To o czym krytycy i dziennikarze spekulowali od miesięcy dziś stało się faktem. Olga Tokarczuk odebrała jedną z najważniejszych nagród literackich - Man Booker International Prize. Ceremonia odbyła się w Londynie.

Informację o tym, że Polka ma szansę powalczyć o Man Booker International Prize podano już w marcu. Wtedy znalazła się w gronie trzynastu nominowanych, a kilka tygodni później brytyjska komisja podała krótką listę ścisłych finalistów wśród których nie zabrakło nazwiska Tokarczuk.

Pisarkę nominowano za książkę „Bieguni” tłumaczoną na język angielski przez Jennifer Croft jako „Flights”. O powieści, która wzbudziła w Polsce sporo kontrowersji, początkowo pisano między innymi, że „jest dowodem głębokiego kryzysu pisarstwa”, ale wkrótce doceniono ją w wielu konkursach literackich, honorując m.in. nagrodą Nike w 2008 roku. Dziś książka Tokarczuk zdobyła też uznanie w oczach kapituły prestiżowego konkursu Man Booker International Prize.

Tokarczuk ma na koncie osiem powieści i kilka zbiorów esejów. Autorka debiutowała w 1993 roku dziełem „Podróż ludzi księgi”, wcześniej opublikowała jeszcze tomik wierszy. Krytycy najbardziej docenili jej „Prawiek i inne czasy” wydany w 1996, a rok później nominowano ją do Nagrody Literackiej Nike. Wydana w 1998 roku książka „Dom dzienny, dom nocny” zwyciężyła w konkursie o Nagrodę Literacką im. Władysława Reymonta. Na podstawie jej powieści „Prowadź swój pług przez kości umarłych”, Agnieszka Holland nakręciła film „Pokot” opowiadający o pięknie i przemocy polskiej wsi, relacji człowieka z naturą i etyce mordowania zwierząt. Niedawno w księgarniach pojawiła się nowa książka Tokarczuk. Tym razem jest to zbiór opowiadań zatytułowany „Opowieści bizarne”.

– Próbowałam w nich poeksperymentować z nietypowymi punktami widzenia i przyjrzeć się niepojętym zmianom zachodzącym wokół nas. Widzimy jedynie ich zarysy i odczuwamy już na własnej skórze ich bezpośrednie oddziaływanie, ale nie bardzo jeszcze wiemy, ku czemu nas prowadzą. W mojej najnowszej książce są egoni, transfugium, emofejki – zabawa nowymi słowami, literacki żart, ale jednocześnie próba zdiagnozowania zjawisk będących wynikiem inwazji nowego, obcego, nieprzewidywalnego – czy będzie to biotechnologia, czy tracenie kontaktu ze światem z powodu starzenia się. Dziś chyba wszyscy czujemy się w tym zagubieni. Próbuję ostrożnie dotykać przestrzeni, które wymagają nazwania. Przypomina to trochę pracę psychoanalityka, który najpierw rozpoznaje objawy, a dopiero potem nazywa chorobę i szuka narzędzi do jej leczenia – wyjaśniła pisarka w wywiadzie dla „Newsweeka”.

Największy sukces przyniosły jej książki: „Bieguni” i „Księgi Jakubowe” docenione, jak już wspomnieliśmy, nagrodą Nike. Ta pierwsza powalczy teraz o Man Booker Internationa Prize. „Bieguni” to przede wszystkim opowieść o podróży, choć napisana tak, by czytelnicy nie przeżywali emocji jej uczestnika, a zastanawiali się zgodnie z intencjami autorki nad samym sensem wyprawy. – Chciałam raczej przyjrzeć się temu, co to znaczy podróżować, poruszać się, przemieszczać. Jaki to ma sens? Co nam to daje? Co to znaczy? – pisała we wstępie do książki. Co ciekawe „Bieguni” bardzo długo zbierali kiepskie recenzje. Wielu czytelników twierdzi, że przebrnięcie przez lekturę to męka, a przeczytanie „Biegunów” w całości może udać się tylko nielicznym miłośnikom literatury. Nie ulega jednak wątpliwości, że wiele fragmentów zdobywa uznanie wszystkich, którzy sięgną po dzieło Tokarczuk. – Na przykład historia Kunickiego, którego żona wraz z synem znikają na trzy dni na chorwackiej wyspie, a potem, gdy się odnajdują, nie sposób się dowiedzieć, co się z nimi działo. Albo opowieść o XVII-wiecznym niderlandzkim anatomie – pisał o książce recenzent „Newsweeka”.

Wszystko wskazuje jednak na to, że po 11 latach od debiutu „Bieguni” wciąż potrafią zaskakiwać i zachwycać koneserów literatury. Nominacja do Bookera jest tego najlepszym dowodem i daje książce drugie życie. – To znaczy, że książka nie zestarzała się przez ten czas, że działa na innych i w innych kręgach kulturowych, że jest uniwersalna – mówiła autorka w rozmowie z Aleksandrą Pawlicką.

W krótkiej, bo dwunastoletniej historii nagrody porównywanej do Pulitzera czy Literackiej Nagrody Nobla tryumfowali między innymi Węgier Laszlo Krasznahorkai, czy Koreanka Han Kong. Ich także znajdziemy na liście finalistów.

„Chcecie przeczytać „Biegunów" i inne książki Olgi Tokarczuk? Sprawdźcię ofertę”

Komisja której przewodziła Lisa Appignanesi postanowiła wziąć pod uwagę 108 książek, z których pierwotnie wybrano zaledwie 13 tytułów, a dziś ograniczono je do zaledwie 6. Wśród nich znalazły się chociażby horror iracki pisarza Ahmeda Saadawi „Frankenstein in Baghdad” i Tajwańczyk Wu Ming-Yi, z książką „The Stolen Bicycle”. Jurorzy podkreślają różnorodność tegorocznych nominacji. Trzynaście książek napisano w dziesięciu różnych językach. Trzykrotnie powtarza się język hiszpański. Spośród szóstki finalistów aż dwójka – László Krasznahorkai i Han Kang – mogą pochwalić się nagrodą Bookera.

Man Booker International Prize to nagroda przyznawana od 2005 roku, jako odpowiednik nagrody Man Booker Prize, która od 1969 wyróżnia pisarzy z Wielkiej Brytanii, (w ostatnich latach formułę rozszerzono, i po nagrodę dwukrotnie sięgali pisarze z USA). Nagrodą w konkursie Man Booker International Prize jest 50 tysięcy funtów. Zwycięzcę nagrody poznamy 22 maja podczas kolacji w Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie.

Zobacz też: Olga Tokarczuk w programie Onet Rano

„Vernon Subutex 1” Virginie Despentes, Francja

„The White Book” Han Kang, Korea Południowa

„The World Goes On” László Krasznahorkai, Węgry

„Like a Fading Shadow” Antonio Muñoz Molina, Hiszpania

„Frankenstein in Baghdad" Ahmed Saadawi, Irak

„Bieguni/Flights” Olga Tokarczuk (Polska)