De aanleiding

Het is een terugkerend kritiekpunt op het kabinet van meerdere oppositiepartijen in de Tweede Kamer. Als er in de afgelopen jaren niet zo enorm op de gezondheidszorg was bezuinigd, zou Nederland beter in staat zijn geweest om de coronacrisis te bestrijden. „We hebben de zorg bijna kapot gesaneerd”, zei PVV-leider Wilders in het debat eind maart. Ter onderbouwing vervolgde hij: „Er zijn 75.000 zorgmedewerkers op straat gezet.” Een week eerder formuleerde hij het nog explicieter: „Het kabinet heeft de afgelopen jaren 75.000 zorgmedewerkers ontslagen.” Deze stelling zal in de komende debatten ongetwijfeld terugkeren.

Waar is het op gebaseerd?

Desgevraagd verwijst de zorgwoordvoerder van de PVV-fractie, Fleur Agema, naar een Kamerbrief uit juni 2017 waarin toenmalig minister Edith Schippers (Volksgezondheid, VVD) schrijft dat „het aantal werknemers binnen de sector zorg en welzijn tussen 2012 en 2015 met ongeveer 77.000 is afgenomen”.

Datzelfde getal had toenmalig staatssecretaris Martin van Rijn (de huidige PvdA-minister voor Medische Zorg) genoemd in een eerdere Kamerbrief, begin november 2016. Hij was nog wat specifieker: „Het aantal werknemers is tussen 2012 en 2015 geleidelijk gedaald van 1,2 miljoen naar 1,123 miljoen.” Een daling dus van „ongeveer 77 duizend werknemers”.

Op Prinsjesdag 2017 gebruikte toenmalig SP-leider Emile Roemer dat getal, met lichte overdrijving, in hetzelfde verwijt, „dat er door bezuinigingen 80.000 banen in de zorg waren verdwenen” . In deze rubriek oordeelden we destijds die stelling ‘grotendeels waar’ was. Niet alleen lag het aantal nét iets lager, de afname van zorgpersoneel was niet alléén het gevolg van bezuinigingsbeleid van het tweede kabinet Rutte.

En, klopt het?

De genoemde regeringsbrieven zijn nooit herroepen dus het getal van 77.000 staat nog steeds. Maar er valt inmiddels wel wat op af te dingen. Allereerst blijft overeind dat de inkrimping van zorgmedewerkers lang niet altijd uit ontslagen bestaat, zoals Wilders beweert. Schippers schreef dat zelf ook in 2017: de 77.000 „betreft het saldo van in- en uitstroom uit de sector. Ontslag maakt onderdeel uit van de uitstroom uit de sector (net als bijvoorbeeld uitstroom naar een andere sector of door pensionering).”

Inmiddels – we zijn een paar jaar verder – liggen de arbeidsmarktcijfers in de zorg beduidend anders. Uit de zogeheten AZW Statline van het CBS, die het ministerie van VWS als bron hanteert, blijkt dat de neergang van het aantal zorgmedewerkers (exclusief de kinderopvang) eind 2012 is ingezet en tot begin 2016 duurde. Op dat dieptepunt lag het aantal werknemers op 1,131 miljoen – het door Van Rijn genoemde aantal van 1,123 miljoen is dus toch wat bijgesteld.

Sindsdien is het aantal zorgmedewerkers weer hard gestegen – ook door actief kabinetsbeleid. Denk aan de ruim 2 miljard voor de ouderenzorg uit 2017. Volgens de laatste waarneming van het CBS lag het aantal werknemers in de zorg een half jaar geleden op 1,237 miljoen. Dat is 106.000 méér dan het dieptepunt in 2016. Sindsdien is, juist ook door de recente acute extra vraag voor de coronabestrijding, het aantal verder opgelopen.

Conclusie

Het aantal van 75.000 zorgmedewerkers dat in ‘de laatste jaren’ door het kabinet ‘ontslagen’ zou zijn, zoals Geert Wilders beweert, klopt niet. Het is een gedateerd getal dat sloeg op de jaren 2012-2015, en dan nog maar ten dele. Sinds 2016 is het aantal nieuwe werknemers in de zorg aanzienlijk harder opgelopen, met ruim 100.000. We beoordelen de stelling als onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt