De Nederlandse landbouw heeft in 2017 meer stikstof (in de vorm van ammoniak) uitgestoten dan een jaar eerder. En omgerekend per hectare landbouwgrond is de ammoniakuitstoot nergens in Europa zo hoog als in Nederland. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van het RIVM, die deze week zijn gepubliceerd.

De cijfers komen op het moment dat de regering naarstig zoekt naar manieren om de uitstoot van stikstof in Nederland te reduceren. Minister Schouten van landbouw en natuur kondigde gisteren aan dat ze de veehouderij rond natuurgebieden wil beperken. Door op die locaties de stikstofuitstoot te verminderen, kunnen elders weer stikstof veroorzakende activiteiten plaatsvinden, zoals woningbouw.

De landbouw zorgt voor 46 procent van alle stikstofuitstoot in Nederland. De suggestie om daarom de veestapel in te krimpen – met misschien wel de helft – bracht deze week duizenden boze boeren op de been in Den Haag. De boeren vinden dat ze al veel hebben gedaan om de uitstoot te verminderen.

Sinds enkele jaren neemt de uitstoot weer toe

Deels hebben ze gelijk: sinds 1990 is volgens het RIVM de uitstoot van ammoniak (de vorm van stikstof die ontstaat als dierlijke mest en urine zich in een veestal met elkaar mengen) met twee derde verminderd. Maar die reductie is vooral vóór 2000 gerealiseerd, en sinds enkele jaren neemt de uitstoot weer toe. Dat is enigszins verrassend, omdat er juist minder koeien in Nederland zijn dan voorheen. De dieren krijgen echter stikstofrijker voer toegediend om hun melkproductie te verhogen.

Een halvering van de veestapel is voor minister Schouten onbespreekbaar, verzekerde ze de protesterende boeren. Gisteren voegde ze eraan toe dat ze boeren in de buurt van natuurgebieden niet wil dwingen hun bedrijf te beëindigen. “Wie niet wil stoppen, willen we helpen met de omslag naar kringlooplandbouw.”

Kringlooplandbouw vormt basis van het beleid

Het idee van kringlooplandbouw vormt de basis van het beleid van Schouten. Een van de uitgangspunten ervan is dat dierlijke mest gebruikt wordt om voedselgewassen te laten groeien, in plaats van kunstmest, dat veel stikstof bevat.

Hoewel de minister dus pertinent tegen een halvering van de veestapel is, stellen deskundigen dat haar beoogde kringlooplandbouw daar juíst toe kan leiden. In een – tamelijk onopgemerkt gebleven – rapport voor de minister, dat begin dit jaar verscheen, schrijven onderzoekers van Wageningen Economic Research en het Centraal Bureau voor de Statistiek dat werken volgens de principes van kringlooplandbouw de veestapel mogelijk met een kwart tot de helft zal doen krimpen.

Niet genoeg voer

In de meest duurzame uitwerking van kringlooplandbouw importeert Nederland namelijk in het geheel geen veevoer meer. Nu nog komt de helft van het voer uit het buitenland. Zou dat wegvallen, dan is er voor de helft van het huidige aantal dieren geen eten meer, en halveert dus de Nederlandse veestapel.

Het bewuste rapport verscheen ter gelegenheid van de Grüne Woche, de jaarlijkse internationale landbouwbeurs in Berlijn. Het rapport is niet vergezeld van een brief aan de Kamer en er is ook niet over gedebatteerd. In Berlijn is het aan de pers gepresenteerd. In het begeleidende persbericht stelde minister Schouten dat de Nederlandse agrarische sector ook na een omschakeling naar kringlooplandbouw “de huidige productie, toegevoegde waarde en exportprestaties kan blijven realiseren”.

Kringlooplandbouw met evenveel dieren is inderdaad mogelijk, volgens het rapport. Maar van enige milieuwinst is dan geen sprake: “De uitstoot van broeikasgassen (CO2, methaan en lachgas) en ammoniak zal bij een onveranderde omvang van de veestapel niet verminderen.”

Lees ook:

Haalt de kringlooplandbouw Nederland uit de stikstofcrisis?

Kringlooplandbouw is volgens minister Schouten de toekomst, dáár moet het naar toe. Maar wat is kringlooplandbouw precies? Wat zijn de concrete gevolgen ervan voor de Nederlandse boeren? En is een kringloopboer klimaatneutraal? Vijf vragen en antwoorden.