Een kolencentrale bij Hoek van Holland. Beeld Hollandse Hoogte / Peter Hilz

De ‘platte’ CO 2 -heffing waar de PvdA, GroenLinks en de milieuorganisaties voor ijveren komt er dus niet. Zo’n platte of generieke CO 2 -belasting is een vaste heffing op élke ton broeikasgas die een bedrijf uitstoot. In plaats daarvan krijgen de driehonderd grote vervuilers tot 2030 jaarlijkse reductiedoelen opgelegd. Bedrijven die hun maximumuitstoot overschrijden, krijgen een ‘stevige’ CO 2 -belasting opgelegd over elke ton te veel uitgestoten broeikasgas.

Hoe hoog die ‘stevige’ heffing dan wordt, vermeldt het document niet. Dat onderdeel van het plan moet nog worden uitgewerkt. De belasting moet bedrijven stimuleren voldoende uitstootbeperkende maatregelen te nemen. De CO 2 -margeheffing moet dus hoger zijn dan de kosten van de groene investeringen die het bedrijf moet doen om zijn reductiedoel te halen. De heffing komt bovenop de Europese CO 2 -prijs die de industrie nu al over een deel van haar uitstoot betaalt.

Dit nieuwe CO 2 -reductieplan voor de industrie is een aanscherping van het veel bekritiseerde bonus-malussysteem uit het concept-Klimaatakkoord. Dat eerdere plan kwam uit de koker van werkgeversorganisatie VNO-NCW. Het voorstel hield in dat elke grote industriële uitstoter een eigen CO 2 -reductieplan zou opstellen. Als een bedrijf dat verzuimde, of als diens plan werd afgekeurd, zou het een CO 2 -boete (malus) moeten betalen. De planbureaus oordeelden uiterst negatief over dit werkgeversvoorstel: de voorgestelde boete is te laag en bedrijven kunnen die waarschijnlijk gemakkelijk omzeilen. Hun conclusie: hiermee zou de industrie zijn reductiedoel niet halen.

Mag geen banen kosten

Onmiddellijk nadat de planbureaus het bonus-malusplan op 13 maart hadden afgeserveerd, maakten minister Wiebes en premier Rutte bekend dat het kabinet alsnog een CO 2 -heffing voor de industrie wil invoeren. Over de details bleven ze vaag; in de Kamerbrief van Wiebes staat niet hoe die CO 2 -heffing er uit gaat zien. Rutte sprak over ‘een vorm van CO 2 -heffing’ en Wiebes repte van ‘een verstandige’ CO 2 -heffing. Dat kan dus nog van alles betekenen, stelden CDA-leider Sybrand Buma en VNO-NCW-onderhandelaar Cees Oudshoorn even later droogjes vast. Buma liet diezelfde dag nog weten dat de gekozen CO 2 -heffing, ‘in welke variant dan ook’, vooral geen banen mocht kosten. Oudshoorn illustreerde de rekbaarheid van de term ‘CO 2 -heffing’ met de opmerking dat de malus uit het Klimaatakkoord daar in zijn ogen ook onder valt.

Een ander veeg teken was het nauwelijks opgemerkte onderzoeksrapport dat Wiebes tegelijk met de aankondiging van een CO 2 -heffing naar de Tweede Kamer stuurde. De VVD-minister schrijft erbij dat hij de uitkomsten van dit PWC-onderzoek zal betrekken bij het ontwerpen van de CO 2 -heffing voor de industrie. De hoofdconclusie van dat onderzoek is dat een nationale, platte CO 2 -heffing industriële bedrijven de grens over jaagt en veel banen kost. Wiebes en Rutte hebben ook nooit gezegd dat ze een platte CO 2 -heffing willen invoeren.

GroenLinks-leider Jesse Klaver trok desondanks de – naar nu blijkt verkeerde – conclusie dat het kabinet dat wel van plan was. Direct nadat Rutte en Wiebes hun CO 2 -taks hadden aangekondigd belegde hij een persconferentie om victorie te kraaien over de bekering van het kabinet. GroenLinks en PvdA pleiten al enige tijd voor een platte CO 2 -heffing en hebben daar ieder afzonderlijk een plan voor gemaakt. Een belangrijk argument voor zo’n heffing is dat het grote bedrijfsleven relatief weinig CO 2 - en energiebelasting betaalt en gezinnen en mkb-bedrijven relatief veel. Een CO 2 -heffing voor de industriële grootverbruikers zou die lastenverdeling eerlijker maken, betoogden de linkse oppositiepartijen. Toen bleek dat er geen CO 2 -heffing voorkwam in de voorstellen van het Klimaatberaad van Ed Nijpels, vroegen ze de planbureaus de klimaat- en inkomenseffecten van hun eigen partijvoorstellen door te rekenen. Het PBL en het CPB maken de resultaten daarvan over twee weken bekend.

Gezinnen

Alleen: nu het kabinet zelf al heeft besloten een CO 2 -heffing in te voeren én de energierekening voor gezinnen te verlagen, snijden GroenLinks en de PvdA zichzelf waarschijnlijk in de vingers met dat doorrekenverzoek. Beide partijen willen de opbrengsten van de CO 2 -heffing voor de industrie geheel of grotendeels doorsluizen naar gezinnen. Vanuit economisch oogpunt is dat waarschijnlijk onverstandig. De Nederlandsche Bank en onderzoeksbureau CE Delft onderzochten recentelijk, net als PWC, de economische effecten van een platte CO 2 -heffing. In tegenstelling tot PWC concludeerden zij dat een niet al te hoge nationale CO 2 -heffing de economie weinig schaadt, mits de opbrengst van die belasting volledig wordt teruggegeven aan het bedrijfsleven in de vorm van subsidies voor uitstootbeperkende maatregelen.

Aan die cruciale voorwaarde voldoen de voorstellen van GroenLinks en de PvdA niet. Het plan van GroenLinks behelst bovendien een nogal hoge CO 2 -heffing tot wel 200 euro per ton CO 2 . Het is dan ook niet uitgesloten dat de planbureaus straks melden dat het GroenLinks-plan leidt tot een verlies van (tien)duizenden banen in de Nederlandse industrie. Een groter cadeau kan Jesse Klaver niet geven aan VNO-NCW-voorman Hans de Boer. Die zal niet aarzelen de GroenLinks-doorrekening in te zetten als argument tégen een CO 2 -heffing. GroenLinks ziet dat gevaar naar verluidt ook en heeft het PBL tussentijds gevraagd nog wat extra, mildere CO 2 -heffingsvarianten door te rekenen in de hoop dat het eindoordeel dan positiever uitvalt.