Ruim 122.000 zelfstandigen verloren vorig jaar opdrachten vanwege de nieuwe wet tegen schijnzelfstandigheid. Dat blijkt uit onderzoek van de Kamer van Koophandel (KvK) dat vandaag wordt gepresenteerd. In totaal gaat het om 18 procent van de bijna 700.000 zzp'ers die te maken hebben met de nieuwe wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA). Het is het hoogste percentage gedupeerde zzp'ers dat tot nu toe naar buiten is gebracht.



De handhaving van de nieuwe wet is tot tenminste 1 januari volgend jaar uitgesteld, maar bedrijven die willens en wetens schijnzelfstandigheid in stand houden, kunnen nog steeds rekenen op hoge boetes en naheffingen. Reden voor een aantal bedrijven om zzp'ers te mijden.



Hoeveel zzp'ers last ondervinden van de nieuwe regelgeving is al een aantal keer onderzocht. Zo sprak de branchevereniging ABU voor uitzendondernemingen in september nog van 4 procent van alle zelfstandigen, een maand later had ZZP Nederland het over 10 procent. En afgelopen december telde The Intelligence Group - dat op basis van een andere definitie op totaal zo'n 383.000 zzp'ers komt - een percentage van 12 procent, wat neerkomt op zo'n 46.000 zelfstandigen.

Schilder en freelance journalist

Dat het aantal gedupeerde zelfstandigen in dit onderzoek veel hoger uitvalt, heeft volgens Peter Bargon van de Kamer van Koophandel te maken met een definitiekwestie. De KvK nam de zzp'ers onder de loep die hun diensten aan andere bedrijven verkopen en daardoor in theorie als schijnzelfstandige kunnen worden aangeduid. Denk aan de schilder die klussen klaart voor een onderaannemer of de freelance journalist die zijn artikelen verkoopt aan een nationaal dagblad. Bargon: "Het kan zijn dat in andere onderzoeken ook zzp'ers zijn ondervraagd die niet met de wet te maken hebben. Dat drukte het percentage." Om welk percentage van het totaal aantal opdrachten het gaat, is niet gevraagd.



Volgens zzp-expert Pierre Spaninks kan ook het onderzoeksmoment van invloed zijn geweest op de cijfers. Zelf is hij betrokken geweest bij het onderzoek van The Intelligence Group. "Aan het eind van het jaar maakten veel grote bedrijven bekend hun contracten met zzp'ers te beëindigen." Spaninks noemt het hoge aantal gedupeerde zzp'ers 'een ramp'. "Waren ruim 100.000 mensen in loondienst hun baan verloren, dan was de wereld te klein." Ook Bargon heeft het over een "schrikbarend hoog aantal".

Gedetacheerd of in dienst

Betekent dit dat alle ruim 120.000 zzp'ers werkloos thuis zitten? Niet per se, zegt Maarten Post, voorzitter van ZZP Nederland. "Zo zijn onze leden niet. De meesten gaan toch op zoek naar een andere manier om inkomen te krijgen." Uit het KvK-onderzoek blijkt verder dat 11 procent van de ondervraagden in dienst kon bij een opdrachtgever. Nog een deel kon als gedetacheerde aan de slag of als uitzendkracht, of behoudt minder maar wel voldoende opdrachtgevers om een redelijk inkomen te behouden. Van de groep mensen die ondernemer blijft, belandt een klein deel in de bijstand, zegt Post.



Dat een deel van de zzp'ers door de nieuwe regelgeving niet aan het werk kan, is niet zo gek, zei staatssecretaris Eric Wiebes van financiën enkele maanden geleden. Dat laat alleen maar zien dat de wet zijn werk doet, aldus de geestelijk vader. Maar 'als echte ondernemers niet meer worden ingehuurd vanuit een onterechte angst bij de opdrachtgever voor naheffingen en boetes, dan gaat er iets niet goed', schreef hij later aan de Tweede Kamer. Uitstel van de handhaving moest die onterechte angst wegnemen.



Zzp-expert Spaninks ziet dat vooral grote bedrijven huiverig zijn. Bij werkgeversorganisatie VNO-NCW staat de telefoon niet roodgloeiend, zegt fiscaal secretaris Wouter Brookman. "Maar er is nog steeds een bepaalde onzekerheid die voortduurt."