Op de middelbare school was het idee ‘er echt’ bij hem ingehamerd: ‘de westerse blanke mens is slecht’ vanwege zijn aandeel in de slavenhandel. Maar YouTube-videos over het slavernijverleden, ‘met historische feitelijkheden’, openden zijn ogen.

Lukas, 36 jaar, wil het slavernijverleden niet vergoelijken, vertelt hij aan de houten eettafel in het zonnige stedelijke appartement waar hij met zijn gezin woont. ‘Maar de extreme belangstelling voor de westerse rol in slavernij, die relatief kort heeft geduurd en die ook nog eens heeft geleid tot de wereldwijde afschaffing van slavernij, snap ik niet.’

Een YouTube-video die Lukas deed inzien hoe het nu werkelijk zit is The Truth About Slavery: Past, Present and Future van de Canadese vlogger Stefan Molyneux. In deze veertig minuten durende film, die bijna een miljoen keer is bekeken, geeft Molyneux een geschiedenisles waaruit moet blijken dat Europeanen, ondanks de westerse slavenhandel, het voortouw namen in een ‘morele kruistocht’ tegen slavernij. En toch wordt tegenwoordig alleen maar de kwaadaardige kant van Europa belicht.

Van deze YouTube-ster – die vaak tegen een saaie achtergrondkleur recht in de camera doceert - heeft Lukas geleerd dat veel controversiële onderwerpen niet zwart-wit liggen. ‘Je mag niet eens zeggen dat er ook positieve kanten aan het kolonialisme hebben gezeten. Onze blanke voorouders hebben er ook voor gezorgd dat de levensverwachting daar werd verviervoudigd.’

Lukas, die niet herkenbaar in de krant wil, had als wiskundige een goede baan toen hij acht jaar geleden chronisch ziek werd en grotendeels aan huis gekluisterd raakte. YouTube – het grootste videoplatform ter wereld met 1,9 miljard gebruikers, waar elke minuut zo’n vierhonderd uur nieuw filmmateriaal wordt geupload – bood hem een venster op de wereld.

De vloggers die hij op YouTube leerde kennen, hebben hem tot nieuwe inzichten gebracht. Vaak verschenen ze rechts in zijn beeldscherm onder het kopje ‘up next’, waar YouTube verwante video’s aanprijst. Zodra het platform weet wat je interesseert, blijven er video’s over dat onderwerp, in schijnbaar waardevrije orde, in jouw aanbevelingen opduiken. Hier gaat vernuftige software achter schuil die je zolang mogelijk op het videoplatform probeert te houden om je in aanraking te brengen met reclamefilmpjes en -banners. Het is een technische verleidingsmethode die werkt, zegt het videoplatform zelf. Gebruikers kijken zo’n 70 procent van de tijd naar video’s die YouTube aanbeveelt.