Onderzoeker Josse de Voogd: 'Amsterdammers kunnen makkelijker meedoen aan het debat' Beeld Charlotte Odijk

De wederzijdse verwondering lijkt elke dag te groeien. Amsterdammers die niet begrijpen dat mensen in de rest van het land geen problemen hebben met Zwarte Piet, dat ze vluchtelingen bij aankomst niet direct omarmen en dat genderneutrale toiletten nog geen usance zijn in het dorpshuis.



Buiten de stad vragen mensen zich af of Amsterdammers het soms zo goed hebben dat ze zich druk maken over dit soort zaken.



De economische verschillen tussen de snelgroeiende steden en de leeglopende provincie nemen toe. Triomf van de stad, noemen we dat in Amsterdam.



Maar ook de mentale tweedeling groeit, zegt Josse de Voogd, onderzoeker op het raakvlak van geografie en politiek, met bijzondere interesse voor de verschillen tussen regio's.



Burgerlijk

Dit blijkt ook uit de bevolkingscijfers die het Centraal Bureau voor de Statistiek vorige week presenteerde. De grote steden groeien en trekken vooral de kansrijke en talentvolle jongeren uit de rest van Nederland. De stad vergrijst minder snel dan het land. Gezinnen die, zoals het CBS het noemt, 'burgerlijk georiënteerd zijn', verlaten de stad voor een groter huis met tuin.

De cultureel georiënteerde gezinnen blijven in Amsterdam. Wonen in de stad is voor hen een statement. De kleinere huizen nemen ze op de koop toe.



Die culturele elite bepaalt voor een groot deel de maatschappelijke agenda, constateert De Voogd. "Amsterdammers kunnen, ongeacht hun inkomen, makkelijker meedoen aan het debat. Ze zitten aan tafel bij De Wereld Draait Door, of ze schrijven opiniestukken."



Zo ontstaan misverstanden. Amsterdammers horen hun mening terug, van elkaar, op tv of in de krant en gaan vanzelf denken dat die de standaard is. Sociale media versterken dit, die weerspiegelen vaak dat eigen wereldje. Dat elders in het land anders wordt gedacht over migratie of Zwarte Piet, wil er niet in.

Bij verkiezingen of referenda volgt dan een loeiharde wake-upcall. Zo hadden Londenaren nooit verwacht dat voorstanders van de Brexit zouden winnen en zijn inwoners van New York en San Francisco nog steeds niet bekomen van de verkiezing van Donald Trump tot president van Amerika.



In Nederland leidde het stemgedrag bij het referendum over Oekraïne tot een kloof tussen Amsterdam, Utrecht en Groningen en de rest.



Amsterdammers leven in een cocon, zegt De Voogd. Ze hebben geen idee wat zich buiten de stadsgrenzen afspeelt. Amsterdammers voelen zich een kosmopolitische klasse, eerder verbonden met New York of Londen dan met Emmen of Leeuwarden.



Maar ondertussen hebben ze wel de neiging aan inwoners van Emmen of Leeuwarden te vertellen wat ze moeten doen, hoe ze zich moeten opstellen tegen vluchtelingen en wat ze van Zwarte Piet moeten denken. De 'Amsterdamse gedachtepolitie', zoals De Voogd het noemt.

Ze kunnen zich niet voorstellen dat kleinere gemeenten ook last hebben van rotjongens, treitervloggers en probleemgroepen, al dan niet met een allochtone achtergrond.



Overlast

"De culturele klasse in Amsterdam lijkt te denken dat andere gemeenten geen ervaring hebben met minderheden, omdat die vooral in grote steden wonen. Maar een kleine groep allochtonen in Gouda of Culemborg kan voor veel overlast zorgen. Bovendien is de allochtone gemeenschap in Amsterdam over het algemeen succesvoller en dus niet representatief."

Het gedrag van de hoofdstedelingen roept elders irritatie op.



Amsterdammers die vanuit hun succesvolle eiland roepen dat de problemen elders wel meevallen. Die over het hoofd zien dat een werkloze jongere in Friesland minder kansen heeft dan een jonge Amsterdammer zonder baan. Die niet begrijpen dat mensen in Limburg zich zorgen maken over hun pensioen, ook al omdat hun huizen niet zijn uitgegroeid tot goudmijntjes.



"Het is tijd dat Amsterdammers een beetje dimmen," zegt De Voogd. Of in elk geval vaker de stad uit gaan en zich ook echt interesseren voor de problemen die elders leven. "De stad heeft altijd vooropgelopen, maar lijkt nu juist achter de feiten aan te lopen."



Josse de Voogd is een van de deelnemers aan het Stadsgesprek over de kloof tussen de kosmopolitische stad en het conservatievere achterland. ­Donderdagavond in De Balie, aanvang 20.00 uur. Tickets via www.debalie.nl