Een persbericht in de verkiezingscampagne tegen ‘klimaatdrammers’. Een partijprogramma dat zich uitsprak vóór windmolens, maar dan wel zonder subsidie. Een stop op zonnepanelen op akkerland. Ja, Cees Loggen, VVD-fractievoorzitter in Noord-Holland zag genoeg raakvlakken tussen de plannen van zijn partij en die van Forum voor Democratie (FvD), dat de hele energietransitie niet ziet zitten.

En toch klapte de informatiepoging met die partij deze week.

Informateur Hans Smits, die zich vorige week had voorgenomen „te zoeken naar een coalitie waaraan het Forum voor Democratie deelneemt”, had het snel gezien. Maandag concludeerde hij dat de kansen voor een provinciebestuur met Forum „zeer gering, zo niet onmogelijk” bleken. Onenigheid over het klimaatbeleid was volgens Smits het breekpunt.

Het ligt anders, bezweert Loggen. De informatiepoging kán helemaal niet op het klimaatbeleid zijn gestrand, is zijn oordeel. „Het woord ‘klimaat’ is in ons gesprek met Smits nooit gevallen.”

Dat botst weer met de ervaringen die andere partijen in hun gesprekken met de informateur opdeden. „Natuurlijk hadden we het over het klimaat”, aldus Michel Klein, fractievoorzitter van de ChristenUnie. „Dat is hét grote onderwerp.”

Welles-nietes

Het was het begin van een potje welles-nietes tussen VVD en FvD. Beide partijen geven elkaar de schuld van de stukgelopen verkenning. „De VVD heeft nu haar ware aard getoond en gaat voor een Klimaatcoalitie met GroenLinks”, stelde landelijk bestuurslid Henk Otten. Niets van waar, volgens VVD’er Loggen. „Mijn verklaring is: Forum heeft geen zin in regeringsverantwoordelijkheid.”

Hans Smits was pas vorige week aangesteld als informateur. Smits, ooit VVD-lid maar al sinds de jaren tachtig partijloos, is president-commissaris van KLM en leidde eerder het Rotterdamse Havenbedrijf en de luchthaven Schiphol. In die jaren toonde hij zich voorstander van een vliegveld op zee, hetzelfde paradepaardje als dat van de Noord-Hollandse FvD-leider Johan Dessing in de verkiezingscampagne.

Smits, die evenals Dessing niet wilde reageren, sprak vervolgens met alle partijen. Alleen GroenLinks en de PvdA lieten bij voorbaat weten niet met FvD in zee te willen. Dat zou, gezien de verhoudingen in de Noord-Hollandse Staten, een coalitie al moeilijk hebben gemaakt. Zo geschiedde. „Ze hebben er een goed tempo in gehad”, concludeerde GroenLinks-fractievoorzitter Zita Pels dinsdag in tv-programma Nieuwsuur.

Verbruid

Wat Loggen betreft, is het vervolg helder nu Smits zijn opdracht heeft teruggegeven. „Forum heeft het verbruid. Bijna heel Noord-Holland heeft mijn telefoonnummer, maar van FvD hoor ik niets. Geen telefoontje, niet voor de schermen, niet achter de schermen.”

GroenLinks had dinsdag al een nieuwe informateur aangesteld, woensdag ging ook de VVD overstag. De uitkomst is een nieuwe verkenningsronde, waarin beide partijen een informateur leveren. GroenLinks schuift Tweede Kamerlid Laura Bromet naar voren, de VVD zet oud-gedeputeerde Cornelis Mooij in. Het nieuwe uitgangspunt: een meerderheidscoalitie met GroenLinks én VVD.

Lees ook: Coalitietop zet Forum en GroenLinks weg als ‘schreeuwers’

Het was precies de combinatie die FvD verafschuwde en de coalitie die Smits in zijn laatste brief „een reële kans op succes” toedichtte. Dat de VVD die brief „een slordig verslag” noemde, daarover zwijgt Smits nu.

De Provinciale Statenleden hadden hem om tekst en uitleg bij zijn bevindingen gevraagd. Ze wilden woensdag met de informateur in gesprek. Maar die zegde af: hij vreesde een debat „waarbij niet het proces maar de inhoud van gevoerde vertrouwelijke gesprekken het belangrijkste onderwerp is”.

Formaties Zo vergaat het FvD in andere provincies Ook in Utrecht zit Forum voor Democratie niet langer aan de formatietafel. De verschillen in het klimaatdossier zijn te groot, stelde informateur Bram van Ojik (GroenLinks) woensdag. FvD was daar de derde partij, na GroenLinks en VVD. In twee provincies is FvD nog zelf aan zet. In Flevoland is Annemarie van Gaal begonnen als informateur en in Zuid-Holland koerst informateur Hans Wiegel op een college met FvD en VVD, liet hij deze week weten. Ook elders is Forum nog betrokken bij de verkenningen, maar niet als grootste partij.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 4 april 2019