Een belangrijk deel van GroenLinks bestond bij de oprichting in 1990 uit linkse christenen. Hoe groot is de invloed nog van hun platform De Linker Wang? ‘De partij is milder geworden.’

Het eerste wat Hans Feddema zegt na de begroeting is: “Kom mee naar zolder, daar hangt iets wat ik je wil laten zien”. Met opmerkelijk snelle tred voor een tachtiger gaat hij de trappen op, zwiept een deur open en roept: “Kijk, daar gaat het om”. Aan de muur prijkt een oude verkiezingsposter: ‘Christelijk, dus progressief’.

“Dat was uit de tijd van de Evangelische Volkspartij”, legt Feddema uit. “Het is een ­slogan die heel mijn politieke denken prachtig samenvat.”

De cultureel antropoloog en oud-VU-docent was in 1981 een van de oprichters van de EVP, merendeels bestaande uit linkse leden van de ARP, de Anti-Revolutionaire Partij, die het pas opgerichte CDA te rechts vonden. Dertien jaar eerder, in 1968, vond op katholiek erf al zo’n linkse afsplitsing plaats: de Politieke Partij Radikalen. Samen met die PPR en de PSP (pacifisten) en CPN (communisten), ging de EVP in 1990 op in GroenLinks. Nu, dertig jaar later, filosofeert Feddema in zijn statige herenhuis in de Leidse binnenstad over de vraag hoe groot de rol van linkse christenen nog is binnen GroenLinks.

Een sterk boerengeslacht

Maar eerst wil hij graag iets kwijt over zijn eigen geschiedenis. “Ik ben geboren in 1932 in het Drentse dorpje Nieuwlande, in een sterk boerengeslacht. Mijn grootvader en vader werden beiden 98 jaar. Thuis waren we gereformeerd. Ik ben nog altijd lid van de protestantse kerk, maar ook remonstrants en soefi. Van huis uit kreeg ik de zondagse kerkgang mee en het stemmen op de ARP.”

Progressief is Feddema altijd geweest. Hij werd actief in de vredesbeweging en in 1991, het jaar na de oprichting van GroenLinks, stichtte hij samen met de communistische ­dominee Ab Harrewijn De Linker Wang (DLW). Wat aanvankelijk een platform was van GroenLinkse christenen, voornamelijk uit de EVP en de PPR, is nu een multispirituele werkgroep over levensbeschouwing en politiek. ­Anno 2020 is Feddema officieel nog altijd adviseur van het DLW-bestuur en columnist van het clubblad.

Over het gezag van De Linker Wang – naar het bijbelwoord van Jezus dat wie op de rechterwang wordt geslagen ook de andere wang moet toekeren – spreekt Feddema aanvankelijk in aarzelende termen.

“Ik betwijfel of we in 1991 precies wisten wat ons voor ogen stond. We wilden in elk geval geen predikers zijn. Het bestuderen van het evangelie, met name de Bergrede, en de politieke implicaties daarvan, stond voorop. Daarmee hielden we ons in de EVP ook al bezig, waarbij we in ­ethische zaken overigens pragmatisch waren. Onze toenmalige fractievoorzitter Cathy Ubels zei: een abortuswet is noodzakelijk om de cultuur van de breinaald te voorkomen.”

Geen politiek programma

Huidig DLW-voorzitter Tjeerd de Jong (40) vermoedt dat de invloed van zijn werkgroep in de partij beperkt is. “Binnen de breedte van GroenLinks zijn we tamelijk onbekend. Het is – maar dat geldt voor alle leden – ook best lastig om aan te haken op de landelijke agenda. Zeker als je, zoals DLW, geen politiek programma hebt, maar een rol vervult als discussieplatform.”

“We kunnen ons”, zegt De Jong, “het best concentreren op kwesties waar levensbeschouwelijke waarden raken aan politiek. Op dát snijvlak zijn we in staat tot een geluid dat ertoe doet. Dat hebben we bijvoorbeeld gemerkt bij het vraagstuk van onverdoofd ritueel slachten. En ook bij de vrijheid van onderwijs. DLW wil artikel 23 van de Grondwet graag handhaven, mits uitsluiting en ­discriminatie worden voorkomen, maar een nipte meerderheid in de partij wil ervan af.”

Beeld Werry Crone

Twee parlementariërs worden met name als geestverwant genoemd: senator Ruard Ganzevoort, voormalig Nederlands gereformeerd predikant, en Tweede Kamerlid Wim-Jan Renkema, een remonstrant. “Zij zien duidelijk de meerwaarde van levensbeschouwing en filosofie voor politiek handelen”, zegt De Jong over hen.

Voltooid leven

Over voltooid leven verschilt DLW duidelijk van de partij. In Trouw kritiseerden Job de Haan, DLW-bestuurslid, en Theo Brand, hoofdredacteur van het magazine De Linker Wang, dat GroenLinks de kwestie van leven en dood in twee summiere regeltjes afdoet. Met jaloezie keken ze naar het CDA, dat op de waardigheid van leven een socialere visie zou hebben.

Volgens De Jong, lid van een evangelische gemeente in Den Haag, bestaat er onder de circa vijfhonderd DLW-leden brede consensus over de onwenselijkheid van een wet voltooid leven. “Wij vragen de partij: welke waarden zijn in deze discussie in het geding? Dat iedereen individueel moet kiezen of dat we er als mensen voor elkáár zijn?

“Begin februari was daarover op ons initiatief een debat in de partij, en op 2 maart volgt een tweede ronde. Niet symptoombestrijding moet bij dit vraagstuk de insteek zijn, maar compassie, bijvoorbeeld door de eenzaamheid aan te pakken, een van de oorzaken van het doodsverlangen. Het gaat om waardig ouder worden.”

Het mysterie terugbrengen

Feddema denkt er net zo over: “Wat mij betreft hebben we aan de huidige euthanasiewet genoeg. Kijk, het probleem is dat door de secularisatie het mysterie is verdwenen uit de samenleving. Wat we hebben overgehouden zijn ratio en materie. In die leegheid ervaar je het leven eerder als zinloos, en komen zelfdodingsgedachten wellicht sneller op.”

Is dát dan de taak van DLW, het mysterie ­terugbrengen in GroenLinks? Feddema, lachend: “Nou ja, in de hele maatschappij! Elke cultuur heeft een mythe over het leven, en die kun je niet straffeloos tenietdoen. Daarmee schaf je namelijk de hoop af, het positieve denken.

“Of, om het in religieuze termen te gieten: het mysterie van het Koninkrijk Gods verdwijnt, een koninkrijk dat zich, zoals Jezus verkondigde, niet búíten ons bevindt, maar ín onszelf.”

Geestdriftig: “Met andere woorden: het goddelijke is overal aanwezig! Iedereen kan meewerken aan verbetering van de wereld, door het goede te doen en te denken, en compassie te tonen. ‘Be the change’, zei Gandhi. Het is een innerlijk proces naar liefdevol omgaan met de medemens: dát is wat De Linker Wang, naar mijn idee, voorstaat.”

En, sijpelt dat genoeg door naar de politiek van GroenLinks? “De partij is milder ­geworden. Je ziet het bij veel GroenLinksers terug, bijvoorbeeld bij Jesse Klaver. Die ­bezoekt bedrijven en burgers, toont belangstelling voor de boeren. Heel goed! Het gaat niet alleen om hervorming van de politiek, maar ook om hervorming van jezélf. Je zou het de nieuwe religiositeit kunnen noemen. Vrede, gerechtigheid en duurzaamheid, dáár draait het om, zowel bij De Linker Wang als GroenLinks.”

Bij het afscheid zegt Feddema: “En een beetje humor graag. Zeker in de politiek!”

Lees ook:

Twee christelijke partijen in het kabinet, maakt dat wat uit?

Twee van de vier partijen in het nieuwe kabinet zijn christelijk. Past het regeerakkoord bij de boodschap van kerken en de visie van religieuzen in liberale partijen? Vier reacties.

Doe niet zo opgefokt over religie!

Vandaag viert GroenLinks-platform Linker Wang het 25-jarig bestaan met een symposium over Religie: rem of remedie? GroenLinks-senator Ruard Ganzevoort en Rien Fraanje, directeur van het wetenschappelijk instituut van het CDA, geven een voorschot.