Wieś N. w pół drogi między Bełchatowem i Piotrkowem Trybunalskim. Wojciech, lat 63, właśnie wraca z rynku. Sprzedał jagody, żeby trochę pomóc ciotce, z którą mieszka. Razem żyją z jej renty. Wojciech pracował w fabryce żarówek w Pabianicach, ale zamknęli ją 20 lat temu. Cała jego wieś pracowała w PGR-ze, ale teraz prywaciarz ma tam zakład. Robi kukurydzę, zatrudnia kilka osób. Reszta czeka na zasiłek.

Wojciech o awanturze w sądach mówi: to jest odwracanie uwagi publicznej od prawdziwych problemów. Na przykład takich, że on na śniadanie, obiad i kolację ma jajecznicę. Owszem, w wolnej Polsce jest o tyle lepiej, że może o władzy powiedzieć, co się chce. Żaden tajniak go nie podkabluje. Ale poza tym to nic się nie poprawiło.



Wieś N. (fot. Bartosz Józefiak)

10 tysięcy na prowincji

Między blokami suszy się pranie. Na podwórkach trampoliny dla dzieci, dmuchane baseny. Maria niedawno wróciła z pracy. Miała nocną zmianę w zakładzie. 250 macior na trzech halach, weź upilnuj tu wszystkie. Trzeba oprzątnąć, dać paszę, przypilnować porodu. A bywa tak, że prosi się dziesięć naraz.

Maria pracuje po 12 godzin dziennie. Nieważne, czy święta, czy sylwester. Ma najniższą krajową, za chwilę pójdzie na emeryturę. - Już napracowana jestem bardzo - opowiada. - Chociaż tej emerytury to będzie raptem 800 złotych.

Maria nigdy nie była w sądzie ani na policji. Ale zawsze ogląda redaktor Jaworowicz i tam pokazują efekty wyroków. Ludzi eksmitowanych na bruk. Całe życie pracowali na mieszkanie, a teraz im zabierają. To jest sprawiedliwość? Ilu ludzi skrzywdzonych! Babka ukradnie lizaka, jak nie ma pieniędzy, i od razu: do więzienia! - A posłowie, sędziowie kradną, jeżdżą po pijaku - i nic im nie robią. Kto ma pieniądze, to weźmie adwokata i w sądzie wygra. Tak jak ci z Amber Gold. Co im zrobili? Nic. A Gronkiewicz-Waltz czemu nie siedzi? A Kijowski ukradł pieniądze i co mu zrobili? Nic. Tylko biednym nikt w sądach nie pomoże - mówi.

Maria przypomina wypowiedź Małgorzaty Gersdorf, prezes Sądu Najwyższego, która stwierdziła, że za 10 tysięcy złotych brutto dobrze żyć można tylko na prowincji. - Sędzia mówi, że za 10 tysięcy złotych to ona nie wyżyje. A ja na emeryturze muszę wyżyć za 800 złotych. A ludzie tu pracują po 1300 złotych. I żyją. Nie wiem, czemu ci ludzie w Warszawie protestują - zastanawia się.



Protest w Warszawie przeciwko PiS (fot. Dawid Uchowicz/AG)

Przy garażach Agata dopala papierosa. Wokół biega 5-letni Marcin. Agata na politykę nie ma czasu. - W sklepie robię za najniższą krajową - mówi. - Mój synek jeździ wte i wewte - po babciach, po sąsiadach, po ciociach, bo mama do pracy. Dwa lata siedziałam na wychowawczym i ani grosza nie dostałam od państwa. Matki, co mają po piątkę dzieci, dostają pieniądze za nic. A mój syn to ma inny żołądek? Takie moje zdanie. Ale wiadomości nie oglądam, nie wiem, co się dzieje.

Za to Marianowi nie podoba się to, co robi PiS. Marian ma dużo czasu, słucha radia. Wcześniej pracował jako elektryk w kopalni, teraz ma renty 1060 złotych. - PiS tak samo jak ruskie robi, tu zaraz znów będzie komuna. Jak Unia dop***doli nam sankcje, to się skończy - przewiduje.

W basenie pod blokiem kąpie się córka Eweliny. Ewelina nie ogląda telewizji, tylko coś tam usłyszy od męża. - Mąż jeździ po budowach. Wraca do domu raz na miesiąc. W okolicy nie ma roboty. Trzeba dojeżdżać do Bełchatowa, ale nie mamy samochodu. A autobus raz przyjedzie, siedem razy go nie będzie - opowiada. - Nie podoba mi się to, że likwidują gimnazja. Obniżyli wiek emerytalny, to może dobrze, ale żeby ludzie mieli 800 złotych emerytury? O tych sądach niewiele wiem. A głosować i tak nie pójdę. To i tak nic nie zmienia. Wybiorą po swojemu, jak będą chcieli.

Sądzą, jak sobie chcą

Centrum Zelowa to plac z pomnikiem Kościuszki pośrodku. Obok Biedronka, bank Pekao, odzież zachodnia używana, przystanek. Właśnie podjechał autobus z Bełchatowa. Pełny ludzi wracających z kopalni. W budce z hamburgerami siedzi 18-letnia Ola. Pomaga siostrze w biznesie, dorabia na wakacje. Myślami jest już na Woodstocku. - Zagra Hey, Domowe Melodie. Jadę z ciotką i kuzynami. Napisałam na profilu "Spotted Zelów", kto się wybiera, ale bez odzewu. Ale na miejscu na pewno będzie jakaś ekipa - mówi. - Zelów to jest dziura. Wszyscy się znają. Kalisz jest dziesięć razy ładniejszy. Na studia wyjadę, choć jeszcze nie wiem gdzie.

Ola nie ma zielonego pojęcia, o co chodzi w tych sądach. Coś tam słyszała, bo w budce ma radio. Ale w ogóle jej to nie obchodzi. - Nie lubię polityki, to jest jakieś chore. Politycy są chamami i gburami. Nigdy nie głosuję. Bo ludzie są naiwni, dają się oszukać. Jak PiS rozdał 500 plus, to chyba logiczne, że muszą podnieść podatek za paliwo?

- A sprawa sądów to nie coś innego niż zwykła polityka? - dopytuję.

- Nie znam się. Nie lubię myśleć o takich rzeczach.



Łańcuch światła w Poznaniu (fot. Łukasz Cynalewski/AG)

Naprzeciwko stoi 20-letni Dawid. Dorabia na stażu w sklepie rodziców. O sądach ma podobne zdanie. - Politycy raz mówią tak, raz tak. Większość kradnie i robią, co chcą. Po co się tym martwić? Lepiej zająć się sportem. Ja biegam, jeżdżę na rowerze, uprawiam crossfit. Codziennie mam zajęcie - twierdzi.

Sprzedawczyni w sklepie z kosmetykami opowiada: - Dzisiaj mi dziewczyna mówiła, że za dwa lata będzie wojna. Bo taki niepokój w kraju. Ja mówię: proszę pani, kto chce tworzyć niepokój, to tworzy. Ogólnie klienci się dziwią, że ludzie demonstrują w Warszawie. Skoro PiS wygrał, to dajmy im porządzić. Zobaczymy, co z tego będzie.

Ona też doskonale pamięta wypowiedź o 10 tysiącach. - Tu ludzie żyją za 1300 złotych. Dwoje w bloku jeszcze sobie poradzi, ale samemu człowiek nie wyżyje. Kiedyś w Zelowie zakłady przemysłowe chodziły na trzy zmiany, pełną parą. Później wszystko ginęło w oczach. Tylko politycy nam nawijali makaron na uszy, że w Polsce tak fantastycznie się wiedzie.

Co do sądów, to ma taką historię w pamięci: - Policjanci łapią faceta, co tysiące starszych osób oszukał metodą "na wnuczka". A następnego dnia sąd go wypuszcza. To jest dobre? Nikt z nas nie powie, czy to, co PiS robi, to jest dobre. Przecież nie znamy się na przepisach. Tu trzeba ekspertów. Generalnie PiS rządzi dobrze. Taka spółka LOT była na minusie do tej pory, a teraz ma już miliony na plusie.

Do sklepu wchodzi 70-letni mężczyzna. - Jakie my mamy sądy, jak złodziei wypuszczają, a za kradzież loda wsadzają do więzienia? Ci złodzieje, co się boją o pracę, o, to oni protestują.

- A jak sądy będą w rękach jednego człowieka, to nie będą sądzić tak, jak politycy chcą? - pytam.

- Przecież właśnie teraz tak jest: oni tak sądzą, jak sobie sami chcą! - denerwuje się. - A chodzi o to, żeby sądzili dla ludzi.

"KOD zbiera do puszek. Gdzieś słyszałem, że tak jest"

W parku w centrum Widawy pustki. Na ławce 20-letni Marcin dopija tymbarka. Prosi, żebym nie pytał go o te sądy. A najlepiej w ogóle do niego nie mówił. - Nie mam głowy do takich rzeczy. Skacowany jestem po imprezie. Zresztą i tak tu wpadłem tylko na chwilę. Siedziałem w Niemczech, Londynie, ale wróciłem. Zaraz znowu wyjeżdżam. Tu nie ma roboty - twierdzi.



Widawa (fot. Bartosz Józefiak)

Arek przemyka do sklepu. - Na prowincji takie rzeczy to nas nie interesują. Ludzie mają dosyć. Wolą nie oglądać ani TVP, ani TVN, w ogóle się tym nie przejmować. Ja nie jestem ani za PiS, ani za PO. W ustawę o sądach się tak nie zagłębiałem. Nie wiem, czy to aż tak dobre, żeby taka władza była w rękach jednego człowieka. Ale te protesty to są śmieszne - ocenia. - Kto tam protestuje? Widzi pan tam kogoś ze wsi? Nikt z Warszawki nie chce odejść od koryta. I stąd się biorą te protesty. Mnie interesują wymierne sprawy dla życia. Na przykład 500 plus. Dzięki kuroniówkom do tej pory ludzie chwalą Kuronia. Tak samo będą chwalić PiS za 500 plus. Martwi mnie tylko, że nie ma alternatywy. Opozycja tylko krzyczy, a niczego dobrego nie proponuje. Czemu KOD chodzi z puszkami i zbiera pieniądze na manifestacjach? Gdzieś słyszałem, że tak jest.

Na ławce przysiedli 30-letni Paweł i Natalia. Wracają z zakupów, kończą jeść lody.

Paweł pracuje w wojsku. Za Macierewicza dostał podwyżki. - Ale to nie znaczy, że go popieram. To, co oni robią z krajem, z wojskiem, to jest masakra - ocenia Paweł.

Natalia mówi, że jest bardzo antypisowska. - Te miesięcznice smoleńskie - kogo to obchodzi? Są ważniejsze problemy - twierdzi. - Na przykład to, że nie ma refundacji leków dla ludzi po przeszczepach. Podatki chcą wprowadzać od wody, od energii elektrycznej i od czego jeszcze? A na miesięcznice to mają pieniądze? Wszyscy powinni wyjść na ulicę i obalić Kaczyńskiego.

Natalia ocenia, że reforma sądownictwa jest nieudolna i robiona na szybko. - My też byśmy pojechali na protest, ale jest za daleko. I rano idziemy do pracy. Ale u nas niewiele osób tak myśli. Większości to w ogóle nie interesuje - przyznaje. - Sporo młodych wyjechało. Wieczorem w parku siedzą tylko pijaczkowie. I gmina jest bardzo PiS-owska. Mamy wójta z PiS-u. Więc teraz sami "misiewicze" dostają posady. Przyjmuje się ludzi bez kwalifikacji. Wójt już teraz czuje się wszechmocny. Jak PiS przejmie sądy, nikt go nie ruszy. W takiej małej gminie najlepiej widać, jak wygląda Prawo i Sprawiedliwość. Nie jest ani prawie, ani sprawiedliwie.

Bartosz Józefiak. Mieszka w Łodzi. Pracował w gazetach lokalnych w Łodzi, Wrocławiu i Pabianicach, współpracował z "Dużym Formatem" i "Tygodnikiem Powszechnym". Jest absolwentem Polskiej Szkoły Reportażu i swoją przyszłość wiąże właśnie z reportażem.