Geen close-ups van gewonden, geen beelden van doden, geen interviews met slachtoffers en nooit speculeren. Na een aanslag kunnen de redacties van het Jeugdjournaal en Kidsweek vooral veel níét brengen. Toch is het de taak van die media om kinderen te laten weten wat er is gebeurd. Hoe doen ze dat?

Door zo eerlijk mogelijk te vertellen wat er aan de hand is, zegt hoofdredacteur Henrike van Gelder van Kidsweek, een wekelijkse krant voor zeven- tot twaalfjarigen die gemiddeld 164.000 kinderen bereikt. „Kinderen komen daar toch wel achter, via leeftijdsgenoten en sociale media.”

Tips voor ouders Van hoogleraar Peter Nikken Maak het bespreekbaar. Nieuws verzwijgen werkt averechts; ze horen het toch wel. Jij bent de beste bron om je kind te informeren. Peil hoe je kind reageert. Sommigen worden bang, anderen halen hun schouders op. Stel angstige kinderen gerust; vertel dat ze in hun eigen omgeving veilig zijn. Zeg een kind dat laconiek reageert dat het oké is om bang of verdrietig te zijn. Onder de acht heeft het geen zin om te zeggen dat een kind alert moet zijn op verdachte situaties. Cognitief kunnen ze daar weinig mee. Bij oudere kinderen kan dat wel.

Volgens Ronald Bartlema, chef van het NOS Jeugdjournaal, is vooral de toon van belang. Heftig nieuws moet je rustig vertellen. Niet met de deur in huis vallen. „Na een aanslag openen we bijvoorbeeld met: ‘Er is vandaag iets naars gebeurd’.” En onze nieuwslezers vertellen dat het heel normaal is als je bang of verdrietig wordt van het nieuws. Maar we brengen in principe alles. We zijn een nieuwsprogramma voor kinderen, geen kinderprogramma met nieuwtjes.”

Dus berichten beide media ook over de dood aangetroffen meisjes Romy en Savannah. „Dit is voor ons het allermoeilijkste”, zegt Van Gelder. „Het luistert heel nauw hoe wij schrijven over zaken als kindermisbruik en familiedrama’s.” Op de website van het Jeugdjournaal staat wel dat de lichamen van de meisjes zijn gevonden, maar niet dat ze door een misdrijf om het leven zijn gekomen. Kidsweek zal in de komende editie op een vergelijkbare manier over de meisjes schrijven, zegt Van Gelder.

Lees ook: Media moeten niet meegaan in hysterie over vermoorde meisjes

Eerlijk zijn én geruststellen, dat is volgens hoogleraar mediaopvoeding Peter Nikken de crux. Bijvoorbeeld door uit te leggen dat de kans om slachtoffer te worden van moord of terrorisme extreem klein is. „Veel onderwerpen die in het nieuws komen, zijn dingen die bijna nooit gebeuren”, schrijft het Jeugdjournaal op zijn website. „Daarom is het nieuws.”

Zowel Kidsweek als het Jeugdjournaal kiest er vaak voor schokkend nieuws te bespreken met leeftijdsgenoten van de doelgroep. Na de aanslag in Manchester interviewde Kidsweek geen ooggetuigen, maar kinderen die een week eerder een concert van Ariana Grande in de Ziggo Dome hadden bijgewoond. Het Jeugdjournaal besprak de aanslag met een Nederlandse schoolklas.

Omdat kinderen sneller zijn afgeleid, vind je in beide media ook veel luchtige berichten. Dieren doen het goed: de opening van een ijssalon voor honden, een papegaai die vijftig wordt. ‘Sandwichen’ is het devies: naast de jarige papegaai staat een verhaal over het staatsbezoek van Donald Trump aan Saudi-Arabië. Als fotostrip: volgens Kidsweek-redacteur Nathalie Strijker een goede methode om taaie onderwerpen aantrekkelijker te maken.

Bij artikelen van meer dan driehonderd woorden haken jonge kinderen al snel af. Maar juist voor hen is het belangrijk de context te schetsen, zegt Strijker. „Je moet meer uitleggen dan aan volwassenen, in eenvoudigere woorden. ‘Kidsweekwoorden’, zeggen we hier op de redactie. Angela Merkel is bij ons geen bondskanselier, maar ‘de baas van Duitsland’.”

Is het wel goed voor kinderen om constant met nieuws te worden geconfronteerd? Dat hangt van de leeftijd af, zegt onderzoeker Nikken. Kinderen tot een jaar of acht kun je relatief gemakkelijk afleiden van schokkende beelden. Voor oudere kinderen geldt dat niet. „Dat blijkt uit onderzoek na de aanslagen op de Twin Towers. Sommige ouders probeerden dat toen weg te houden van hun kinderen. Maar juist die kinderen hadden later vaker last van traumatische ervaringen. Zij voelden de emoties bij hun ouders, maar konden daar niet in delen. Zorgvuldig informeren is beter.”

NRC Opvoeden De beste opvoedstukken en tips voor kinderen, jongeren en hun (groot)ouders Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 7 juni 2017