Agu kun aliuloj tiel, kiel vi dezirus, ke aliuloj agu kun vi

-L. L. Zamenhof, el la Deklaracio pri Homaranismo

Tio estas la versio de la ora regulo el la Deklaracio pri Homaranismo. Tiu broŝuro estis eldonita en 1913 sed, laŭ la historio de la ora regulo, tio estas lastatempa ekzemplo de ĝi.

La ora regulo troviĝas en multe da etikoj. Multaj religioj kaj filozofioj havas siajn proprajn formojn de la ora regulo. Kiam mi studis pri bono kaj malbono, mi trovis kelkajn ekzemplojn de la ora regulo. Pro tio, mi serĉis specife tion kaj trovis ekzemplojn de antikva Suda Azio ĝis tiam en Orienta Eŭropo kiam Zamenhof skribis sian Deklaracion.

La plej malnova ekzemplo kiun mi trovis estas el la Mahabharato (महाभारत), kio estas epopeo en Sanskrito. La verko estas de inter 900 a.K. kaj 400 a.K. Troviĝas formo de la ora regulo en la 12a libro, 167a sekcio. Tiu ĉi parto de la verko priskribas la valoron de virto. Ties ora regulo estas “Oni devus konduti ankaŭ al ĉiuj estaĵoj, kiel li devus al si.”

Alia antikva ekzemplo de Barato devenas el la Tirukkural (திருக்குறள்), tamila verko de inter 200 a.K. kaj 500 p.K. Trovite en la 32a ĉapitro de la unua libro, ties ora regulo estas “Damaĝo falas sur tiujn, kiuj damaĝas aliajn; do tiuj, kiuj deziras esti ne-damaĝita: faru neniun damaĝon.”

La stoikistoj havis la koncepton. Seneko la Juna, kiu vivis inter 4 a.K. kaj 65 p.K., priskribis la ideon tiel: “Traktu vian subulon kiel vi dezirus ke via superulo traktus vin.”

Fame, la Abrahamaj religioj havas la regulon.

Zamenhof prenis la ideon de Hilelo, kiu pensis ke la juda formo troviĝas en Levidoj 19 estis la plej grava parto de la Torao: “Ne faru venĝon kaj ne portu koleron kontraŭ la filoj de via popolo; amu vian proksimulon kiel vin mem: Mi estas la Eternulo.” Tiu libro de la Biblio estis skribita iam inter 538 kaj 332 a.K.

Jesuo Kristo parolis versiojn de la ora regulo. Ĝi troviĝas en la Nova Testamento en Mateo kaj Luko. De Mateo 7: “Ĉion ajn do, kion vi deziras, ke la homoj faru al vi, vi ankaŭ faru al ili; ĉar ĉi tio estas la leĝo kaj la profetoj.” Similan formon Jesuo parolis en Luko 6, sed alia formo troviĝas en Luko 10. Leĝisto, demandante al Jesuo, priskribis la leĝon kiel “Amu la Eternulon, vian Dion, per via tuta koro kaj per via tuta animo kaj per via tuta forto kaj per via tuta menso, kaj vian proksimulon kiel vin mem” kaj Jesuo diris ke li pravis. Tio okazis ĉirkaŭ 30 p.K.

En hadito de islamo, specife Dekduimamisma Ŝijaa Islamo, troviĝas ekzemplo de la ora regulo. En la dua volumo de la Kitab al-Kafi (الکافي) estas rakonto pri Bedueno kiu demandis al Mohamedo pri kiel iri al ĉielo. La Profeto diris “Kiel vi rajtigus homojn fari al vi, faru al ili; kaj kion vi malŝatus esti farita al vi, ne faru al ili.” Mohamedo vivis inter 570 kaj 632.

Kaj dum la vivo de Zamenhof, alia religio donis sian formon al la longa historio de la regulo. Baha-Alaho Mírzá Ḥusayn-‘Alí, la fondinto de la Bahaa Kredo, kiu vivis inter 1817 kaj 1892, skribis version de la regulo. En la fina verko de la fondinto, la Epistolo al la Filo de la Lupo, troviĝas “Kaj se viaj okuloj estas turnitaj al justeco, elektu por via najbaro tion, kion vi elektus por vi mem.”

Tio ne estas la tuta historio. Aliaj formoj troviĝas en multaj aliaj kulturoj. Tamen mi esperus ke tio montrus al vi la gravecon de la ora regulo, kiel ĝi montris al mi. La ora regulo estas influa ideo en la etiko, justeco, pieco, boneco, religio, filozofio, kaj eĉ homaro mem.

Oni nomas ĝin “la ora regulo” pro bona kialo.