De invloed van de drugscriminaliteit verspreidt zich over Amsterdam. De „forse winsten” die met de drugshandel worden gemaakt, worden in vastgoed, horeca of spyshops over de hele stad geïnvesteerd. Dat zegt hoofdcommissaris Pieter Jaap Aalbersberg in een interview met NRC. „Amsterdam heeft altijd grote onderstroom in de drugs gehad. Je ziet xtc en cocaïne bijna normaliseren in de stad.”

In de jaren 90 verscheen een geruchtmakend rapport waaruit bleek dat de Amsterdamse Wallen voor een groot deel in handen waren geraakt van criminelen. Waar het geld vandaan kwam waarmee panden werden verkocht en geëxploiteerd bleef volkomen ondoorzichtig. Daar heeft de gemeente vanaf 2008 hard tegen opgetreden. Criminelen werden uitgekocht, prostitutiepanden werden gesloten.

Lees ook: ‘Mijn agenten hebben het te druk voor hun werk’

Maar, zegt Aalbersberg nu, „ondermijning zal altijd blijven; ze moeten toch ergens met hun geld heen. De ondermijning van nu komt niet van enkele grote organisaties die op een paar grote plekken hun geld beleggen, het is meer divers en meer verspreid. Ineens duiken heel veel winkels in dezelfde branche op. Belwinkels. Kunnen die de hoge huren echt opbrengen met hun omzet? En dan hebben we het niet alleen meer over de Wallen, maar over de hele stad. De Clerqstraat in West, de Javastraat in Oost, de Van Woustraat in Zuid.”

Vroeger kwam de zware criminaliteit van „piramidevormige organisaties”, zegt de hoofdcommissaris. „Als je nu ziet wie er achter de liquidaties zitten: ze springen van de ene organisatie naar de andere. Criminele bendes zijn netwerken geworden. Soms langs etnisch lijnen georganiseerd; we zien veel activiteiten van Albanese bendes. Maar er is geen maffia-achtige loyaliteit meer.”

De criminaliteitscijfers van Amsterdam dalen elk jaar gestaag. In maart constateerde de driehoek van burgemeester, OM en politie dat „de afname van het aantal ernstige delicten substantieel en duurzaam” is. Maar, werd ook gezegd: „De driehoek zal met de huidige capaciteit alle zeilen bij moeten zetten, alleen al om met de groeiende druk op de stad ook in 2017 de veiligheidscijfers op het actuele niveau te houden.”

Straatdealers in (nep)drugs

De drukte in de stad is een steeds groter beslag gaan leggen op de capaciteit van de politie. In december is een team van 140 handhavers van politie en gemeente vrijgemaakt om de drukte in de binnenstad in goede banen te leiden. De eerste resultaten werden deze week bekendgemaakt. Het aantal straatroven is in drie maanden tijd met bijna een kwart gedaald. Tientallen straatdealers in (nep)drugs zij aangehouden. Die inspanning is wel gedaan ten koste van handhaving en toezicht buiten het centrum. Dat is volgens Aalbersberg slecht voor het gezag van de politie. „Soms moeten we zelfs aangiften laten liggen waarbij ook een vermoedelijke dader in beeld is.”

Aalbersberg stelde enkele weken geleden dat zijn korps 500 agenten erbij zou moeten krijgen om al het extra werk te doen dat op de hoofdstad afkomt. Zolang dat niet gebeurt, ziet Aalbersberg dat zijn agenten onvoldoende toekomen aan de alledaagse handhaving (verkeer, vervuiling), aan criminaliteit als fietsendiefstallen of vernieling, of aan bijvoorbeeld milieucriminaliteit. Onderzoek naar liquidaties – vrijwel altijd aan drugshandel gerelateerd – slorpen ruwweg de helft van zijn recherchecapaciteit op. In 2016 vonden zes liquidaties plaats in Amsterdam.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 14 april 2017