Ĉefpaĝo

Lingvouzo



Vidu la 26 lingvojn en kiuj aperas Le Monde diplomatique



Via forumo



Ligoj Akceptejo >> 1a oktobro 2019



Nova pojnduelo inter Bonaero kaj Internacia MonFonduso

Argentino montras, ke la maldekstro ne mortis



La homo, kiu promesis turni la paĝon de "popolismo", puŝis Argentinon en ekonomian krizon. La fiasko de S-ro Mauricio Macri verŝajne faciligos la revenon al regado de la peronistoj post la prezidanta balotado de la 27-a de oktobro 2019. La stranga duopo, kiu eble regos, heredinte ruinigitan landon, devos unuigi sian partion plenan de diskonsentoj.



de José NATANSON Tiun matenon de la 18-a de majo 2019 la poŝtelefono de S-ro Alberto Fernández subite kaj senĉese eksonoras. En malpli ol dek minutoj, lia mesaĝilo WhatsApp montras centon da mesaĝoj atendantaj legadon. La senĉesaj "tin" de la aplikaĵo miksiĝas kun la "dong" de la tekstmesaĝoj, kiuj ankaŭ alvenas per metronoma reguleco. Tiun tagon, kvazaŭ ili faras spontanean koregrafion, la peronistaj antaŭkandidatoj por la prezidanta baloto de oktobro anoncas sian rezignon unu post la alia, dum la guberniestroj, kiuj ĝis nun singarde silentis, fine ekparolas. Ankaŭ multegaj sindikatestroj, entreprenestroj kaj pli malpli konataj intelektuloj subtenas unu saman kandidaton : la peronistan ĉefon kies telefonon ili sieĝas. Tiu favoriga ondo sekvas neatenditan deklaron, kelkajn minutojn plifrue, kiu ŝanĝis la kurson de la balotado. Vortojn diritajn, ne de S-ro Fernández, sed de S-ino Cristina Fernández, sen parenca ligo kun li. Plej populara politikulo de la lando, la vidvino de la eksŝtatestro Néstor Kirchner (2003-2007), ŝi mem prezidanto de 2007 ĝis 2015 kaj ĉefo de la plej potenca peronista poluso, surprizis ĉiujn en videofilmo publikigita en Twitter : "Mi petis S-ron Alberto Fernández, ke li iĝu ĉefo de komuna listo, li kiel prezidanta kandidato, mi kiel vicprezidanta kandidato." Listo "Jane Austen" Ĝis tiam, tiu kampanjo anoncis sin, kiel duelon inter S-ino Fernández kaj la liberala prezidanto Mauricio Macri, elektita en 2015. Kvankam la peronista estro povis kalkuli je la subteno de triono de la balontontoj, kompense ŝi devis trakti kun malakcepto de alia triono. La deveno de tiu fendo, nomita grieta, estas konflikto inter la eksprezidanto kaj la agrokultura sektoro. En marto 2008, tuj post sia enposteniĝo, S-ino Fernández anoncas plialtigon de imposto pri la eksportadoj de cerealoj, nomitaj "detenoj" [1]. Same kiel la aliaj landoj de tiu regiono, Argentino vendas al fremdaj landoj precipe krudaĵojn, kaj ĉefe sojfabojn, kies dua monda eksportanto ĝi tiam estas. Tiuepoke la tuna kurzo superas po 600 dolaroj (kontraŭ 300 dolaroj en septembro 2019), S-ino Fernández opinias, ke la tempo venis por kapti pli grandan parton de rentego, kiun ĝuas la agrokultura mastraro. Temas pri doni al la ŝtato novajn rimedojn por efektivigi socialajn politikojn kaj subteni la malfortegan industrian sektoron. Konvinkita tiel ataki restaĵojn de kadukiĝinta mezepoka enklavo, la prezidanto ne antaŭvidis la reagon, kiun ŝi okazigis - jen eraro. Ĉar la agrokultura sektoro (el campo) estis ŝanĝiĝinta : vigla, streĉe integrita en la tutmondiĝa mekanismo, trairata de la fluoj de internaciaj kapitaloj, ĝi ne plu konsistas nur en grandaj oligarkiaj familioj, sed ankaŭ el kampara meza klaso rekte rilatata kun la financa kaj amaskomunikila sektoroj. Dum tri monatoj, el campo baras la vojojn kaj minacas la urbojn je malabundeco. Ĝi fine venkas en parlamenta batalo. S-ino Fernández sukcesis sufiĉe rekonstrui sian popularecon por esti reelektita en 2011, sed la fendego daŭre faŭkas. Ĉar la planita impostreformo estas nur nova elmontriĝo de pli grava historia konflikto. Iuflanke la fortoj ligitaj al peronismo "unuaepoka" (1945-1955) kaj de nun reprezentataj de la Kirchnerismo. Apogante sin sur la malriĉaj regionoj de nordejo kaj Patagonio, la laboristoj kaj la malriĉuloj, kaj ankaŭ la progresismaj mezaj klasoj kaj la junuloj, tiu partio defendas ekonomian modelon favoran al industrio, disvolviĝo de la enlanda merkato, plialtiĝo de la salajroj, starigo de forta ŝtato. Aliflanke, la klasika liberalismo, de nun enkorpigita de la prezidanto Macri, lasta avataro de kontraŭperonismo. Ĝia socia bazo troviĝas en la eksportanta agrokultura sektoro kaj la riĉaj kvartaloj de la grandaj urboj. Ĝia projekto : malpli da impostoj, malpli da ŝtato, pli da senreguligo kaj pli da merkato. Sume, Ronald Reagan, kiu dancas tangon. Ĉiu el tiuj du polusoj fiksas ĉirkaŭ trionon de la voĉoj. Intere, hezitanta centro sen politika fideleco decidas pri la rezulto de la balotadoj. Sekve de ŝia konflikto kun el campo, S-ino Fernández efektivigis strategion celantan "certigi la subtenon de tiu tria triono, tiu "intensa malplimulto", klarigas al ni la ĵurnalisto Martin Rodriguez. Kaj Macri same faris. Sed la voĉoj de triono de la loĝantaro ebligas nur venki balotadojn kaj regi, ne lanĉi profundajn kaj daŭrajn transformadojn". Tial, la decido, kiun imagis la peronista estro por la balotado de 2019. S-ro Fernández aperas kiel moderulo, kun pacigema karaktero kaj konata pri sia malfermeco - ĉefe ĉar, estinta stabestro de Néstor Kirchner, kaj poste de S-ino Fernández, li distanciĝis de ĉi lasta pro la sociala konflikto de 2008. Kunligiĝante nun kun li, S-ino Fernández esperas transpaŝi la Kirchneran nukleon kaj allogi la konservativan parton de la peronismo, kiu malamegas ŝin. La manovro montriĝas efika : per preskaŭ 50% de la balotiloj (kontraŭ 32% por S-ro Macri), la tiel nomita listo "Jane Austen", kuniganta raciecon (Alberto) kaj korsenton (Cristina), venkis en la primara balotado de la 11-a de aŭgusto 2019. Rezulto laŭ kiu, se konfirmiĝos la lecionoj de la pasinteco, antaŭvidebliĝas frakasa venko en la balotado de la 27-a de oktobro 2019. Riĉega aferisto proksima al internaciaj financaj rondoj, S-ro Macri laŭdis sian "farlertecon", supozatan rompi kun la "Kirchnera popolismo". Lia plano estis neniel noviga : malreguligi la ekonomion, liberigi la kapitalajn movojn, maldikigi la ŝtaton, kaj plaĉi al la merkatoj. Tia serio de decidoj, kunigita kun geopolitika proksimiĝo kun la grandaj okcidentaj potencoj devis, laŭ li, certigi "pluvon de investoj" kaj pligrandiĝon de eksportoj. Kvar jarojn poste, la fremdaj investoj ne alvenis, la eksportoj stagnas, kaj Argentino montras la plej altan inflacion de Latinameriko post Venezuelo - ĝi verŝajne atingos 55% en 2019. La eraro de S-ro Macri rezultas el malbona kompreno de la internacia situacio. Kiam li enposteniĝis, la monda ekonomio jam eniris en bremsan fazon karakterizitan de reveno de protektismo, sur fono de komerca milito inter Vaŝingtono kaj Pekino. La mendado de krudaĵoj falis. La plano de S-ro Macri estis pensita por mondo, kiu ne plu ekzistis. Pro la malesto de la ekonomiaj motoroj, pri kiuj li kalkulis, la aferisto apogis sin sur monŝuldo por efektivigi sian programon. Kiam la vojo de la merkato fermiĝis en majo 2018, pro la politika ŝanĝo de la Usona federacia rezervo, li turnis sin al la sola ebla financa fonto : Internacia Mon-Fonduso (IMF). Por la Argentinanoj, kiuj, pli bone ol iu ajn alia, konas la koston de la "helpo", kiun ĝi donacas al ŝtatoj en malfacilaj situacioj, tiu fonduso similas diablaĉon. Danke al subteno de la Usona prezidanto Donald Trump, kun kiu S-ro Macri havas jam delonge amikan rilaton, Bonaero ricevis programon pri financa helpo de 57 miliardoj da dolaroj (ĉirkaŭ 52 miliardoj da eŭroj), la plej granda sumo iam ajn pagita de IMF. "Ankoraŭ iomete da pacienco" Kiel okazas ofte, tiu "malavareco" ebligis stabiligi la ekonomion dum nur kelkaj monatoj, antaŭ ol la kunligitaj kondiĉoj de tiu helpo pligravigis la krizon. La malabundo postulita de la fonduso tiel saltigis la procenton de malriĉeco ĝis 34,1%. "IMF transformis la ekonomian sakstraton al sociala sakstrato, kaj poste al politika sakstrato [2]", analizas Claudio Scaletta, ekonomikisto kaj aŭtoro de libro, kiu antaŭvidis la nunan kaoson. Por S-ro Macri la primara balotado de la 11-a de aŭgusto estis la fina bato. Post preskaŭ kvar jaroj en regado, lia voĉdona bazo ŝrumpis je la ĉiama kontraŭperonisma triono. La morgaŭon de la balotado la dolara kurzo tre supreniris kaj la ŝparuloj ekkuris en la bankojn por repreni siajn ŝparaĵojn. Inflacio denove ekflamiĝis. La centra banko prenis en siaj rezervoj por provi defendi la peson, sed per po unu miliardo da dolaroj tage, ili rapide vaporiĝas... La dorlotito de la merkatoj, kiu promesis modernigi ekonomion, devis deklari partan bankroton kaj uzi ilon, kiun, antaŭ ol esti elektita, li difinis popolisma : kontrolon de valutinterŝanĝo. Same kiel en 1989 kaj 2001 la krizo okazis pro granda kaj malorda devaluto, kiu ŝrumpigis la salajrojn kaj okazigis recesion. Sed male al la antaŭaj krizoj, la ekonomia buĉofero ne okazigis socialan eksplodon. Neniu disrabadoj en superbazaroj, neniu okupata publika konstruaĵo nek batalo kun polico. La organiza kapablo de la sociaj movadoj kaj la decidoj efektivigitaj de Néstor Kirchner kaj lia edzino por helpi la plej malriĉajn - plej ofte konservitaj de S-ro Macri - kunefikis por eviti, ke la ekonomia kaoso nasku ribelon. Grandaj manifestacioj multobliĝis sed ili ĉiam okazas sufiĉe kviete. "La registaro de S-ro Macri estas malkapabla, sed ili foriras. Ankoraŭ iomete da pacienco", resumas S-ro Pedro Tapia, membro de Konfederacio de la laboristoj de popola ekonomio, antaŭ murpentraĵo, kiu ripetas tiujn vortojn : "Ili foriras". Konscia, ke li ekregos ruinigitan landon, kies rekonstruado daŭros jarojn, S-ro Fernández strebas por moderigi la esperojn de siaj subtenantoj. Lia unua misio estos retrakti la landan ŝuldon kun IMF kaj la privataj kreditoroj, por gajni ekonomian agadkapablon. Laŭ la klaŭzoj de la interkonsento subskribita de S-ro Macri, Argentino devas pagi al la fonduso 24 miliardojn da dolaroj (ĉirkaŭ 22 miliardojn da eŭroj) en 2020, kaj poste 31 miliardojn da dolaroj (ĉirkaŭ 28 miliardojn da eŭroj) la sekvan jaron. Nuntempe la pezo de la ŝuldo atingas 100% de la malneta nacia produkto (MNP), ŝarĝo neakordigebla kun la relanĉa programo de S-ro Fernández. Sed la peronisto, en sia traktado kun IMF, povos kalkuli je precedenco : en 2005, la registaro de Néstor Kirchner - kies stabestro li mem estis - devigis siajn kreditorojn akcepti rabaton de 70% pri la ŝuldo, senprecedenca rabato en la historio. La nova registaro ankaŭ profitos efikegan argumenton. Fakte, 61% de la pruntokapablo de IMF estis riskata en Argentino. Nu, la diraĵo asertas : "Kiam iu ŝuldas 100 dolarojn al sia banko, tiu havas problemon, kiam li ŝuldas 100 milionojn, ja la banko havas problemon". La internacia etoso montriĝos decidiga, precipe la rolo, kiun Vaŝingtono decidos ludi, ĉar ĝi havas vetoan rajton en IMF. S-ro Fernández promesas gardi "maturan" rilaton al Vaŝingtono : ceŝigi la komplezaĉemon de S-ro Macri sed sen rompi la ekzistantajn rilatojn. Same kiel la cetero de la sub-kontinento, Argentino estas tereno de severa konkurenco inter la gigantoj Usono kaj Ĉinio, kaj tio signifas por ĝi duoblan dependecon : al la unua pro la influo, kiun ĝi havas en la kreditaj organizaĵoj kaj investfondusoj, kiuj tenas la paperojn de la Argentina ŝuldo, al la dua kiel ĉefa kliento de la lokaj eksportistoj kaj sola (aŭ preskaŭ sola) financa fonto por infrastrukturaj konstruaĵoj. Lerta diplomatio povas transformi tiun premilon al okazo, vetante iun potencon kontraŭ la alia por akiri el ĉiu plejfavoraĵon. Tio estos des pli grava, ke Latin-Ameriko ne plu estas tiu de la granda Kirchnera epoko (2003-2015). Tiuepoke, Sud-Ameriko estis regata de maldekstruloj zorgemaj por kunlabori. Nun ĝi estas disigita inter dekstro kaj maldekstro, liberŝanĝismo kaj protektismo, hezitanta inter strategio de proksimiĝo kun grandaj potencoj kaj provoj de plifortigo de regiona integriĝo. Sume, estus delikate kalkuli je tiu dissplitita kontinento. "Macri estingis la ekonomion. La unua farenda afero, estas restartigi la motoron, klarigas al ni S-ro Matias Kulfas, eksa alta Kirchnera ŝtatoficulo kaj unu el la ĉefaj konsilistoj de S-ro Fernández. Por atingi tion, ni ekaltigos la realan salajron, la emeritajn pensiojn, la publikajn elspezojn. Sed singarde, por ke inflacio ne kreskegu, kaj kadre de socia pakto inter laboristoj kaj entreprenistoj." En la peronisma imago, la entreprenisto estas de ĉiam aliancano de la laboristoj kontraŭ la grandaj teraj proprietuloj. Tial, ke la industrio estas nesufiĉe konkurkapabla por eksporti, ĝi bezonas progresi danke al forta ŝtato, altaj salajroj kaj monpolitiko tute mala al tiu, kiun postulas la liberala kampo. Vastega venko en la prezidanta balotado supera per pli ol dudek procentoj, donos al S-ro Fernández fortikan bazon por kontraŭstari IMF-on kaj la kreditorojn de la lando. Ĝi ankaŭ ebligos al li aperi kiel gvidanto de vasta peronisma alianco. Ĉar tiu movado ne estas klasika partio, kun klara ideologio, formalaj institucioj, ktp. Temas pri pelmela forto ariganta la konservativajn guberniestrojn de la nordaj provincoj, la grandajn sindikatojn, la progresistajn urbajn junulojn... Meze de tiu politika miksaĵo senĉese reformiĝanta, la Kirchnerismo havas centran lokon. Tial, bona akordiĝo inter la du Fernández estos decidiga por certigi ilian sukceson. Ili devos transformi la peronisman kalejdoskopon al registara koalicio kapabla akordigi interesojn malsimilajn, foje malajn. De tiu sukceso dependas la kapablo de S-ro Fernández solvi la krizon en kiun novliberalismo enkotigis la landon en apenaŭ kvar jaroj. José NATANSON Presebla versio



En tiu ĉi numero:



- Cent minutojn kun Lula, en la malliberejo

- Inter Usono kaj Ĉinujo, milito malpli komerca ol geopolitika

- Kaj la ZAD savos la mondon …



- La kompleta resumo 1a oktobro 2019









echo "La aŭtoro"; ?>



José NATANSON

Direktoro de la argentina eldono de Le Monde diplomatique.

(vidu)



La lastaj artikoloj de tiu ĉi aŭtoro:







Tradukita de:

Thierry TAILHADES

el la franca



[1] Por kompreni la intereson de tiu imposto, legu Renaud Lambert, "Qui arrêtera le pendule argentin ?", Le Monde diplomatique, januaro 2019. [2] Claudio Scaletta, La recaída neoliberal. La insustentabilitad de la economía macrista, Capital intelectual, Bonaero, 2017. Klaku