Nestleiar i Arbeidarpartiet Hadia Tajik har vore i Sverige denne veka, for å undersøkje korleis den svenske politikken rundt private velferdstilbydarar fungerer.

Tajik vitja mellom anna den store svenske fagorganisasjonen Kommunal, som organiserer meir enn ein halv million arbeidarar, mellom anna i helsesektoren og eldreomsorga.

– Det er tydeleg at når ein opnar endå meir opp for private aktørar, så gjer marknadsmekanismane at dei strekkjer seg langt for å omgå dei reglane som finst, slik at dei tenar mest mogleg pengar sjølv, seier ho.

Gjennom ein lov som heiter Lagen om valfridom, har private aktørar lov til å etablere seg i omsorgssektoren på lik linje med det offentlege.

Det har ført til at private aktørar er eit større innslag i helse- og omsorgssektoren i Sverige enn i Noreg. Der står dei for 20 prosent av omsorgstenestene, mot rundt 4 prosent her heime.

– Valfridom gjev fleire nøgde eldre. Dei private tilbydarane her i Sverige at brukarar har fleire aktørar å velje mellom, og arbeidstakarane har fleire arbeidsplassar å velje mellom. Det er veldig viktig, seier Sabina Joyau. Ho er næringspolitisk sjef i Vårdføretakarna, tilsvarande det norske NHO.

Regjeringa vil greie ut svensk modell

Men Hadia Tajik er ikkje imponert.

– Dei har ikkje klart å fastslå at tilbodet til dei eldre faktisk har blitt betre etter frisleppet av private aktørar. Heller ikkje at det har blitt billegare i drift. Det einaste som er tydeleg er at marknadskreftene rår i større grad, og det ønskjer ikkje Arbeidarpartiet å opne for i Noreg.

Ho er nemleg redd for at private tilbydarar også skal få større spelerom i Noreg. I regjeringserklæringa til dei fire regjeringspartia står det at regjeringa vil gjere dette:

«Bidra til at kommunar i større grad legg til rette for fritt brukarval innan heimetenesta.»

«Greie ut ei fri brukarvalordning i kommunane, etter modell frå Sverige.»

– Vi har reist til Sverige for å finne ut kva dei borgarlege tykkjer er så forlokkande med denne modellen, og førebels er det ei gåte, seier nestleiaren i Arbeidarpartiet.

91-år gamle Nikoline likar privat omsorg

Også i Noreg har vi erfaringar med private aktørar i omsorga., og det er ikkje alle som er samde i biletet som Tajik og Arbeidarpartiet teiknar.

I Tromsø er det 104 personar som får omsorgstenester frå ein privat aktør, men det Arbeidarparti-styrte bystyret har bestemt at dei skal tilbake til den kommunale omsorgstenesta frå 1. september. Ordninga med fritt brukarval av private omsorgstenester blir avvikla i kommunen.

Det er det ikkje alle som likar.

– Eg er veldig godt fornøgd med dei som kjem til meg. Det er stort sett dei same, så eg har blitt godt kjent med dei, og eg har faktisk vorte glad i dei, seier 91 år gamle Nikoline Madsen i Tromsø.

Som ein del av den nye politikken i Tromsø mister ho hjelpa frå den private tilbydaren som ho har blitt kjent med dei siste åra.

– Det synest eg ikkje noko om i det heile, for kommunen har jo ikkje nok folk til å hjelpe alle dei som treng hjelp. Eg håpar berre det kjem ei ordning på det, seier Madsen.

FORNØGD MED SLIK DET ER NO: 91 år gamle Nikoline Madsen er fornøgd med tingas tilstand, og tykkjer det er synd at den private omsorgstenesta som ho nyttar seg av ikkje får lov til å drive i Tromsø kommune meir. Foto: Rune Nordgård Andreassen / NRK

Også Helseminister Bent Høie (H) tykkjer det er dumt at bystyret i Tromsø fjernar ordninga med fritt brukarval.

– Det som skjer i Tromsø er veldig trist, for det handlar om å kunne vere sjef i sitt eige liv.

Høie meiner at erfaringane frå Tromsø tvert syner at det er naudsynt å greie ut den svenske modellen, slik regjeringa slår fast i Granavolden-erklæringa.

– Nettopp det med at det er færre folk som kjem på besøk til dei eldre når det er private aktørar, er noko av det som gir tryggleik til brukarane, seier helseministeren.

Hadia Tajik meiner på si side at det er vanskeleg å basere seg berre på erfaringane til dei som har fått hjelp frå private aktørar.

– Det er ofte tale om brukarar som ikkje har noko samanlikningsgrunnlag, dei har gjerne berre opplevd ein type omsorgsteneste, seier Tajik.