FNV-leden tijdens een actie eerder dit jaar voor een flexibele AOW voor mensen met zware beroepen. Beeld anp

In Nederland liepen pogingen om tot een flexibele AOW-leeftijd te komen tot nu toe steeds stuk. Minister Koolmees van Sociale Zaken noemde een flexibele AOW-leeftijd vorige maand in de Tweede Kamer ‘geen kansrijke optie om verder uit te werken’.

Voor mensen met een zwaar beroep leidt de alsmaar opschuivende AOW-leeftijd – naar 67 jaar en drie maanden in 2022 – ertoe dat het pensioen steeds meer een fata morgana wordt, vinden FNV, CNV en Bouwend Nederland. Ook reageren ze met hun cao-afspraken op de groeiende ongelijkheid in pen­sioenleeftijd tussen laag- en hoogopgeleiden. De officiële AOW-leeftijd – 66 jaar in 2018 – is voor iedereen gelijk, maar in de praktijk gaan laagopgeleide Nederlanders ruim een jaar later met pensioen dan hoogopgeleiden, bleek vorig jaar uit onderzoek van Raymond Montizaan van de Universiteit Maastricht.

Dit terwijl de eersten doorgaans meer jaren hebben gewerkt, een zwaarder beroep hebben uitgeoefend en bovendien door een fors lagere (gezonde) levensverwachting korter van hun pensioen kunnen genieten. Waar hbo-plussers het zich kunnen veroorloven om gemiddeld al enkele maanden voor hun 64ste te stoppen met werken – bijvoorbeeld dankzij hun spaargeld of het verkopen van hun huis – gaan mensen met vmbo of het laagste mbo-niveau gemiddeld door totdat ze 65 jaar zijn.

Sneeuwbaleffect

Montizaan ziet veel beren op de weg naar een flexibele AOW. Hij vreest een sneeuwbaleffect: als bouwvakkers eerder mogen stoppen omdat ze een zwaar beroep hebben, zullen daarna verpleegkundigen, leraren, fabrieksarbeiders en tal van andere beroepen hetzelfde privilege eisen. Met gevolgen voor de betaalbaarheid van de AOW. ‘Voor je het weet, wil iedereen terug naar 65. Het probleem is dat er geen goede definitie is van een zwaar beroep. Bedoelen we bijvoorbeeld alleen lichamelijk zwaar, of ook geestelijk zwaar?’

Het vaarwel zeggen van de uniforme AOW-leeftijd leidt tot kinnesinne tussen beroepsgroepen, vreest Montizaan. Een bouwvakker bijvoorbeeld heeft lichamelijk gezien misschien een zwaarder beroep dan een basisschoolleraar, maar dat geldt niet voor een kantoorbediende bij een bouwbedrijf. Mag die laatste, vraagt Montizaan zich af, straks ook eerder van zijn oude dag genieten?

Bouwvakkers eerder met AOW laten gaan is bovendien eerder symptoombestrijding dan een remedie, vindt Montizaan. ‘We moeten juist kijken hoe we het werk van mensen met een zwaar beroep kunnen verlichten.’ Bijvoorbeeld door robots en andere machines de zwaarste klussen te laten opknappen, of door bouwvakkers vaker deeltijdpensioen te gunnen. ‘Naarmate je ouder wordt, heb je meer behoefte aan herstel. Door bouwvakkers geleidelijk steeds minder te laten werken, halen ze makkelijker de AOW-leeftijd.’