« Kiam oni estas pli ol 30-jara, oni ne plu povas fari tiun laboron. Oni estas tro maljuna, la korpo ne povas elteni », asertas s-ino Phan Duyen. Tridek-du-jara, dungita de japana fabriko de rizalkoholo, ŝi estas tre kontenta ke ŝi forlasis sian postenon ĉe la fabrikado por aliri tiun de kvalit-kontrolanto. Ni renkontas ŝin denove kun ŝia edzo, kaj sep ŝiaj kolegoj, en ŝia bele dekoraciita eta loĝejo, sur strateto de tre popola parto de la 7-a distrikto en Ho Ĉi Min-Urbo (eksa Saigono). Ĉiuj konfirmas la penigecon de la produkto-laboro laŭ 3 x 8 h, kun nur unu ripoz-tago semajne. Tio ne sufiĉas por ir-reven-vojaĝo en provinco, de kie ili ĉiuj venas. Apenaŭ sufiĉa por retrovi siajn fortojn. Malgraŭ tio, neniu plendas. Spegulo de socio, kies dinamismo estas nedetruebla, tiuj junuloj rigardas al la estonteco. Ili volas « ŝpari monon » kaj reiri al sia vilaĝo, iuj por « malfermi komercon », aliaj por « konstrui domon kaj lui ĝin », aŭ ankoraŭ por « pligrandigi la familian farmodomon ». Nur du junaj virinoj ne planas reiri al la kamparo. La unua sekvas kursojn pri la angla lingvo, en centro situanta preskaŭ unu horon motorcikle for de sia dormejo, pro sia espero iam akiri oficejan postenon en urbo ; la dua pagis 90 milionojn da dongoj (unu jaro kaj duono da salajro) danke al siaj ŝparoj kaj depruntoj de sia familio, por esti instruita en instituto, kiu garantias al ŝi dungon en Japanujo dum tri jaroj. Vjetnamujo subskribis interkonsentojn kun pluraj landoj por ekiniciati strangan eksperimenton : eksportado de laborforto (115 000 homoj en 2016) [1]. Atendante ke iliaj revoj realiĝu, ĉiuj tiuj junuloj, kun tre malaltaj baz-salajroj (malpli ol 2 milionoj da dongoj, 85 eŭroj monate), laboras kromajn horojn, pagatajn 150 %. Teorie, tiuj kromaj horoj ne povas superi ducent horojn jare, aŭ tricent en esceptaj okazoj, tio estas kvar ĝis ses pliaj horoj, aldone al la kvardek ok laŭleĝaj horoj. Evidente, tiuj laboristoj laboras pli ol tio. Sen nepre gajni pli. Poste, dum konversacio, oni eksciis, ke nur kelkaj kromhoroj estas pagataj ; la aliaj estas transformataj en « feriaj tagoj », kiuj povas esti uzataj kiam la direktoro decidos. « Oni volus gardi ilin por la Tet-festo [jarkomence, kiam ĉiu vizitas sian familion], sed tio ne eblas, klarigas unu el la junaj viroj. La direktoraro devigas nin uzi ilin dum duontagoj, dum kiuj ne eblas ion interesan fari . » Precipe, insistas s-ino Phan Duyen, « kun tiu sistemo, oni ne profitas la ferio-pliiĝon. Ni perdas, la entrepreno gajnas ». Kaj la sindikato ? Malkongrua demando. Sindikato ja ekzistas, sed ne por subteni la depostulojn … TAMEN, 5722 strikoj estis nombritaj inter 1995 kaj 2015, laŭ s-ino Do Quynh Chin, kiu estas direktorino de la Esplorcentro pri la labor-rilatoj, ia konsilisto-kabineto posedanta certan famecon. Sed neniun ekis la Ĝenerala Konfederacio de la laboro de Vjetnamujo (CGTV) – kio estas ĝena, ĉar, kvankam la striko-rajto troviĝas en la Konstitucio ekde 1995, ĝi principe povas esti uzata nur sub la aŭtoritato de la unusola sindikato. Tial, oni aranĝas la vortumojn, kaj strikoj fariĝas... « laborĉesoj ». Kiel ajn oni nomas ilin, la ekstrikoj pli kaj pli oftiĝas : malpli ol cent en la jaro 2000 ; proksimume kvincent en 2016. 70 % da ili okazas en eksterlandaj entreprenoj, kie la laborista koncentrado estas plej granda (tri kvaronoj de la vjetnamaj entreprenoj estas etaj aŭ mezgrandaj). Ĉefaj motivoj estas la salajroj, la laborkondiĉoj kaj la kvalito de la manĝaĵo en la manĝejo. « Plej ofte, rakontas s-ino Do Quynh Chi, laborista grupo alportas la depostulojn al la direkcio aŭ al la oficiala sindikato. Neniu respondo venas. La striko eksplodas. » Ekde tiam ĉiu agitiĝas. La CGTV mobiliziĝas kiel peranto inter la strikantoj kaj la direkcio. Plej ofte, notas s-ino Do Quynh Chi, la postuloj estas kontentigitaj. La strikoj malofte daŭras longan tempon. Kiam temas pri salajroaltigo, tiu estas ĝenerale etendita al ĉiuj entreprenoj de la industria parko, kie troviĝas la grupo, kaj al ĉiuj, kiuj havas saman ŝtatecon, ĉar la dungantoj kunordigas sian agadon laŭ geografia origino. Kelkfoje okazas, ke la « labor-ĉesoj » koncernas la registaron mem. En marto 2015, la 90 000 laboristoj de la fabriko Yue Yuen (de la tajvana grupo Pou Chen) en la industria parko de Tan Binh, ĉe Ho Ĉi Min-Urbo, haltigis la maŝinojn kaj blokis la aŭtoŝoseon por protesti kontraŭ leĝo, kiu reduktis iliajn pensio-rajtojn. La registaro amendis sian projekton. Ja neniam viditaĵo... TUJ POSTE, la registaro promesis kontroli, ke la entreprenoj elpagos sian parton al la kaso de la sociala asekuro kaj, senecese, jure persekuti ilin. Jes ja, same kiel aliaj internaciaj kompanioj, Pou Chen enkasigas la deprenon el la salajroj sed ne transdonas ĝin, nek pagas sian devigan parton por la san-asekuro, la senlaboreco- kaj emeriteco-asekuro. Videble, la minaco ne estis sekvata de granda efiko : okaze de la lasta sesio de la nacia Asembleo, en novembro 2016, la ministro pri laboro memorigis, ke la socialaj ŝuldoj estas pli ol 13 000 miliardoj da dongoj (preskaŭ 550 milionoj da eŭroj), kaj li ankoraŭfoje mallaŭdis la entreprenestrojn. Ĉi tie kiel aliloke, la CGTV estas malkonektita kaj kadukiĝinta. Ĉu necesas diri, ke la sindikataj gvidantoj estas pagataj de la entreprenestroj mem... Kaj pri la elektado de la reprezentantoj de la laboristoj, ĝi restas pure formala. En tiuj kondiĉoj, oni komprenas, ke batalemo ne estas en la genoj de la sindikato. Ĝiaj respondeculoj citas pli volonte sian rolon de « harmoniigo » de la rilatoj dungantoj-salajruloj, ol tiun de defendo de la laboristoj [2]. « En la tekstoj, asertas s-ro Erwin Schweisshelm, direktoro de la Fondaĵo Friedrich Ebert, specialigita pri la socialaj demandoj, la reformovolo ekzistas. La gvidantoj konscias, ke, kun la « merkat-ekonomio de socialisma orientiĝo », la sistemo ne povas esti sama kiel en la tempo de socialismo. Ili provas komenci kolektivajn intertraktadojn. » Sed la ŝanĝo montriĝas kaprompe malfacila. Paradokse, la subtenantoj de ŝanĝo kalkulis je la transpacifika partnereco, gvidata de Vaŝingtono, por renversi la establitan ordon. Ĉu Usono, garantio de la sociala progreso ? Jen kio estus tutmonda premiero ! Jes ja, la komerca interkonsento eksplicite planis (ĉapitro 19) enkondukon de sindikata plurismo – kiu ne nepre estas sinonimo de plibonigo de la labor-kondiĉoj. Restas, ke la vjetnama registaro kaj s-ro Barack Obama subskribis interkonsenton, kiu montras detalan vojon por konstrui sindikatojn laŭ la usona maniero [3]. Regule, la granda amiko de la Pacifiko sendis siajn specialistojn por kontroli la jam iritan vojon. Nenio indikas, ke s-ro Donald Trump daŭrigos sur tiu vojo. Martine BULARD