2019-08-14 07:18:05

Rozsypane brygady

Niektóre polskie brygady przynależne do Wojsk Pancernych i Zmechanizowanych znajdują się od kilku lat w rozsypce, są zdezintegrowane. Wkrótce do grupy przebudowywanych dołączy jeszcze jedna – Podhalańczyków. Polskie brygady co do zasady i tak uznawane są za nieodpowiednio przygotowane do prowadzenia działań, ale w ostatnich latach poziom ich gotowości jeszcze bardziej obniżono. Nie tworzą dziś zgranych zespołów bojowych, ale coraz bardziej twory administracyjne. To efekt decyzji z ostatnich lat, przede wszystkim tych pochodzących od polityków. Po kryzysie z 2014 roku i rosyjsko-ukraińskich działań wojennych mających być przecież otrzeźwieniem, nie tylko dla Zachodu, ale i Sił Zbrojnych RP, przez te kilka lat faktycznie zrobiliśmy krok do tyłu. Jak można usłyszeć nawet od samych wojskowych, niektóre z brygad prawdopodobnie się podniosą, a niektóre nie. Na wszystko trzeba jednak czasu, mierzonego w latach, a nie defiladach.

Kawaleria pancerna Czarnej Dywizji

11. Lubuska Dywizja Kawalerii Pancernej (tzw. Czarna Dywizja) określana była mianem czołgowej pięści Sił Zbrojnych RP, schowanej trochę za Wisłą, ale przygotowywanej do rozstrzygnięcia na naszą korzyść operacji obronnej prowadzonej na wschodzie kraju. Ta pięść miała się składać przede wszystkim z dwóch brygad ciężkich: 10. i 34. Brygady Kawalerii Pancernej. Ta pierwsza, świętoszowska, od blisko 15 lat posiada czołgi Leopard 2A4, i pomimo problemów z utrzymaniem techniki w sprawności i brakach w amunicji, stanowi bezdyskusyjnie nową jakość polskich wojsk ciężkich. Drugi element pancernej pięści, żagańska brygada, była przez lata oddziałem wysoce skadrowanym, uzbrojonym w czołgi PT-91 Twardy.

22 listopada 2013 roku szefowie MON Polski i Niemiec, Tomasz Siemoniak i Thomas de Maizière, podpisali umowę o wartości blisko 180 mln euro na dostawę ze zbędnych zasobów Bundeswehry sprzętu dla brygady wojsk lądowych, w tym 105 czołgów Leopard 2A5 i 14 Leopard 2A4. Wówczas nie było jeszcze pewne, gdzie trafią kolejne niemieckie czołgi. Jedni widzieli wozy w Braniewie (9. BKPanc), ale od początku mocną pozycję miał jednak Żagań (34. BKPanc). Kilkadziesiąt kilometrów od tego garnizonu stacjonuje bowiem 10. BKPanc i wchodzący w jej skład Ośrodek Szkolenia Leopard. Baza doświadczeń wypracowana z wprowadzania niemieckiej techniki była zatem dla Żagania na wyciągnięcie ręki, podobnie zresztą jak i równie bliski ośrodek szkolenia. Prócz zadań przewidzianych dla 11. LDKPanc, zasoby organizacyjne, kadrowe, logistyczne i szkoleniowe, predysponowały do przezbrojenia właśnie 34. BKPanc. Dorzućmy jeszcze do tego element polityczny, a ten może mieć nawet decydujące znaczenie, i nie jest to normą tylko w Polsce. Ówczesnemu szefowi MON musiało być bliżej do lubuskiego niż warmińsko-mazurskiego.

W maju 2014 roku do 34. BKPanc dotarły pierwsze czołgi Leopard 2A5. Dotychczas garażowane dwa bataliony żagańskich PT-91 Twardy przeniesiono do położonego kilkanaście kilometrów od obwodu kaliningradzkiego Braniewa, co pozwoliło dokonać przezbrojenia 9. BKPanc z wozów T-72M na polską ich modernizację. Brygada z Braniewa o tyle jeszcze zyskała, że zdecydowano wówczas o rozwinięciu w niej jednego batalionu czołgów, co wykonano dużym wysiłkiem organizacyjnym i szkoleniowym, a efekty tego możemy zauważyć podczas kilku zmian PKW Łotwa.

Decyzja z 2013 roku o zakupie Leopard 2A5/A4 dla kolejnej brygady SZRP tchnęła życie w Żagań. Tym razem role u pancerniaków Czarnej Dywizji się odwróciły. Żołnierze z 10. BKPanc, nie zmieniając wiele, co najwyżej proporczyki identyfikujące brygadę, stali się kadrowym rdzeniem pierwszego batalionu Leopard 2A5 (1. brabancki batalion czołgów) w 34. BKPanc. W taki w dużej mierze sposób w kilka miesięcy podniesiono liczebność żagańskiej brygady z blisko 200 do tysiąca żołnierzy. Zgodnie z programem szkolenia, pierwszy polski batalion Leopard 2A5 miał być przygotowany do działań przed 2018 rokiem. Trwał werbunek nowych żołnierzy, po czym przewidziano rozwinąć 2. Flandryjski batalion czołgów. W końcu listopada 2015 roku do Żagania dotarł ostatni transport niemieckich czołgów. Budowa 34. BKPanc nie trwała jednak długo, realne szkolenie prowadzono jeszcze w 2018 roku, ale historia czołgów Leopard już się w tej jednostce zakończyła.

W 2016 roku w fazę wykonawczą przekuto zapowiedzi szefa MON Antoniego Macierewicza o przeniesieniu z Żagania do 1. Brygady Pancernej z Warszawy (Wesoła) wpierw jednego, a potem i sprzętu drugiego batalionu z czołgami Leopard 2A5/A4. Niejako „w nagrodę”, 34. BKPanc przejęła zbieraninę czołgów T-72. Wedle rozmówców w mundurach, nie ma prawie szans na jej odbudowę, wpierw bowiem zasoby wyssie 10. BKPanc.

Leopard 2A5 z 1. brabanckiego batalionu czołgów 34. BKPanc podczas zawodów Strong Europe Tank Challenge 2018. Przygoda żagańskiej brygady z niemieckimi czołgami trwała bardzo krótko, raptem cztery lata. Obecnie jednostka przygotowuje załogi pod T-72, zdaniem rozmówców, prawdopodobnie się już nie podniesie. fot. 34. BKPanc



Brygada ze Świętoszowa, po sytych latach pierwszej dekady XXI wieku, również wpadła w zadyszkę. Początkowo wzmacniała zasobami kadrowymi siostrzaną jednostkę z Żagania, a teraz czeka na obiecane zmodernizowane czołgi Leopard 2PL. Chociaż wykonawca modernizacji ciągle oficjalnie zakłada przekazanie całej partii 142 wozów w pierwotnym terminie, nie zmienia to faktu, że proces przygotowania do działań batalionów czołgów, po ich wcześniejszym ukompletowaniu, w polskim programach szkolenia zajmuje przynajmniej dwa lata (formalnie trzy, ale ostatni to podtrzymanie zdolności, ewentualnie misja operacyjna). Na dzień dzisiejszy i kolejne lata, pancerna pięść Sił Zbrojnych RP – Czarna Dywizja – pozbawiona jest zatem dwóch swoich najważniejszych brygad. Nie można ich obecnie traktować jako zdolne do wykonania zadań zespoły bojowe, w przypadku 34. BKPanc nie wiadomo, czy kiedykolwiek będzie jeszcze odgrywać pierwszoplanową rolę w dywizyjnych ćwiczeniach.

Warszawskie Leopardy

Wydaje się, że wpierw podjęto decyzję, a potem się zastanowiono, jak ułożyć warszawską 1. Brygadę Pancerną z czołgami Leopard 2. Wręcz „od zawsze” w ówczesnym garnizonie Wesoła nie było infrastruktury pod tak liczne pododdziały. Nawet ta reprezentacyjna w czasach PRL jednostka (pułk zmechanizowany) miała niektóre z nich skadrowane. Po przeformowaniu w latach 90. w 1. BPanc, początkowo posiadano jeden, w miarę rozwinięty batalion czołgów, drugi pozostawał skadrowany. Pod koniec pierwszej dekady XXI wieku było jeszcze gorzej, oba bataliony czołgów 1. BPanc stawały się pododdziałami operacyjnymi dopiero po mobilizacji i przygotowaniu pozyskanych rezerw. Dopiero w ostatniej dekadzie rozwinięto tam batalion PT-91 Twardy, drugi, z lepiej znoszącymi warunki atmosferyczne T-72, pozostawał „pod chmurką”.

1. BPanc nie posiadała, ani nie posiada do tej pory, infrastruktury do pełnego utrzymywania jednego rozwiniętego batalionu czołgów, nie wspominając o drugim. Dla ratowania sytuacji, a raczej kosztownego sprzętu w postaci otrzymanych Leopard 2A5, w Wesołej postawiono namioty. Teraz przynajmniej do niedomkniętego czołgu nie wleje się deszczówka, a i wiatr trochę słabiej smaga przy obsłudze wozów. To jednak tylko prowizoryczne rozwiązanie, nie tylko mało optymalne dla wciąż najefektywniejszych czołgów Wojska Polskiego, ale ciągle szkodliwe. W brygadzie bardziej dziś walczą o znośne warunki służby, czy miejsce do szkolenia, niż o obronę bramy brzeskiej.

Właśnie brak poligonu jest drugim najważniejszym mankamentem budowy operacyjnych batalionów czołgów w Wesołej. Pancerniacy z 1. BPanc z zazdrością mogą spoglądać na Świętoszów czy Żagań, gdzie praktycznie za bramą jednostek pododdziały wyjeżdżają na pasy taktyczne dla zgrywania kompanii, elementów batalionu, z zajęciami z kierowania ogniem. W Wesołej możemy zaprezentować oficjelom manewr co najwyżej plutonu czołgów i strzelanie amunicją ślepą – na cywilach robi to nawet większe wrażenie niż przy strzelaniu pociskami bojowymi do tarcz. Wesoła rozwija kadrowo drugi batalion Leopard 2A5, ale ma problem ze szkoleniem. Jedna z kompanii stale przebywa w Bemowie Piskim, formalnie wzmacniając 15. BZ – strażnika przesmyku suwalskiego, ale faktycznie mając tu szanse na prowadzenie zajęć całą kompanią. Trzeba przy tym pamiętać, że polskie poligony obsiedli także Amerykanie, a planiści szukać muszą czasowych luk w grafikach wykorzystania pasów taktycznych. Tym samym czołgiści z Wesołej jeżdżą po kilkaset kilometrów do Nowej Dęby, czy na wspomniane Bemowo Piskie, aby przeprowadzić ćwiczenia kilkunastoma wozami. Pancerniacy z Wesołej zapewne chętnie chcieliby korzystać także z nowoczesnych symulatorów i trenażerów, takie możliwości z ograniczeniami są, ale w lubuskim, czy w Niemczech.

Dowódca 1. Brygady Pancernej miał od kilku lat utrudnione zadanie, aby stworzyć z podległych pododdziałów zespół gotowy do realizacji stawianych zadań. Po zmianach sprzed około dekady, bataliony brygady stacjonują w odległych garnizonach (Warszawa, Siedlce, Chełm, Zamość). Geografia sama stawała się dla brygady wyzwaniem, acz w ostatnich latach sprzed „ery Leopardów” szkolenie miało przynosić już efekty.

Zapewne w czasie kilku lat, biorąc pod uwagę tempo procesów inwestycyjnych w wojsku (infrastruktura dla czołgów, ośrodek szkolenia), udałoby się stworzyć zasoby dla batalionów Leopard 2A5/A4. Przyszły jednak kolejne decyzje.

Najlepszą obroną jest atak. Tak mówi teoria nie tylko wojskowa i taki krok do przodu, nie bacząc chyba jednak na mizerię Wojska Polskiego, wykonał resort obrony. Prócz trzech posiadanych dywizji ogólnowojskowych, rozpoczęto proces formowania czwartej. 18. Dywizja Zmechanizowana (tzw. Żelazna Dywizja) to oczywiście prawdziwe wyzwanie dla tworzących ją dziś ludzi w mundurach. Na tym jednak etapie to głównie przetasowania w ramach już istniejących zasobów organizacyjnych. Tworzona w Lublinie 19. Brygada Zmechanizowana przejąć ma bataliony zmechanizowane i zapewne dywizjon haubic 2S1 Goździk z Chełma i Zamościa. 1. BPanc pozbawiona zostanie piechoty, z którą zgrywała się od kilku lat. Oczywiście dla 1. BPanc piechota zostanie odtworzona, padają nawet konkretne lokalizacje: Biała Podlaska i Siedlce. Te wymagają jednak inwestycji, a to zajmie oczywiście lata. W Białej Podlaskiej mamy przecież opuszczone przez wojsko przed latami lotnisko, nie jest tak proste postawić w warunkach wojskowych procedur inwestycyjnych i biurokracji koszary dla batalionu. Bez większej pomyłki można napisać, że kilka lat zajmie uzyskanie przez 1. BPanc akceptowalnego poziomu gotowości. Na szczęście przynajmniej jednak wchodzi w skład traktowanej jako priorytetowa 18. DZ, ma więc szansę może nie na duże środki finansowe, tych MON coraz bardziej skąpi, ale przynajmniej umieszczenie inwestycji na liście priorytetów.

(Mały) halny u Podhalańczyków

Przez lata 21. Brygada Strzelców Podhalańskich słusznie uznawana była za najliczniejszą i najlepiej rozwiniętą brygadę Wojsk Lądowych. To prawie 5 tysięcy żołnierzy, cztery bataliony czołgów i piechoty, dywizjon artylerii i brygadowy batalion saperów. Podhalańczycy są zasadniczo skupieni w jednym regionie (nie licząc wyjątku od tej reguły, w postaci 22. batalionu piechoty górskiej w Kłodzku, trochę funkcjonującego własnymi zadaniami). Całkiem blisko jest poligon Nowa Dęba, gdzie Amerykanie również zaglądają, ale nie w takiej skali jak w pozostałych częściach Polski. Wydawało się, że sytuacja idealna. Nic nie może jednak wiecznie trwać, restrukturyzator pojawił się i tutaj. Podhalańczykom zostanie zabrany batalion czołgów T-72 z Żurawicy (jedyny rozwinięty batalion z wozami tego typu w całych Siłach Zbrojnych RP), który trafi pod skrzydła 19. BZ. Podtrzymana zostanie jednak zasada czterech batalionów operacyjnych w 21. BSP, bowiem formowany ma być nowy batalion piechoty górskiej ulokowany w Nowym Sączu. Na chwilę obecną brak informacji o harmonogramie, acz zasadnym wydaje się określić ten termin na najbliższe 4-5 lat. Przed Podhalańczykami jeszcze jedna zmiana, związana z przezbrojeniem w Rosomaki, co zapewne także potrwa, bowiem nie ma ciągle zakończonych badań wieży ZSSW-30, nie ma więc i takich KTO (a w zasadzie KBWP).

Warto zaznaczyć, że zapowiedzi wojskowych mówią o zmianach w 21. BSP i przekazaniu czołgów dla lubelskiej brygady dopiero po sformowaniu nowego pododdziału piechoty górskiej. Tyle w teorii. Jednocześnie bowiem trzeba mieć świadomość, że w planach jest utworzenie kolejnego batalionu czołgów dla 19. BZ, ale i jednostek wsparcia i zabezpieczenia. Poważnie trzeba brać zatem pod uwagę sytuację, że szybko spadnie gotowość batalionu z Żurawicy. Nie wymyślono bowiem jeszcze lepszego sposobu niż tworzenie nowych jednostek metodą podebranych od innych zalążków, a przynajmniej kadr i sprzętu. Oba bataliony czołgów 19. BZ zdają się mieć ten sam typ czołgów w postaci T-72, co z racji ich skromnej modyfikacji, o niskim tym samym ryzyku dla projektu, powinno pozwolić na ich wprowadzenie do wojsk w najbliższych latach.

Budowanie przez zawirowanie

Połączenie decyzji politycznych i problemów z realizacją programów modernizacyjnych stają się głównymi powodami, że w ostatnich pięciu latach zamiast wzmacniania gotowości brygad Wojsk Lądowych, zasadniczo mamy tendencję odwrotną. Przynajmniej kilka z naszych brygad dotknęła taka sytuacja, bezpośrednio ingerująca w ich organizację i sprzęt. Poprawy w tej grupie nie odnotujemy niestety przez kilka najbliższych lat. Biorąc pod uwagę nasze realia, nawet trudno wskazać wiarygodnie, kiedy przestaną być zlepkiem batalionów, a staną zespołami bojowymi.

Z jednej strony wszem głosi się zagrożenie militarne ze strony wschodu, z drugiej w praktyce jednak rozbija integralność kilku kluczowych z racji położenia czy zadań w systemie oddziałów ogólnowojskowych. Głosząc nadejście powodzi, nasi decydenci rozbierają już istniejące wały i budują nowe, zamiast posiadane naprawiać i wzmacniać. Przewrotna jednak strategia.

Brygady pancerne i zmechanizowane to ważny, ale element całości. Aż strach jednak pomyśleć, jak ta cała przebudowa wpłynie na gotowość innych rodzajów wojsk czy posiadanych już dywizji. Pomińmy nawet batalion dowodzenia Wielonarodowej Brygady z Lublina, znane są przypadki realizacji przez jeden pododdział zadań zarówno w strukturze międzynarodowej i narodowej. Trudniej będzie taką operację przeprowadzić z artylerzystami czy przeciwlotnikami. Tu jest już faktycznie krucho ze wszystkim. Organizacyjnie i zasobami przed dekadą, ostatnią falą dużych redukcji, przygotowywaliśmy się na trzy dywizje ogólnowojskowe, które dziś będą musiały podzielić się po prostu z czwartą. Jest to prawdziwe, czy będzie to dotyczyć sprzętu już posiadanego, czy dopiero kupowanego. Żadne zaklęcia tego nie zmienią.

Mariusz Cielma