- Łukaszenka jest politykiem bardzo sprytnym. To taki Juncker przestrzeni postsowieckiej – tylko on i prezydent Kazachstanu Nazarbajew w regionie postsowieckim „sięgają” czasów rozpadu ZSRR. A polscy politycy, którzy z pewnością mają dobre intencje, uważają, że jest on łatwym partnerem. Należy go jednak traktować poważnie. Bardzo uważać, żeby nie popełnić jakichś błędów i nie dać nabrać choćby na zamówienia w elektrowni w Ostrowcu w regionie grodzieńskim.

Co z tą elektrownią jest nie tak?

- Sprawa Ostrowca ma drugie dno i jest kością niezgody między Mińskiem a Wilnem – obiekt znajduje się w pobliżu litewskiej i polskiej granicy. Łukaszenka twierdzi, że ma najszybciej i najtaniej zbudowaną elektrownię, a to nie jest raczej dobra rekomendacja. Może i jest jakimś postępem technologicznym, ale w tej dziedzinie lepiej zachować ostrożność. Już było kilka wypadków przy budowie obiektu. Ale w kontaktach z Mińskiem nie tylko o ostrożność i błędy chodzi. Mamy przecież jeszcze nierozwiązaną sprawę mniejszości polskiej na Białorusi...

Której Łukaszenka nie zwrócił kilkunastu skonfiskowanych budynków, postawionych za polskie pieniądze.

- A dodatkowo w tym samym czasie ostro traktujemy sprawę Polaków na Litwie. Możemy za chwilę usłyszeć zarzut stosowania podwójnych standardów, bo okaże się, że na Białorusi nie widzimy kwestii mniejszości.

W ogóle z sąsiadami na Wschodzie nie jest ostatnio najlepiej w porównaniu z relacjami z Białorusią. Z Litwą mamy spór o polskie nazwy, z Ukrainą o Wołyń...

- Teraz najaktywniejszym politykiem na Ukrainie jest Smarzowski – on w największym stopniu kształtuje relacje z Kijowem. Wciąż mamy problemy na polu pamięci: nie powołano instytutu historycznego, ciągle nie ma próby odwojowania złego nastroju w relacjach z Ukrainą.

Ale przecież i z Białorusią mamy problemy! Mińsk ciągle zwleka choćby z upublicznieniem części listy katyńskiej.

- Ale nie ma to takiej siły rażenia jak Wołyń. Poza tym wciąż jest szansa na wynegocjowanie tej listy, Białoruś nie twierdzi, że to niemożliwe. A w przypadku Ukrainy pamięć historyczna stała się główną częścią polityki.

Czy Łukaszenka czymś sobie na te specjalne względy zasłużył?

- On po prostu w pewnym momencie stracił poparcie i finansowanie z Rosji. Nie zgadzam się jednak z twierdzeniem, że dobre relacje z Białorusią to przystanek w drodze do Moskwy. Ja się jednak bardziej obawiam, że Kreml nie wytrzyma zaangażowania ze strony polskiej na Białorusi. Może przyspieszyć to odsunięcie Łukaszenki. Sytuacja na Białorusi nie jest taka sama jak na Ukrainie. Więzy Mińska z Moskwą są znacznie silniejsze niż Moskwy z Kijowem. Na poziomie wojska czy służb specjalnych nigdy nie zostały przerwane.

Czy Pan sugeruje, że na Białorusi realna jest „kolorowa rewolucja”?

- Bardziej prawdopodobne, że nie społeczeństwo, a Moskwa zainteresuje się skłonnościami Mińska ku Zachodowi. Będzie się bała tzw. „miękkiej siły Zachodu”, może uznać to za zbyt niebezpieczne. Spodziewam się więc w tym wypadku nie tyle zmiany wektorów w mińskiej polityce, ale przyspieszenia działań Putina na Białorusi.

Okazuje się więc, że większych problemów nie mamy tylko z Białorusią i Węgrami.

- Nie wkładałbym tego do jednego worka – w jeden wielki, międzynarodowy schemat. Mieliśmy w historii różne podejścia do polityki wschodniej. Ot choćby, za rządów Belki, Marcinkiewicza i Kaczyńskiego relacje z Mińskiem były bardzo ostre. A w tym samym czasie Białoruś miała świetne stosunki z Węgrami, a z Litwą utrzymywała relacje na poziomie ministrów. A Łukaszenka teraz poszedł na wiele ustępstw, zwolnił też wielu więźniów politycznych. W pragmatyzmie nic złego nie ma. Apelowałbym jednak do rządzących o to, aby taką samą intensywność nadały relacjom z Litwą i innymi państwami na Wschodzie – ale bez paternalistycznego pouczania.





Czy na Wołyniu doszło do ludobójstwa?

Zobacz też: Jak w 2010 roku prezydent Kaczyński reagował na represje wobec Polaków na Białorusi