Gijs Slegt (44) staat met een paar buren te praten in het hofje achter zijn huis, in de doolhofbuurt in Volendam. Allemaal hebben ze anekdotes over overlast van toeristen. "Ze gaan gewoon op je trap staan alsof die er voor hun is neergezet", zegt een buurtgenoot. "We willen even een foto maken", gnuift Slegt. "Alsof ik het dan normaal zou vinden."



"Ah, daar zul je ze hebben", zegt hij dan en wijst op een vrouw die de hoek om komt met een kaart in haar hand. Achter haar lopen een stuk of vijftien Indonesische toeristen. Ze hebben oortjes in en groeten de Volendammers niet. Wel maken ze foto's van ze. "Zie je nou", zegt Slegt. "Alsof het hier een openluchtmuseum is."



Massatoerisme

Het massatoerisme is steeds meer onderwerp van discussie onder Volendammers. Vorig jaar waren er 1,4 miljoen toeristen hier en ieder jaar lijken er meer bussen groepen toeristen uit te laden op de Dijk, de toeristische straat in het haventje. Deze mensen krijgen dan één tot drie uur om het dorp te verkennen en gaan dan door naar de volgende Noord-Hollandse attractie.

Natuurlijk, er wordt flink wat geld aan verdiend en het levert banen op. Maar het geld gaat vooral naar de grote bedrijven die de bustours organiseren en ook hun eigen winkeltjes openen in het gebied, zeggen bewoners. Voor de Volendammers zit zelf een terrasje pakken er niet meer in.



"Het is een dilemma", zegt wethouder Schütt in zijn kamer in het stadskantoor een stukje verderop. "Natuurlijk zijn we blij met de bezoekers. Maar de verwachting is dat dit getal in de komende jaren uitgroeit tot over de twee miljoen bezoekers. We moeten daarop anticiperen."



Leefbaarheid in het geding

Hij tikt veelbetekenend op een krantje op zijn tafel. 'Parkeren toeristisch busverkeer in Edam loopt uit de hand', staat op de voorpagina. Edam valt onder dezelfde gemeente als Volendam. Alle toeristische dorpen in de regio hebben problemen, vertelt de wethouder, ook Marken en Zaanse Schans. "Het is te druk en levert verkeersverstoppingen op. De leefbaarheid is in het geding. En ook voor de toeristen is het niet leuk."

En dus wil hij het toerisme bijsturen, door de logistiek te verbeteren en een dienstregeling voor tourbussen in te voeren zodat ze niet allemaal tegelijkertijd hun toeristen op de Dijk uitladen. Nog belangrijker: hij wil ook bezoekers voor langer dan een paar uur naar Volendam lokken. Duurzaam toerisme, noemt hij dit. "We hebben de Dijk, het doolhof, de kaasmarkt in Edam. En zestig vierkante kilometer natuur in Zeevang om in te fietsen. Ik wil graag dat mensen langer blijven, zodat ze zien dat er hier meer is dan alleen de oude haven."



Niet iedereen is daar blij mee. "Nee toch hè", is de reactie bij verschillende ondernemers op de Dijk. "90 procent van mijn omzet komt van toeristen die hier maar enkele uren zijn", zegt Herman Leenders van Többen Gifts and Souvenirs terwijl hij naar een toerist kijkt die een handvol magneten en een mok met windmolens afrekent. Leenders, een echte Volendammer, is nog steeds boos over het besluit van de gemeente dat cruiseschepen niet langer in de haven mogen aanleggen. Want dat heeft hem flink aan omzet gekost.



"De gemeente lijkt niet te beseffen dat dit banen gaat kosten", zegt ook de eigenaar van Jac Simons Souvenirs. "En ik ben niet zo maar een jonkie die dit zegt. Dit is een familiebedrijf, mijn box stond in deze winkel."

Dijkmaffia

De Volendammers in het hofje zijn wel blij met de plannen. Slegt is voorzichtig optimistisch. "Het zou vooral goed zijn om de macht van de dijkmaffia in te perken", zegt hij. Daarmee bedoelt hij de touringoperators. "Dat soort toerisme levert onze middenstand maar weinig op. Die mensen gaan alleen naar de winkels en restaurants van de operators zelf."



Op een honderd meter van Leenders drukke toeristenwinkel is het gevolg daarvan te zien. Daar is de Volendam Experience, een klein museum, gerund door Volendammers. Hier kunnen toeristen een kijkje nemen in een oud Volendams huis, met een bedste en de nodige 3D-effecten. Een schot in de roos, zou je zeggen, maar er zijn nauwelijks toeristen binnen.



"Mensen willen wel, maar ze hebben geen tijd, omdat ze snel terug moeten naar de bus", vertelt gids Miriam Bond (39). "Als mensen langer zouden blijven zouden we ze kunnen laten zien wat Volendam echt is. Ik weet wel dat er ook Volendamse familiebedrijven zitten op de dijk, maar als ik daar rondloop schaam ik me een beetje voor al dat Made in China."