Tego materiału możesz posłuchać również w formie podcastu!

Karate po polsku

Od 1975 r. Mariana Banasia uczył karate były dowódca drużyny ZOMO i wieloletni członek PZPR, odznaczony w stanie wojennym Brązowym Krzyżem Zasługi. W 1979 r. razem chcieli założyć Stowarzyszenie Kyokushinkai. W wolnej Polsce Banaś i ten sam człowiek są we władzach organizacji YMCA obracającej cennymi nieruchomościami. Część z nich została sprzedana, a niektórzy działacze organizacji twierdzą, że pieniądze z zysku zostały wręcz wyprowadzone do prywatnych kieszeni. Prezes Najwyższej Izby Kontroli - według niektórych świadków - miał nawet grozić prokuraturą osobie sprzeciwiającej się sprzedaży budynku w Łodzi. Ostatecznie nieruchomość została sprzedana, a YMCA została - m.in. z tego powodu - wyrzucona ze światowego zrzeszenia tej organizacji. Polski oddział stowarzyszenia ukrywa sprawozdania finansowe. Na jego czele dziś stoi inny przyjaciel Mariana Banasia.

Afera Mariana Banasia

Jesień 2019 r. „Superwizjer” TVN ujawnia, że w kamienicy na krakowskim Podgórzu należącej do Mariana Banasia funkcjonował dom schadzek z wynajmem pokoi na godziny. Przybytek był prowadzony przez ludzi, którzy w przeszłości wchodzili w konflikt z prawem.

Do tego dochodzą niejasne okoliczności, w jakich Banaś stał się właścicielem budynku. Po kontroli jego oświadczeń majątkowych Centralne Biuro Antykorupcyjne składa doniesienie do prokuratury.

Foto: Leszek Szymański / PAP

Sprawa staje się impulsem dla kolejnych publikacji. Dziennikarze starają się prześwietlić przeszłość Mariana Banasia.

Nagle okazuje się, że o człowieku, który w ostatnich latach wspiął się na bardzo wysokie szczeble urzędniczej kariery, wiadomo niewiele. I to pomimo tego, że już za czasów pierwszych rządów PiS był szefem Służby Celnej, a w ostatnich latach zajął się ściganiem przestępstw podatkowych i uszczelnianiem systemu.

To oczko w głowie polityków partii rządzącej. W nagrodę za sukcesy Banaś najpierw awansował na ministra finansów, a potem na prezesa NIK. Szczególne zainteresowanie mediów budzi okres w jego życiorysie, który wielu zdążyło już określić mianem czarnej dziury.

Chodzi o lata 2008–2015. Dla prawicy to czas „wielkiej smuty”. Władzę w kraju sprawuje wtedy Platforma Obywatelska pod rękę z PSL. Polityczna miotła czyści ludzi PiS z urzędów i spółek. Muszą szukać pracy poza sektorem publicznym i czekać na lepszy los. Wśród nich jest Marian Banaś, który w 2008 r. żegna się z pracą w Ministerstwie Finansów. Co robi po odejściu z rządu?

Niektóre tropy wiodą na ul. Krowoderską 8 w Krakowie, gdzie znajduje się biuro Związku Młodzieży Chrześcijańskiej "Polska YMCA".

Poszliśmy śladem tego tropu. Nasze dziennikarskie śledztwo trwało prawie pięć miesięcy, bo w tej skomplikowanej opowieści przeplatają się duże pieniądze, ogromny majątek w postaci nieruchomości, oskarżenia o korupcję i kontakty sięgające czasów epoki Edwarda Gierka. Kontakty, które trwają do dziś.

„Związek Młodych Mężczyzn Chrześcijan postanawia zjednoczyć tych młodych mężczyzn, którzy według Pisma Świętego uznają Jezusa Chrystusa za swego Boga i Zbawiciela, są Jego uczniami w wierze i w życiu, wspólnie będą dążyć do szerzenia Królestwa Bożego wśród młodych mężczyzn”. Fragment statutu Związku Młodzieży Chrześcijańskiej "Polska YMCA"

Amerykańskie pieniądze

Aby zrozumieć tę historię, musimy cofnąć się o... ponad 100 lat.

Jest wiosna 1919 r. Od kilku miesięcy Polska jest niepodległym krajem. Z Francji do ojczyzny przybywa armia gen. Józefa Hallera. Złożona jest m.in. z polskich emigrantów osiadłych w USA i Kanadzie.

Razem z nimi nad Wisłą pojawiają się pracownicy społeczni YMCA, czyli Young Men’s Christian Association (Związku Chrześcijańskiej Młodzieży Męskiej). Ta stworzona w połowie XIX w. w Wielkiej Brytanii organizacja działa bardzo prężnie w Ameryce Płn.

Na swoich sztandarach ma czerwony, równoboczny trójkąt symbolizujący harmonijny rozwój umysłowy, fizyczny i duchowy. To w szkole YMCA w Springfield amerykański pastor i nauczyciel wf. James Naismith w 1891 r. wymyśla koszykówkę.

YMCA w Polsce szybko się organizuje. Powstaje pięć ognisk w: Warszawie, Łodzi, Krakowie, Gdyni i Poznaniu. Amerykanie sypią groszem, który pozwala na zakup działek i budowę nieruchomości. Szacuje się, że przed II wojną światową majątek polskiej odnogi YMCA wynosił nawet 2 mln dol. To równowartość dzisiejszych kilkudziesięciu milionów.

Foto: Kamil Dziubka / Onet

Niemiecka agresja na Polskę w 1939 r. przerywa działalność organizacji. Ale już w 1945 r. YMCA wznawia aktywność. Nie jest łatwo, bo komuniści krzywo patrzą na wszelkie inicjatywy wolne od państwowej kontroli.

Nic dziwnego. Przez pierwsze powojenne lata budynki należące do „cioci Imci” stają się wyspą wolności w oceanie komunistycznej siermięgi. Można tam np. usłyszeć jazz. W gmachu YMCA przy ul. Konopnickiej 6 w Warszawie (dziś to m.in. siedziba Teatru IMKA) mieszka i tworzy Leopold Tyrmand.

W 1949 r., gdy stalinowski terror zaczyna osiągać apogeum, partia mówi „dość”. Nakazuje zmienić statut organizacji, a przede wszystkim jej nazwę. Nie będzie już Związku Młodzieży Chrześcijańskiej "Polska YMCA", tylko Stowarzyszenie Ognisko, które przejmuje budynki należące do YMCA. Samo Ognisko działa jednak tylko dwa lata. Komuna likwiduje je w 1951 r., a wszystkie nieruchomości przechodzą na własność państwa.

Jak Mojżesz

Mija 40 lat. PRL upada. YMCA znowu pojawia się na mapie organizacji pozarządowych. Grupa starych, powojennych „imciarzy” skrzykuje się w Krakowie. Mówią, że są jak Mojżesz, który po 40 latach dotarł do Ziemi Obiecanej. Zawiązują pierwsze ognisko.

Potem reaktywują organizację w całej Polsce. — Chcieliśmy po prostu wrócić do korzeni i robić to, do czego YMCA została powołana — opowiada nam 91-letni dziś Marian Iglicki, jeden z inicjatorów jej wskrzeszenia. W kraju odradzają się kolejne ogniska „Imki”.

Organizacja stopniowo odzyskuje też część znacjonalizowanych po wojnie nieruchomości. Spora część z nich jest zaniedbana, ale to wciąż potężny kapitał.

W działalność YMCA, oprócz starych działaczy, angażują się nowi, przeważnie dużo młodsi. Wśród nich jest Marian Banaś, który w rządzie Jana Olszewskiego doradza ówczesnemu szefowi MSW Antoniemu Macierewiczowi. Chwilę później zacznie pracę w NIK. Znajdujemy go na liście członków ogniska YMCA w Krakowie w rejestrze już z 1991 r. Dekadę później wejdzie w skład ścisłych władz stowarzyszenia i będzie uchodził tam za prawniczy autorytet.

Banaś do reaktywowanego stowarzyszenia trafia wraz z grupą karateków. To grupa ludzi wywodzących się głównie ze środowiska uczniów sztuki walki karate kyokushin. Sam Banaś trenuje karate od połowy lat 70. i ma stopień mistrzowski 1. dan. Karatecy za kilka lat przejmą władzę w YMCA i będą decydować o losie majątku stowarzyszenia. Trzymają się razem, są wobec siebie lojalni i wspierają się.

Wspierają się do tego stopnia, że nawet kapelanem polskiej YMCA zostanie ks. Stanisław Sikorski, który w latach 80. w podradomskich Pionkach uczył dzieci karate. Jego kandydaturę na kapelana wysunie sam Marian Banaś (w 2019 r. Prokuratura Rejonowa w Zwoleniu z zawiadomienia radomskiej kurii rozpocznie śledztwo w związku z podejrzeniami o molestowanie ministrantów przez ks. Sikorskiego m.in. w Pionkach).

"Związek jest organizacją apolityczną, która ma na celu: a/ pracę nad rozwojem fizycznym, umysłowym i duchowym młodzieży polskiej, b/ przepojenie tej młodzieży duchem służby ofiarnej dla polskiej ludzkości, c/ utrzymanie łączności z młodzieżą innych krajów, dążącą do podobnych ideałów". Fragment statutu Związku Młodzieży Chrześcijańskiej "Polska YMCA"

Guru z przeszłością w MO

W grupie karateków z YMCA prym wiodą dwie osoby: Adam Goncerz (w 2000 r. zostanie prezesem Rady Krajowej stowarzyszenia) i przede wszystkim Andrzej Drewniak (dziś sekretarz Rady Krajowej YMCA).

Shihan (jap. trener, nauczyciel) Drewniak to legenda karate. Prawdziwy guru. Ma 9. dan. Pobierał nauki od zmarłego w latach 90. twórcy karate kyokushin, legendarnego koreańsko-japońskiego mistrza Masutatsu Oyamy.

Na stronie internetowej Polskiego Związku Karate możemy przeczytać wręcz heroiczny opis starań Drewniaka w dążeniu do perfekcji w tej dyscyplinie sportu: „W roku 1979 (…) otrzymuje roczne stypendium i zaproszenie do Japonii, ale dopiero po 6 latach, w tajemnicy przed władzami politycznymi i sportowymi, ląduje na tokijskim lotnisku. Musi sprzedać samochód, żeby uzbierać na bilet” – brzmi fragment notki biograficznej.

Foto: Wojciech Jargiło / Agencja Gazeta

Nie wiadomo, dlaczego Andrzej Drewniak miałby utrzymywać wyjazd w tajemnicy przed władzą, bo w Instytucie Pamięci Narodowej zachowało się oficjalne podanie Andrzeja Drewniaka z 1985 r. o paszport na wyjazd do Japonii i pismo z wnioskiem o przedłużenie tego pobytu do roku. Zresztą formularze paszportowe Drewniaka to kopalnia wiedzy. Zwłaszcza o tym, co robił w latach 70.

Foto: Kamil Dziubka / Onet

Z dokumentów wynika, że już wtedy często wyjeżdżał na Zachód. Niewykluczone, że pomocne w tym było członkostwo w PZPR (w partii był jeszcze w 1988 r.). Był nawet sekretarzem Podstawowej Organizacji Partyjnej w krakowskim Towarzystwie Krzewienia Kultury Fizycznej. Na życie zarabiał jako trener judo i karate w Wiśle Kraków. Wtedy było to GTS Wisła, czyli Gwardyjskie Towarzystwo Sportowe. Klub gwardyjski, czyli milicyjny.

Andrzej Drewniak w kilku formularzach paszportowych jako jedno z miejsc zatrudnienia wprost wpisuje Komendę Wojewódzką Milicji Obywatelskiej w Krakowie. Dokument z kadr tej jednostki datowany na 1974 r. wskazuje, że karateka nie tylko jest wtedy milicjantem, ale też dowódcą drużyny ZOMO, czyli uzbrojonych oddziałów Milicji Obywatelskiej używanych m.in. do rozpędzania demonstracji.

Foto: Kamil Dziubka / Onet

W 1979 r. Drewniak chce założyć Stowarzyszenie Kyokushinkai. We wniosku pisze do władz: „Popularność Kyokushinkai wynika między innymi z wychodzenia naprzeciw uznanej w naszym socjalistycznym społeczeństwie, ze względu na naczelną wartość moralną i wybrany cel życia, postawie perfekcjonistycznej”.

Na wysłanej do odpowiednich urzędów liście założycieli stowarzyszenia widnieje 17 nazwisk. 11 z nich to członkowie PZPR, a także jej młodzieżowych przybudówek: ZSMP i SZSP. Do wniosku zostaje dołączona lista instruktorów kyokushin z całej Polski. Wśród nich jest 24-letni wówczas Marian Banaś.

Foto: Kamil Dziubka / Onet

Tyle że w 1979 r. ten młody absolwent prawa na UJ jest równocześnie działaczem opozycji antykomunistycznej. Gdy 8 czerwca na krakowskich Błoniach papież Jan Paweł II odprawia mszę, Banaś wraz z grupą studentów wypuszcza nad modlących się dwa balony meteorologiczne z podczepionym transparentem. Widać na nim orła w koronie i kotwicę Polski Walczącej.

Rok później obecny prezes NIK współtworzy struktury krakowskiej „Solidarności”. Interesuje się nim wtedy Służba Bezpieczeństwa. Krakowscy i nowosądeccy esbecy rozpracowują go w ramach operacji o kryptonimach „Inicjatywa”, „Szwadron” i „Ikar”.

Co ciekawe, w tym czasie milicja interesuje się także Andrzejem Drewniakiem, ale z zupełnie innych powodów. Wydział ds. Walki z Przestępstwami Gospodarczymi Komendy Miejskiej MO w Radomiu wszczyna operację "4. dan".

„Andrzej Drewniak prawdopodobnie czerpie korzyści materialne poprzez zawyżanie liczebności grup ćwiczących w stosunku do liczb podanych do TKKF w Krakowie oraz z rozprowadzania strojów do ćwiczeń karate (…). Wymieniony podczas wyjazdów do innych ognisk karate na terenie kraju wyłudzał od nich sumy pieniężne rzędu kilku tysięcy złotych, również rozprowadzał wśród tych ognisk kimona, które kupował za 300 zł, a sprzedawał po 700 zł" – czytamy w milicyjnym raporcie z 1980 r.

W archiwach IPN nie znaleźliśmy żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, że Drewniak usłyszał jakiekolwiek zarzuty. Jest wręcz odwrotnie. W 1982 r., a więc już w stanie wojennym, zostaje odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi.

Marian Banaś siedzi wtedy w więzieniu za działalność opozycyjną. Wychodzi na wolność w 1983 r.

Foto: Encyklopedia Solidarności

Wspomniany już wcześniej Adam Goncerz, obecnie prezes stowarzyszenia YMCA, w latach 80. pracował z Andrzejem Drewniakiem w krakowskim Klubie Kyokushinkai przy ul. Kremerowskiej 3. Przed stanem wojennym był działaczem „Solidarności” na Śląsku.

Nasi rozmówcy znający środowisko YMCA twierdzą, że przynajmniej jeszcze kilka lat temu Adama Goncerza i Mariana Banasia łączyły przyjacielskie relacje. Jedno jest pewne. Znają się od dekad. Razem z Andrzejem Drewniakiem w latach 90. pojawiają się na listach członków reaktywowanego Związku Młodzieży Chrześcijańskiej "Polska YMCA". Po kilku latach wchodzą w skład Rady Krajowej organizacji, czyli jej ścisłych władz.

W 2006 r. trafia tam też syn Mariana Banasia, Jakub. Chcieliśmy porozmawiać z nim na temat jego działalności w YMCA, ale odmówił odpowiedzi na nasze pytania.

Nie odmówił natomiast Tomasz Szatkowski, były wiceminister obrony u Antoniego Macierewicza, a potem u Mariusza Błaszczaka. Szatkowski, dziś ambasador RP przy NATO, był członkiem Komisji Rewizyjnej stowarzyszenia. Przekonuje, że działał krótko i niewiele pamięta: – Ze względu na epizodyczny charakter i marginalny status mojego związku z „Polską YMCA”, a także upływ czasu, nie posiadam żadnej wiedzy na temat decyzji podejmowanych przez władze przedmiotowej organizacji – mówi nam Szatkowski.

"Związek jest osobą prawną. Związek ma prawo nabywania i zbywanie nieruchomości, obciążania ich oraz zakładania i prowadzenia przedsiębiorstw zgodnie z celami Związku. Polska YMCA działa nie mając na celu uzyskania zysku (jest organizacją non–profit)". Fragment statutu Związku Młodzieży Chrześcijańskiej "Polska YMCA"

Miliony z przedwojennych nieruchomości

Jest 2008 r. W Radzie Krajowej YMCA zasiada m.in. Marian Banaś. Po entuzjazmie z powodu reaktywacji stowarzyszenia w latach 90. nie ma już jednak śladu. Statutowa działalność powoli wygasa. Do tego coraz bardziej dają znać o sobie nieporozumienia personalne. Część starych „imciarzy” odeszła. Skonfliktowała się z karatekami, czyli Adamem Goncerzem i Andrzejem Drewniakiem. Ci rządzą już niepodzielnie.

Jednak sytuacja finansowa pogarsza się. YMCA zalega z opłatami w urzędzie skarbowym i ZUS-ie. Potrzebne są radykalne decyzje. Walne zgromadzenie organizacji zgadza się na sprzedaż majątku. Chodzi o część nieruchomości przy ul. Moniuszki w Łodzi. To budynek, w którym znajduje się m.in. kinoteatr i bardzo atrakcyjne miejsce położone kilkadziesiąt metrów od reprezentacyjnej ulicy Piotrkowskiej.

Foto: Kamil Dziubka / Onet

YMCA szybko znajduje kupca. Ma nim być Holding Liwa należący do braci Likusów, znanych krakowskich hotelarzy. Dla Likusów to niezła okazja. W bezpośrednim sąsiedztwie stoi należący do nich słynny hotel Grand. Chcą go wyremontować i zrobić z niego hotel pięciogwiazdkowy. Część budynku i działki od YMCA przyda im się do rozbudowy podziemnego parkingu.

Kiedy już ma dojść do sprzedaży, weto stawia skarbnik Rady Krajowej YMCA, dr inż. Mariusz Wójcik. Zauważa, że w przedstawionej mu do podpisu umowie zamiast Holdingu Liwa jako kupujący pojawiają się osoby fizyczne, trzej bracia Wiesław, Tadeusz i Leszek Likusowie. – Ustalenia były zupełnie inne – tłumaczy Onetowi Wójcik.

I dodaje: – Zakupu miała dokonać osoba prawna, a nie osoby prywatne, bo jest to wtedy bardziej transparentne. Nie mogłem się na to zgodzić i oświadczyłem, że nie podpiszę takiej umowy. Powiedziałem: "Najwyżej mnie odwołacie z funkcji skarbnika i powołacie inną osobę, która zgodzi się podpisać tak niekorzystną dla organizacji umowę".

Pojawia się jeszcze jedna przeszkoda. W archiwum YMCA na Uniwersytecie Minnesoty w Minneapolis odnajduje się dokument, z którego wynika, że budynek w Łodzi został zbudowany w połowie z amerykańskich pieniędzy i nie może być sprzedany bez zgody amerykańskiej YMCA. W przeciwnym wypadku trzeba będzie zwrócić Amerykanom równowartość 200 tys. przedwojennych dolarów, czyli dzisiejszych kilkudziesięciu milionów złotych.

Skarbnik organizacji Mariusz Wójcik uważa, że trzeba sprawdzić, czy ta umowa ma wciąż wiążącą moc. Staje więc twardo przeciw sprzedaży. Z jego relacji wynika, że Marian Banaś grozi mu wtedy złożeniem doniesienia do prokuratury za niewykonanie decyzji walnego zgromadzenia YMCA. Według Wójcika, po odsunięciu go od rozmów z braćmi Likusami, jego miejsce w tych negocjacjach zajął właśnie Banaś.

Ostatecznie łódzka nieruchomość zostaje sprzedana krakowskim biznesmenom za 3,4 mln zł, a Wójcik traci funkcję i zostaje usunięty ze stowarzyszenia. Oficjalnie za niewłaściwe prowadzenie się – miał pomawiać innych członków władz YMCA.

Wzajemne oskarżenia

Wójcik skarży do sądu decyzję o wyrzuceniu go. Rozpoczyna się proces.

Były prezes Rady Krajowej Marian Iglicki zeznaje w nim: – Sprzedaż majątku w Łodzi, który sprzedał obecny zarząd, uważam za nieprzyzwoitą (…). Każda sprzedaż majątku jest na jego szkodę, bo majątek ma pracować na organizację i przynosić jej dochód. A druga sprawa to ciągnięcie osobistych korzyści. Przykładem tego jest obecny na sali pan Goncerz, który zarabia około 12 tys. zł.

Działacz YMCA Roman Kęska: – Pan Wójcik po prostu przeciwstawiał się sprzedaży majątku Polska YMCA. To był jedyny zarzut wobec niego.

Sekretarz Rady Krajowej Andrzej Drewniak: – Byłem pomówiony przez niego [Wójcika] o fałszowanie dokumentów (…). Było też takie zebranie, kiedy on mówił, że ja chcę go zabić, a ja byłem pięć metrów od niego.

Członek Rady Krajowej Zbigniew Górka: – Pan Wójcik przysiadł się do mnie i powiedział, że za zamianę z osoby prawnej na osoby fizyczne [przy sprzedaży budynku w Łodzi] panowie Drewniak i Goncerz wzięli łapówkę pod stołem, a on się na to nie godzi.

Prezes Rady Krajowej Adam Goncerz: – Rzeczywiście było tak, że mieliśmy sprzedać gmach w Łodzi holdingowi, a potem się okazało, że to kupują właściciele tego holdingu. Dla nas to nie miało znaczenia, ważna była sprzedaż za odpowiednią cenę.

Mariusz Wójcik mówi nam dziś: – Na pewno nie mówiłem nic o łapówce, ale mogłem wtedy powiedzieć, że panowie Drewniak i Goncerz dogadali się z braćmi Likusami, żeby zmienić formułę prawną nabywcy budynku w Łodzi. Po co? Tego nie wiem.

O sprawę chcemy spytać braci Likusów. Kontaktujemy się z należącym do nich Holdingiem Liwa. „Nie mamy żadnych informacji w tym temacie. Panowie Likus nigdy nie przekazywali nikomu żadnych łapówek” – czytamy w odpowiedzi na przesłane pytania.

Mariusz Wójcik przegrywa. Sąd uznaje, że władze YMCA nie naruszyły statutu, usuwając go ze stowarzyszenia.

Były skarbnik nie daje jednak za wygraną. Wraz z grupą innych byłych działaczy YMCA śle zawiadomienia do prokuratur w Warszawie i Krakowie. Wysuwane zarzuty dotyczą działania na szkodę stowarzyszenia, niegospodarności i wyprowadzania pieniędzy, a także fałszowania list członków YMCA. W jednym z zawiadomień osobą wymienioną wśród kluczowych postaci organizacji jest Marian Banaś.

Zawiadomienia krążą między prokuraturami. Sprawy trafiają do Prokuratury Okręgowej w Warszawie, Prokuratury Rejonowej w Krakowie, krakowskiej Prokuratury Regionalnej, a nawet do Prokuratury Krajowej i do CBA.

W większości przypadków śledczy albo odmawiają podjęcia czynności, albo umarzają postępowania. Jednak pod koniec 2017 r. policja wzywa Mariusza Wójcika na przesłuchanie ws. złożonego zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa przez Adama Goncerza i Andrzeja Drewniaka na szkodę YMCA. Po tym przesłuchaniu zapada cisza. Wójcik nie dostaje informacji, co dalej ze sprawą. Okazuje się, że także to śledztwo zostało umorzone – w listopadzie 2018 r.

Chude lata

Marian Banaś rezygnuje z członkostwa w Radzie Krajowej YMCA jeszcze w lipcu 2013 r.

Rok później stowarzyszenie sprzedaje kolejną nieruchomość. Tym razem przy ul. Krowoderskiej w Krakowie.

Dla YMCA to nie jest dobry czas. W 2014 r. wybucha skandal. Prokuratura stawia dyrektorowi krakowskiego biura stowarzyszenia Janowi B. zarzut posiadania i rozpowszechniania materiałów z pornografią dziecięcą. Prawie 40 tys. plików trzymał m.in. na sprzęcie YMCA. Zostaje skazany na dwa lata więzienia w zawieszeniu na 3 lata.

Foto: Dawid Serafin / Onet

Organizacja do dziś ma problemy z pieniędzmi. Zajrzeliśmy do jej sprawozdań finansowych złożonych w Krajowym Rejestrze Sądowym. W 2011 r., czyli już dwa lata po sprzedaży części majątku w Łodzi, stowarzyszenie miało 1 mln zł straty. Rok później — prawie 870 tys. zł. W tym czasie zarobki prezesa YMCA Adama Goncerza wyniosły rocznie 204 tys. zł. Rok później, czyli w 2013 r., zmniejszyły się wprawdzie do 121 tys. zł, ale strata całej YMCA nadal była ogromna – prawie 860 tys. zł.

Organizacja osiągnęła wprawdzie niewielki zysk w 2014 r., ale było to krótko po sprzedaży budynku w Krakowie. Ze sprawozdania za tenże rok już nie można się dowiedzieć, ile zarabia prezes. Co ciekawe jednak, mimo iż liczba zatrudnionych się nie zmieniła, radykalnie wzrosły koszty umów o pracę – do 445 tys. zł (rok wcześniej było to 8,5 tys. zł).

Straty YMCA nadal kłują w oczy. W 2015 r. było to 814 tys. zł poniżej kreski, w 2016 r. mniej, ale wciąż bardzo dużo – 442 tys. zł.

Jak teraz wyglądają finanse stowarzyszenia? Tego nie sposób się dowiedzieć. Od dwóch lat YMCA nie składa sprawozdań finansowych, choć powinna, bo znajduje się w rejestrze przedsiębiorców. W ub.r. powołała za to do życia spółkę YMCA Zarządzanie. Ma ona zarządzać nieruchomościami.

Wielokrotnie próbowaliśmy się skontaktować zarówno z prezesem stowarzyszenia Adamem Goncerzem, jak i sekretarzem Rady Krajowej Andrzejem Drewniakiem. Dzwoniliśmy pod udostępnione na stronie internetowej związku "Polska YMCA" krakowskie numery telefonów — były wyłączone lub nikt ich nie odbierał.

Sama strona internetowa związku przypomina witryny sprzed co najmniej kilkunastu lat. Ostatnia aktualizacja jest ze stycznia 2018 r. E-mail z prośbą o kontakt wysłany na oficjalny adres wraca jako wiadomość niedostarczona.

Jedziemy więc do Krakowa, na ul. Krowoderską 8. Budynek wygląda na mocno zaniedbany. Sypie się elewacja. Stowarzyszenie podobno prowadzi tu kurs karate, ale ćwiczących jest niewielu. Resztę budynku zajmuje społeczna szkoła i studyjne kino „Agrafka”. Sama YMCA zajmuje niewielkie biuro na parterze. – Prezesa nie ma – mówi pracownica biura. Przekazujemy prośbę o kontakt. Nikt nie oddzwania.

Z Andrzejem Drewniakiem chcemy się skontaktować przez jego klub karate kilka ulic dalej, na ul. Kremerowskiej 3. Nie ma go. Tak jak w YMCA zostawiamy numer telefonu. Drewniak nie dzwoni. Kontaktujemy się po kilku dniach. – Wyjechał służbowo – słyszymy.

Od ściany odbijamy się też w Warszawie. Teoretycznie to właśnie tu znajduje się główna siedziba Związku Młodzieży Chrześcijańskiej "Polska YMCA". Ul. Konopnickiej 6 to znany adres w stolicy. Mieści się tu Teatr IMKA Tomasza Karolaka, a swoją Kwaterę Główną ma Związek Harcerstwa Polskiego. YMCA wciąż walczy o odzyskanie tego budynku, który należał do stowarzyszenia jeszcze przed wojną.

Organizacja ma tutaj pokój. Mężczyznę, który otwiera nam drzwi, prosimy o możliwość rozmowy z prezesem. – Goncerzem? Nie mam do niego bezpośredniego kontaktu. Ja się zajmuję Muzeum Jazzu – mówi. – Tu jest Muzeum Jazzu? – pytamy, rozglądając się po niewielkim, zagraconym pokoju. – Przepraszam za bałagan, mieliśmy małą przeprowadzkę. Na razie tutaj jest muzeum, robimy też wystawy zewnętrzne. Mamy mieć stałą ekspozycję w naszym budynku w Łodzi. O, mam pomysł. Jutro tam jadę i prezes Goncerz ma tam być. Proszę zostawić numer telefonu, przekażę - mówi.

Prezes nie oddzwania.

Foto: Kamil Dziubka / Onet

Jedziemy do Łodzi. Chcemy zobaczyć, jak funkcjonuje YMCA w budynku, którego część ponad dekadę temu kupili bracia Likusowie. Przy pustej recepcji widzimy plakat, a na nim charakterystyczny czerwony trójkąt, znak organizacji. „Opowieści w cieniu starej wierzby” – brzmi tytuł projektu dla dzieci reklamowanego przez YMCA. Okazuje się jednak, że to plakat sprzed 10 lat.

Idziemy do biura. Tam dowiadujemy się, że YMCA własnej działalności właściwie już nie prowadzi, tylko wynajmuje powierzchnię. Korzystają z niej m.in. akademia nauki jazdy i szkoła językowa. Większość pokoi jest zamknięta. Korytarze świecą pustkami.

Foto: Kamil Dziubka / Onet

Również w Gdyni chcieliśmy się dowiedzieć, jakie dyscypliny sportu można uprawiać w ramach YMCA. – Capoeirę, balet, karate, kick-boxing... – wylicza pani po drugiej stronie słuchawki. – Wszystko to sami państwo organizują? – dopytujemy. – A nie, my tylko wynajmujemy powierzchnie. Chyba że chodzi o aktywności dla seniorów, to tak.

Były członek władz organizacji: – YMCA w Polsce utonęła. Gdzie są pieniądze ze sprzedaży budynków? Miały iść na cele statutowe i co? Aż wstyd, kiedy się pomyśli o całym majątku i tym, do czego stowarzyszenie zostało powołane. Przecież to się dla prokuratora nadaje.

Marian Iglicki, były prezes Rady Krajowej: – Przykro mi to mówić, ale to dziś po prostu prywatny biznes kilku panów.

Problemy polskiej YMCA wylewają się poza Polskę. Trzy lata temu organizacja została usunięta z europejskiego i światowego aliansu YMCA. Z naszych informacji wynika, że chodziło m.in. o sprawę nieruchomości i kwestie statutowe. Oficjalnie uzyskaliśmy tylko enigmatyczną odpowiedź ze strony szefa europejskiego porozumienia YMCA Juana Simoesa Iglesiasa: " Struktura YMCA w Polsce na tym etapie nie spełniała wymagań naszych międzynarodowych organów".

Wiele pytań, mało odpowiedzi

Andrzej Drewniak i Adam Goncerz do momentu publikacji tego artykułu nie odpowiedzieli na nasze pytania wysłane drogą e-mailową.

Publikujemy pytania wysłane Marianowi Banasiowi:

Jak stał się Pan członkiem YMCA? Dlaczego zdecydował się Pan na działalność w tej organizacji?

Czy znaczenie miało tu znajomości ze środowiska karate?

Kiedy i w jakich okolicznościach poznał pan Andrzeja Drewniaka?

Czy wie Pan, że w latach 70. był funkcjonariuszem MO, a w dokumentach z kadr widnieje nawet jako dowódca drużyny ZOMO?

Czy wiedział Pan, że był on członkiem PZPR, a nawet szefem POP w TKKF w Krakowie?

W jaki sposób znalazł się Pan na liście instruktorów karate kyokushin wysłanej do urzędów państwowych wraz z wnioskiem o utworzenie Stowarzyszenia Kyokushinkai (rok 1979)? Jednym z wnioskodawców był Andrzej Drewniak.

Czy wie Pan, że Andrzej Drewniak otrzymał w stanie wojennym Brązowy Krzyż Zasługi? Ewentualnie, czy wie Pan, za co?

Czy w czasach PRL Andrzej Drewniak wiedział o Pana opozycyjnej działalności?

Jak i w jakich okolicznościach poznał Pan Adama Goncerza?

Jak określiłby Pan swoje relacje z Adamem Goncerzem?

Czy uczestniczył Pan w negocjacjach z braćmi Likusami na temat sprzedaży części budynku YMCA w Łodzi na przełomie 2008/2009?

Czy groził pan Mariuszowi Wójcikowi, ówczesnemu skarbnikowi YMCA, zawiadomieniem do prokuratury w razie niewykonania uchwały Walnego Zgromadzenia YMCA ws. sprzedaży budynku?

Czy uważa Pan, że sprzedaż części majątku YMCA była krokiem we właściwym kierunku?

Czy wie Pan, na jaki cel poszły pieniądze ze sprzedaży części budynku YMCA w Łodzi?

Czy kiedykolwiek uzyskał Pan jakąkolwiek korzyść finansową z tytułu działalności w YMCA, pomijając diety za udział w posiedzeniach Rady Krajowej?

Dlaczego w lipcu 2013 roku zrezygnował Pan z działalności w Radzie Krajowej?

Oto odpowiedź, którą otrzymaliśmy od prezesa Najwyższej Izby Kontroli:

„Do sekcji karate zapisałem się w czasie studiów w Krakowie w 1975 roku. Tam poznałem swojego trenera Andrzeja Drewniaka. Nasze kontakty miały charakter czysto sportowy i nie rozmawialiśmy o jego sprawach zawodowych. Był moim trenerem, założycielem szkoły, która wyszkoliła ponad 100 tysięcy studentów. Podobnie jak Adam Goncerz. Poza matą, treningami nie miałem z trenerami jakichś relacji towarzyskich. Jednak po aresztowaniu mnie spotkałem się z dużą troską ze strony trenerów, takiego normalnego wsparcia koleżeńskiego. Po latach, kiedy oglądałem swoje akta w IPN, okazało się że nie szkodzili mi w żadnym zakresie. Po wyjściu z więzienia, gdzie odsiadywałem wyrok za działalność opozycyjną, nadal ćwiczyłem na macie i tak jest do dzisiaj, jeśli jestem w Krakowie i mam chwilkę czasu.

Wiem, że doszło do sprzedania budynku w Łodzi, ale nie uczestniczyłem w żadnych rozmowach ze stroną kupującą i nie znam szczegółów w tej sprawie”.

Marian Banaś

Napisz do autorów:

kamil.dziubka@redakcjaonet.pl

dawid.serafin@redakcjaonet.pl