Studentenprotest op de Dam tegen het plan van minister Van Engelshoven om studenten meer rente te laten betalen op studieleningen (2018). Beeld ANP

Dat concludeert studentenorganisatie Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) op basis van een enquête van onderzoeksbureau I&O research. Die conclusie is opvallend omdat bij de invoering van het leenstelsel in 2015 vooral zorgen bestonden over de laagste inkomensgroepen. Zij zouden uit angst voor het aangaan van een lening afzien van een studie, vreesden critici.

Inmiddels is duidelijk dat – op een kleine groep havoscholieren uit bijstandsgezinnen na – de meeste jongeren zich niet laten afschrikken door een studielening. Jongeren uit de laagste inkomensgroepen zijn bovendien niet het slechtst af, becijfert het ISO nu. Zij krijgen volgens de studentenorganisatie jaarlijks al snel honderden euro’s meer aan aanvullende beurzen en bijdragen van ouders, dan studenten uit middeninkomengezinnen.

‘De overheid gaat ervan uit dat ouders bijdragen aan de studie van hun kind’, zegt ISO-voorzitter Kees Gillesse. ‘Dat gebeurt ook, maar bij middeninkomens niet zoveel als wordt aangenomen, blijkt uit ons onderzoek. Soms betalen ouders zelfs helemaal niet mee.’ Het gevolg is volgens hem dat de studenten uit middeninkomengezinnen meer lenen en eindigen met een grote studieschuld.

Een woordvoerder van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap laat in een reactie weten dat de uitkomst van het ISO-onderzoek wordt ‘meegenomen’ in een evaluatie naar de effecten van het leenstelsel die momenteel gehouden wordt. ‘Als daar knelpunten in naar voren komen, gaan we kijken of – en hoe we die gaan aanpassen.’

Afbrokkelende steun leenstelsel

Het politieke draagvlak voor het leenstelsel brokkelde de afgelopen jaren af. Alleen D66 en VVD zijn nog voor. In september kondigde D66-minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs) na groeiende kritiek een evaluatie aan van de effecten van het leenstelsel. Uit het ISO-onderzoek valt alvast op te maken ‘dat de toegankelijkheid van het hoger onderwijs door het leenstelsel gewaarborgd blijft met de verhoogde aanvullende beurs’, aldus een woordvoerder van het ministerie van Onderwijs. Volgens het ISO toont het onderzoek juist aan dat deze aanvullende beurs uitgebreid moeten worden, zodat meer studenten er recht op hebben.

Onderzoek op basis enquête Het ISO baseert zich op een enquête onder 873 ouders met studerende kinderen die het liet uitvoeren door onderzoeksbureau I&O Research. Hoe hoger het inkomen van ouders hoe meer zij bijdragen aan de studie van hun kind, blijkt daaruit. De studentenorganisatie combineerde die - weinig verrassende - cijfers met gegevens over de aanvullende beurs die studenten kunnen aanvragen, bedoeld voor studenten met ouders die niet- of weinig kunnen bijdragen aan hun studie. Omdat de hoogte van die beurs niet alleen afhangt van het inkomen van ouders, maar ook van eventuele studerende broers en zussen, maakte de organisatie een gecalculeerde schatting van de hoogte van de beurs. Volgens Casper Albers, hoogleraar statistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen, is die werkwijze betrouwbaar. ‘Als ik het onderzoek lees, lijkt het me dat de aannames die gemaakt worden redelijk zijn.’ Het risico met de achterliggende enquête is volgens hem dat de steekproef niet representatief is. ‘Maar het onderzoek van I&O Research ziet er degelijk uit.’ Bijzonder hoogleraar en CBS-onderzoeker Ruben van Gaalen, die eerder onderzoek deed naar het leenstelsel, juicht het toe dat er onderzoek wordt gedaan naar dit onderwerp. ‘Maar je moet er wel heel voorzichtig mee zijn. Wat het precieze verschil is tussen de inkomens van studenten, kun je niet met zekerheid zeggen op basis van deze enquête. De representativiteit ervan is niet vast te stellen.’ Er is een ‘aanzienlijke kans’ dat de verschillen tussen de inkomensgroepen van studenten kleiner, of juist groter zijn, zegt Van Gaalen. ‘Ik zou hier geen al te grote conclusies aan ophangen.’