Jan Roos (r) groet Thierry Baudet die met twee dames gaat flyeren voor GeenPeil. Beeld Freek van den Bergh

De jongens van GeenPeil zijn Poetins useful idiots. Ze volgen de valse retoriek waarmee de Russische propaganda de discussie over Oekraïne vervuilt. Ze zeggen dat de EU en de NAVO Oekraïne proberen 'in te lijven'. Dat het associatieverdrag heeft geleid tot 'gewelddadige demonstraties op het Maidanplein' en dat het nieuwe landsbestuur in Kiev bestaat uit 'ultranationalisten met nazistische trekjes'. Poetin is 'niet gediend van deze ontwikkelingen op zijn deurmat'. De Russische president eist de Krim op en daarna breekt in Oost-Oekraïne 'een burgeroorlog' uit. Dit alles is de schuld van ónze 'uitbreidingsdrift', suggereert GeenPeil. Hadden we onze handen van Oekraïne afgehouden, dan was er nu geen 'oprisping van de Koude Oorlog' geweest, geen 'botsing van ideologieën' en was de MH17 nooit uit de lucht geschoten. Het lijkt wel een nieuwsuitzending van de Russische staatsomroep.



Was het maar zo simpel.



Eigenlijk gaat het GeenPeil niet om het associatieverdrag. Ze willen dat de EU democratischer wordt. Dat is een goed streven, maar laten we daarvoor de situatie in Oekraïne en het zelfbeschikkingsrecht van de Oekraïners geen onrecht aandoen. Dat is in de geschiedenis van het land al te vaak het geval geweest.



De argumentatie van GeenPeil gaat op veel punten mank. Vooral wanneer ze het hebben over 'Poetins deurmat'. De achterliggende gedachte is dat Oekraïne historisch gezien tot het grote Russische wereldrijk behoort en daarom niet over zijn eigen lot mag beschikken. Ja, Oekraïners en Russen hebben veel gemeen, maar dat betekent niet dat de Oekraïense bevolking de dictaten van een Russische autocraat hoeft te volgen.

Hans Loos. Beeld .

Buitenlandse agressor

Laten we de dingen vooral bij de naam noemen. De oorlog in Oost-Oekraïne is géén burgeroorlog. Het is een oorlog met een buitenlandse agressor. Niet het associatieverdrag heeft geleid tot de Maidan-revolutie, maar de beslissing van oud-president Janoekovitsj om het, onder druk van het Kremlin, niet te ondertekenen.



In het burgerprotest tegen die beslissing speelden meerdere zaken een rol: de frustratie over de wetteloosheid en de extreme corruptie van het oligarchische politieke systeem, het gebrek aan economisch perspectief en de woede over het gewelddadig optreden van de oproerpolitie en de intimidaties van de Russische bullebak.



Terwijl in Rusland het beeld van Stalin wordt opgepoetst, haalt men in Oekraïne de standbeelden van Lenin neer. Wat is er mis met een voormalig Sovjetland dat wil afrekenen met een complex verleden van communistische dictatuur, dat zich wil ontdoen van roekeloze potentaten en hun opportunistische zetbazen en dat bereid is het leven te laten voor typisch Europese waarden als de rechtsstaat, vrijheid van meningsuiting en democratie? Eurosceptici en eurofielen, iedereen met een democratisch hart zou de Oekraïners juist moeten steunen in deze strijd om zelfbeschikking.



GeenPeil maakt zich terecht zorgen over de instabiliteit in Oekraïne. Oud-president Janoekovitsj heeft een vreselijke erfenis nagelaten. De economie zit aan de grond. Het gestook van de Russen, de propaganda en de oorlog in de Donbas saboteren de hervormingen. Maar de Oekraïense samenleving ziet dit niet als een excuus en wordt met de dag ongeduldiger.

Desastreuze gevolgen

Of het referendum er nu komt of niet, GeenPeil kan gerust zijn, het associatieverdrag is vooral een papieren tijger. Dat komt deze keer niet door Brussel, maar door Minsk. De vredesonderhandelingen in de Wit-Russische hoofdstad hebben ertoe geleid dat het Kremlin een grote invloed behoudt op het nationale beleid van Oekraïne. Poetin kan voorwaarden stellen aan de uitvoering van het associatieverdrag en, zo nodig, dreigen om de oorlog in de Donbas, die sinds Poetins move naar Syrië lijkt te bevriezen, opnieuw te ontdooien. Rusland trekt de handen af van Donbas en dat heeft ook voor Europa financiële consequenties. De hele regio ligt aan barrels en is hopeloos gecriminaliseerd. Wie gaat betalen voor de wederopbouw? Niet Rusland.



Achter de strijd om Oekraïne gaat een veel groter probleem schuil en dat is de binnenlandse situatie in Rusland. Onder Poetin is een politiek systeem ontstaan dat dreigt te imploderen. De gevolgen hiervan zullen desastreus zijn. Ook voor ons. Maar daar gaat het referendum niet over. Zo zijn er nog wel meer zaken waarover we ons druk moeten maken. Zoals onze afhankelijkheid van Russische grondstoffen en de afwezigheid van een gemeenschappelijk Europees energiebeleid. De macht van staatsbedrijven Gaz-prom en Rosneft. Of de grote sommen Russische cash die door onze fiscale havens stromen en waarmee onze politieke en maatschappelijke instituties geleidelijk worden gecorrumpeerd.



De jongens van GeenPeil hebben meer gemeen met Poetin dan hen lief is. Ze delen diens nostalgie naar de soevereine natiestaat. Wat zou het fijn zijn als we de slagbomen bij Bad Bentheim en Hazeldonk weer lieten neer-klappen. Maar zo werkt het niet. Nederland en Europa zijn gebaat bij een sterk en stabiel Oekraïne. Dat begint bij economische samenwerking, investeringen in een omvangrijk hervormingsprogramma en, inderdaad, een open publiek debat, als het moet over het associatieverdrag, maar liever nog over onze strategische betrekkingen met Rusland.