De ziekte werd in juli voor het eerst vastgesteld op vier plantages in het noordoosten van Colombia. Het gaat om de Tropical Race 4 (TR4)-variant van de schimmel Fusarium oxysporum f. sp. cubense.

Fusarium is een groot geslacht van schimmels, waarvan er veel onschadelijk zijn of zelfs nuttig, van een soort wordt zelfs het vegetarische voedingsproduct quorn gemaakt.

Een aantal soorten veroorzaken echter plantenziekten, en Fusarium oxysporum is er daar een van. Verschillende ondersoorten van deze schimmel kunnen onder meer tomaten, tabak, zoete aardappelen, meloenen en dadelpalmen aantasten, en dus ook bananen, wat soms de panamaziekte genoemd wordt. De schimmel tast de wortels van de bananenboom aan en blokkeert het vasculaire systeem van de plant, de kleine vaatjes die water en voedingsstoffen transporteren. Daardoor vergelen en verdrogen de bladeren en uiteindelijk sterft de plant.

Fusarium is een bodemschimmel die niet kan bestreden worden met gewasbeschermingsmiddelen. Het rooien en buiten gebruik stellen van besmette gebieden is de enige manier om verspreiding tegen te gaan, maar een getroffen plantage is voor lange tijd verloren voor productie.

"Het duurt tot dertig jaar vooraleer de schimmel uit de grond is", zegt expert Frederic Rosseneu, business development manager bij de Belgische fruit- en groentereus Greenyard.

De panamaziekte is al langer gekend, en de nieuwe variant Fusarium TR4 dook voor het eerst op in de jaren 90 in Maleisië en Indonesië. Vandaar verspreidde de schimmel zich snel naar China, waar hij intussen op veel plaatsen voorkomt. De voorbije decennia zette de schimmel zijn opmars voort in Azië, en vervolgens ook in Australië en Afrika.

In Zuid-Amerika was de ziekte tot nu nog niet opgedoken. Zuid-Amerika is het belangrijkste aanvoergebied van bananen voor Europa. Een kwart van de bananen die bij ons in de rekken ligt, komt uit Colombia en buurland Ecuador is zelfs de grootste bananenexporteur ter wereld.