Μετά από μία θριαμβευτική πορεία σε όλο τον κόσμο, το κλασικό πια βιβλίο του Νίκου Δήμου επιστρέφει στην Ελλάδα και τις Εκδόσεις Πατάκη. Η 32η έκδοση, συμπληρωμένη με ένα νέο Επίμετρο, βρίσκεται πάλι στα βιβλιοπωλεία.

Τα τελευταία χρόνια η «Δυστυχία» κυκλοφόρησε σε πολλές γλώσσες (αγγλικά, γερμανικά, γαλλικά, ιταλικά, ισπανικά, βουλγαρικά, κινέζικα) και σε ακόμα περισσότερες χώρες. Σε μερικές έγινε μπεστ σέλερ (π.χ. στη Γερμανία) σε άλλες ανακηρύχτηκε «βιβλίο της χρονιάς» (Revista Arcadia, Κολομβία, La Segunda, Χιλή, Foreign Policy, Ισπανία. Η διεθνής κριτική ασχολήθηκε με το ύφος του («Ένας Φειδίας του λόγου», Le Point, Γαλλία – , «Βιβλίο μυθικό», Periodistas en Español, Ισπανία – «Μία αποκάλυψη!», Die Presse, Αυστρία) αλλά και το στοχαστικό του περιεχόμενο, τον πατριωτισμό του («Η μεγαλύτερη δυστυχία του Δήμου είναι ότι αυτόν, τον ένθερμο πατριώτη, δεν τον άκουσε κανείς», «Μία ερωτική εξομολόγηση από έναν απογοητευμένο εραστή», (DieWelt / Süddeutsche Zeitung, Γερμανία). «Οι διάσημοι αφορισμοί του Δήμου… έχουν αποκτήσει κύρος θεσμού» έγραψε η ελβετική Νeue Zürcher Zeitung.

Έτσι έγινε το βιβλίο που εξήγησε το πρόβλημα και τη δυσκολία του να είσαι Έλληνας σε δεκάδες χιλιάδες ξένους. Και που διαβάζεται σήμερα σαν να γράφτηκε χθες – και όχι πριν από σαράντα χρόνια.

«Το βιβλίο αυτό δεν είναι μια χιουμοριστική συλλογή αφορισμών για τα ελαττώματα των Ελλήνων- αλλά μια πικρή περισυλλογή πάνω στην τραγική τους μοίρα που διασπάται ανάμεσα σε παρόν και παρελθόν, Βορρά και Νότο, Ανατολή και Δύση.. Είναι μια ερωτική εξομολόγηση προς την Ελλάδα, την αληθινή, τη βαθιά Ελλάδα, και όχι την επιπόλαιη χώρα των μύθων που οι ίδιοι οι νεο- Έλληνες δημιούργησαν προκειμένου να αποφύγουν την πραγματικότητα. Δεν είναι το έργο ενός ανθέλληνα, αλλά το προϊόν ενός ανθρώπου που πονάει βαθιά τη χώρα του και που προσπαθεί να βοηθήσει τους συμπολίτες του να πραγματώσουν το δελφικό ρητό: «Γνώθι σεαυτόν». Κάτι που μπορεί να είναι επίπονο, αν η νοοτροπία, η εκπαίδευση και η ανατροφή σου σε έχουν μάθει να αποφεύγεις την αλήθεια.»

Ν. Δ.

Απόσπασμα από το βιβλίο

Εισαγωγη

Η ΔΥΣΤΥΧΙΑ ΤΟΥ ΝΑ ΕΙΣΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

1

Ορίζουμε ως ευτυχία τη (συνήθως προσωρινή) κατάσταση όπου η πραγματικότητα συμπίπτει με τις επιθυμίες μας.

2

Σε αναλογία, δυστυχία πρέπει να είναι η μη σύμπτωση ανάμεσα σ’ επιθυμία και πραγματικό-

τητα.

3

Με άλλα λόγια, δυστυχία μπορούμε να ονομάσουμε την απόσταση ανάμεσα σ’ επιθυμία και πραγματικότητα.

4

Όσο μεγαλύτερη η απόσταση, τόσο πιο δυστυχισμένοι είμαστε.

5

Η ευτυχία (ή δυστυχία) μας εξαρτάται: από το μέγεθος, την ένταση και την ποσότητα των επιθυμιών μας, από τη μια μεριά − και από τη φύση της πραγματικότητας, από την άλλη.

6

Μπορεί να είμαι δυστυχής γιατί έχω υπερβολικές και υπέρμετρες επιθυμίες που (δίκαια) μένουν ανεκπλήρωτες. Ή μπορεί πάλι οι επιθυμίες μου να είναι «λογικές» (του μέσου ανθρώπινου όρου), αλλά η πραγματικότητα να με κατατρέχει (σαν τον Ιώβ). Τότε μιλάμε για κακοτυχία.

7

Έχουμε μια στατιστική έννοια της ευτυχίας. Πιστεύουμε πως ένας άνθρωπος με «λογικές» επιθυμίες, θα πρέπει να έχει σε ίσο βαθμό επιτυχίες και απογοητεύσεις. (Απόδειξη: οι εκφράσεις «θα γυρίσει η τύχη», «θα γυρίσει ο τροχός» κτλ.)

8

Ωστόσο η ζωή δεν επιβεβαιώνει αυτή τη σκέψη. Συνήθως, αυτοί που έχουν έντονες και πολλές επιθυμίες, ικανοποιούν περισσότερες απ’ όσους έχουν λίγες και ταπεινές. Μόνο που η αχόρταγη φύση των πρώτων σπάνια τους επιτρέπει να αισθανθούν την κατάσταση της ισορροπίας που ονομάζουμε ευτυχία.

9

Η απόσταση που ονομάσαμε δυστυχία λειτουργεί θετικά και αρνητικά. Δεν έχω αυτά που επιθυμώ, ή έχω κάτι που δεν το επιθυμώ (π.χ. μια αρρώστια).

10

Όσοι δίνουν «συνταγές ευτυχίας» προσπαθούν συνήθως να τροποποιήσουν ή να μειώσουν τις επιθυμίες − μια και δεν είναι εύκολο να επηρεάσουν την πραγματικότητα. Φυσικά, όσο λιγότερες επιθυμίες έχουμε, τόσο λιγότερο κινδυνεύουμε να απογοητευτούμε και να πονέσουμε.

11

Το επόμενο βήμα είναι η σκέψη του Βούδα, που διδάσκει την κατάργηση της επιθυμίας ως σίγουρο αντίδοτο στη δυστυχία. (Ακόμη αποτελεσματικότερα: την κατάργηση της πηγής κάθε επιθυμίας − του Εγώ.)

12

Στα ζώα, το άνοιγμα ανάμεσα σ’ επιθυμία και πραγματικότητα είναι ελάχιστο. Οι βασικές επιδιώξεις του ζώου καλύπτονται από τις δυνατότητες που υπάρχουν γύρω του. Είναι απόλυτα προσαρμοσμένο στο περιβάλλον του.

13

Είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς για ευτυχισμένα και δυστυχισμένα ζώα − μια και δεν πρέπει να υπάρχει μέσα τους η ένταση ανάμεσα στους δύο (ανθρώπινους) πόλους. Κάτι όμως μου λέει ότι τα πετεινά του ουρανού πρέπει να είναι ευτυχισμένα…

14

Αντίθετα με τα ζώα, ο άνθρωπος έχει επιθυμίες «θέσει και φύσει» μη εκπληρώσιμες. Λαχταράει την αθανασία. Ενώ το μόνο σίγουρο που ξέρει για το μέλλον είναι πως κάποτε θα πεθάνει.

15

Θα μπορούσαμε να ορίσουμε τον άνθρωπο ως το ζώο που επιθυμεί πάντα περισσότερα απ’ όσα φτάνει. Το απροσάρμοστο ζώο. Θα μπορούσαμε, με άλλα λόγια, να ορίσουμε τον άνθρωπο ως το ον που φέρνει τη δυστυχία −εγγενή− μέσα του.

16

Ή, πάλι, θα μπορούσαμε να ορίσουμε τον άνθρωπο ως το τραγικό ζώο. Γιατί τι άλλο είναι η τραγωδία παρά η αγωνιστική βίωση της διάστασης ανάμεσα στον άνθρωπο και τον κόσμο;

17

Όσο πιο άνθρωπος είναι κανείς, όσο περισσότερο ποθεί και ζητά, τόσο μεγαλύτερο χάσκει το άνοιγμα. Κι αν είναι ήρωας, πολεμάει και χάνεται. Κι αν είναι καλλιτέχνης, προσπαθεί να γεμίσει το άνοιγμα με μορφές.

18

Αν ο άνθρωπος, ως άνθρωπος, φέρνει μέσα του τη δυστυχία, ορισμένες κατηγορίες ανθρώπων έχουν μεγαλύτερη προδιάθεση σ’ αυτήν. Ακόμη και ορισμένες εθνότητες. Ανάμεσα σ’ αυτές, σίγουρα, οι Έλληνες. Οι νεο-Έλληνες.

19

Θέση αυτού του βιβλίου είναι πως ο νεο-Έλληνας, λόγω ιστορίας, κληρονομικότητας και χαρακτήρα, παρουσιάζει μεγαλύτερο άνοιγμα ανάμεσα σ’ επιθυμία και πραγματικότητα, από τον μέσο όρο των άλλων ανθρώπων.

20

Αν δηλαδή το να είσαι άνθρωπος σημαίνει ήδη τη βεβαιότητα ενός ποσού δυστυχίας – το να είσαι Έλληνας προοιωνίζει μια μεγαλύτερη δόση.

21

Μιλάμε για τη «δυστυχία του να είσαι Έλληνας».