Of je nu op een willekeurig schoolplein in Nederland kijkt, door Snapchat swipet, op een Justin Bieber-concert staat of door een H&M-filiaal loopt, je ziet in één oogopslag hoe tienermeisjes van nu zich kleden: loeistrakke skinnyjeans (of bij goed weer de afgeknipte variant), een T-shirt met een schijnbaar willekeurige opdruk, lang steil haar en sneakers. Die moeten wel van Nike, Adidas of Vans zijn, of eventueel van Puma, maar dan alleen de door popster Rihanna ontworpen modellen.

Natuurlijk vertoonden ook tieners uit eerdere generaties groepsgedrag, maar het straatbeeld was nooit eerder zó uniform als nu. „Toen ik in de jaren negentig op de middelbare school in Lelystad zat, liep er een dragqueen door de gangen,” zegt Jeroen Horrevorts (34). „En gothic meisjes die elkaar aan een ketting ‘uitlieten’ in de pauze. Daarnaast had je ook nog de skaters, hiphoppers, alto’s en gabbers.” Die lijken grotendeels verdwenen, concludeert hij na twee jaar lesgeven op middelbare scholen in Haarlem en Amersfoort. „Het valt echt op hoeveel braver de jongeren van nu eruit zien. De allochtone kids durven zich overigens wel expressiever te kleden. Marokkaanse en Surinaamse jongens dragen felgekleurde, baggy outfits en islamitische meisjes kiezen bijzondere hoofddoeken.”

Niet te duur

Dat homogene kleedgedrag heeft veel te maken met het steeds homogener wordende aanbod: in elke willekeurige winkelstraat vind je dezelfde internationale modeketens. Geen tiener die z’n kleren nog bij een lokale boetiek koopt nu in elke middelgrote stad ketens als H&M, Zara, Berschka, Mango, Forever21 en Primark te vinden zijn. En dat terwijl dit soort winkels het juist makkelijker dan ooit maakt om een uitgesproken outfit aan te schaffen. Van punk-, hiphop- en dandymode tot de meest uitzinnige catwalk-kopieën: alles hangt er kant-en-klaar in de rekken. Tieners vissen er bewust de onopvallendste items uit.

Nederland , Amsterdam , de Dam . 20170803 . 3 augustus 2017 . Tienermeisjes (deel 2) geportretteerd. Foto and copyright Amaury Miller



Amaury Miller

Nederland , Amsterdam , de Dam . 20170803 . 3 augustus 2017 . Tienermeisjes (deel 2) geportretteerd. Foto and copyright Amaury Miller



Amaury Miller

Nederland , Amsterdam , de Dam . 20170803 . 3 augustus 2017 . Tienermeisjes (deel 2) geportretteerd. Foto and copyright Amaury Miller



Amaury Miller

Foto’s Amaury Miller

Met een volle tas komt Felice (14) uit Purmerend uit de Primark in Amsterdam gelopen. Ze heeft witte en grijze T-shirts gekocht, vijf paar felgekleurde sokken en een kort zwart spijkerbroekje. „Ik wil vooral dat mijn kleren lekker zitten, een beetje met de trends meegaan en niet te duur zijn”, zegt ze. Of ze zich wil onderscheiden met haar aankopen? „Daar denk ik eigenlijk niet zo over na. Als mijn beste vriendin en ik iets allebei mooi vinden, dan kopen we het gewoon allebei.”

Anneke Smelik (60) is hoogleraar visuele cultuur aan de Radboud University Nijmegen en publiceert veel over mode. „Dit is een onderwerp waar mijn generatie het vaak over heeft: het enorme conformisme van al die meisjes met die spijkerbroeken en dat lange haar.” Volgens Smelik is het internet een belangrijke oorzaak. „Elke trend wordt door sociale media zó snel verspreid dat er een ongelofelijke uniformiteit ontstaat. Jongeren zitten de hele dag op hun telefoon en worden daardoor meer dan ooit beïnvloed door de beeldcultuur.”

Gevraagd naar hun favoriete mode-idolen noemen winkelende meisjes bijna unaniem dezelfde onlineberoemdheden: influencer Anna Nooshin, modeblogger Claartje Rose en YouTube-ster Monica Geuze. Niet verrassend: dit zijn meisjes met honderdduizenden volgers op hun kanalen. Buiten de landsgrenzen kijken ze het liefst naar modellen: Gigi Hadid, Kendall Jenner, en de ‘Angels’ (ambassadrices) van lingeriemerk Victoria’s Secret. Stuk voor stuk conventionele schoonheden met het haar van Disney-prinsessen, ellenlange wimpers, een lang, dun lijf en een weinig uitgesproken kledingstijl.

Denken dat ze zonder enige invloed van hun omgeving hun kledingkeuzes maken, is eigen aan pubers, zegt opvoedkundige Marina van der Wal.

Nederland , Amsterdam , de Dam . 20170803 . 3 augustus 2017 . Tienermeisjes (deel 2) geportretteerd. Foto and copyright Amaury Miller



Amaury Miller

Nederland , Amsterdam , de Dam . 20170803 . 3 augustus 2017 . Tienermeisjes (deel 2) geportretteerd. Foto and copyright Amaury Miller



Amaury Miller

Foto’s Amaury Miller

Dat het huidige tienermeisjesuniform zo casual is, kan Smelik ook verklaren. „Vroeger was kleding gebonden aan klasse, sekse, leeftijd of religie, maar vanaf de jaren zestig zijn die regels steeds minder sterk gaan gelden. De mode is democratischer geworden en mensen hebben meer vrijheid gekregen om zich te kleden.”

De mode is ook veel minder formeel geworden. „Zelfs presidenten dragen nu spijkerbroeken. Nooit eerder zag je zo veel vrijetijdskleding. Zowel bij jongens als bij meisjes, en bij alle sociale klassen.”

Die ‘casualisering’ van de mode beleeft nu een hoogtepunt. Zelfs de grote modehuizen laten tijdens hun catwalkshows alledaagse kleren zien. De invloedrijke Georgische modeontwerper Demna Gvasalia, creatief directeur van de modehuizen Balenciaga en Vetements, heeft de doodgewone man (en vrouw) tot mode-icoon verheven. Zo inspireerde hij zijn Vetements-herfstcollectie op Exactitudes, het fotoproject van de Rotterdamse fotografen Ellie Uyttenbroek en Ari Versluis die al jaren van straat geplukte mensen portretteren die dezelfde kleren dragen. En op de catwalk liepen modellen in windjacks, capuchontruien, spijkerbroeken en op hardloopgympen. Modecritici noemden het briljant en bij de grote ketens hangen de kopieën al in de rekken.

Uiterlijk niet het enige uithangbord

„Basic trutjes noemen we die meisjes”, zegt Sophie (15) uit Amersfoort. „Van die meisjes die allemaal te strakke skinny jeans met Adidas Superstars of Nike Airmaxjes dragen. De hele school loopt er vol mee.” Sophie zelf draagt het liefst de veel te grote overhemden van haar vader, gecombineerd met Dr. Martens. Daarmee is ze een uitzondering. „Recht in m’n gezicht zeggen ze het niet, maar via-via krijg ik altijd wel te horen dat andere meisjes vinden dat ik er raar uitzie.”

Nederland , Amsterdam , de Dam . 20170803 . 3 augustus 2017 . Tienermeisjes (deel 2) geportretteerd. Foto and copyright Amaury Miller



Amaury Miller

Nederland , Amsterdam , de Dam . 20170803 . 3 augustus 2017 . Tienermeisjes (deel 2) geportretteerd. Foto and copyright Amaury Miller



Amaury Miller

Nederland , Amsterdam , de Dam . 20170803 . 3 augustus 2017 . Tienermeisjes (deel 2) geportretteerd. Foto and copyright Amaury Miller



Amaury Miller

Foto’s Amaury Miller

Dapper, vindt de in pubers gespecialiseerde opvoedkundige Marina van der Wal (47). „De meeste tieners zoeken met hun kleding juist aansluiting bij een groep. Kijk naar het WhatsApp-gedrag van de doorsneemeisjespuber, dat begint elke ochtend met: wat trek jij aan? Even polsen of ze niet te veel buiten de groep valt.”

Als ouders haar vragen of ze de dure rugzak moeten kopen die hun kind per se wil hebben, zegt Van der Wal dan ook altijd ja. „Als je financieel de ruimte hebt, geef er dan aan toe. Of laat je kind een baantje zoeken en meebetalen. Want het effect van wel of niet meekunnen met de groep moet je nooit onderschatten.”

Wat deze generatie uniek maakt, is dat hun uiterlijk niet hun enige uithangbord is. Instagram en Snapchat gelden als minstens zo belangrijke expressiemiddelen. Daar delen tienermeisjes dat ze zojuist een Kylie Jenner-lipgloss hebben gekocht, naar Drake hebben geluisterd op Spotify of een red velvet cake hebben gegeten. Dit soort aspecten was natuurlijk altijd al onderdeel van de puberidentiteit, maar zonder sociale media een stuk lastiger te etaleren.

Foto’s Amaury Miller

Foto’s Amaury Miller

Juist die sociale media zijn volgens Van der Wal de grote oorzaak van het eenduidige kleedgedrag. „Sociale media hebben tieners afhankelijk gemaakt van likes. Op deze leeftijd zijn kinderen enorm gevoelig voor de mening van anderen, en die meningen zijn door alle likes en dislikes nu zichtbaarder dan ooit. Daardoor zijn ze veel minder geneigd om risico’s te nemen. Een meisje dat een foto plaatst van de Nikes die ze zojuist heeft gekocht, zoekt daarmee bevestiging: ‘Vinden jullie dit leuk?’ Dat maakt deze groep jongeren veel beïnvloedbaarder dan voorgaande generaties.”

Altijd een camera in de buurt

Wat Instagram, Snapchat en WhatsApp ook meebrachten , is de constant aanwezige kans om gefotografeerd of gefilmd te worden en op internet te belanden. En met al die camera’s om je heen is experimenteren met outfits en kapsels waar je je achteraf misschien wel diep voor zult schamen nog enger dan het al was.

Smelik gaf onlangs een lezing aan scholieren uit 5-vwo en 6-vwo. „Er zaten zo’n honderd kinderen in de zaal en ze zagen er allemaal hetzelfde uit: sneakers, spijkerbroek, T-shirt. Toen ik daar iets over zei, brak er onmiddellijk rumoer uit. Ze waren absoluut beledigd. Na afloop kwamen er scholieren naar me toe om te zeggen dat ze er écht wel anders uitzagen dan hun klasgenoten. Maar ik zag het niet. Ze waren zich stuk voor stuk niet bewust van hun conformiteit.”

Foto’s Amaury Miller

Van een afstandje lijkt het alsof tieners geen individuele keuzes maken, maar daar denken ze zelf heel anders over. Binnen een heel klein spectrum van kleren die nu cool bevonden worden, maken ze wél eigen keuzes. Dionne (14) en Eileen (15) uit Purmerend bijvoorbeeld dragen dezelfde korte spijkerbroek van New Yorker Fashion en hetzelfde model Adidas-gympen, zij het in een net andere kleurstelling. Vinden ze het niet gek om hetzelfde aan te hebben? „Hetzelfde?”, zegt Dionne. „Die van haar hebben roze neuzen, dat zou ik nóóit aantrekken.”

Denken dat ze zonder enige invloed van hun omgeving hun kledingkeuzes maken, is eigen aan pubers, zegt Van der Wal. „Tunnelvisie hoort bij de leeftijd. Ze denken heel lang na over welk logo ze op hun T-shirt willen en hebben écht niet door dat al hun vrienden ook met logo’s bezig zijn.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 9 september 2017