Defensieminister Ursula von der Leyen Beeld Kay Nietfeld/dpa

Als nieuwe EU-buitenlandchef nomineerden de leiders de Spaanse oud-minister en europarlementariër Josep Borrell. IMF-baas Christine Lagarde staat op de rol om dit najaar ECB-voorzitter Draghi op te volgen. De PvdA-kandidaat voor het Commissievoorzitterschap Frans Timmermans, kan daar eerste vicevoorzitter blijven. Ook de Deense Concurrentiecommissaris Margrethe Vestager, die namens de liberalen een gooi naar het Commissievoorzitterschap deed, wordt vicevoorzitter.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Het Europees Parlement beslist uiteindelijk of Von der Leyen daadwerkelijk Commissievoorzitter wordt. Betrokkenen voorspellen een zeer zwaar debat, linkse en rechtse europarlementariërs trokken dinsdagavond al alle registers open. Tusk zei te hopen alle fracties te kunnen overtuigen het pakket aan namen te steunen.

Opvallend was de tweet van de voormalige Duitse sociaal-democratische parlementsvoorzitter Martin Schulz die zijn landgenoot Von der Leyen de ‘zwakste Duitse minister’ noemde. ‘Dat is kennelijk genoeg om Commissievoorzitter te worden’, aldus Schulz. De Duitse bondskanselier Angela Merkel onthield zich van stemming wegens de onenigheid in Berlijn. Alle andere regeringsleiders stemden voor.

Ein Sieg von Orbán & Co. Sie haben Timmermans verhindert, der für Rechtsstaatlichkeit steht. Die Regierungschefs dealen etwas aus, der Spitzenkandidatenprozess ist tot. Von der #Leyen ist bei uns die schwächste Ministerin. Das reicht offenbar, um Kommissionschefin zu werden. Martin Schulz

Eerste vrouwelijke voorzitter ooit

EU-president Donald Tusk toonde zich na afloop zeer tevreden over de ‘uitstekende kandidaten’, die zijn voorgedragen. Met name ook het feit dat voor twee zware functies vrouwen naar voren zijn geschoven. ‘Tenslotte was Europa (in de Griekse mythologie, red.) ook een vrouw.’ Tusk relativeerde de lange duur van de marathononderhandelingen, die zondag begonnen. In 2014, zei hij, ‘duurde het drie maanden en waren er twee tegenstemmen. Nu waren we hier drie dagen en stemde niemand tegen, alleen Duitsland onthield zich vanwege binnenlands politieke verhoudingen.’

Europese parlementariërs hekelden dat de gekozen verdeling een eind maakt aan het Spitzenkandidatenmodel, waarbij de politieke partijen vóór de verkiezingen hun kandidaat voor het Commissievoorzitterschap aanwijzen. EU-diplomaten benadrukken dat als het parlement het akkoord verwerpt, zij ook de eerste vrouwelijke Commissievoorzitter ooit afwijzen. ‘En de Spitzenkandidaten komen er niet meer terug’, aldus een diplomaat.

Ook de nieuwe EU-buitenlandchef Borrell moet door het parlement worden goedgekeurd, maar zijn benoeming lijkt minder omstreden. Het parlement kiest woensdag zijn eigen voorzitter. In het banenakkoord van de leiders is voorzien dat dit voorzittersmandaat de komende vijf jaar wordt verdeeld tussen een christen- en sociaal-democraat.

Weerstand tegen Timmermans

De druiven zijn zuur voor Timmermans. Hij leek tijdens de chaotische EU-top die zondagavond begon de beste papieren te hebben voor het Commissievoorzitterschap, dat alom wordt gezien als de machtigste baan in Brussel. De weerstand tegen hem was echter groot. Oost-Europese landen noemden hem onacceptabel vanwege zijn optreden tegen landen die de rechtsstaat ondermijnen en de migratievoorstellen van de Commissie. De Italiaanse premier Giuseppe Conte was evenmin enthousiast over de PvdA’er, net als verschillende christen-democratische premiers.

Dinsdagochtend tijdens koortsachtig overleg tussen de leiders en politieke fractie, verdween de naam van Timmermans meer en meer naar de achtergrond. Nederland is niettemin tevreden dat hij terugkeert als eerste vicevoorzitter van de Commissie.

De benoeming van Timmermans als voorzitter was ‘politiek niet haalbaar’, zei premier Mark Rutte na afloop. ‘Maar met hem als eerste vicevoorzitter is en blijft Nederland zeer goed vertegenwoordigd in de Commissie.’ Rutte noemde Von der Leyen ‘een stevige tante, ik ken haar goed en heb er alle vertrouwen in hoe zij de Commissie zal leiden’. Ook over andere kandidaten was hij positief. Over Charles Michel: ‘Als je succesvol bent als premier in België moet je heel veel in huis hebben.’ Over Lagarde: ‘Een van de meest gevreesde vrouwen van de wereld. Perfect voor de ECB.’

De EU-top dinsdag werd opnieuw gedomineerd door talloze vooroverleggen. Het uiteindelijk akkoord is een evenwicht tussen de drie grote politieke partijen. De chirsten-democraten krijgen de Commissievoorzitter en leveren mogelijk de parlementsvoorzitter voor 2,5 jaar.

De liberalen komen met de EU-president (Michel) en een vicevoorzitter (Vestager) aan hun trekken, de sociaal-democraten krijgen de EU-buitenlandpost (Borrell), de helft van het parlementsvoorzitterschap en een vicevoorzitter. Frankrijk tenslotte kan thuiskomen met Lagarde als de nieuwe ECB-voorzitter.

Als het Europees Parlement Von der Leyen als beoogd Commissievoorzitter afwijst, moeten de leiders opnieuw in beraad om een kandidaat te vinden die wel acceptabel is. Eenvoudig zal dat niet zijn, getuige hun historische lange topontmoeting (zondag- tot dinsdagavond, met een halve dag schorsing) in Brussel.