Er was een tijd dat je voor een shirt van je favoriete band moest wachten tot ze in de buurt kwamen spelen. Dan kon je ’m na het concert rechtstreeks van de bassist of de vriendin van de zanger kopen. Monochrome shirts met stekelige, onleesbare logo’s die voorheen een garantie waren voor een hoekje in de trein, waar medereizigers liever uit de buurt bleven. Nu hangen metalshirts gewoon bij H&M. Is dat metal? Eerder een dun laagje chroom.

De esthetiek van heavy metal is de laatste jaren uit het vieze hoekje gekomen en een internationale modetrend geworden. Van Kanye West tot Miley Cyrus en van David Beckham tot de zangeres met de veelzeggende naam Ke$ha – allemaal lopen ze met shirts van Iron Maiden, Metallica, Slayer en Megadeth. En voor 19,99 euro heb je bij H&M ‘een shirt van katoenen tricot met een print’ van Metallica. Dat shirt heeft voor de zekerheid twee gaten. Alsof het in de loop der jaren is versleten nadat je het bij een echt concert hebt gekocht. Er staat een schedel op en ‘Damage Inc.’. Dat is een nummer van Metallica uit 1986 over een meedogenloos bedrijf dat de bevolking tot slaaf heeft gemaakt. Een ander shirt van H&M verwijst naar ‘…And Justice for All’, over hoe sommige mensen over lijken gaan om geld te verdienen.

Lees ook: Elke subcultuur wordt kapotgeknuffeld

Metalmerchandise

De ironie ligt er zo dik bovenop dat je er tegenaan kunt leunen. Heavy metal is een wereld waarin hondstrouwe fans en muzikanten elkaar vanuit de schaduwen steunen, zonder al te veel perverse, commerciële prikkels. De wereld van H&M, van snel vervliegende trends en inwisselbare rages, kan daar niet verder van verwijderd zijn.

We weten niet of de dragers van die nieuwe metalmerchandise meer dan twee nummers van de band op hun shirt kennen, maar tekenend is het filmpje dat de zanger van de Belgische gimmickband Fleddy Melculy – bekend van het nummer ‘T-shirt van Metallica’ – onlangs maakte voor Studio Brussel: op festival Pukkelpop vroeg hij mensen met bandshirts of ze wisten waar ze mee liepen. Het meisje met de Slipknot-trui kent geen enkele albumtitel van die band. Het meisje met het shirt van de Rolling Stones kent hit Satisfaction niet. Zelfs de jongen met het shirt van The Beatles kan geen twee nummers van die band noemen. Zijn suggestie ‘With or Without You’ (van U2) telt niet. Alleen de langharige metalhead met het Soulfly-shirt kan die muziek woordelijk meezingen.

Fleddy Melculy vroeg rond op Pukkelpop: hoe goed ken jij de band op je shirt? De tekst gaat verder onder de video.



De Amerikaanse metaljournalist Kim Kelly werd zo kwaad dat ze er twee pislinke stukken over schreef. Eerst in The Guardian en daarna bij muzieksite Noisey. Zij schrijft over bedrijven als H&M en Urban Outfitters: „Je kan van vrijwel elke metalband rechtstreeks een cool T-shirt kopen voor minder dan twintig piek, en tegelijk hun bankrekening spekken. Maar in plaats daarvan vragen die bedrijven honderden dollars voor lelijke, halfbakken ‘edgy’ troep.”

Want het gaat verder dan oude ontwerpen herdrukken. Kanye West heeft een hele merchandiselijn met zijn bijnaam Yeezus, in de typografie van Metallica. Justin Bieber deed dat met de letters van Pentagram. Beyoncé verkoopt buttons met ‘Slayoncé’, in het lettertype van Slayer. Modemerk Balenciaga deed het met Iron Maiden, en het superhippe Vetements uit Frankrijk met het beeldmerk van de legendarische blackmetalband Immortal – waarin Kanye West zich dan weer laat fotograferen.

Metalbands zelf doen zelf mee aan het ‘vermainstreamen’ van het genre. Metallica laat zich kleden door pakkenmerk Brioni. Deafheaven werkt samen met zonnebrillenmerk Ray-Ban, en Marilyn Manson doet modellenwerk bij Marc Jacobs. Er moeten natuurlijk rekeningen worden betaald, maar hun mode-uitstapjes voelen toch als vreemdgaan.

Overigens liggen die metalshirts bij H&M er ook alleen maar omdat die bands er de licenties voor hebben verkocht. Daar is een term voor: sell-outs.

De zanger van Metallica, James Hetfield, wordt gevraagd foto’s van beroemdheden met Metallica-shirts te beoordelen. De tekst gaat verder onder de video.

https://www.facebook.com/BuzzFeedMexico/videos/1474833829199007/

Inspiratie en imitatie

Maar dan ben je er nog niet, want niet alleen bandshirts maken steeds meer deel uit van het straatbeeld. De complete metallook – zwarte motorjassen, studs, patches etc. – is op dit moment gemeengoed. Daar is op zich niks mis mee. Maar, zoals Kelly schreef, „er is wel een verschil tussen inspiratie en imitatie”. Noem het culturele appropriatie: het adopteren van elementen uit een (sub)cultuur en die reduceren tot simpel stereotype. Denk aan het dragen van verentooien van Noord-Amerikaanse Indianen. Zonder geschiedenis of context wordt een deel van de identiteit van die groep ineens inwisselbaar. Cultuur als kostuum.

Metalheads vormen natuurlijk geen onderdrukte minderheid, laten we niet overdrijven. Maar beledigen kun je ze wel. Het is pijnlijk dat het uiterlijke bewijs van het hondstrouw volgen van hun favoriete bands ineens een oppervlakkig modedingetje is geworden. Dat hun ‘uniformen’, waarvoor ze voorheen vaak door de buitenwereld zijn beschimpt en bespuugd, nu een accessoire zijn voor hippe chicks en dudes.

Meghan MacRae, een van de oprichters van underground metalcultuur website Cvlt Nation, zei het tegen Noisey laatst zo: „Metal en punk zijn gewoon geen modetrends. Het zijn culturen waarbij een bepaalde manier van leven en wereldbeeld past. Als je die indikt tot een stereotype ‘look’ voor een paar seizoenen, dan is dat beledigend voor mensen die hun leven hebben gewijd aan die culturen.”

Wat kan een metalhead er nog tegenin brengen? Muziek natuurlijk, om te beginnen. Er is natuurlijk helemaal geen dresscode in zo’n vrije cultuur als metal. De muziek is veel belangrijker en aangezien metal nogal een acquired taste is, houden de fans hierop voorlopig nog wel even het alleenrecht.

Verder is het een kwestie van een lange adem. Trends komen en gaan, en heavy metal als moderage gaat wel weer voorbij. Als de pubers van nu uit hun imitatieleren bikerjacks zijn gegroeid, blijven de harde rockers over. Een echte metalhead heeft geen hair extensions nodig, en een echte tatoeage blijft ook na dat avondje rode loper zitten.

En luister anders eens naar Metallica’s ‘Damage Inc.’, dan begrijp je misschien beter wat het betekent om zo’n shirt aan te trekken. „Living on your knees, conformity / Or dying on your feet for honesty / Inbred, our bodies work as one / Bloody, but never cry submission / Following our instinct / not a trend / go against the grain / until the end.”