Een vluchteling maakt een selfie met Merkel. Beeld afp

Begin deze week werd het rapport van een Duits onderzoek gepubliceerd waarin de mediaberichtgeving van een aantal Duitse kranten over Merkels asielbeleid in 2015 en 2016 onder de loep werd genomen. En de conclusies in het rapport zijn niet mals.



De onderzoekers verwijten de journalisten dat ze Merkels 'Willkommenskultur' vrijwel kritiekloos hebben overgenomen en vooral de voorstanders van het beleid aan het woord hebben gelaten. Een neutrale, evenwichtige berichtgeving was in de meeste gevallen ver te zoeken, aldus het rapport. Volgens de leider van het project, professor Michael Haller van het European Institute for Journalism and Communication Research in Leipzig, was er dan ook sprake van een ernstig 'disfunctioneren van de mainstreammedia'.



Dit is een zorgwekkende constatering, te meer omdat het rapport een probleem blootlegt dat groter is dan een eenmalige misser in een aantal Duitse kranten; niet voor niets spreekt Haller van een 'systeemcrisis' van de mainstreammedia. Het draait er in de kern om dat de mainstreammedia gevaar lopen de spreekbuis te worden van een bepaald deel van de bevolking.

Denigrerende toon

Met andere woorden, er is geen sprake meer van objectieve berichtgeving die alle standpunten weergeeft, maar er worden standpunten weerspiegeld die slechts door een deel van het publiek worden gedeeld. Afwijkende meningen blijven stelselmatig onderbelicht, of worden, zoals Haller stelt, alleen op 'een denigrerende toon' in de berichtgeving verwerkt.



De constatering dat sommige media als zogeheten 'echokamer' fungeren is niet nieuw. Ten aanzien van sociale media, met name Twitter en Facebook, is dit al langer een thema. Maar het onderzoek van Haller laat eens te meer zien dat dit fenomeen ook de traditionele pers heeft bereikt. En indien de media slechts bepaalde, reeds bestaande standpunten bekrachtigen is dat een punt van zorg. Want het heeft een polariserend effect als de eigen mening voortdurend en zonder kritische reflectie wordt bevestigd. De kloof tussen bevolkingsgroepen wordt hierdoor dus alleen maar groter.



Politici zoals Donald Trump of Geert Wilders verwijten de mainstreammedia al langer dat ze vooringenomen zijn en het rapport maakt duidelijk dat deze klacht niet altijd ongegrond is. Er is dus meer aan de hand dan het wegzetten van onwelgevallige berichtgeving als 'fake news' door populistische politici. Indien de mainstreammedia verworden tot echokamer van de 'politieke elite', heeft dit consequenties voor het medialandschap als geheel en dus ook voor de manier waarop het nieuws door het publiek wordt geconsumeerd.

Toegang

In de Verenigde Staten, bijvoorbeeld, is FoxNews niet in de laatste plaats zo populair bij Trump-aanhangers omdat ze zich door de mainstream media niet gehoord en niet begrepen voelen. En dus op zoek zijn gegaan naar hun 'eigen' echo chamber.



Zeker, de Nederlandse situatie is niet vergelijkbaar met die in de Verenigde Staten. Maar dat neemt niet weg dat de mainstreammedia ook in Nederland waakzaam moeten zijn en hun functioneren moeten toetsen, vooral als het gaat om berichtgeving over controversiële onderwerpen of personen.



De toegang tot objectief gepresenteerde informatie is essentieel voor het politieke debat in een democratische samenleving. De media hebben tot taak hun lezers of kijkers in staat te stellen een eigen mening te vormen. En meningsvorming is iets anders dan meningsbevestiging. Dit vergt van journalisten niet alleen een kritische houding ten aanzien van het regeringsbeleid maar ook ten opzichte van hun eigen berichtgeving.



Britta Böhler is juriste. Deze maand was zij gastcolumnist van Volkskrant.nl.