Ard van der Steur (VVD) heeft als minister van Veiligheid en Justitie verregaande afspraken gemaakt met het bedrijfsleven over het delen van privacygevoelige data. Hij heeft hierover de Tweede Kamer in 2016 niet geïnformeerd, terwijl het hier gegevens betreft die worden verkregen via het bespioneren van nietsvermoedende burgers in de openbare ruimte. Van der Steur is inmiddels zelf voorzitter van de Nederlandse Veiligheidsbranche waarmee hij destijds de afspraken maakte.

De Kamer is op z’n zachts gezegd ontstemd over het achterhouden van deze informatie. ‘Dit is echt heel slecht’, zegt Kees Verhoeven van coalitiepartij D66. ‘Bij zo een gevoelig onderwerp verwacht ik een actieve vorm van de Kamer informeren’, aldus Chris van Dam van coalitiepartij CDA. Ronald van Raak van de SP zegt dat dit ‘een VVD-ding’ is waar geen meerderheid voor is te vinden. ‘Nu wordt het achter de schermen, zonder dat wij het weten, toch doorgevoerd.’

Quote ontdekte samen met De Groene Amsterdammer de afspraken tijdens diepgravend onderzoek naar de veiligheidsbranche. Daaruit blijkt dat de sector (goed voor een omzet van 1,2 miljard euro per jaar) vooral door prominente VVD’ers in de lobby is geholpen om meer overheidstaken te bemachtigen.

Zo lobbyde VVD-lid (en oud-topambtenaar) Tjibbe Joustra als voorzitter van de Nederlandse Veiligheidsbranche voor meer politietaken voor de particuliere beveiligers. ‘Ik ben ervoor om het geweldsmonopolie op te rekken en de schroom daarover te laten varen’, zei hij in 2009 in het FD. Toen hij in 2011 voorzitter werd van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) bleef hij de branche in de media een warm hart toe dragen. Tot groot genoegen van G4S, zijn andere broodheer. Hij was immers ook voorzitter van de Raad van Advies daar.

Het is opvallend omdat Joustra in een eigen onderzoek vrij expliciet was over het soort bijbanen dat een onafhankelijke onderzoeker kan hebben. ‘Ik zou bijvoorbeeld niet in de raad van commissarissen van een groot bedrijf als Shell of van een groot ziekenhuis gaan zitten, omdat er een reële kans is dat de Onderzoeksraad voor Veiligheid zo’n organisatie later in een onderzoek tegenkomt.’ De OVV deed in 2006 onderzoek naar de Schipholbrand waarbij elf mensen omkwamen in een detentiecentrum en waaraan Securicor (tijdens een fusie opgegaan in G4S) bewakers leverde.

Joustra weigert vragen te beantwoorden over zijn dubbelrol en verwijst naar de huidige voorzitter van de Veiligheidsbranche zelf. Dat is Ard van der Steur die ook geen vragen wil beantwoorden en verwijst naar het ministerie van Justitie en Veiligheid. Ook over vragen over het convenant dat hij als minister tekende en niet deelde met de Kamer. Bij het departement verwijst een voorlichter naar een bericht over het convenant op de sites van de branche zelf. ‘We zijn destijds heel open geweest.’

Het ministerie kan de vraag of zij zelf de Tweede Kamer niet wat actiever had moeten informeren over afspraken met het bedrijfsleven niet helemaal plaatsen: ‘In de vraag lijkt de aanname te zitten dat we zouden móeten communiceren over de intentieverklaring an sich via een Rijksoverheid-kanaal. Wat ons betreft is die aanname niet juist. Wij hebben ervoor gekozen om te communiceren over de ambities in de intentieverklaring door het te dóen.’

Dat doen bestaat onder andere uit ‘een proeftuin’ in Roermond, waarbij het Openbaar Ministerie en bedrijven samenwerken om algoritmes te ontwikkelen met nummerborden, camerabeelden en berichten op sociale media. Verhoeven (D66) noemt dit een ‘veel te vergaande inzet van technologie zonder waarborgen’. ‘De minister kan echt niet verwijzen naar een nieuwsbericht van een brancheorganisatie, dan schiet hij tekort. We moeten weten of dit binnen de grenzen van de wet is en anders moet het direct worden stopgezet.’

Lees hier de longread over het onderzoek.