Vette vis wordt nu een keer per week aangeraden. Beeld ANP

Dinsdag presenteerde het Voedingscentrum de vijfde versie van de Schijf van Vijf, en die bevat meer wijzigingen dan ooit tevoren. Koffie mag (maar dan zonder suiker), de kaas is terug, peulvruchten zijn verschoven naar het vlees- en visvak, we moeten nog meer groenten eten, en minder vlees, iedere dag een handje nootjes is gezond en beter geen ham of worst op brood.



De vierde schijf, een hardblauwe variant met duidelijke foto's van volkoren boterhammen en sperziebonen, is vervangen door een kleurrijke cirkel omringd door kleine tekeningen. Het nieuwe beeld moet tegemoet komen aan de groeiende kritiek dat de voorlichting te star en te oubollig was. De nieuwe schijf biedt varianten en interactieve keuzes. Vul op de website geslacht en leeftijd in en je krijgt een lijst adviezen en tien menu's, van low carb tot 'vers van de bazaar'.

Vervangers

De eerste schijf werd gelanceerd in 1953, toen er schaarste heerste en de overheid Nederlanders wilde uitleggen hoe ze moesten eten om geen tekorten te krijgen. Maar de tekorten van toen hebben plaatsgemaakt voor overvloed, zegt Gerda Feunekes, directeur van het Voedingscentrum: overvloed in het aanbod van voeding, in de kilo's die mensen meetorsen én in de informatie over voeding, aangereikt door bloggers en zelfbenoemde voedseldeskundigen. De schijf moet houvast bieden, aldus Feunekes, in een wereld vol voedselverwarring waarin melk opeens slecht is en brood heel ongezond. Tweederde van de diëtisten en gewichtsconsulenten moet regelmatig beweringen van dieetgoeroes ontkrachten, zo blijkt uit een recente enquête van het blad Nieuws voor diëtisten. Cliënten worden steeds onzekerder over wat gezond eten is, melden ze.



Diëtisten zien mensen die rigoureus met bepaalde voeding stoppen, zegt Jaap Seidell, hoogleraar voeding en gezondheid aan de VU, die in een panel van adviseurs meedacht over de nieuwe Schijf van Vijf. Maar wie wil afvallen door bijvoorbeeld geen brood meer te eten moet de voedingsstoffen uit dat brood ergens anders vandaan halen. Seidell hoort over tienermeisjes die bezig zijn met een vega challenge of een low carb challenge en een tijdlang vlees of koolhydraten laten staan. Ook zij moeten vervanging regelen, zegt hij en dat kan nu met behulp van de schijf.

'De Schijf van Vijf is nog steeds hard nodig': https://t.co/XXfogwEgtY #radartv pic.twitter.com/Tum4q56laI Radar

Advies Gezondheidsraad Nog maar een glas alcohol per dag, minder rood vlees, nog maar een keer per week vis, en elke dag een handje noten. Dat is de duidelijke taal die de Gezondheidsraad vorig jaar uitsprak in een tijd waarin voedselverwarring hoogtij viert en hypes over melk, brood en superfoods ons overspoelen.

De Schijf van Vijf in een notendop | Voedingscentrum https://t.co/aXYodppXgC Walter van Harmelen

Brood

Nieuw klinken de adviezen uit die schijf niet: ze zijn gebaseerd op de richtlijnen van de Gezondheidsraad, die vier maanden geleden een overzicht publiceerde van voedingsmiddelen die gezondheidswinst opleveren. Ook met aanmerkingen van buiten is rekening gehouden. Zo kwam er steeds meer kritiek op de stapel brood in de Schijf. Wie eet er nog zes tot acht boterhammen per dag? Daarom is de keus in het graanvak breder geworden: de boterham kan worden vervangen door volkoren rijst, pasta of havermout. De kaas is terug omdat Nederlanders niet zonder kunnen, maar dan wel in de magere en zoutarme vorm. En peulvruchten, als linzen en bonen, zijn aangemerkt als vleesvervangers, vanwege het eiwit dat ze bevatten.



Overwogen is, vertelt directeur Feunekes, om de schijf te vervangen door een piramide of een regenboog maar voor de boodschap bleek dat niet uit te maken en ruim 90 procent van de Nederlanders kent de Schijf van Vijf. De taal is wat hipper - in de bijbehorende commercial wordt gerept van 'up-to-date-eten' - en de vijf boodschappen in het midden van de schijf (eet gevarieerd, eet matig) zijn verdwenen om de boodschap overzichtelijk te houden. Nu nog de bonen op het menu krijgen.



Nederlanders eten gemiddeld 125 gram groenten per dag en dat moet volgens de nieuwe schijf twee keer zoveel worden. Slechts 10 procent van de Nederlanders eet noten, en minder dan nu wordt aanbevolen. De helft van de mensen heeft niks met peulvruchten. En gaan Nederlanders echt de leverworst op hun boterham vervangen door de plakjes banaan of de hummus met avocado die het Voedingscentrum propageert?



De sleutel ligt in het onderwijs, zegt Feunekes: alle uitgevers van schoolboeken krijgen de nieuwe schijf opgestuurd.





Beeld afp

Waarom is kruidenthee niet gezond? De nieuwe voedingsrichtlijnen riepen veel lezersvragen op. Emeritus-hoogleraar voeding en gezondheid Frans Kok (Wageningen Universiteit) en hoogleraar Jaap Seidell (VU), tevens lid van de Gezondheidsraad, beantwoorden de meest gestelde.