Goedkoop naar Amerika vliegen, veel Nederlanders willen het. WOW air belooft het. Vanaf volgende week vliegt de IJslandse maatschappij op New York, de vijfde bestemming in de Verenigde Staten. De nieuwe optie in het aanbod van vluchten Amsterdam-New York heeft een tussenstop van 1 uur en 20 minuten op IJsland. Een enkele reis naar New York kostte bij de aankondiging in juni 129 euro. Inmiddels is die prijs, door het aantal boekingen, gestegen naar 373 euro.

Jarenlang werd het als een onmogelijk bedrijfsmodel beschouwd. Low cost long haul heet het in de luchtvaart: lage tarieven voor lange afstanden. Budgetvliegen zou alleen werken voor de korte afstand, zie easyJet en Ryanair in Europa. Voor lange vluchten zijn grotere vliegtuigen nodig, en die zijn duurder in het gebruik. Passagiers hebben na vier uur vliegen behoefte aan zaken die budgetmaatschappijen hebben verwijderd om kosten te besparen: beenruimte, service, eten en drinken, entertainment.

Toch is er iets aan het schuiven. Air France kondigde twee weken geleden de komst aan van een dochterbedrijf voor de lange afstand. Het mag geen budgetmaatschappij heten, maar de kosten liggen wel lager. AirAsia uit Maleisië, Singapore Airlines en het Australische Qantas opereren al langer met dochtermaatschappijen voor lange afstanden. Op de transatlantische route, cruciaal voor Air France-KLM met partner Delta, duiken nieuwkomers op. Lufthansa experimenteert met dochter Eurowings. De Noorse maatschappij Norwegian, omstreden vanwege gegoochel met vergunningen en goedkoop personeel, vliegt sinds 2013 intercontinentale routes en heeft nu vijf bestemmingen in de Verenigde Staten.

Vluchten naar New York Toen WOW air de route Amsterdam-New York in juni dit jaar aankondigde kostte een enkele reis 129 euro. Door de boekingen van het afgelopen half jaar is die prijs fors gestegen. Wie nu vanaf de eerst mogelijke datum een retour boekt (23 november heen, 30 november terug) betaalt 771 euro. KLM is goedkoper: 744 euro voor een retourvlucht op dezelfde data. De rechtstreekse KLM-vlucht naar vliegveld JFK duurt 8 uur en 25 minuten. De WOW air-vlucht met overstap in Reykjavik naar vliegveld Newark duurt bijna 11 uur. Tal van maatschappijen bieden Amsterdam-New York aan met een overstap op hun thuisbasis. De goedkoopste optie voor een retour Amsterdam-New York is op dit moment Turkish Airlines: 441 euro. Maar die vlucht duurt wel 24 uur en 35 minuten, met een stop van tien uur in Istanbul.

En IJsland heeft Skúli Mogensen. De voormalig ondernemer in telecom begon vijf jaar geleden met WOW air, en is nu directeur en enig eigenaar. De budgetmaatschappij vliegt met 17 vliegtuigen vanaf vliegveld Keflavik bij Reykjavik op 33 steden in Europa en Noord-Amerika. Sinds juni 2015 is er één vlucht per dag van Amsterdam naar Reykjavik, vanaf maart worden dat er twee. De groei gaat hard: dit jaar vlogen 1,6 miljoen mensen met WOW air, volgend jaar zijn dat er naar verwachting 3 miljoen.

Mogensen was onlangs op een luchtvaartcongres in Amsterdam, als spreker over goedkoop vliegen op lange afstanden.

Wat geeft u vertrouwen in dit bedrijfsmodel?

„Ik vertel mijn werknemers: internet is je baas. Dankzij internet kunnen consumenten meer waarde voor hun geld krijgen. Wij moedigen onze passagiers aan om rond te kijken, te vergelijken, beoordelingen te lezen. Reizen is een product geworden, net als andere producten. Waarom zou je 2.000 euro betalen terwijl degene naast je 100 betaalt? Luchtvaartmaatschappijen delen vliegtuigen in met ingewikkelde prijsverschillen. Die segmentatie werkt niet meer. Nu is het: vul dat vliegtuig, zonder onderscheid.”

EasyJet gelooft niet dat lange vluchten lucratief kunnen zijn voor budgetmaatschappijen. Waarom kunt u wat easyJet niet kan?

„Zij hebben een succesvol bedrijfsmodel gebouwd op de korte en middellange afstand. Afwijken van dat model betekent voor easyJet en andere budgetmaatschappijen een complicatie. Wij zijn begonnen met het doel om transatlantische reizen te veranderen. Daar zijn we volledig op ingericht. Voor mij zou uitbreiding met een route Londen-Amsterdam juist gek zijn.”

Hoe groot wilt u worden?

„Ik ben begonnen omdat ik een opening in de markt zag. Concurreren met Ryanair in Europa is heel moeilijk, maar ik zag een kans voor de lange afstand. Die kans is er nog steeds, dus ik wil snel groeien en gevestigd zijn voordat anderen op deze markt actief worden. Ik wil groeien naar veertig à vijftig vliegtuigen. Dan zijn we groot genoeg om een route te kunnen behouden door inkomsten elders als die route onder druk komt te staan.”

Wie is uw grootste concurrent?

„Norwegian doet het goed. Ze hebben hun model veranderd en richten zich nu ook op de lange afstand. Dat vind ik wel prettig want dat bewijst dat dit kansrijk is. Als je de enige bent die iets doet en je hebt veel slimme mensen om je heen die daar niets in zien, ben je misschien niet zo slim. De traditionele maatschappijen zullen het ook gaan proberen, maar ik denk niet dat ze succesvol zijn. Over een jaar of vijf gaan easyJet en Ryanair ook overstag denk ik.”

CV Skúli Mogensen Skúli Mogensen (48) studeerde filosofie en was twintig jaar lang ondernemer in de telecom. Hij is medeoprichter van softwarebedrijf OZ Communications, dat in 2008 werd verkocht aan Nokia. Hij is ook medeoprichter van Vodafone-voorganger Íslandssími en animatiestudio CAOZ. Hij is investeerder in groene energie en vicevoorzitter van de MP Bank. In 2011 richtte hij budgetmaatschappij WOW air op.

Uw knooppunt Reykjavik ligt strategisch tussen Europa en Amerika. Hoe belangrijk is die ligging?

„Die is cruciaal, het geeft ons een uniek voordeel. We kunnen vliegen met de A320 en A321, kleinere vliegtuigen dan gebruikelijk voor transatlantische vluchten. De Amerikaanse oostkust kunnen we daar net mee bereiken. Dat klinkt misschien niet zo goed, maar de veiligheid is nooit in het geding. Chicago is te ver. Voor Los Angeles, San Francisco en binnenkort Miami gebruiken we de A330. Kleinere vliegtuigen verbruiken minder brandstof en zijn makkelijker te vullen met passagiers. Dat scheelt ons veel kosten.”

Krijgt u steun van de IJslandse overheid? Ze moeten heel blij met u zijn.

„Lachend: Vertel ze dat alsjeblieft. Dat besef lijkt soms te ontbreken. De regering zou meer moeten investeren in het vliegveld en omgeving. Toerisme is nu de grootste factor in onze economie. Het levert meer op dan de vis- en zware industrie samen. Niemand had vijf jaar geleden verwacht dat het zo snel zou gaan. Wij moedigen passagiers aan om langer op IJsland te blijven, zonder extra kosten. Het gaat verder dan veel mensen zich realiseren: toeristen kopen ook tanspasta en wc papier.”

Sommige budgetmaatschappijen liggen onder vuur vanwege slechte arbeidsvoorwaarden. Hoe gaat WOW air daar mee om?

„Onze werknemers komen vooral uit IJsland zelf, maar de piloten zijn uitverkocht, die moeten we uit Europa halen. We bieden ze een dienstverband met dezelfde voorwaarden als IJslandse werknemers. Ik denk dat het ook economisch beter is om je personeel goed te behandelen: zonder een goed en loyaal team krijg je slechte service en lopen je klanten weg.”

„Zowel bij sociaal als milieubeleid geldt: ik ben de enige aandeelhouder, ik kan doen wat ik wil. Het gaat mij niet om het halen van maximale winst of kortetermijnwinst. We willen lol hebben in wat we doen en we willen sociaal verantwoordelijk ondernemen. Ja, dat klinkt wishy-washy, maar het is een van de grote voordelen die we hebben, ook in de concurrentie op langere termijn. Aandeelhouders dwingen veel bedrijven om stomme dingen te doen voor een kortetermijnwinst.”

Wat is de minimumprijs voor een ticket Amsterdam-New York?

„Ik verwacht volgend jaar al tickets van 99 euro. Een van mijn favoriete rolmodellen is Amazon. Wij zijn in wezen ook een logistiek bedrijf. Hun bedrijfslogica met suggesties voor andere aankopen wil ik gebruiken. Als we meer boekingen voor huurauto’s, hotels en restaurants verkopen, kunnen we dankzij die commissies je ticket goedkoper maken. Die kan dan zelfs naar 0 euro. Het hangt er vanaf hoe goed we jou andere producten kunnen verkopen dan je vliegtuigstoel. Zonder dat we je het gevoel geven dat je iets krijgt opgedrongen.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 18 november 2016