De stikstofcrisis duwt Mark Rutte in het defensief. De oppositie spreekt van ‘een wanprestatie’, maar de premier wil van geen fouten weten. Zijn verdedigingsstrategie: deze crisis is zo ‘enorm complex’ dat niemand hem iets kan verwijten.

Premier Rutte herhaalt het keer op keer tijdens het debat donderdag in de Tweede Kamer. Natuurlijk had hij ook gewild dat de aanpak van de stikstofcrisis sneller was verlopen. Dat het spoedpakket dat nu eindelijk op tafel ligt veel eerder klaar was geweest. Dat eerder duidelijk was geworden dat de verlaging van de maximumsnelheid kon helpen om de bouw weer op gang te krijgen.

Maar meer snelheid zat er simpelweg niet in, betoogt de premier. De stikstofcrisis is zo ‘enorm complex’, ‘ernstig’ en ‘van ongekende omvang’ dat de onrust van de afgelopen maanden onvermijdelijk was. ‘Ik denk dat we alle stappen hebben gezet die we moesten zetten.’ En: ‘Stap voor stap hebben we naar de goede besluiten toegewerkt.’

Rutte nodigt zijn tegenstanders uit om hem op andere gedachten te brengen. ‘Als we met elkaar kunnen aantonen dat ik dingen sneller had kunnen doen, dan is dat prima’, zegt de premier quasi-grootmoedig. ‘Dat is dan mijn verantwoordelijkheid. Daar loop ik absoluut niet voor weg.’

‘Magische rekenmodellen’

Aan pogingen vanuit de oppositie geen gebrek. Jesse Klaver spreekt van ‘een wanprestatie’. ‘Als je na een half jaar met dit volstrekt onvoldoende pakket komt, moet je je als coalitie schamen.’ SP-Kamerlid Frank Futselaar meent dat Rutte zich vastklampt aan ‘magische rekenmodellen en technische wondermiddeltjes’. ‘Hoe genant is het dat een land eerst een half jaar op slot moet, voordat het kabinet eindelijk met het begin van een oplossing komt?’

Zelfs de doorgaans vergevingsgezinde SGP meent dat Rutte betere momenten heeft gekend. ‘Het kabinet heeft als een konijn verstijfd in die naderende koplampen zit te staren.’

Rutte hoort het aan en toont zich niet overtuigd. Dat de onder zijn premierschap ingevoerde programmatische aanpak stikstof (PAS) in mei jammerlijk sneuvelde bij de Raad van State was niet te voorzien, houdt de premier vol. Volgens Rutte zijn er altijd wel mensen te vinden die zeggen dat iets niet kan, maar ‘de sirenes stonden niet te loeien’. Dat er daarna maanden niks leek te gebeuren, kwam doordat de zaak zo complex was dat eerst een commissie zich erover moest buigen. En recent werd volgens de premier pas duidelijk dat de verlaging van de maximumsnelheid kan helpen om ruimte te scheppen voor woningbouw. Rutte: ‘Klaver kan dat allemaal weten, maar wij kregen dat inzicht twee weken geleden.’

Geen boetekleed

Zo laat de premier de golven van kritiek over zich heen komen zonder ook maar één keer het boetekleed aan te trekken. In de politieke problemen komt hij uiteindelijk niet. Dat past in het patroon van Rutte III. Kamerdebatten zijn in deze kabinetsperiode vooral spannend als de coalitiepartijen openlijk met elkaar in de clinch liggen, iets wat de afgelopen maanden geregeld gebeurde rondom de discussies over de inkrimping van de veestapel. Dit keer hebben de coalitiewoordvoerders besloten elkaar niet aan te vallen. VVD, CDA, D66 en ChristenUnie scharen zich braaf achter het moeizaam gesloten stikstofakkoord, ook al geven ze er hun eigen draai aan.

Mark Rutte in debat met FvD-leider Thierry Baudet Beeld ANP

De oppositie slaagt er ondertussen niet in om een vuist te maken. De verdeeldheid is zo groot dat het debat alle kanten op schiet. Voor Geert Wilders en Thierry Baudet bestaat er simpelweg geen stikstofprobleem. Ze verwijten Rutte op hoge toon dat hij naar de pijpen danst van D66 en ‘de stille gedoogpartner’ GroenLinks. ‘We hebben geen crisis’, brult Wilders. ‘U laat zich een crisis aanpraten door links.’ Baudet feliciteert Klaver. ‘De minister-president voert precies uit wat uw partij al jaren wil. Van harte!’

De linkse oppositie probeert op haar beurt juist verbeten aan te tonen dat het kabinet veel te weinig doet en dat dit noodpakket om de bouw los te trekken boterzacht is en juridisch dubieus. Rutte gaat amper in op de argumenten. ‘Naar onze overtuiging is dit houdbaar’, zo luidt de dooddoener. Uiteindelijk moet een rechter waarschijnlijk over een paar jaar bepalen wie gelijk heeft.

Passen en meten

Ook de vraag of er door de verlaging van de maximumsnelheid voldoende ruimte ontstaat voor bouw in de Randstad blijft in de lucht hangen. ‘In de kuststrook zal het passen en meten blijven’, erkent minister Stientje van Veldhoven van Wonen, maar er is volgens haar nog voldoende ruimte voor ‘aanvullende lokale maatregelen’. De oppositie moet daar voorlopig genoegen mee nemen. Uitsluitsel komt er pas volgend jaar; dan moet blijken of er inderdaad 75 duizend woningen gebouwd gaan worden, zoals het kabinet beweert.

Zo kan Rutte voorlopig weer even verder met de naar eigen zeggen grootste crisis uit zijn carrière. De regeringspartijen moeten de komende weken overeenstemming zien te bereiken over onder andere de inkrimping van de veestapel. Rutte is hoopvol. ‘In geen enkele coalitie is alles pais en vree, maar we komen er samen uit.’