Σαν το λαχταριστό μήλο που έδωσε η μάγισσα στη Χιονάτη, οι ζαχαρωμένες λιχουδιές των σούπερ μάρκετ κρύβουν ένα πικρό μήνυμα γραμμένο με μικροσκοπικά γράμματα στις ετικέτες των προϊόντων.

Μέχρι πρόσφατα κρυβόταν μεταμφιεσμένο κάτω από τον γενικό τίτλο «φυτικά λίπη» ή «φυτικά έλαια».

Aπό το 2014 οι κανονισμοί της Ε.Ε. υποχρεώνουν τις εταιρείες συσκευασμένων τροφίμων να αναγράφουν τα πλήρη συστατικά στα προϊόντα τους.

Ετσι έγινε ορατή η παντοκρατορία του φοινικέλαιου, του πιο διαδεδομένου φυτικού λίπους παγκοσμίως, που σύμφωνα με έρευνες της WWF περιέχεται στο 50% των καταναλωτικών προϊόντων, από τρόφιμα μέχρι καλλυντικά.

Περιβαλλοντικές οργανώσεις, κινήσεις καταναλωτών, οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν επανειλημμένα εκφράσει την ανησυχία τους για τις αρνητικές επιπτώσεις των καλλιεργειών φοινικέλαιου στη φύση και στον άνθρωπο.

Στη Μαλαισία και την Ινδονησία, όπου παράγεται το 85% του φοινικέλαιου, έχουν εκχερσωθεί τεράστιες εκτάσεις τροπικών δασών για να αντικατασταθούν με φυτείες φοινικόδεντρων, συνολικής έκτασης όση η Ελλάδα, όπως αναφέρει η πρόσφατη έρευνα που δημοσίευσε η διεθνής οργάνωση Supply!Change, που αποτελείται από 29 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών σε όλο τον κόσμο.

Οπως καταδεικνύει η έρευνα, η καλλιέργεια φοινικόδεντρων προκαλεί μια σειρά από περιβαλλοντικές καταστροφές, από την εξολόθρευση ζώων όπως ο ουραγκοτάγκος και ο τίγρης της Σουμάτρας, που κινδυνεύουν να εξαφανιστούν μέχρι εκτεταμένες πυρκαγιές, ξηρασία, πλημμύρες λόγω της εκχέρσωσης των δασών, μόλυνση των ποταμών εξαιτίας των ελαιοτριβείων, αύξηση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που ευθύνονται για την κλιματική αλλαγή.

Τοπικές κοινωνίες, όπως οι αγροτικές κοινότητες της Ινδονησίας, υποφέρουν από τον εξαναγκαστικό εκτοπισμό, τις επισφαλείς συνθήκες εργασίας, ακόμα και την εκμετάλλευση της παιδικής εργασίας.

Ολα αυτά στοιχειοθετούνται στην πολυσέλιδη έρευνα που πλαισιώθηκε από δημοσιογραφική αποστολή στα χωριά της Ινδονησίας, ενώ σύνοψή της μετέφρασε και κυκλοφορεί η ελληνική οργάνωση για το δίκαιο εμπόριο Fair Trade Hellas.

Πανευρωπαϊκή καμπάνια

H Fair Trade Hellas στηρίζει την πανευρωπαϊκή καμπάνια συλλογής υπογραφών «Cookie Campaign» (Δικαιοσύνη για τα μπισκότα μου), που με αφορμή τα μπισκότα -ένα δημοφιλές προϊόν που περιέχει φοινικέλαιο- πιέζει την Ε.Ε. να εφαρμόσει δεσμευτικούς κανόνες οι οποίοι να καθιστούν υπόλογες τις εταιρείες που προκαλούν περιβαλλοντική ζημιά ή παραβιάζουν ανθρώπινα δικαιώματα, σε μια πολύπλοκη εφοδιαστική αλυσίδα που ξεκινά από την άλλη άκρη του κόσμου και φτάνει στα ράφια των σούπερ μάρκετ.

Σύμφωνα με την έρευνα, από τους 66 κωδικούς μπισκότων μεγάλων πολυεθνικών και ιδιωτικής ετικέτας που εξετάστηκαν, οι 55 περιέχουν φοινικέλαιο.

Από αυτά τα προϊόντα μόνο 4 διασφαλίζουν ότι το φοινικέλαιο παράγεται με βιώσιμο τρόπο μέσω της πιστοποίησης RSPO (certified sustainable palm oil) - η οποία ωστόσο έχει αμφισβητηθεί από περιβαλλοντικούς ακτιβιστές.

Ούτε η αντικατάσταση του φοινικέλαιου από άλλα λίπη θα έλυνε το πρόβλημα, υποστηρίζουν οι περιβαλλοντικές οργανώσεις και αντιπροτείνουν μια συνολική εναλλακτική προσέγγιση βιώσιμης καλλιέργειας.

«Ζητάμε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποστηρίξει την πρωτοβουλία για μια νέα δεσμευτική Συνθήκη των Ηνωμένων Εθνών για τις Επιχειρήσεις και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα για τη ρύθμιση των λειτουργιών των πολυεθνικών εταιρειών και τη διασφάλιση της περιβαλλοντικής δικαιοσύνης στις χώρες του παγκόσμιου Νότου» δηλώνει η Κέλλυ Γαρυφαλλή από τη Fair Trade Hellas.

Μέχρι τότε, ζώα, φύση και άνθρωποι θα συνεχίσουν να υποφέρουν, για τα μπισκότα μας και όχι μόνο - αφού το φοινικέλαιο βρίσκεται κυριολεκτικά παντού, από τα μπισκότα, το ψωμί για τοστ και τις φρυγανιές, μέχρι το κραγιόν, τα σαμπουάν και τα βιοκαύσιμα.

Μαρτυρία

Το καλοκαίρι του 2016, αντιπροσωπεία περιβαλλοντικών οργανώσεων μαζί με δημοσιογράφους της αυστριακής δημόσιας τηλεόρασης επισκέφθηκαν την Ινδονησία και μίλησαν με αγρότες σε χωριά όπου καλλιεργείται φοινικέλαιο.

Κατέγραψαν ιστορίες βίας, διαφθοράς, αλλά και ελέγχου της ζωής του ντόπιου πληθυσμού από τις εταιρείες. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ενός bupati (αρχηγός περιοχής), που πούλησε το κοινοτικό δάσος σε εταιρεία για να φυτέψει φοινικέλαιο χωρίς τη γνώση των κατοίκων του χωριού.

Σε απάντηση, οι κάτοικοι έβαλαν φωτιά σε εκσκαφέα της εταιρείας ως σύμβολο καταπάτησης των δασών τους.

Δύο εβδομάδες αργότερα, 200 αστυνομικοί εισέβαλαν στο χωριό, σπάζοντας παράθυρα και γκρεμίζοντας πόρτες. 20 άντρες συνελήφθησαν και βασανίστηκαν στη φυλακή με τσιγάρα και ξυλοδαρμούς ώστε να ομολογήσουν ότι έβαλαν φωτιά στον εκσκαφέα.

«Η ζωή έχει αλλάξει από τότε που ήρθε η εταιρεία στη γη μας για να φυτέψει. Πριν, μπορούσαμε να πίνουμε νερό από την πηγή μας. Μπορούσαμε να μαζεύουμε φρούτα, ινδοκάλαμα και ξύλο από το δάσος και να τρώμε τα δικά μας λαχανικά.

»Σήμερα, πρέπει να αγοράζουμε τα πάντα από το κατάστημα, ακόμα και το νερό» δηλώνει ανώνυμα μια γυναίκα από ένα χωριό το οποίο πλέον περιβάλλεται σχεδόν εξ ολοκλήρου από φυτείες φοινικέλαιου.

»Κανένας εργάτης σε φυτεία δεν δέχτηκε να μιλήσει επώνυμα, καθώς οι επιστάτες στις φυτείες τους το απαγορεύουν εξαιτίας «συχνών βίαιων επεισοδίων».

Μια πιο αισιόδοξη μαρτυρία δίνει ένας bupati που αποφάσισε να μην ακολουθήσει την πεπατημένη των προκατόχων του, οι οποίοι τα έδιναν όλα στις εταιρείες:

«Το φοινικέλαιο ήρθε σε μας πριν από 25 χρόνια (...) Σύντομα οι αρνητικές επιπτώσεις έγιναν ορατές: το φοινικέλαιο καταναλώνει πολύ νερό. Οταν έρχεται η περίοδος της ξηρασίας δεν έχουμε πια καθόλου νερό. Οταν έρχονται οι βροχές, πλημμυρίζουμε.

»Οι προηγούμενοι μπουπάτι παραχωρούσαν στις εταιρείες όποιο κομμάτι γης ζητούσαν, δωρεάν, κρατώντας για τον εαυτό τους χρηματικό αντίτιμο. Τους ένοιαζαν μόνο τα χρήματα. Τις κυβερνήσεις το ίδιο. Ομως τώρα για μας είναι διαφορετικά.

»Οι μεγάλες εταιρείες και ιδιοκτήτες γης που θησαύρισαν διαμαρτύρονται αλλά για εμάς έχει τεράστια διαφορά αν αντικαταστήσουμε το φοινικέλαιο με τοπικές καλλιέργειες, χρήσιμες και φιλικές προς το περιβάλλον.

»Επιτρέπουμε την καλλιέργεια φοινικέλαιου μόνο σε συγκεκριμένες περιοχές. Ομως η παράνομη εκχέρσωση προστατευόμενων δασών συνεχίζεται.

»Αυτό βάζει σε κίνδυνο τη ζωή των επόμενων γενεών και δεν θα το ανεχτούμε. Χωρίς ακέραιο περιβάλλον, δεν θα μπορέσουμε να ζήσουμε με αξιοπρέπεια».

Πληροφορίες: www.fairtrade.gr/cookie-campaign-supply-chainge

[email protected]