Wat zegt een referendum-opkomst van 1,6 procent? De FNV is tevreden met dit schamele resultaat bij de internetraadpleging over het loonakkoord voor overheidspersoneel. Maar het lijkt onwaarschijnlijk dat de vakcentrale zich nog een keer waagt aan zo'n brede raadpleging.

De FNV houdt het bij een persbericht over het referendum onder deelnemers van het ambtenaren-pensioenfonds ABP en wil dat niet nader toelichten. Terwijl er genoeg vragen zijn. De uitslag ondersteunt weliswaar de door de vakcentrale verkondigde boodschap, maar de opkomst geeft te denken. Slechts 44.000 van de 2,3 miljoen mensen die bij het ABP zijn aangesloten, namen de moeite om aan de online-raadpleging mee te doen.

Verzet

Een overgrote meerderheid van 86 procent verwerpt het door andere, veel kleinere bonden gesloten akkoord met het Rijk over een loonsverhoging van 5 procent in drie jaar. Want die loonsverhoging gaat volgens de FNV ten koste van het pensioen.

Eerder mislukte een gang naar de rechter om het akkoord van tafel te krijgen. De FNV voelt zich onheus behandeld door het kabinet en minister Plasterk in het bijzonder. De vakcentrale verloor de slag in het informele onderhandelingscircuit en kon in het spel van loven-en-bieden over een nieuwe ambtenaren-cao niet domineren. Andere bonden sloten een akkoord buiten de grote vakcentrale om.

Voor de FNV restte de vraag: hoe kunnen ons alsnog laten gelden? Hoe kunnen we duidelijk maken dat ambtenaren niet willen dat hun pensioen wordt aangetast om een loonsverhoging te financieren? De vakcentrale dacht antwoorden te vinden in stakingsacties en een online-referendum.

Draagvlakmeting

"De FNV heeft zich steeds verzet tegen de wijze waarop concurrent Alternatief Voor Vakbond steun voor een cao-akkoord meet, namelijk door internetstemmingen", zegt Evert Verhulp, hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam. "De FNV vindt dat een internetstemming onvoldoende het draagvlak meet. Daarvoor heb je volgens de vakcentrale kaderleden en andere actieve leden nodig. Met de lage opkomst bij het ABP-referendum bevestigt de FNV eigenlijk zijn eigen gelijk."

Volgens Verhulp heeft de FNV een probleem met de betrokkenheid van leden, en ook van mensen die geen lid zijn, maar wel worden vertegenwoordigd door de vakbonden. "Als je alle ambtenaren op de man af zou vragen: 'hoe vind je het dat je loonsverhoging ten koste gaat van je pensioen?', dan haal je je gelijk wel. Maar de betrokkenheid bij de vakbeweging is zo laag dat het niet lukt om die stem luid te laten klinken."

Verworvenheden

De lage betrokkenheid ligt volgens Verhulp aan de aanname dat 'goede arbeidsvoorwaarden in Nederland gewoon goed geregeld zijn'. "Mensen beseffen niet dat daar een heel spel achter ligt waar vakbonden een belangrijke rol in spelen. Ze zijn daar niet bij betrokken. Er is zo veel waarmee je je kunt bemoeien op internet, waar je je mening over kunt geven... Restaurants, hotels, noem maar op. Maar arbeidsvoorwaarden horen daar niet bij, want die zijn gewoon altijd goed", zo schetst Verhulp de wijze waarop volgens hem veel Nederlanders tegen de vakbond aankijken.

"Het is een probleem waar ook andere belangenverenigingen mee kampen. Mensen vinden het allemaal hartstikke nuttig dat ze er zijn. En de verworvenheden die ze hebben behaald, moeten behouden blijven. Daarover heerst geen twijfel. Maar die verworvenheden zijn zo gewoon geworden, dat we ons er eigenlijk niet meer druk over willen maken. Dat zijn de moeilijke omstandigheden waarin de vakbond zijn bestaansrecht moet blijven aantonen."