Walcząc z przestępczością gospodarczą, milicjant Dzmitrij Koush wykrył wiele tajemnic ze świata Służb Specjalnych i KGB. A to nakrył żonę wysokiej rangi funkcjonariusza z fałszywymi pieniędzmi, innym razem zdemaskował siatkę przemytników komputerów w bezpiece.

KGB i SB szybko ukręciły aferze łeb. Nie tylko zatuszowały własne przewinienia, ale oskarżyły Kousha o korupcję i zmusiły do ucieczki z kraju. Białorusin schronił się pod skrzydłami polskiego wymiaru sprawiedliwości: w 2015 r. przyznano mu tzw. ochronę uzupełniającą przed „wszczęciem sfabrykowanego postępowania karnego lub oskarżeń o niekonstytucyjne działania, szpiegostwo i zdradę państwa”. Podkreślono, że Koushowi w ojczyźnie grozi nieludzkie traktowanie – pisze „Gazeta Wyborcza”.

I gdy milicjant, jego żona i dwójka dzieci już mogli poczuć się w Polsce bezpiecznie, niespodziewanie do ich drzwi zapukała prokuratura. Okazało się, że dzień wcześniej wpłynął do niej wniosek z Białorusi o tymczasowe aresztowanie, a Koush został wpisany na listę Interpolu i ścigany jest listem gończym. Zarzut? Przyjęcie kilkuset euro łapówki za ukręcenie machinacji walutowych. Aresztowany czeka teraz w kajdankach na ekstradycję. W lipcu trafi w ręce KGB.

– Mąż jest przekonany, że zostanie oskarżony o zdradę państwa – mówi Swietłana, żona Dzmitrija w rozmowie z GW. – Miał tajne informacje, a tutaj był przesłuchiwany przez polskie służby. Dostawał już pogróżki, że po niego przyjdą. Powiedział mi, że popełni samobójstwo, jeśli dojdzie do ekstradycji.

– Wszystkie służby na wschód od Bugu są zaangażowane w schematy korupcyjne – mówi w rozmowie z „Newsweekiem” Robert Cheda, były oficer operacyjny oraz ekspert ds. Wschodu i wywiadu wojskowego. – Na Białorusi to działania na zlecenie państwa: służby pewnymi machinacjami gospodarczymi albo nawet nielegalnym handlem bronią wspierają białoruski budżet – dodaje.

Nic więc dziwnego, że ścigają Kousha, w końcu nadepnął im na odcisk i zagroził „państwowej racji stanu”. – Stawianie przez służby fikcyjnych zarzutów korupcyjnych to ulubiona metoda na wschód od Bugu. Nie trzeba szukać daleko, wystarczy wspomnieć rosyjskiego opozycjonistę Aleksieja Nawalnego albo sprawę Alesia Białackiego, szefa organizacji „Wiasna” broniącej praw człowieka na Białorusi – mówi Robert Cheda. Wobec Białackiego zresztą polska strona również nie zachowała się przyzwoicie. Kilka lat temu wydano KGB informacje o finansach opozycjonisty i niemal doprowadzono do ekstradycji. W 2013 r. zablokował ją sąd apelacyjny, a prokuratura uderzyła się w pierś.

O sowieckich metodach białoruskich służb wiedzą eksperci z Urzędu ds. Cudzoziemców. To oni dwa lata temu prześwietlali życiorys Kousha i ocenili, że w jego kraju grozi mu niebezpieczeństwo. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga, który na początku marca aresztował Białorusina, zignorował jednak opinię urzędu. – To jest najdziwniejsze, bo Urząd ds. Cudzoziemców nie słynie z łagodnego traktowania imigrantów – mówi Cheda. – Wręcz przeciwnie, bardzo ściśle trzyma się wytyczonych przez siebie zasad. Tym bardziej jego opinia powinna stanowić podstawę rozpatrywania wniosku o zatrzymanie i ekstradycję – wyjaśnia ekspert.

Bo nie weryfikowała dowodów z Białorusi. Ot, sędzia wziął kodeks do ręki, prześledził treść listu gończego, który nakazywał uniemożliwienie ucieczki ściganemu, i umył ręce od wszelkiej odpowiedzialności za los uchodźcy ze Wschodu. Wszystko, oczywiście, zgodnie z literą prawa.

– To bezduszne i automatyczne działanie wymiaru sprawiedliwości i nadgorliwość prokuratury – mówi Cheda. – Do spraw, które mamy w państwach o wątpliwym stopniu przestrzegania demokracji, należy podchodzić indywidualnie, po bardzo dokładnym zapoznaniu się z materiałami dowodowymi – dodaje.

Wnikliwość nie dotyczy tylko pochylenia się nad losem pokrzywdzonego, ale też bezpieczeństwa państwa. – W Europie zachodniej było wiele sytuacji, w których osoby faktycznie zaangażowane w korupcje usiłowały się ukryć pod płaszczykiem uchodźcy albo przed rzekomymi prześladowaniami politycznymi. Wnikliwość ma działać w obie strony – wyjaśnia Robert Cheda.

Dlatego, jak radzi ekspert, podczas ponownego rozpatrywania sprawy sąd apelacyjny powinien wziąć pod uwagę materiał Urzędu ds. Cudzoziemców. Decyzja na dalszym etapie ma zapaść w czwartek.

Dlaczego prokuratura i Sąd Okręgowy poszły na łatwiznę? – Inercja. Nasze państwo ma kłopoty z podejmowaniem decyzji, postępuje chaos w administracji państwowej – mówi Cheda i podaje przykład: – Straż Graniczna już dwa razy z powodu swojej niewydolności zablokowała wyloty kilkunastu pasażerów do Wielkiej Brytanii. Co zrobiło kierownictwo, żeby przywrócić funkcjonowanie na lotniskach? Nic. Natomiast główne decyzje podejmował sam minister spraw wewnętrznych. Pytam więc, po co jest kierownictwo Straży? Albo jest ono niekompetentne, albo boi się podejmować decyzję.

Zdaniem Roberta Chedy może być też inna przyczyna wystawienia Dzmitrija Kousha na pastwę Łukaszenki. – Ogólny stosunek do imigrantów i cudzoziemców starających się o azyl może wpływać na decyzje urzędników państwa. To spekulacja, ale możemy mieć do czynienia na przykład z wytycznymi ministerstwa sprawiedliwości, która każe tak, a nie inaczej, traktować pewne sprawy – ocenia ekspert.