SUR LA SOCIAJ RETOJ, fine de januaro, ŝerca bildo enscenigis Dory, heroinon de la « Mondo de Dory », la desegnofilmo de la studioj Pixar (2016). La « fiŝino », kiu suferas pri malsano de la tuja memoro, naĝetis promesante : « Neniam plu mi lasos min trompita de la SP [Socialista Partio]. » Antaŭ ol esti subite mirigita : « Ho ! Baza enspezo ! » La kreado de universala enspezo ja aperas kiel la ĉefa rimedo proponata de la socialista deputito Benoît Hamon, venkinto, la 29-an de januaro, de la « civitana antaŭelekto » por la prezidanta elekto. Svingi tiun utopion ebligis al li distingiĝi de sia rivalo, la eksa ĉefministro Manuel Valls, kaj de lia severa diskurso. La kandidato de Eŭropo-Ekologio-la Verduloj, s-ro Yannick Jadot, ankaŭ portas ĉi tiun projekton, kiu estas de 2013 en la programo de lia partio ; sed, farante sia ideon, kiu longtempe restis konfidenca sine de la maldekstro, s-ro Hamon donis al ĝi nekonatan eĥon. Kaj li estigis rivelajn reagojn. S-ro Valls mallaŭdis la projekton de « socio de asistado kaj pigro », sin deklarante, male, « favora al labor-socio, kaj la digno kiun donas laboro » (France-Info, 10-a de januaro). La eksministro pri ekonomio, Emmanuel Macron, kies movado « En marche ! » (Ni ekiru !), nutrita el entrepreno-kulturo kaj administradoscienca ideologio, estas priskribita de sia ĉirkaŭaĵo kiel « hiperkreskanta ekfirmao » [1], ekkriis okaze de mitingo en Liono, la 4-an de februaro : « Mi ne plu volas aŭdi, ke estas interese fari ion alian ol labori ! » Kaj la ĵurnalo Libération publikigis sur sian ĉefpaĝon, la 13-an de januaro, foton de virino leganta en hamako, apud la titolo : « Universala Enspezo : ĉu mallaboremo por ĉiuj ? » Jen ilustraĵoj de la « historia troa identigo, kiun kapitalismo establis inter laboro kaj salajrula laboro », por reuzi la vortojn de la ekonomikisto Carlo Vercellone [2]. Ilustro ankaŭ de la fakto, ke, en nia socio, « la tempo havas nur du sociajn formojn : laboro kaj distro », kiel observas Julien Dourgnon, konsilanto de s-ro Hamon [3]. La socialista kandidato malstreĉas tiun premilon, asertante, sur sia kampanjo-retejo, ke li volas « doni al ĉiu la eblecon emancipiĝi kaj libere engaĝiĝi en la aktivaĵo, kiu respondas al siaj aspiroj ». Kial ja ĉirkaŭfermi la profitantojn de monhelpo en sia hejmo, kiam la baza enspezo povus instigi profesian relernadon aŭ komencon de aktivaĵo socie pli utila ? S-ro Maxime de Rostolan, iniciatinto de la movado Fermes d’avenir (Farmoj de la estonto), opinias ekzemple, ke ĝia kreado rezultigus « dekobligi la instaladojn » en ekologia agrokulturo [4]. La aranĝo permesus ankaŭ konsideri la multegajn nepagitajn aktivaĵojn, kiuj « faras socion » kaj kiuj, akcesore, igas ebla la veran ekonomian aktivadon : studi, eduki infanon, volontuli en festivalo aŭ sporta klubo, disvolvadi liberan programon, preni tempon inventi, krei... Iuj memorigas, ke, en la tempo, kiam ŝi verkis la unuan volumon de Harry Potter (samtempe rava literatura objekto kaj estonta kokino elmetanta orajn ovojn), J. K. Rowling vivis el la britaj sociaj monhelpoj ! Poŝmona kapitalismo ! LAŬ SIAJ SUBTENANTOJ, la garantiata enspezo estus ja unuaranga enspezo, venanta el la produktado, kaj ne duaranga, tio estas venanta de la redisdonado ; Dourgnon taksas nepra « antaŭenigi novan rakonton pri ekonomio », kiu anstataŭu tiun truditan de la Movado de la entreprenoj de Francujo (Medef), « laŭ kiu la socio vivas el la mono de entreprenoj, kvankam la malo veras ». Tion ja rimarkigas la greka eksministro pri financoj Janis Varufakis : « Estas disvastigita mito, danke al la apogo de la riĉuloj, ke riĉaĵon oni produktas individue. En la realo, riĉaĵo estis ĉiam kolektive produktata, kaj privatigita de tiuj, kiuj havis la necesan potencon : la klaso de posedantoj » (World Economic Forum, 3-a de novembro 2016). Tiu argumento ankaŭ pravigas, ke la universala enspezo, kiel sia nomo tion indikas, estu donata al ĉiuj ; principo kontraŭstarigita de multaj komentistoj, kiuj taksas absurde ĝin doni « same al [la miliardulino] Liliane Bettencourt kiel al kasistino de Auchan » (Challenges, 13-a de januaro 2017). Sed, kompreneble, la heredantino de L’Oréal redonus sian ’universalan enspezon’ tra la imposto, kaj eĉ financus tiun de multaj el siaj kuncivitanoj ; krome, ŝi jam rajtas ĝui la Socian Asekuron kaj neniu kontraŭas tion. Tiu ĉi kolektiva karaktero de la riĉoproduktado, la subtenantoj de la garantiata enspezo ĝin svingas ankaŭ fronte al tiuj, kiuj, inkluzive maldekstre, timas la kreadon de « klaso de senlaboraj civitanoj, nutrataj de siaj kuncivitanoj [5] ». Ne nur ili taksas tre malverŝajne, ke iu ajn estus vera parazito, sed, eĉ se tio okazus, la garantiata enspezo estus, prefere ol eksterordinara avantaĝo, la plej bona rimedo por redukti ĝian socian koston por la socio. Proksima de s-ro Hamon, la PS-deputito Michel Pouzol, kiu mem, antaŭ dek-kvino da jaroj, vivis el la ’ensociiga minimuma enspezo’, demandis, okaze de debato en la Senato la 8-an de februaro : « En Francujo, ok milionoj da homoj vivas sub la malriĉo-sojlo ; ĉu ni mezuras la rektan kaj nerektan koston de tiu malriĉo ? » Temas, kiel skribas Dourgnon en sia libro, pri konduki « senkondiĉan inkluzivan politikon », anstataŭ rezervi la aliron al decaj vivrimedoj al tiuj, kiuj estas « salajrulo de X... » - laŭ la esprimo de la ekonomikisto Yann Moulier Boutang dum la debato en la Senato. Provizi efikan sekurec-reton al ĉiuj, inkluzive la senlaborulojn kaj portempulojn, kaj samtempe malpezigi la salajrulan kondiĉon, en kiu la individuoj, kiel skribis la ekonomikisto Frédéric Lordon, estas « ligitaj al celoj, kiuj ne estas iliaj » kaj « senigitaj je ĉia povo pri ilia vivo » [6] ? Malfacilas kontraŭstari tion. Krom la fakto, ke precize « salajruloj de X... » konstruis la Socialan Asekuron kaj konkeris per malfacilaj luktoj la esencan parton de la socialaj rajtoj, kiujn ni hodiaŭ ĝuas. Por multaj maldekstruloj, la salajrularo, tiu fortreso ja ŝancelita sed ankoraŭ solida, estas la sola ebla kadro de progreso. La ampleksiĝo de la debato pri la garantiata enspezo ja kondukis la sociologo Bernard Friot, subtenanto de la « vivdaŭra salajro » [7], diagnozi « la ideologian disfalon de la maldekstro » (Bondy Blog, 6-a de januaro 2017). Ĝi revigligis ĉe multaj la timon de « novliberala Troja ĉevalo » : La disdono al ĉiuj de sumo, nesufiĉa por doni realan manovro-marĝenon fronte al dunganto, estus preteksto por disrompo de la ekzistanta sociala protekto, kaj de la labor-juro. Pro tiu kialo cetere kelkaj liberaluloj – sed tre malmultaj – fariĝas subtenantoj de la garantiata enspezo, la lasta estas s-ro Henri de Castries, eksprezidanto de Axa kaj subtenanto de s-ro François Fillon. Li estas reprezentanto de la privataj asekuristoj : ĉu eble ne hazardo ? Tio klarigas la malfidon montratan maldekstre de la Socialista partio, same sine de la movado de s-ro Jean-Luc Mélenchon, La « France insoumise » (nesubigita Francujo), kiel ĉe la komunista Partio aŭ ĉe la « Nova kontraŭkapitalisma partio », kontraŭ tiu iniciato. S-ro Mélenchon, kvankam li esprimas intereson al la studaĵoj de Friot, firme tenas la celon de « nula senlaboreco », altigo de la malaltaj salajroj, lukto kontraŭ nestabileco kaj redukto de labordaŭro. La subtenantoj de la universala enspezo kundividas tiun lastan celon (s-ro Hamon rekomendas instigi la entreprenojn al tia redukto sen modifi la laŭleĝan daŭron), sed ĝi estas laŭ ili kritikebla ĉar ne koncernas la tutan socion kaj « lasas senŝanĝa la dependecon de la salajrulo », kiel skribas Dourgnon. Dialogo inter surduloj... La sumoj ĝenerale elvokitaj por la aplikado de garantiata enspezo ne trankviligas la skeptikulojn. Ni ne parolu pri la baroka sistemo imagita de la ekonomikisto Thomas Piketty, membro de la kampanjo-teamo de s-ro Hamon, speco de plibonigita « prime d’activité » (aktivaĵo-premio), kiu nur laŭnome estas universala enspezo [8]. Ĉu temas pri la esploritaj vojoj de la Franca Movado por Baza Enspezo (FMBE) [9], aŭ pri la projekto de la socialista kandidato, la dominanta impreso estas, ke, alloge prezentinta al vi la lunon, ili proponas veturigi vin tien per duĉevalpova aŭto. En septembro 2016, s-ro Hamon prenis kiel (minimuman) referencon la Revenu de Solidarité Active (RSA) [la nun ekzistanta minimuma enspezo en Francujo], tio estas 535 eŭroj monate por sola persono, kaj fiksis kiel celon atingi « 750, kaj eĉ 800 ĝis 1 000 eŭrojn », eĉ se kvinjara periodo povus ne sufiĉi por atingi tiun sumon. La sumo 750 eŭroj por ĉiu, menciita en la unua versio de lia kampanjo-retejo, estigis protestojn, ĉar la komentistoj opiniis neeble kunigi la 400 miliardojn da eŭroj jare necesajn – laŭ diskutinda kalkulmaniero. Poste li proponis laŭetapan planon : altigo de la RSA ĝis 600 eŭroj, aŭtomatigo de ĝia pago (nuntempe triono de la rajtuloj ne petas ĝin), inkluzive al la 18-25-jaraj junuloj, kiuj ĝis nun estas ekskluditaj, kaj poste etendiĝo al la tuta loĝantaro. La 750 eŭroj estis tiam celo por la mezdaŭra tempo. En pliposta versio, ĉiu mencio pri tiu sumo malaperis, kaj la universaligo devis esti objekto de « civitana konferenco » . Finfine, la unua plano – 750 eŭroj por ĉiuj « en neprecizigita sed certa estonto » - reaperis sur la retejo la 18-an de januaro [10]. Kiom da hezitoj, kiuj povus anonci aliajn... Dourgnon bedaŭras, ke ĉiuj liaj interparolantoj « interesiĝas nur pri la financado, kaj prifajfas la ideon mem ». Tiu obsedo rivelas samtempe la iom magian dimension, kiu unuavide ĉirkaŭas la ideon de universala enspezo kaj la efikecon de la diskurso, kiu de jaroj asimilas la publikan elspezon al katastrofo. « Oni konsideras nin frenezuloj », insistas s-ro Pouzol, kiu strebas ripeti ke, en 1945, la kreado de la Sociala Asekuro mobilizis la ekvivalenton de « 100 % de la MEP [Malneta Enlanda Produkto] de la lando ». Li substrekas krome, ke tiuj 400 miliardoj estos « reenkondukitaj en la realan ekonomion [11]. Por la financado, s-ro Hamon proponas reformon de la imposto pri enspezo, kiun oni igu multe pli grada kaj kunfandita kun la contribution sociale généralisée – CSG (ĝeneraligita sociala kontribuo), cele integri la nesalajrajn enspezojn – kio povus endanĝerigi la financadon de la Sociala asekuro, por kiu estas ĝis nun rezervata la CSG. Li prikonsideras novan impostadon pri riĉaĵoj, kiu unuigus bienan imposton kaj imposton pri riĉaĵo, kaj « havus pli bonan rendimenton ».Li deziras reenkasigi « almenaŭ la duonon de la 80 milionoj da eŭroj » de la imposta fraŭdo, kaj kondamnas la donacojn al la mastraro, tute senutilajn, laŭ formo de liberigo el kotizoj (20 miliardoj da eŭroj jare) [12]. Li ankaŭ prikonsideras krei « imposton pri robotoj » kiam laboristo estas anstataŭata de maŝino ; pli larĝe, li igas sia la antaŭdiron pri « malmultiĝo de la dung-ofertoj », profetaĵon, kiu tute ne estas unuanime akceptata [13]. Tamen : 750 eŭroj estas sub la malriĉo-sojlo, taksita fare de la Institut National de la statistique et des études économiques INSEE je 840 aŭ 1008 eŭroj monate por sola persono, depende de tio, ĉu oni elektas sojlon je 50% aŭ 60% de la meza enspezo. Ĉu tio permesas rifuzi dungon aŭ diskuti siajn laborkondiĉojn aŭ salajron ? Ĉu oni ne riskas vidi la socion pagi parton de la salajroj anstataŭ la mastraro, kaj tiel naski tion, kion Moulier Boutang nomas « poŝmona kapitalismo ? » Ĉu tiu timemo ne riskas mortigi la ideon en ovo ? Dourgnon pledas por politiko de etaj paŝoj, « strategio de testudo, laŭ maniero de la romia armeo », esperante, ke la sumo pliiĝos iom post iom. Krome, li diras, malalta sumo ĉe la komenco malpli instigos al atakoj kontraŭ la ekzistanta sociala protekto. « Nun, ĉiuokaze, ni ne havas sufiĉajn sociajn fortojn por fari pli bone. La sindikatoj estas kontraŭ ! » Restas la demando, ĉu tiu kampanjo ŝanĝos la situacion. Kaj ĉu Moulier Boutang pravas, asertante, ke nun tiu demando ne plu forlasos la politikan debaton ». Mona CHOLLET