Gazeta.pl publikuje wnioski z raportu Najwyższej Izby Kontroli "Wydatki spółek z udziałem Skarbu Państwa na działalność sponsoringową, medialną i usługi doradcze" za okres od 2015 r. do I połowy 2017 r.

REKLAMA

Fundatorzy odcięci od funduszy pompowanych o PFN

NIK skontrolowała 9 spośród 17 fundatorów Polskiej Fundacji Narodowej (Enea, Energa, Giełda Papierów Wartościowych, Grupa Azoty, Lotos, Polskie Koleje Państwowe, Polska Grupa Energetyczna, PKN Orlen oraz Tauron Polska Energia). M.in. te spółki mają swoich reprezentantów w Radzie Fundacji. Początkowo prezesem PFN był radny PiS w stolicy Cezary Jurkiewicz, którego parę miesięcy temu zastąpił Filip Rdesiński - wcześniej dyrektor publicznego Radia Poznań z nominacji Prawa i Sprawiedliwości.

Wedle NIK inicjatywa nieistniejącego już Ministerstwa Skarbu Państwa o powołaniu PFN była życzliwie przyjęta przez władze spółek, bo - to cytat z raportu - "trafiała w oczekiwania, iż powstanie dynamiczny podmiot, który swoimi działaniami istotnie wesprze promocję polskiej gospodarki i ułatwi Fundatorom osiąganie celów biznesowych".

Przelewy są, wpływów brak

Ale już po powstaniu Fundacji - podkreśla NIK w raporcie - "rozpoczął się jednak proces alienacji PFN ze środowiska, które ją utworzyło". Firmy mają jednak łożyć na Fundację, choć nie mają już wpływu na to, jak pieniądze od nich są wydawane. Nawet zmiany w statucie Fundacji w praktyce były forsowane bez wiedzy fundatorów. NIK wykazała, że "sprzyjał temu brak podstaw prawnych obligujących przedstawicieli spółek w Radzie Fundacji do konsultowania swoich działań z fundatorami".

Słowem: przedstawiciele firm w Radzie PFN są bierni albo działają niezależnie od firm, które ich wskazały. Spółki SP wskazywały w wyjaśnieniach, że rola fundatorów w nadzorze nad działalnością Fundacji była "de facto wyłączona". Cóż więc z tego, że spółki formalnie mają swoich reprezentantów w Radzie Fundacji, skoro nie konsultują oni swoich działań z firmami, które ich namaściły.

Nic w tym dziwnego, skoro obecnie w Radzie Fundacji jest np. Józef Orzeł, który jest wieloletnim przyjacielem prezesa PiS Jarosława Kaczyńskiego - formalnie reprezentuje PKO Bank Polski S.A. Z kolei prof. Waldemar Paruch został wskazany przez Grupę Azoty S.A. - a jest głównym specem PiS od analiz i badań socjologicznych, jednym z autorów kampanii PiS w wyborach samorządowych.

Bunt kilku spółek SP

Wedle NIK na brak przejrzystości działań Fundacji zareagowały tylko 4 spośród objętych kontrolą 9 spółek. "Pozostałe zaś wykazały bierność", a "kierowane do Fundacji pisma z żądaniem przedstawienia planów działania oraz informacji o sposobie rozdysponowania otrzymanych środków (…) pozostały jednak bez odpowiedzi". To cytaty z raportu NIK.

Stąd Izba zaleciła, aby władze spółek SP postarały się uzyskać realny wpływ na działania Fundacji. Tym bardziej, że w ciągu 10 lat firmy-fundatorzy mają wyłożyć prezesom PFN 633 mln zł - w tym skontrolowane spółki 344,5 mln zł. A z tych pieniędzy PFN finansowała np. kampanię wspierającą rewolucję w sądownictwie ordynowaną przez PiS. Fundacja biła w "nadzwyczajną kastę" sędziów poprzez eksponowanie przypadki kradzieży przez nieżyjącego już zresztą sędziego kiełbasy za 6,90 zł.

"Bierna postawa" spółek SP ws. PFN

Konieczność łożenia na PFN i zero wpływu na wydawanie tych pieniędzy wywołało reakcję ze strony czterech spółek, a i tak nikłą. "Pozostali - podkreśla NIK - zachowali postawę bierną albo w ogóle nie wiedzieli, czy jakiekolwiek działania interwencyjne były podejmowane".

I tak na przykład Energa 3 lipca 2017 r. wystąpił do prezesa Fundacji o przedstawienie informację nt. bieżącej działalności, realizowanych projektach i planach. Według wyjaśnień spółki odpowiedzi PFN nie było. Z kolei PGE skierowała do Fundacji propozycje projektów dot. poprawy wizerunku polskiej energetyki, które mogłyby być zrealizowane przez Fundację. Energetyczny gigant upomniał też szefa Rady Fundacji, by PFN wywiązywała się ze statutowego obowiązku przygotowywania programu działania i zaraportowała spółkom o realizowanych dotychczas projektach. Jednak do czasu zakończenia kontroli NIK (XII 2017 r.) PGE nie otrzymała odpowiedzi na swoje pisma.

NIK zaleciła podjęcie poprzez przedstawicieli spółek w Radzie PFN działań "zapewniających bieżące otrzymywanie pełnych informacji o zrealizowanych, bieżących i planowanych działaniach tej Fundacji oraz o sposobie rozdysponowania środków wpłacanych przez Fundatorów".

Obecnie celami Fundacji jest działalność naukowa, naukowo-techniczna, oświatowa oraz kulturalna.

Spółki łamią własne zasady

Z raportu NIK wynika, że spółki Skarbu Państwa łamią własne procedury, wydając miliony złotych na sponsoring, usługi medialne i doradcze.

Skontrolowanych 20 spółek SP wydało ponad 1,5 mld zł na działalność sponsoringową oraz zakup usług doradczych i medialnych. Z ustaleń kontroli wynika, że w 12 spółkach nie przestrzegano własnych regulacji związanych z działalnością sponsoringową. Do najważniejszych nieprawidłowości NIK zaliczyła prowadzenie sponsoringu mimo ujemnego wyniku finansowego, sponsorowanie przedsięwzięć, które nie zostały ujęte w planach, a także niegospodarne wydawanie środków.

TVN traci, Polsat zyskuje

Po wyborach 2015 r. wydatki reklamowe i na usługi doradcze zaczęły maleć.

Wnioski z raportu NIK, fot. NIK fot. NIK

"Dobrą zmianę" widać w przycięciu reklam od spółek SP dla TVN.

Już w 2016 r., w porównaniu z 2015 r., bardzo zmienił się strumień pieniędzy z tych spółek do poszczególnych telewizji. O ile TVP i wcześniej była liderem, to zmniejszyły się wydatki na reklamę w TVN, ale za to wzrosły w Polsacie.

Udział TVN skurczył się z 22,3 proc. do 1,6 proc. A Polsatu rozrósł z 15,8 proc. do 33,9 proc.

Tort reklamowy, który rozdawało 20 skontrolowanych spółek wynosił łącznie 300,4 mln zł (1971 umów), było więc co dzielić na kampanie reklamowe, emisję spotów, ogłoszenia, komunikaty i artykuły informacyjne.

Wnioski z raportu NIK, fot. NIK fot. NIK







W 10 spółkach naruszano zasady zlecania usług medialnych i doradczych. Łączne wydatki na usługi doradcze wyniosły blisko 462 mln zł. W obydwu grupach (usługi doradcze i usługi medialne) wydatków w 2016 r. nastąpił spadek wydatków w porównaniu z 2015 r. (odpowiednio o 11 proc. i 9 proc.). Poziom kosztów tych usług w I półroczu 2017 r. wskazuje, że w tym roku nastąpiła dalsza redukcja tych zamówień.

W eterze państwowe pieniądze na reklamę zaczęły szerszym strumieniem płynąć do radia publicznego.

Wnioski z raportu NIK, fot. NIK fot. NIK

Z kolei udział grup medialnych w torcie reklamowym kontrolowanych spółek SP wyglądał tak (łączne dane za lata 2015 - I półrocze 2017):

Wnioski z raportu NIK, fot. NIK fot. NIK

Sponsoring mimo strat

W okresie 2015-2017 r. (I połowa) 19 spośród 20 skontrolowanych spółek przeznaczyło na sponsoring ponad 760 mln zł, a wraz z darowiznami i mecenatem wydało prawie 896 mln zł. Pieniądze szły np. na kluby i obiekty sportowe, wydarzenia kulturalne i biznesowe.

Pięć spółek sponsorowało przedsięwzięcia lub podmioty pomimo własnych ujemnych wyników finansowych - trzy z nich robiły to z naruszeniem wewnętrznych regulacji. Przykład z raportu NIK: "W jednej z dużych firm energetycznych w 2016 r. zawarto dwie nowe umowy sponsorskie o wartości 2,65 mln zł, pomimo iż w 2015 r. spółka odnotowała ujemny wynik finansowy. Przedstawiciele spółki nie potrafili wskazać żadnego uzasadnienia dla podjęcia się przez spółkę roli sponsora, pomimo niekorzystnej sytuacji finansowej".

Wnioski z raportu NIK, fot. NIK fot. NIK

Ogromny wzrost darowizn

To, co zwróciło uwagę kontrolerów, to wyraźny wzrost wartości darowizn dokonywanych przez kontrolowane spółki: z 21,5 mln zł w 2015 r. do 50,5 mln zł w 2016 r. i 42,2 mln zł w I połowie 2017 r.). NIK zauważa, że ta forma jest najmniej korzystna z punktu widzenia darczyńcy, ponieważ w najmniejszym stopniu jest związana z promowaniem spółki.