GroenLinks alleen voor studenten en hipsters? Niet meer, als het aan Jesse Klaver ligt. Vanaf deze week heeft de grootste linkse partij de jacht ingezet op de ‘gewone man’. Politieagenten, buschauffeurs en thuiszorgmedewerkers – ook zij moeten GroenLinks gaan stemmen. Klaver wil van GroenLinks een „brede volkspartij” maken. Tot nu toe is het electoraat vrij eenzijdig: hoogopgeleide kiezers uit de grote stad.

Zijn nieuwe doelgroep noemt Klaver „de stille motor van Nederland”: laag- tot middelopgeleiden uit heel gewone steden als Woerden, Venlo, Gouda of Doetinchem. „Ze klagen niet, hebben geen grote mond. Maar ze houden dit land wel draaiende.”

Die nieuwe doelgroep betekent ook: een bijstelling van de koers. „Als het alleen maar gaat over identiteit, migratie en andere sociaal-culturele thema’s, wint rechts. Wij willen vanaf nu de nadruk leggen op geld, werk en de macht van het bedrijfsleven.” GroenLinks, zegt Klaver, wil voorop gaan in de „strijd tegen doorgeslagen globalisering”.

Klaver heeft ook een instrument bedacht om zijn nieuwe doelgroep te bereiken. De komende maanden maakt hij een kleinschalige ‘kantinetoer’ langs fabrieken, voetbalclubs en schaftketen in de regio. Hij draaide al een keertje proef, in een gymzaaltje in Amsterdam-Slotervaart.

De ‘verbreding’ van GroenLinks komt op een opmerkelijk moment. Net nu er voor het eerst in decennia serieus sprake is van linkse samenwerking, lanceert Klaver een plan waarmee hij mogelijk kiezers zal wegtrekken bij SP en PvdA.

Waarom moet GroenLinks een brede volkspartij worden?

„ De verschillen tussen laag- en hoogopgeleiden zijn helemaal niet zo groot, uiteindelijk hebben ze dezelfde wensen. We willen die groepen bij elkaar brengen. De hoogleraar en de thuiszorgmedewerker, de student en de fabrieksarbeider.”

„De mensen die de stille motor van Nederland vormen, hebben misschien niet het nummer van Rutte, zoals de ceo’s die hebben afgedwongen dat het kabinet de dividendbelasting gaat afschaffen. Maar ze hebben wel de macht van het getal. We willen met hun gaan samenwerken.”

Wat betekent dat, samenwerken?

„Bij elkaar komen bij meetups. Mensen vragen om hun vrienden en familie te vertellen hoe belangrijk het is om de juiste keuzes te maken in Den Haag. We willen ze bij elkaar brengen op een groot evenement rond Prinsjesdag, volgend jaar. Dan moet de beweging zichtbaar worden.”

Gaat u met ‘evenementen’ het kabinet op andere gedachten brengen?

„Ik heb 90 dagen met die gasten aan tafel gezeten, en ik weet nu: naar argumenten luisteren ze maar zeer beperkt. Maar ze zijn wel gevoelig voor de macht van het getal. We gaan laten merken dat er geen steun is voor de richting die dit kabinet kiest, met enorme lastenverlichting voor het grote bedrijfsleven.”

Noem eens wat standpunten die horen bij deze nieuwe koers.

„We komen met voorstellen om het failliete toeslagensysteem op te ruimen. Mensen moeten meer zekerheid krijgen. We komen met échte duurzame plannen. Nu moet de verduurzaming van Nederland grotendeel betaald worden door de burger en niet door grote bedrijven.

Gaat GroenLinks ook afscheid nemen van bepaalde standpunten?

„Ik heb altijd gezegd: in het onderwijs moet je kunnen opklimmen, stapelen. Vind ik nog steeds. Maar ik merk dat ik ben vergeten dat sommige mensen niet hoger komen en toch belangrijk zijn voor de samenleving. Met dat stapelen leggen we de verantwoordelijkheid te veel bij het individu. Ik draai het om: de overheid moet zorgen dat er banen komen voor mensen met MBO-2.”

„In Amsterdam Slotervaart zei een politieagent tegen me: we vinden in onze samenleving dat iedereen een euro moet worden. Maar het vuilnis moet wel worden opgehaald. Heel veel vijftigcentjes zijn samen ook van waarde, maken ons heel rijk.”

Loopt de pijpfitter uit Roermond of de busschauffeur uit Oldenzaal warm voor uw plannen voor een vleestaks of een kilometerheffing?

„Ze zijn warm te krijgen voor een strijd tegen doorgeslagen globalisering en het bedrijfsleven dat het voor het zeggen heeft in Den Haag. Maar ik ga niets aanpassen omdat het electoraal beter zou werken.”

Het klinkt een beetje old school wat u zegt: een strijd tegen het grootkapitaal. Alsof we weer in de jaren zeventig zijn.

„Het ís een strijd tussen arbeid en kapitaal. Het ís een strijd om mensen die dit land draaiende houden, weer centraal te stellen.”

Wat vinden Roemer en Asscher van uw ambities?

„Ik heb het ze nog niet verteld. Ik spreek ze toevallig vandaag, dan vertel ik ze wat ik van plan ben.”

Ik kan me zo voorstellen dat SP en PvdA denken: hé, die Klaver gaat onze kiezers wegkapen.

„Ik denk van niet. Ik denk dat ze zien dat het in ons aller belang is om samen te werken op links. En we willen ook mensen naar de stembus krijgen die niet stemmen. Daarmee kunnen we links als geheel groter maken.”

Gaat het cultureel wel samen, uw traditionele achterban met de ‘gewone Nederlander’?

„Die verschillen zijn juist fantastisch en moeten vooral blijven. Maar identiteitspolitiek betekent in Nederland meestal het opsluiten van mensen in hun eigen groep. Daar wil ik juist doorheen breken. We hoeven niet allemaal vrienden te zijn, maar je kunt wel idealen delen. Uiteindelijk hoop ik dat de buschauffeur en de pijpfitter bij een meetup zij aan zij staan met de studenten en de hoogleraren.”

Moet de busschauffeur uit Oldenzaal vegetariër worden?

„Nee. Ik wil weg van het elkaar persoonlijk de maat nemen. ‘Wat doe jij eraan?’ De overheid moet de grote onrechtvaardigheden oplossen.”

GroenLinks heeft het imago van een wat dwingende partij die mensen dingen wil opleggen.

„Ik herken dat beeld, maar ik ben het er niet mee eens. Wij stellen voor wat de overheid wel of niet moet belasten – maar uiteindelijk maken mensen zelf keuzes.”

Denkt u dat het gaat lukken?

„Dat moet blijken. Ik geloof hierin, we gaan dit gewoon doen. Ik zou me voor m’n kop slaan als ik dit niet had geprobeerd. Als ik de veilige weg had gekozen. Zo’n D66-scenario: bij de volgende verkiezingen weer een klein plusje. Dat is niet waarvoor ik in de politiek zit.”

NRC De Haagse Stemming Het belangrijkste nieuws van het Binnenhof en een inkijkje in de politieke dag die komen gaat Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 23 november 2017