Kto cię namierzył to wspólny projekt Fundacji Panoptykon, Fundacji ePaństwo i firmy SmartNet Research&Solutions (dostawcy Sotrender), realizowany przy wsparciu Civitates. Ma on na celu śledzenie reklam wyświetlanych użytkownikom Facebooka i sprawdzenie, które z nich pochodzą od partii politycznych w czasie kampanii wyborczej do zbliżających się wyborów parlamentarnych, a także sprawdzenie, czy agitacja polityczna nie trwa w najlepsze także w czasie ciszy wyborczej.

Kto cię namierzył to przystosowana do polskich realiów wtyczka do przeglądarek internetowych Who Targets Me używana przez ponad 20 000 osób w 80 krajach. Narzędzie monitoruje reklamy (i wyłącznie reklamy) wyświetlane w news feedzie osoby, która z niego korzysta. Zebrane dzięki temu dane oraz ich analiza pozwala sprawdzić, które ze sponsorowanych treści prezentowanych na ekranie komputera opłacane są przez partie polityczne i które z nich wzięły jego jako cel swojej agitacji.

Na prostym wykresie dostępnym po kliknięciu ikony na pasku wtyczek (prawy górny róg przeglądarki) możemy sprawdzić, reklamy opłacane przez które partie polityczne pojawiły się nam na Facebooku. Niby to niewiele i informacja, która dla większości z nas będzie jedynie ciekawostką nieniosąca za sobą nic nadzwyczajnego. Jednak analiza danych od wszystkich użytkowników (im ich więcej, tym oczywiście lepiej) pozwoli sprawdzić, jak polskie partie polityczne wykorzystują Facebooka w czasie kampanii wyborczej, a opracowany na podstawie takich danych raport może okazać się niezwykle ciekawy. Dlaczego?

Na początku roku wybuchł ogromny skandal związany z Facebookiem i firmą Cambridge Analytica polegający na profilowaniu treści w czasie ostatnich wyborów prezydenckich w Stanach Zjednoczonych. Podobne narzędzia zostały wykorzystane także w czasie kampanii przed głosowaniem nad Brexitem w Wielkiej Brytanii. Specjaliści zajmujący się problemem zgodnie twierdzą, że sponsorowane posty skierowane do konkretnych grup odbiorców mogły mieć wpływ na podejmowane przez nich decyzje. W Polsce oczywiście nie ma mowy o działaniu na podobną skalę, jednak bardzo ważne jest poznanie, w jaki sposób działają partie polityczne, a co najważniejsze zdobycie informacji o tym, jak działa sam Facebook, oferując swoje usługi reklamowe. Cześć z danych dostępna jest przez oficjalne API, jednak są one bardzo ograniczone i z pewnością nie pokazują wszystkiego.

Foto: Panoptykon { "uuid": "361c3e60-d59c-4b4d-b82d-ab4c2f6411ac", "url": "http://ocdn.eu/images/pulscms/YWE7MDA_/a32763a27cb28e0b9b4ee1339773e13c.png", "alignment": "center", "contentSources": [ { "uuid": "64d4cb86-ef07-4ce2-ac08-72f531d9c373", "name": "Panoptykon", "idref": "64d4cb86-ef07-4ce2-ac08-72f531d9c373" } ], "available": { "start": "2019-09-05 00:00:00+0200" }, "copyright": { "uuid": "a42c56ff-ed96-5711-babe-16bf3905640a", "idref": "a42c56ff-ed96-5711-babe-16bf3905640a", "note": "Panoptykon" }, "publicationId": { "type": "ocdn", "ocdn": "a32763a27cb28e0b9b4ee1339773e13c", "ocdnExt": "png" }, "size": { "height": 504, "width": 658, "bytes": 52187 }, "asyncAdSlot": null }

Informacje zebrane przez Kto cię namierzył mogą pomóc nie tylko w monitorowaniu przejrzystości działania partii politycznych, ale także pozwolą w przyszłości wprowadzić odpowiednie regulacje prawne ograniczające wpływ Facebooka oraz innych mediów na demokratyczne wybory nie tylko w Polsce, ale także całej Unii Europejskiej, bo jak wynika z jeszcze niepotwierdzonych informacji, w Brukseli mają się rozpocząć prace nad stworzeniem odpowiednich przepisów regulujących działania mediów społecznościowych, chociażby w czasie kampanii politycznych przed wyborami.

Korzystanie z mikrotargetowania w celach politycznych ma wpływ nie tylko na przejrzystość kampanii wyborczej i wynik konkretnych wyborów. Taki sprofilowany i wybiórczy sposób komunikacji przekłada się na całokształt życia politycznego i społecznego. Mikrotargetowanie może w nas budować wybiórczy, jednostronny obraz rzeczywistości, wzmacniać lęki społeczne, pogłębiać polaryzację i podział na „polityczne plemiona”. - Katarzyna Szymielewicz, prezeska Fundacji Panoptykon

Żeby dane zebrane przez Kto cię namierzył były pomocne, muszą pochodzić od możliwie największej liczby użytkowników. W tej chwili z wtyczki korzysta około 2000 osób, a około 1000 z nich wzięło udział w badaniu pilotażowym. Dane zebrane od marca do maja 2019 r. przed tegorocznymi wyborami do Parlamentu Europejskiego pozwoliły stworzyć raport pełny ciekawych informacji. Wynika z niego, że w czasie kampanii wyborczej na 5984 reklamy polityczne na Facebooku wydano 1,7 miliona złotych (Koalicja Europejska - 553 504 zł, PiS 278 828 zł, Konfederacja 251 266 zł, Wiosna 213 301 zł, Kukiz’15 i Lewica Razem po 64 tys. złotych - reszta pochodzi z innych źródeł).

Foto: Panoptykon { "uuid": "1fa1d123-9866-41f4-9ee1-f72f434c7265", "url": "http://ocdn.eu/images/pulscms/MDM7MDA_/47c053bd92d4961a3919ab9294c40e75.png", "alignment": "center", "contentSources": [ { "uuid": "64d4cb86-ef07-4ce2-ac08-72f531d9c373", "name": "Panoptykon", "idref": "64d4cb86-ef07-4ce2-ac08-72f531d9c373" } ], "available": { "start": "2019-09-05 00:00:00+0200" }, "copyright": { "uuid": "a42c56ff-ed96-5711-babe-16bf3905640a", "idref": "a42c56ff-ed96-5711-babe-16bf3905640a", "note": "Panoptykon" }, "publicationId": { "type": "ocdn", "ocdn": "47c053bd92d4961a3919ab9294c40e75", "ocdnExt": "png" }, "size": { "height": 397, "width": 452, "bytes": 48051 }, "asyncAdSlot": null }

Analiza danych z wtyczki Kto cię namierzył pozwoliła także podejrzeć strategię każdej z partii politycznych i pokazuje jasno, że nie działały one na oślep, tylko chciały dotrzeć do konkretnych odbiorców. Koalicja Europejska skupiła się na województwach mazowieckim, śląskim i kujawsko-pomorskim, PiS zaś na mazowieckim, podlaskim i warmińsko-mazurskim. Większość partii politycznych kierowała swoje działania do najmłodszych wyborców (18-24 lat) oraz osób z grupy 55+. Wyjątkiem były Konfederacja oraz Kukiz'15, które celowały w mężczyzn poniżej 36 roku życia.

Większość partii politycznych swoje działania kierowała w stronę wyborców niezdecydowanych. Jest to popularne podejście na całym świecie, bo łatwiej przekonać do swoich racji taką osobę, niż tę z zadeklarowanymi poglądami. Tylko niektóre mobilizowały swój elektorat jak Konfederacja i Kukiz'15.

Reklamy targetowane były na podstawie kilku czynników: płeć, miasto lub region, wiek, zainteresowania, grupy docelowe typu look-a-like (grupy docelowe podobne do już posiadanych użytkowników, tworzone na podstawie posiadanych danych), jednak udostępniane badaczom przez Facebooka dane dotyczyło tylko niektórych z nich (wiek, region i płeć), na temat reszty brakuje informacji. Pozwoli je znaleźć wtyczka Kto cię namierzył oraz zebrane przez nie dane. Dzięki czemu będziemy mogli dokładniej sprawdzić przejrzystość kampanii wyborczych poszczególnych komitetów, ale także związanych lub pozornie niezwiązanych z nimi podmiotów czy organizacji.

Od marca 2019 roku Facebook i Google udostępniają dane dotyczące reklam o charakterze politycznym. Niestety, dane te tylko w ograniczonym zakresie pozwalają na kontrolę wykorzystania mikrotargetowania. Google nie uwzględnia większości reklam, bo ogranicza się tylko do kontroli tego, co partie i politycy robią oficjalnie. Facebook w założeniach udostępnia dane o wszystkich reklamach dotyczących polityki i spraw społeczno-gospodarczych. Niestety, dane te nie zawierają szczegółowych kryteriów targetowania, jakie definiują reklamodawcy. - Dominik Batorski, członek zarządu Sotrender

Reklamy na Facebooku to także doskonałe narzędzie do kampanii dezinformacyjnych mogących służyć do wpływania na wynik wyborczy oraz manipulacji informacjami przez zagraniczne rządy. Dlatego tak ważne jest, żebyśmy mieli możliwość sprawdzenia, kto płacił za poszczególne reklamy i jaki miał w tym cel.

Jednak w walce politycznej wykorzystywany jest nie tylko Facebook, ale inne portale społecznościowe jak Twitter czy usługi Google i choć wtyczka kto Cię namierzył nie zbiera danych na temat reklam w tych miejscach, to w raporcie z badania pilotażowego dotyczącego wyborów do Parlamentu Europejskiego, na podstawie informacji z API wyszukiwarkowego potentata udało się sprawdzić także aktywność polityczną w jego usługach.

Foto: Panoptykon { "uuid": "93321e7a-132d-4117-8820-8c9a1498e168", "caption": "reklama polityczna google", "url": "http://ocdn.eu/images/pulscms/Yjc7MDA_/2b9fb7d6d3e23079f20fb52e89fcf80e.png", "alignment": "center", "contentSources": [ { "uuid": "64d4cb86-ef07-4ce2-ac08-72f531d9c373", "name": "Panoptykon", "idref": "64d4cb86-ef07-4ce2-ac08-72f531d9c373" } ], "available": { "start": "2019-09-05 00:00:00+0200" }, "copyright": { "uuid": "a42c56ff-ed96-5711-babe-16bf3905640a", "idref": "a42c56ff-ed96-5711-babe-16bf3905640a", "note": "Panoptykon" }, "publicationId": { "type": "ocdn", "ocdn": "2b9fb7d6d3e23079f20fb52e89fcf80e", "ocdnExt": "png" }, "size": { "height": 316, "width": 713, "bytes": 64254 }, "asyncAdSlot": null }

W serwisach Google w czasie kampanii wyborczej pojawiło się 12 370 reklam politycznych, których koszt oszacowano na 998 200 zł. Co ciekawe większość z tak sponsorowanych treści, bo 94% kosztowała do 100 zł, jednak Konfederacja rzuciła niemal wszystko na jedną kartę, a konkretnie reklamę, za którą zapłaciła ponad 100 000 zł.

Komitety wyborcze Kukiz'15, Koalicji Europejskiej i Wiosny przyjęły strategię publikowania dużej ilości reklam kosztujących do 100 zł. Może to sugerować, że były one przeznaczone do raczej wąskiej grupy odbiorców i zawierały konkretny przekaz. PiS, Konfederacja oraz Lewica przeznaczały większe pieniądze na kampanie, a w ich działaniach łatwo dostrzec więcej treści, które kosztował w przedziale od 100 zł do 1000 zł oraz od 1000 zł do 50 000 zł.

Foto: Panoptykon { "uuid": "d5126a7d-073e-46e3-925e-3a22728e4136", "url": "http://ocdn.eu/images/pulscms/ZWQ7MDA_/d33152731624c8761ebf0f2ebbce815d.png", "alignment": "center", "contentSources": [ { "uuid": "64d4cb86-ef07-4ce2-ac08-72f531d9c373", "name": "Panoptykon", "idref": "64d4cb86-ef07-4ce2-ac08-72f531d9c373" } ], "available": { "start": "2019-09-05 00:00:00+0200" }, "copyright": { "uuid": "a42c56ff-ed96-5711-babe-16bf3905640a", "idref": "a42c56ff-ed96-5711-babe-16bf3905640a", "note": "Panoptykon" }, "publicationId": { "type": "ocdn", "ocdn": "d33152731624c8761ebf0f2ebbce815d", "ocdnExt": "png" }, "size": { "height": 413, "width": 1008, "bytes": 347929 }, "asyncAdSlot": null }

Niestety wszystkie te dane to nie cały obraz kampanii wyborczych. Informacje zebranie w czasie badania pilotażowego dotyczyły wyłącznie reklam oznaczonych jako polityczne. Jeśli jakiś z podmiotów celowo tego nie robił, to dane na ten temat nie zostały objęte w raporcie, bo nie znalazły się w API Facebooka, więc nie można było poznać informacji na ich temat, ani dowiedzieć się kto je opłacił.

Zobacz również nasz materiał porównujący automaty paczkowe Poczty Polskie i InPost: