Het assortiment van De Prael houdt bijna tweehonderd mensen aan het werk. Beeld Roy del Vecchio

Arno Kooij, verpleger in de geestelijke gezondheidszorg, constateert begin deze eeuw met collega Fer Kok hoe mensen met een arbeidshandicap stranden in de maatschappij. Te goed voor de sociale werkplaats, te ongedurig voor negen-tot-vijf. Die mensen helpen, in combinatie met hun hobby, bierbrouwen, zou iets kunnen zijn. Een bierbrouwerij en proeflokaal – aanvankelijk op het Amsterdamse bedrijventerrein De Schinkel, later aan de Oudezijds Armsteeg op de Wallen – blijkt een gouden oplossing. Ze noemen het De Parel, tot blijkt dat er al bier zo heet. Even letters husselen en na een paar glazen klinkt het toch al als ‘De Prael’.

Honderden mensen die hun draai nergens anders vinden, vinden hier hun plek. “Ik hou van rare mensen,” zegt Kooij liefdevol. Als hij zich later realiseert hoe dat op papier overkomt, vraagt hij er ‘kwetsbare mensen’ van te maken. “De Prael is gebouwd op humor, toevalligheid en menslievendheid. We willen zo weinig mogelijk als gekkies overkomen, we zijn een gewone brouwer, een gewoon café en we staan gewoon bij Albert Heijn. Onze mensen zijn bijzonder, achter de schermen.”

Kok wordt brouwmeester, Kooij ‘directeur ouwehoeren’. Maar inmiddels zijn ze directeur af. Aan de kant gezet door commissarissen en aandeelhouders. De machtsgreep zong al snel rond in het Amsterdamse bierwereldje, maar Kooij hield de boot af. “Ik heb lang niet de behoefte gehad om te reageren.” Tot deze maand de advocaat van De Prael in de media uithaalt, met kwalificaties als ‘financiële wanboel, een klerezooi en een disfunctionerende directie’. Kooij, in het kantoor van zijn advocaat: “Dat is zo onjuist, zo onbehoorlijk. Dit is voer voor cynici die toch al twijfelen aan het nut van sociaal ondernemen, of dat oneerlijke concurrentie vinden voor reguliere bedrijven.”

Gouden vondst

Ja, het ging mis. Kooij wil niet wegduiken voor fouten en problemen van de laatste jaren bij De Prael, na de keuze om te groeien. “Ik zei op een gegeven moment: waarom bedenken we niet een manier om elke stad een Prael te gunnen?” Zelfstandige zaken moeten het worden, gerund door mensen met een arbeidshandicap.”

“Om dat goed op te zetten, moet je eerst zelf ontdekken wat werkt en niet werkt,” zegt Kooij. Dus wordt in 2017 een tweede Prael in de Houthavens opgezet die later verzelfstandigd kan worden. “Daar konden we in één klap dertig fte kwetsbare mensen kwijt. Een gouden vondst.”

Maar slecht getimed. Voor de deur wordt voor de aanleg van de Spaarndammertunnel drie jaar lang de weg afgesloten. Echt mis loopt het met de brouwinstallatie. De Prael gaat in zee met het onderhoudsbedrijf van zijn bierinstallatie. Dat heeft nog nooit een brouwerij gebouwd. “De beste man heeft onderschat wat erbij kwam kijken. Op ­onze beurt hebben we te veel vertrouwen in hem gehad. Wij hebben van tevoren alles betaald, zodat hij spullen kon kopen.”

Uiteindelijk gaat de installateur failliet. Dat dit met medeweten en instemming van commissarissen en aandeelhouders gebeurt, blijkt volgens Kooij in Den Haag, waar één van de ­aandeelhouders een franchise-Prael was begonnen. “Die koos dezelfde brouwerijbouwer en was ook de sjaak. Iedereen is er verschrikkelijk mee de boot in gegaan. Ik, Fer, de commissarissen en de aandeelhouders hebben er vanaf het begin af aan mee ingestemd. We hebben het met zijn allen gedaan. We waren met z’n allen niet bij machte dat te keren.”

De commissarissen spelen de zwartepiet naar de directeuren. In mails reppen ze van een ‘financiële noodtoestand’, de Prael is ‘technisch failliet’ en er is een ‘vertrouwensbreuk’ met de directie. “Zij vonden dat er een conflict was, ik vond het een verschil van mening. Ze wilden direct stoppen met die franchises en de Houthavens. Ik was het daar niet mee eens. Mijn drijfveer is altijd die werkplek voor kwetsbare mensen geweest. Niet dat daar fantastische winstcijfers uit zouden komen.”

Schijtsalaris

“Pas toen het misging, kregen we het verwijt dat wij er geen geld in hadden zitten. Zo werden we op een zijspoor gezet. Maar wij hebben onze aandelen destijds voor een symbolisch bedrag gekregen, omdat we 15 jaar lang voor een schijtsalaris de boel hebben opgezet. Juist om zeggenschap te houden tegen mensen die vanuit het geld denken.”

Het verwijt dat de directie op de solotoer ging, klopt volgens hem niet. “Fer en ik hebben al in 2012, 2013, aangegeven dat er een financieel iemand bij moest. Maar daar was vanuit de aandeelhouders geen geld voor.”

Sigaren en bier

Kooij (61) zegt best bereid te zijn geweest een stap terug te doen. “Fer en ik hadden het grappend over de Praelpolitie; dat we als we boven de zestig waren met een autootje de vestigingen afgingen om mensen te helpen – daar maakten wij dan van dat we ons gingen laten fêteren met sigaren en bier. Anderen konden dan de grote lijnen uitzetten. Het is allemaal niet opgepakt.”

Tevergeefs heeft hij de afgelopen maanden geprobeerd via de rechter genoegdoening te krijgen, er lopen nog procedures over zijn belang in De Prael. “Dat ik uit mijn functie ben gezet, begrijp ik wel. Ik ben het er alleen niet mee eens. Ik had het gevoel: zonder ons kan het niet, zeker niet van de een op de andere dag. We zijn de ziel van de Prael, als je die eruithaalt heb je een serieus probleem.”

“Wat nu is overgebleven is een andere Prael. Er zitten nu horecatypes die niets met kwetsbare mensen hebben. Het sociale karakter staat onder druk. Als je niet oppast, verdwijnt dat ook. Ik dacht dat alle aandeelhouders zich daar bewust van waren. Maar dat waren ze alleen in woorden.”

“Dat het misging, is vooral pech. Niet de Prael is misgegaan, maar een clubje mensen met elkaar, de directie, commissarissen en aandeelhouders. We hebben het met z’n allen niet slim geregeld. Dat neem ik mezelf kwalijk en dat neem ik ook de anderen kwalijk. Alleen ik moest weg. Ik onderschrijf dat ik mijn rol niet goed heb gespeeld, maar dat heeft niemand gedaan.”