Het platste Haagse cliché is: laten we elkaar niet in de put praten. Politici met verlangens naar verblijf in een put ken ik niet. Als partijpolitiek ideaal is de put mij onbekend. Maar enfin, ze bedoelen het natuurlijk goed. Ze zeggen elkaar graag dat ze niet te negatief moeten doen. En optimisme heeft beslist waarde in een land dat zich graag verliest in zwartgalligheid.

Evengoed zagen wij deze week een gevalletje waaraan je met de beste wil van de wereld geen optimisme over de politiek kunt ontlenen. Woensdag werd de val van het demissionaire kabinet-Rutte II voorkomen, na een crisis waarin regeringspartij PvdA overvroeg en kandidaat-coalitiepartners verdacht zuinig bleven.

Een treurspel waarin je alle bederf van het huidige Den Haag terugzag. Elkaar iets misgunnen. Bruggen afbreken. Voltooid kabinetsleven.

De PvdA begon. Ze werd verpletterd bij de verkiezingen en bleef afzijdig in de formatie. Toch eiste Asscher dat het demissionaire kabinet op Prinsjesdag extra geld voor basisschoolleraren vrijmaakte – anders zou Rutte II klappen. Een ex-machtspartij die de eigen marginalisatie negeert.

De VVD en andere onderhandelende partijen reageerden gereserveerd. Toch beaamden diverse politici die bij de formatie betrokken zijn, dat er uiteindelijk altijd extra geld voor basisschoolleraren zou komen. Zo raakten vijf partijen (PvdA, VVD, CDA, D66, CU) betrokken in een bijna fictief conflict, aan de formatietafel en in de coalitie.

Alles was moeilijk, niets kon met souplesse geregeld worden – al was vanaf het begin duidelijk dat de PvdA moest accepteren dat zij niet kreeg wat ze eiste; en dat de anderen, onderweg naar een wankele coalitie, moesten accepteren dat de PvdA vermoedelijk van belang voor ze bleef. Politiek is nooit alleen nemen.

Zo eindigde dit woensdag volmaakt voorspelbaar: met een tekst die Asscher op termijn iets geeft van wat hij eiste, al is onhelder hoeveel.

Je kunt denken: och, een incident. Maar helaas staat het voor iets groters. Ook de formatie is al een half jaar ongekend stroperig, angstig als partijen zijn voor concessies. Daarvoor hadden we een half jaar campagne. Zodoende ziet de burger nu al een jaar politiek leiders die nooit publiekelijk erkennen dat andere partijen soms ook een punt hebben. Dat er méér van waarde is dan alleen het eigen standpunt. Dat andermans argumenten óók van betekenis kunnen zijn.

Minipolitiek van het ergste soort. Leiders die zich al veel te lang laten zien als voorspelbare eigenheimers. Leiders van een onverdraaglijke kleinheid. Je zou er bijna van in de put raken.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 31 augustus 2017