Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Nederlandse universiteiten proberen met nieuwe dienstverbanden onder de aangescherpte flexwet uit te komen. Docenten krijgen wel een vast contract, maar bijvoorbeeld slechts voor één lesdag per week. Voor hun overige werktijd houden ze onzekere, tijdelijke contracten. Door deze 'knutselcontracten' is het voor docenten nauwelijks mogelijk om bijvoorbeeld een hypotheek af te sluiten.



Bij de Universiteit van Amsterdam werken zeker tientallen docenten met zo'n contract, blijkt uit een inventarisatie van de Volkskrant bij leden van medezeggenschapsraden en UvAFlex, een protestbeweging tegen de onzekere arbeidsverhoudingen. Zij signaleren een toename sinds dit jaar.



Ook de Vrije Universiteit in Amsterdam, de Radboud Universiteit Nijmegen en de universiteiten van Tilburg en Leiden bieden mensen een klein vast contract met aanvullende flexcontracten, blijkt uit een rondgang langs medezeggenschapsraden en universiteiten zelf.



De contractuele vondst van de universiteiten lijkt een antwoord op de Wet Werk en Zekerheid die afgelopen zomer inging. Deze zogeheten 'flexwet' is een speerpunt van minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken, die de groei van tijdelijke contracten wil stoppen en mensen in alle sectoren sneller aan een vaste baan wil helpen.

Instabiele financiering

In de cao voor universiteitsmedewerkers is bovendien afgesproken het aantal tijdelijke contracten op universiteiten te halveren met ingang van dit studiejaar. Een afspraak die volgens de Vakbond voor de Wetenschap (VAWO) ook steeds meer wordt ontweken met eenmalige aanstellingen van vijf jaar. 'Die vallen buiten de cao-afspraken en worden gewoon meegeteld bij het percentage vaste aanstellingen, terwijl ze wel degelijk tijdelijk zijn', zegt VAWO-voorzitter Marijtje Jongsma. 'Universiteiten zoeken continu naar mogelijkheden mensen niet in dienst te nemen.' Zij erkent dat universiteiten kampen met instabiele financiering. 'Maar de principeafspraak is dat kernactiviteiten worden gedaan door mensen met een vast dienstverband.'



Ook de hybride vorm van vaste en tijdelijke contracten bij de UvA en andere universiteiten druist volgens Jongsma volledig in tegen de cao-afspraken. Deze constructie bestond al op kleine schaal, maar wordt nu afgestoft door verschillende universiteiten.



Deskundigen en vakbonden betwijfelen of het wettelijk is toegestaan tijdelijke contracten op een klein dienstverband te stapelen. Volgens het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gelden hiervoor dezelfde regels als voor reguliere tijdelijke contracten. Na twee opeenvolgende tijdelijke dienstverbanden of na twee jaar tijdelijk werk zou iemand een vaste aanstelling moeten krijgen.



De contracten zijn een doorzichtige poging de flexwet te omzeilen, zegt arbeidseconoom Ronald Dekker. 'Mensen hebben een substantiële hoeveelheid werk, maar hun contracturen worden kunstmatig laag gehouden en hun wordt zo min mogelijk zekerheid geboden.'

Draaideurconstructie

Dekker, docent aan de universiteit Tilburg, kent meer voorbeelden van docenten met een dergelijke dienstverband op zijn eigen universiteit en van collega's bij andere universiteiten. 'Het speelt waarschijnlijk op meer universiteiten en hogescholen. Het hoger onderwijs is volledig doorgeflext.'



Universiteiten zijn al sinds de jaren negentig terughoudend met vaste contracten. Zij kampen met wisselende financiering en fluctuerende studentenaantallen. Er zijn gevallen bekend van docenten die tientallen jaren in tijdelijke dienst werkten op één universiteit. Via een zogenoemde draaideurconstructie werden zij heen en weer geflipperd tussen verschillende werkgevers van dezelfde universiteit of hogeschool.



Het ongenoegen onder docenten kwam deze lente tot uiting toen docenten van de Universiteit van Amsterdam zich aansloten bij het studentenprotest. Het kookpunt was een wekenlange bezetting van het Maagdenhuis.



De UvA beloofde beterschap. Maar uitgerekend daar worden de nieuwe contracten sinds de zomer op steeds grotere schaal toegepast, signaleert Tatiana Markaki, lid van de personeelscommissie van de Centrale Ondernemingsraad van de UvA, onder haar collega's. De facultaire personeelscommissie waar Markaki voorzitter van is, probeert volgens haar al tijden meer inzicht te krijgen in het gebruik van verschillende soorten flexdiensten binnen de UvA. Steeds zonder resultaat. 'Ik weet niet of het onwil is of onkunde, maar we krijgen geen exacte cijfers.'

In overleg

Markaki haalt een voorbeeld aan van een collega-docent Slavische talen die na vijftien jaar tijdelijke contracten 'eindelijk' een aanstelling kreeg, na de zomer. 'Voor één dag in de week. Voor haar andere werk binnen de opleiding is zij afhankelijk van tijdelijke ophogingen. Hier wordt structureel werk gedaan, op tijdelijke basis, tegen de afspraken in.'



De Universiteit van Amsterdam kan niet concreet maken hoeveel docenten zijn aangenomen via de bekritiseerde contracten. Na herhaaldelijk verzoek om een gesprek met de afdeling personeelszaken volgt een reactie per e-mail: 'Op het punt van de tijdelijke ophogingen moet nog aanvullend onderzoek worden gedaan, die vraag kwam pas relatief recent op (vanuit de ondernemingsraad, red.). Het kan zijn dat het voorkomt, maar hoe vaak, dat vergt een analyse die nog niet gemaakt is. Wij zijn in overleg met de bonden en de ondernemingsraad over de genoemde constructie en tijdelijke contracten in bredere zin.'



Aanvullingen en verbeteringen: In bovenstaand artikel is door een eindredactionele ingreep de volgende reactie namens de met naam genoemde universiteiten weggevallen. De belangenbehartiger van de universiteiten, VSNU, 'herkent zich niet' in het verhaal over de creatieve arbeidscontracten. Een woordvoerder laat weten dat alle universiteiten zich houden aan de nieuwe cao. Daar worden de nieuwe arbeidsconstructies niet expliciet in genoemd volgens haar. Of een vast contract met tijdelijke aanvulling in strijd is met de wet of überhaupt gewenst is, weet de woordvoerder niet.