Het nieuws in het kort Vier maanden na de ingangstermijn blijkt het Herenakkoord tussen de grootste zes voetbalclubs van Nederland al geschonden .

blijkt het Herenakkoord tussen de grootste zes voetbalclubs van Nederland al . Clubs spraken af om zich vanaf juli 2019 te onthouden van het scouten van elkaars jeugdspelers, maar inmiddels heeft Ajax zich al bij AZ gemeld voor een jeugdspeler van onder de zestien jaar.

te onthouden van het scouten van elkaars jeugdspelers, maar inmiddels heeft Ajax zich al voor een jeugdspeler van onder de zestien jaar. De schending van het akkoord is in strijd met de veranderagenda die werd opgesteld om het Nederlandse profvoetbal te verbeteren.

Kinderstemmen weergalmen over de velden in de Zaanse polder. Ouders verschansen zich met warme chocomel op de tribune, opspattende rubberkorrels achtervolgen de bal op het kunstgras. Het is woensdagmiddag en zoals elke dag schaven jeugdtrainers in Wijdewormer aan de vaardigheden van jongetjes die ooit misschien wel in het eerste van AZ spelen.

„Voor mijn gevoel ging het wel lekker”, zegt een jongetje na de training tegen zijn ouders. „Alleen de bal wilde er gewoon niet in.”

Buiten op de paden liggen modderkluiten met noppenpatronen. Binnen brengen oudere jeugdspelers de namiddag door in het krachthonk. Acht velden telt het complex, inclusief bioscoopzaal, fysioruimtes en wellnesscentrum met sauna. Boven de toiletten hangt een urinewijzer. Doorzichtig: prima! Kanariegeel: extra drinken! „Maak je dromen waar”, staat onderaan het A4’tje.

Kraamkamer

Dit is de kraamkamer van AZ. In deze plek investeert de Alkmaarse club jaarlijks drie miljoen euro in de hoop dat een paar van de honderdvijftig talenten die er rondlopen op een dag in het eerste elftal spelen. De club hoopt dat ze daarin succes hebben en wie weet kunnen de doorgebroken jeugdspelers daarna een mooie transfer maken.

Wat AZ wil voorkomen, is dat een andere club er tussentijds met de grootste talenten vandoor gaat. Het is vaak gebeurd en dat is roven, vinden de opleiders in Wijdewormer. In juni vertrokken er nog twee naar Ajax: Kian-Fitz Jim en Rio Hillen. Respectievelijk 15 en 16 jaar oud.

Zij zouden voorlopig de laatste zijn, dachten ze bij AZ. Per 1 juli 2019 zou immers het herenakkoord ingaan, waarin AZ met Ajax, PSV, Feyenoord, Vitesse en FC Utrecht de afspraak maakte om onderling niet meer actief te scouten. Elkaar talenten afsnoepen, zou verleden tijd zijn.

Foto Bas Czerwinski/ANP

Althans, dat leek zo. Tot hun verbazing werden AZ-bestuurders in oktober opnieuw geconfronteerd met een wens van Ajax om een van de beste jeugdspelers van AZ in te lijven, nog geen vier maanden na het ingaan van het herenakkoord. Ajax meldde zich voor een speler onder de zestien jaar. Zoals een ingewijde tegen NRC zegt: „De inkt was nog niet opgedroogd of het akkoord is alweer geschonden.”

Wat is bedoeld als maatregel om de opleidingen te beschermen, blijkt vier maanden na de ingangstermijn een broos bestand. Vertrekkende jeugdspelers zijn hierbij niet zozeer het probleem, wel dat clubs afspraken niet nakomen. Houdt het herenakkoord stand?

De veranderagenda

Makkelijk komen veranderingen in de eredivisie nooit tot stand. Zet vertegenwoordigers van de achttien profclubs bij elkaar en de belangen verschillen net zo veel als in de Tweede Kamer. Toch leiden intensieve vergaderingen ertoe dat de clubs in november 2018 de ‘veranderagenda’ presenteren, afspraken die het niveau van het Nederlandse voetbal moeten verbeteren. Zo degraderen voortaan nog maar twee clubs en ook moeten clubs meewerken aan het verschuiven van competitiewedstrijden zodat Europees spelende clubs meer rust hebben.

Misschien wel de belangrijkste reden voor de veranderagenda is het vergroten van de weerstand in de eredivisie. Als de topclubs ook in eigen land zware tegenstand krijgen, zullen ze ook in internationale duels beter voor de dag komen – is het idee. Alle clubs moeten waarde op het veld kunnen creëren en daarom worden ze verplicht om een jeugdopleiding te hebben.

Eén vleiend telefoontje is soms al voldoende om onrust te creëren in het leven van een jonge speler en zijn ouders

Ook wordt afgesproken dat de clubs elkaars jeugdopleidingen gaan beschermen. Als clubs continu hun beste talenten moeten afstaan nog voor ze er geld aan kunnen verdienen, wat heeft opleiden dan nog voor zin? Om die reden sluiten de zes grootste clubs een herenakkoord: AZ, Ajax, PSV, Feyenoord, Vitesse en FC Utrecht, clubs met opleiding met internationale status, de hoogste kwalificatie in het beoordelingssysteem van de KNVB. Samen zullen zij zich „over en weer onthouden van het actief benaderen van jonge talentvolle spelers om over te stappen”.

De zes clubs hopen dat het akkoord ook een prikkel voor de rest is, zodat ook zij meer in hun academies gaan investeren en op den duur kunnen worden beloond met de internationale status en eventuele toetreding tot het herenakkoord. Juist omdat ze elkaar nodig hebben. „Het opleiden en ontwikkelen van spelers zit in de genen van het Nederlands voetbal en van de clubs in de eredivisie. Jeugdopleidingen zijn het kroonjuweel in dit verband en onmisbaar in het ecosyteem van het Nederlands betaald voetbal”, staat letterlijk in de Veranderagenda.

Geen verbod

Formeel is het herenakkoord geen verbod. Dat is niet mogelijk vanwege de Europese wet voor vrij verkeer voor werknemers. Wil een jeugdspeler van Vitesse naar PSV, dan weegt zijn belang altijd zwaarder dan de financiële en morele bezwaren van Vitesse. Formeel mogen de clubs nog steeds bij elkaar scouten. Wel is afgesproken dat de bijbehorende vergoedingen voor jeugdspelers worden verdubbeld, met een extra beloning als een speler bij zijn nieuwe club tien duels in het eerste elftal speelt.

Dat Ajax en PSV spelers weghalen bij clubs als AZ en Vitesse, heeft er weer mee te maken dat hun toptalenten worden benaderd door clubs als Manchester United en Chelsea. In de kweekvijver ligt er altijd wel een grotere vis op de loer.

Ook AZ scout met de belofte van sportieve vooruitgang. Valt een speler op bij pakweg FC Volendam of De Graafschap, dan kan AZ een logische vervolgstap zijn. „Als een kind op de mavo zit maar havo aankan, is het ook niet gek dat hij van school wisselt”, schetst een betrokkene. „Maar je kunt je afvragen of je van de ene opleiding met internationale status naar de andere moet gaan?”

Eén vleiend telefoontje is soms al voldoende om onrust te creëren in het leven van een jonge speler en zijn ouders. Spelers tussen twaalf en zestien jaar, van wie niemand met zekerheid kan zeggen hoe goed ze op hun achttiende zullen zijn. Uit nood moet AZ soms vervroegd over contracten praten. Geld speelt vaak een rol.

Lees ook: Ajax, de 40 miljoen, de mythe en de kloof

Zowel tegen Ajax als PSV kan AZ financieel niet op. Met zo’n 25 miljoen euro beschikt de club nog niet over een kwart van het budget van Ajax (110 miljoen) en nog geen derde van dat van PSV (78,5). Om spelers te behouden, nam AZ in het verleden weleens vijftienjarigen mee op trainingskamp met het eerste elftal. Ouders en zaakwaarnemers werden er enthousiast van. Zo werd duidelijk dat óók AZ grote plannen met de spelers had. In de praktijk had het volwassenenvoetbal zoveel impact dat de spelers soms nog maanden fysieke en mentale klachten hadden

De opleidingsvergoeding

Ondanks hun jonge leeftijd kreeg AZ voor alle vertrokken spelers een vergoeding. Het gaat dan om een ‘opleidingsvergoeding’. Die bedraagt 14.000 euro voor elk jaar dat een speler tussen zijn twaalfde en vijftiende bij een club heeft gespeeld. Hierdoor, was ooit het idee van de FIFA en de KNVB, zouden clubs gemotiveerd blijven om in hun opleiding te investeren. Haalde Ajax vóór juli 2019 een 15-jarige speler die drie jaar bij AZ speelde, dan kostte dat 42.000 euro

In het herenakkoord is die vergoeding nu verhoogd naar maximaal 35.000 euro per opleidingsjaar. Datzelfde bedrag komt erbij als een speler tien duels in het eerste elftal van zijn nieuwe club speelt.

Clubs zitten niet altijd op dat geld te wachten. Zo had PSV Riechedly Bazoer, een van de bekendste spelers die in de jeugd van topclub wisselde, liever gehouden toen hij op zijn zestiende naar Ajax vertrok. Later verkocht Ajax de middenvelder voor zo’n 12 miljoen euro aan VfL Wolfsburg.

Voordat het herenakkoord afgelopen zomer inging, sloegen de twee beste clubs van Nederland op de valreep toe. Ajax zou 24 spelers hebben gescout bij andere profclubs in Nederland, PSV twintig. Beide clubs stonden weliswaar in hun recht, maar uit moreel oogpunt begrepen ze er bij AZ, en ook andere clubs, weinig van. Binnen een paar dagen zou immers het herenakkoord van kracht zijn.

Merkbare gevolgen

De gevolgen zijn merkbaar in de Nederlandse jeugdcompetities. Door het aantrekken van de beste spelers, stuiten Ajax en PSV op steeds minder weerstand. Dit seizoen won Ajax onder 15 met 10-1 van sc Heerenveen; een uitslag waar beide clubs niks aan hebben. Jeugdteams van Sparta, Vitesse en FC Utrecht die talenten zagen vertrekken, bungelen onderaan in hun competities.

Volgens Aloys Wijnker, hoofd jeugdopleidingen van Vitesse, kunnen clubs ontmoedigd raken als constant hun beste spelers worden weggeplukt. „Nu hebben we overal in Nederland professionele jeugdopleidingen. Wat als FC Groningen er geen had gehad of ermee was gestopt? Zou Arjen Robben uit Bedum dan de kans hebben gehad om zich te ontwikkelen tot topvoetballer?”

Ook Vitesse zag een speler van nog geen 16 jaar naar Amsterdam verkassen. „Daar had ik wel mijn bedenkingen bij”, zegt Wijnker. „Zes keer per week heen en weer. Anderhalf uur heen, anderhalf uur terug. Dat valt niet mee. Inmiddels hebben zijn ouders laten doorschemeren dat hij wel weer terug naar Vitesse zou willen.”

Het herenakkoord had de overstap van deze speler kunnen voorkomen. Maar nu Ajax zich al binnen enkele maanden voor een jeugdspeler van AZ heeft gemeld, is het de vraag of het akkoord nog houdbaar is. Wat zijn afspraken waard als ze niet worden nagekomen? Als topclubs door heel het land de beste spelers blijven benaderen, dan strookt dat immers ook niet met de wens om de weerstand op peil te houden.

AZ-directeur Robert Eenhoorn stelt in een reactie dat, als hij zich hierover wil uitlaten, hij dat zal doen tijdens de eerstvolgende eredivisievergadering in december. Ajax gaf na inzage van het artikel aan niet te willen reageren.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 9 november 2019