Het nieuwe kabinet is eruit: de hypotheekrenteaftrek wordt versneld afgebouwd. Dat zoiets gebeurt door een coalitie met VVD en CDA, twee van de trouwste voorvechters van de maatregel, laat zien hoe de kwestie zich heeft ontwikkeld van een politieke gifappel tot een algemeen aanvaarde noodzakelijkheid.

"We waren bang voor de chocoladeletters in De Telegraaf", stelde in 2012 oud-PvdA-Kamerlid Rick van der Ploeg, ooit op de vingers getikt om zijn roep om aanpassingen. "We hebben veel te lang vastgehouden", erkende oud-minister Hans Hoogervorst destijds ook. "De VVD had zich vastgebeten", zei partijgenoot Frans Weisglas, die pleitte voor verandering.

Versobering van de hypotheekrenteaftrek was jarenlang onbespreekbaar in Den Haag; geen politicus wilde kiezers gratis geld ontzeggen. Water bij de wijn doen was onmogelijk, want in campagnetijd was het een beproefde methode om te suggereren dat een tegenstander aan de aftrek wilde morrelen. Toch drong langzaam de noodzaak voor veranderingen door.

Jenever

Controverse was er niet toen de hypotheekrenteaftrek in 1892 werd geïntroduceerd. Het voorstel maakte deel uit van een nieuw, omvangrijk belastingplan van minister Pierson, een liberaal. In de kranten werd er toen meer aandacht besteed aan de accijnsverhoging op jenever die daarmee gepaard zou gaan, "welk bedrag toch grootendeels weder door den minderen man zal worden opgebracht".

De regel was onderdeel van Piersons wet voor de eerste inkomensbelasting van Nederland. De redenering was simpel: huizen zouden als inkomen worden belast, omdat je er huur voor zou kunnen vragen. De hypotheekrente werden daarom als bedrijfskosten gezien, die aftrekbaar werden.

Doordat huisbezit in die jaren alleen voor een kleine groep was weggelegd, bleven de kosten voor de overheid beperkt. Dat veranderde toen de aftrek werd ontdekt als een methode om eigenwoningbezit te stimuleren. Dat zou goed zijn voor de samenleving, omdat het volk hun eigen huis niet zou laten verpauperen en bovendien zo minder geld aan drank of vermaak kon uitgeven.