Fot. Michal Kosc/Forum

Założone ponad rok temu przez rodzimowierców miejsce kultu na terenie wsi Gajowniki w województwie podlaskim staje się jednym z najważniejszych punktów na mapie pogańskich „świętych gajów”. Najbliższy zjazd wyznawców dawnych wierzeń z różnych miejsc Polski do Gajownik zaplanowano na sobotę 9 listopada. Wówczas to pod drewnianym posągiem Światowida odprawiane będą starosłowiańskie obrzędy „Dziadów”.

Rodzimowiercy pierwsze miejsce kultu na terenie województwa podlaskiego zorganizowali około roku 2010. Było to wzgórze zwane Babią Górą, znajdujące się na trasie turystycznej wiodącej z Białegostoku na tereny Narwiańskiego Parku Narodowego. W roku 1998 na zlecenie Centrum Kultury w Choroszczy na wzgórzu ustawiono jedną z prac pochodzących z konkursu rzeźbiarskiego. Była to drewniana rzeźba przedstawiająca słowiańskiego bożka Światowida. Artysta przekazał ją placówce, która miała wyeksponować posąg na Babiej Górze, jako atrakcję turystyczną.

Około roku 2010 rzeźbą zainteresowali się rodzimowiercy, jednak nie jako dziełem sztuki ani tym bardziej plenerową ciekawostką, ale jako jednym z symboli kultu, który wyznają. Od tamtej pory, przyjeżdżając w to miejsce z różnych stron Polski, spotykali się na Babiej Górze przed rzeźbą słowiańskiego bożka, aby odprawiać tam pogańskie obrzędy m.in. „Nocy Kupały” czy „Dziadów”.

W grudniu 2017 roku nieznani sprawcy usunęli rzeźbę z Babiej Góry, zresztą mocno już spróchniałą i bliską rozpadnięcia się. Rodzimowiercy złożyli wniosek do prokuratury o wyjaśnienie kwestii zniknięcia przedmiotu ich kultu. Domagali się też ustalenia miejsca, gdzie znajduje się posąg. Sprawę najpierw badała policja, ale nie udało się jej ustalić, kto i po co zabrał Światowida. Natomiast białostocka Prokuratura Rejonowa odmówiła przeprowadzenia śledztwa. W uzasadnieniu odmowy napisano, że wartość rzeźby jest zbyt mała, żeby prokuratura mogła przeprowadzić odpowiednie czynności śledcze.

W tej sytuacji rodzimowiercy postanowili sporządzić nowy posąg swojego bożka. Został on wykonany na wzór zaginionej podobizny z Babiej Góry. Imię Światowid oznacza „patrzący w cztery strony świata”. Na posągu wyryte są wizerunki czterech słowiańskich bóstw – Mokosza, Łady, Peruna oraz Dadźboga.

Pierwsze pogańskie obrzędy przy nowym przedstawieniu Światowida (wiosna 2018 roku) rodzimowiercy odprawili w Choroszczy. Wybrali miejsce położone bardzo blisko zabytkowego, parafialnego kościoła pw. św. Jana Chrzciciela i św. Szczepana Męczennika. Nie jest tajemnicą, że rodzimowiercy nie darzą sympatią wiary chrześcijańskiej. Aby się o tym przekonać, wystarczy zajrzeć na fora, na których często wypowiadają się oni na ten temat. Dziwnym więc można nazwać ich zachowanie: zanim rzeźbę swojego pogańskiego bożka umieścili w Gajownikach, zwrócili się do proboszcza choroszczańskiej parafii z prośbą o jej… poświęcenie. Pasterz parafii, oczywiście odmówił.

W kwietniu zeszłego roku rodzimowiercy nad rzeźbą bożka w Choroszczy odprawili swoje gusła, a następnie przewieźli Światowida do Gajownik i ustawili go tam na prywatnej działce rolnej, przy niewielkiej sośnie. Na drzewie zawiesili też drewniany wizerunek słowiańskiego bóstwa Mokoszy i urządzili inne stanowiska do odprawiania rytuałów. Teren, na którym ustawiono bożki, został „użyczony do celów kultu słowiańskiej religii rodzimej”, jak czytamy w umowie zawartej już w styczniu 2018 pomiędzy „Rodzimym Kościołem Polskim” a właścicielem terenu.

Od tamtego czasu popularność „świętego gaju” w Gajownikach wśród rodzimowierców z Polski i zagranicy wciąż rośnie. Jest on reklamowany na prowadzonych przez nich stronach internetowych, a głównie na profilu facebookowym. Jak dowiadujemy się z informacji tam zamieszczonych, „przedchrześciajńskie miejsce kultowe w Gajownikach” jest udostępniane za darmo osobom indywidualnym oraz zorganizowanym grupom rodzimowierców, którzy chcą tu odprawiać swoje gusła w starosłowiańskie święta. Organizowane więc były tu do tej pory m.in. „Jare Gody”, „Szczodre Gody”, „Święto Mokoszy” i „Noc Kupały”.

Najbliższa starosłowiańska uroczystość to „Dziady”, podczas których wywołuje się duchy zmarłych. W miejscu pogańskiego kultu w Gajownikach zapowiada się „świętowanie i biesiadowanie” na 9 listopada. Obecnie specjalnie na czas „Dziadów” rodzimowiercy budują krytą wiatę, a pod nią ustawiają biesiadne stoły. „Dziady to święto szczególne – w ten magiczny czas, gdy świat żywych i martwych dzieli szczególnie cienka granica, staramy się zapewnić duchom Przodków strawę i napitek, a przede wszystkim ciepło ognisk” – czytamy w facebookowym zaproszeniu na gusła.

Mieszkańcy ziemi choroszczańskiej, w ogromnej większości katolicy, nie są zadowoleni z faktu, iż w Gajownikach, na terenie ich parafii (założonej już w roku 1459) rodzimowiercy ustanowili miejsce pogańskiego kultu. Przykre jest dla nich również to, że poganie, choć uważają się za osoby religijne, a często też twierdzą, iż są obrażani przez chrześcijan, sami nie szanują czasu dla chrześcijan świętego. – Boli mnie to, że rodzimowiercy, którzy urządzili sobie miejsce kultu w naszej miejscowości, nie mają szacunku dla chrześcijan, głównie katolików, którzy tu żyją, często od wielu pokoleń. Rodzimowiercy budują teraz wiatę i robią to akurat w niedzielę. U nas nikt w niedzielę nie pracuje i nie hałasuje przy tym na całą wieś, niedziela to czas dla Boga i rodziny – powiedziała nam jedna z mieszkanek wsi.

„Rodzimy Kościół Polski” to związek wyznaniowy zarejestrowany w Polsce w roku 1995. Rodzimowiercy kultywują przedchrześcijańskie wierzenia Słowian. Uprawiają kult bóstw takich jak m.in. Mokosz (matka ziemia), Weles (przedstawiany z rogami na głowie) czy Perun (gromowładny). Nazwę, jaką się określają, rodzimowiercy tłumaczą połączeniem dwóch słów – „wiara” i „rodzima” (czyli wiara właściwa danej społeczności). Nie wszyscy rodzimowiercy należą do zarejestrowanego oficjalnie „Rodzimego Kościoła Polskiego”. Wielu określa siebie jako wyznawców „systemu wierzeń etnicznych”. Liczbę rodzimowierców w Polsce określa się na kilka tysięcy.

Adam Białous