Vooral jonge Belgen en wie een definitieve straf uitzit, is in de cel vatbaar voor drugs. De zorg en begeleiding moeten beter, beseft minister De Block.

‘Het is hier een jungle: gedetineerden moeten sterk in de schoenen staan om geen drugs te gebruiken.’ Dat getuigde Paul Dauwe, gevangenis­directeur van Hasselt, eerder in deze krant (DS 2 juni). Een gevangenis zonder drugs, ‘daar zitten wij heel ver van af’.

Volgens onderzoek gebruikt een op de drie gedetineerden drugs. Het onderzoek is uitgevoerd door Louis Favril van de vakgroep Criminologie van de Universiteit Gent. Hij bevroeg duizend gedetineerden in vijftien Vlaamse gevangenissen. Volgens deze resultaten is België geen uitzondering, ze sluiten nauw aan bij onderzoeken in het buitenland.

Er blijken geen grote verschillen te bestaan tussen mannelijke en vrouwelijke gedetineerden. Jongeren en wie een definitieve straf uitzit, zijn wel extra kwetsbaar. Tachtig procent van wie in de gevangenis drugs gebruikt, deed dat ook al buiten de muren. Daarom, zegt Favril, is een grondige screening van wie de gevangenis binnenkomt cruciaal.

‘Gevangenissen moeten zicht hebben op de lichamelijke en mentale gezondheid van hun ­gedetineerden, op hun verleden met onder meer drugs. Alleen op basis van zo’n inventarisatie is het ­mogelijk om de verdere hulpver­lening efficiënt te laten verlopen.’

Extra zorgpersoneel

Maar screening op zich zal niet tot een drugsgebruiker minder leiden. De volgende stap, de verdere hulpverlening voor wie die nodig heeft, is noodzakelijk. ‘Zonder een uitgebouwd zorgaanbod is screening een maat voor niets.’

Sinds december vorig jaar zijn in de gevangenissen van Sint-Gillis/Berkendael, Hasselt en Lantin proefprojecten opgestart met begeleiding op maat voor de gedetineerden met een drugsproblematiek. Volgens Favril was de nood daaraan hoog. ‘Het aanbod is voorlopig veeleer beperkt.’

In de drie gevangenissen werd extra zorgpersoneel aangeworven. Het aanwezige personeel kreeg ook extra vorming om met het drugsgebruik om te gaan en om de gedetineerden een begeleiding op maat te kunnen bieden. Drie vzw’s gespecialiseerd in de drugshulpverlening staan in voor begeleiding op het terrein.

‘De zorg voor de gedetineerden met een drugsprobleem moet beter’, erkent minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD). Dat kan ook de druk op het gevangenispersoneel verlichten – want gedetineerden die drugs innemen, zijn vaak agressiever.

Drugsvrije afdelingen

Favril juicht de proefprojecten toe. ‘Ze tonen dat er inspanningen gebeuren op het terrein’, zegt hij. ‘Maar van gespecialiseerd aanbod voor drugsgebruikers is in onze gevangenissen nog weinig sprake. Drugsvrije afdelingen zoals die in Brugge en Hasselt zijn goede initiatieven, maar ze dekken de lading niet.’

En dat is jammer: ‘Veel personen die in aanraking komen met justitie, hebben nooit eerder hulp gekregen bij hun drugsprobleem. Hun detentie biedt de uitgelezen kans om dat aan te pakken, wat de maatschappij in haar geheel ten goede komt.’ Onderzoek toont immers dat drugsgebruik de kans op recidive fors verhoogt.

De drie proefprojecten moeten helpen een breed hulpverleningsmodel te ontwikkelen dat op termijn in alle gevangenissen uitgerold kan worden.