tablo karşısında topluma söyleyecek bir sözü yok mu, yok, çünkü onlar teknokrat, işlerini kötü yapsalar da hesabı Erdoğan gibi siyasetçi veriyor!..

Merkez Bankası’nın bağımsızlığını gelişmekte olan ülke ekonomileri açısından ağır risk kabul eden Nobel ödüllü ekonomist Joseph Stiglitz ne diyordu: Finansal sistem, yüksek faizi sever, ekonomik büyümenin düşmesi ve artan işsizlikle hiç ilgilenmez…

Niye ilgilenmez, çünkü, orada giyotine giden Erdoğan gibi siyasetçilerin kellesi, bankaların yıllık bilançolarına bakılırsa, “ekonomi tıkırında(!)..”

İlk bakışta gayet makul gözükür bu arguman, sadece su katılmamış bir “gomo” olan Josef Hoca haksızdır, finansal sistem yüksek faizden nefret eder. Fed’in QE yaparak faiz düşürdüğü son 10 yılda SP500, ABD tahvilleri, Uganda emtia futuresları, deve sidiği CDS’leri ve wife swaplarına kadar bütün finansal enstrümanlar tarihi primler yapmıştır. Merkez bankaları bağımsızdır, çünkü aksi halde her seçimden önce seçilmişler faizleri oy toplama aracı olarak kullanarak ekonomiyi yangın yerine çevirirler.

Hemen lafa dalar sevgili dostum ve güçlü ekonomi kalemi Prof Kerem Alkin:

“Ekonomik büyüme başarımız ise, tersine dolar-TL performansını olumlu yönde etkiledi. Yanılgı içindeki ekonomistler, küreselleşmiş bir dünyada görevini tamamlamış ‘ortodoks’ tedbirlerle Türkiye’nin büyümesine sekte vurmanın peşinde koşacaklarına, Türkiye’nin başını daha da belaya sokmayla uğraşacaklarına, ‘asimetrik düzen’in Türkiye’nin ekonomik güvenliğine saldırısını daha ciddiye alsalar, bir duruş ortaya koysalar; ekonomimizde bugünkü gündemi konuşmazdık. Dönem Türkiye Ekonomisi’ni teknik olarak değerlendirme değil, ekonomi-politik duruş sergileme dönemidir”.

Peki deneylim o zaman. Al işte burdan sesleniyorum: Ulan, bütün dolar alanlar gavattır. Türkiye ekonomisinde tek bir sorun dahi yoktur, hepsi ÜstAklın işidir. Oldu mu? Dolar düştü mü? Kerem Abi, zaten ben ve ismini vermeyeceğim 2-3 eski tüfekten başka “milli ve yerli” duruş sergilemeyen kalmadı ki? Basında kalmadı, yatırım bankalarında da, hepsini dodo kuşları gibi avladılar ama, dolar yükselmeye devam ediyor. Bir de Kerem Abi, biz doktorlar gibi hipokrat yemini etmiyoruz ama, bu diplomanın da bir şerefi var ya. Teknik değerlendirme değil milli duruş sergileyerek ekonomist değil, milli takım seyircisi olunur. Ayıptır.

Bu tartışmalar arasında AKP’nin baş ekonomi teorisyeni ve defalarca o Stockholm’deki efemine pornoculara “Nobel Adayı gösterin bu çocuğu” dediğim Cemil Ertem Büyük Üstadımız var ki, gayet teknik bir şekilde niye yüksek faizin yüksek enflasyona neden olduğunu anlatıyor:

“Ancak burada Neo-Fisherci (Neo-Fisherian) olarak adlandırılan ve faiz artışlarının hemen enflasyon ya da tam tersi sonuçlara yol açacağını anlatan dinamik modeller de geliştirilmiştir. Bunları hemen sayalım; yeni nesil çalışmalar içerisinde Belaygorod & Dueker (2009) ve Castelnuovo & Surico (2010) Yeni-Keynesçi dinamik olasılıksal denge modelleri tahmin etmişler ve faiz oranındaki bir artış sonucunda enflasyonun da hemen yükseleceğini bulmuşlardır.

Daha sonra, Columbia Üniversitesinden Schmitt-Grohe & Uribe (2012) aşağı doğru katı ücretler ve Taylor tipi faiz kuralına bağlı bir model geliştirmiş ve nominal faiz oranının 0 olduğu durumda faiz oranını artırarak enflasyonun yükseltilebileceğini göstermişlerdir. Faiz oranı-enflasyon ilişkisinin kararlı olduğu düşüncesi son yıllarda merkez bankacıları arasında da giderek daha fazla dile getirilmeye başlamıştır. Örnek olarak, Fed Minneapolis Başkanı Kocherlakota (2010) önemli bir konuşmasında düşük bir gecelik faiz oranının sürekli ve düşük düzeyli deflasyona yol açacağını söylemiştir. Yine, Fed St. Louis Başkanı Bullard (2015) sabit faiz oranı politikasının gerçekçi bir olasılık olduğunu ve düşük faiz oranı-düşük enflasyon durumunun sürmesi halinde ABD’de para politikasının işleyişine yönelik varsayımları gözden geçirmek gerekebileceğini belirtmiştir”.

Hşşt..Cemil Abi, deflasyon denen çok nadir bir hastalığa yakalanan ekonomileri tedavi etmek için teorik düzeyde geliştirilen ve şu ana kadar hiç bir Merkez Bankası’nın uygulamaya değil seminerde dahi dinlemeye cesaret edemediği teorileri kronik ve klasik talep-beklenti enflasyonundan müzdarip Türkiye gibi bir ülkeye uygulayamazsın. Buna entellektüel sahtekarlık denir. Basit dille anlatımı şöyledir. Ben bir ördek gördüm, yeşildi, demek ki bütün ördekler yeşildir. Bütün ördekler yeşil değil Cemil Abi.

Değerli vatandaş, bir zaman siperlerde kahramanca AKP için mücadele eden Cengiz Çandar, “bu denli zalim olduklarını bilemezdim” diyerek yanıldığını itiraf etmiş. O, Altan kardeşler, Hasan Cemal..Hepsine büyük saygı duyuyorum. Beşer şaşar. Hatadan dönmek en büyük erdemdir. Beni kızdıran lidere göre teori uyduran, bile bile menfaat uğruna kalem satanlar. Onların yatacak yeri yok.

FÖŞ Enver Aysever’e neo-Fisherian ekonomi dinamiğini anlattı, seyretmek için tıklayın

https://twitter.com/AtillaYesilada1