Ayrıca sektör tarafından bir süredir konuşulan ancak kamuoyu için yeni bir gelişme olarak, her kuvvetin kendi ArGe birimini kurmuş olduğu bilgisi paylaşıldı. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı bünyesindeki ARMERKOM'a benzer olarak, Kara Kuvvetleri'nde KARGEM, Hava Kuvvetleri'nde HUGEM, GATA bünyesinde de GATA ARGEM merkezleri kurulmuş.Ayrıca, SSM tarafından yürütülmekte olan " Savunma Sanayii için Araştırmacı Yetiştirme Programı " (SAYP) benzeri olarak "TSK Araştırmacı Yetiştirme Programı" (TAYP) adı geçti, ancak ayrıntı paylaşılmadı.MSB ArGe ve Teknoloji Dairesi Başkanı Albay Abdülmuttalib Dürer sunumunda, yeni tasarlanan ArGe ve Teknoloji Yönetimi Mekanizması'nı tanıttı. Katı bir şekilde tek yönlü ve doğrusal ("lineer") olarak kurgulandığı görülen bu mimaride, MSB'nin Teknoloji Hazırlık Seviyesi (THS; Technology Readyness Level) 0 ile 6 arası projelere odaklanacağı anlaşılıyor. [1]SSM oturumlarda yalnızca ArGe ve Teknoloji Yönetimi Dairesi'nden, Teknoloji Yönetimi Grup Müdürü Deniz Demirci ile temsil edildi. Demirci, SSM'nin hangi kanun ve mevzuatlara dayanarak, hangi sistem ile TSK için ArGe projeleri yürüttüğünü açıkladı; ayrıntılar ile SSM'nin yürütmekte olduğu ArGe projeleri ile ilgili bilgiler verdi. Savunma ve Havacılık Sanayii İmalatçılar Derneği (SASAD) Yönetim Kurulu Başkanı Nail Kurt, sektörün varlığını sürdürebilmesi için iç talebin canlı tutulması gerektiğini iddia etti. Kurt ayrıca, ihtiyaç planlama sürecinin en başından itibaren sektörle iletişim içinde bulunulması gerektiğini söyledi.TÜBİTAK tarafından düzenlenen ve 11 - 12 Mayıs tarihlerinde gerçekleştirilen çalıştayın adı aslında "Türk Hava Kuvvetleri Hava ve Uzay Projeleri Çalıştayı" olmalıydı. Zira adının aksine, bu etkinlik Türkiye'nin askeri ve sivil hava - uzay projeleri, sanayi altyapısı, insan kaynakları ve vizyonu gibi konuları kapsayıcı nitelikte değildi.Havacılık, uzay ve savunma alanında Türkiye'deki çok başlılığı ve çok sesliliği gözler önüne sermesi açısından oldukça verimli geçmiş olduğunu söyleyebilirim. Bir başka faydası da, uzay alanındaki araştırma ve çalışmaların tek elden, eşgüdümle yürütülmesini sağlayacak ulusal uzay ajansı konusunda gelinen (gelinmeyen!) yeri vurgulaması oldu. 15 yıl önce kuruluş kanun tasarısı hazırlanan, 64'ncü hükümet programında yer alan ve Haziran ayına kadar kurulması planlanan [2] uzay ajansının yokluğunun ne anlama geldiği net şekilde görülebiliyordu. Konunun tüm paydaşlarının kendi öncelik, ihtiyaç, algı ve bilgilerine göre yol haritası çizdiği, yol haritasındaki tarihlerin devamlı ötelendiği, hangi projelerde hangi sistem ve teknolojilerin neye göre seçildiğinin anlaşılamadığı bir renk cümbüşü mevcuttu.Yer yer bilim kurgu ve fantastik edebiyatın sınırlarını zorlayan projelere ise değinmiyorum. Teknoloji yönetimi konusunda doğru dürüst eğitim ve öğretim programı olmayan, 450 - 500 civarı araştırmacı ve mühendisi uzay alanında istihdam eden bir ülkenin uzay konuşlu kızılötesi erken ihbar uydusu ya da bölgesel konumlama zamanlama sistemi tartışması zûldür. Türkiye gibi coğrafi açıdan dezavantajlı bir konumda bulunan bir ülke için 2021 - 2024 arasına 6-8 adet uydu ile bölgesel konumlama sağlanabileceğini (fırlatma sistemi, yenileme uyduları, frekans tahsisi, mevcut alıcıların değiştirilmesi vs hususlar bir tarafa) iddia edebilecek cürette bir hayal gücüne sahip olmak isterdim.Milli Muharip Uçak (TFX) projesi ile ilgili kısmı, " TFX Projesi: Ne? Ne İçin? Nasıl? " serisinin üçüncü yazısında aktarmayı planlıyorum [3].Yapılan sunumlardan çektiğim fotograflara buradan erişebilirsiniz.Her iki etkinlik de, savunma ve hava - uzay sanayilerindeki çok başlılık ve eşgüdümsüzlük halini gözler önüne serdi. Bir örnekle açmak gerekirse: MSB Arge Teknoloji Dairesi'nin paylaştığı ArGe proje değerlendirme süreçlerinin neredeyse aynısı, SSM Arge ve Teknoloji Yönetimi Dairesi tarafından da uygulanmakta. Her iki birim de aşağı yukarı aynı işi yapmaktalar ancak MSB'nin paylaşmış olduğu etkinlik ve katılım verilerine göre aralarındaki iletişim asgari seviyede.TSK'daki her bir kuvvetin kendi ArGe birimini kurması güzel bir gelişme. Burada DARPA modelinden ilham alındığı izlenimini edindim. Ancak DARPA son derece istisnai bir kurumdur. Kaldı ki ArGe ve teknoloji yönetimi, sadece askeri bürokrasi ile yönetilemeyecek şeylerdir.ArGe ve inovasyon, sosyal süreçlerdir!Paylaşılan TSK2033 vizyonu bende tam bir hayal kırıklığı yarattı. Geri beslemeye kapalı, doğrusal ve müştereklikten uzak bir kurgu hakim gibi görünüyor. 21'nci yüzyılın bulanıklaşan savaş ortamı, taktik ve stratejilerine hazırlanmak için sosyoloji, psikoloji, ekonomi, siyaset, tarih ve benzeri branşların yoğun şekilde müdahil olduğu bir algı gerekmekte. Hibrid savaş, siber savaş gibi kavramlar öne çıkmakta ve prototipleri Ukrayna, Suriye, Irak gibi bölgelerde uygulanmakta. Hal böyle iken, modern ordular stratejilerini işbirliği ruhu ve bilimsel yöntem ile hazırlarken, ulusal savunma ve güvenlik stratejisinin kapalı kapılar ardında ve "biz hazırlıyoruz, lüzum olursa paydaşlarla paylaşırız" yaklaşımı ile belirlenmeye çalışılması yanlıştır.Havacılık ve uzay alanında çok sayıda farklı paydaş, haddinden çok sayıda proje ve sıfır eşgüdüm hali vardır. Bu durum, sanayi için bir tehdittir.Bilim ve teknoloji politikaları tasarlanır, kısa, orta ve uzun vadeli hedefler ile bu hedeflere ulaşılmada kullanılacak enstrümanlar belirlenir. Söz konusu bu enstrümanların nasıl kullanılacağı, tüm bu süreçlerde hangi paydaşların hangi rolleri üstleneceği tespit edilir. Ancak ne yazık ki, yukarıda bahsettiğim eşgüdüm eksikliği nedeniyle birden fazla politika bulunmakta. Politikayı geçtim, ArGe ve inovasyon kavramlarında dahi kafa karışıklığı hali gördüm.İddialı, büyük projelerden bahsetmek, bunların hayalini kurmak; bunları destekleyecek nitelik ve nicelikte insan kaynağı, sınai kapasite, siyasi irade ve stratejik planlama yeteneği yoksa sadece vakit kaybıdır. Adım adım ilerlemek utanç verici olmamalıdır. Örneğin ben Hava Uzay Çalıştayı'nda "insan kaynaklarımızı nasıl geliştirebiliriz?", "uzay ajansının kurulmasında neden bu kadar geç kalındı?", "şimdiye kadar neleri başaramadık?" [4] gibi sunumlar dinlemek isterdim. Halbuki ileriye yönelik olarak somut hiç bir işlem maddesi, ödev vb belirlenmedi (nitekim çalıştay web sayfasında halen herhangi bir doküman ya da işlem maddesi yayımlanmış değil). Hal böyle iken bu etkinliklerin başarısını nasıl, hangi kıstaslara göre takip edeceğiz? Koca bir salon dolusu asker ve sivil, ikramları yemekleri yediğimizle mi kalacağız?