Heel even was het alsof ‘gewone gezinnen’ hard werden geraakt door de klimaatplannen van het kabinet-Rutte III. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het Centraal Planbureau (CPB) kwamen woensdag aan het begin van de middag met de doorrekening van die plannen. En los van het nieuws dat het doel van 49 procent CO 2 -reductie waarschijnlijk niet wordt gehaald, bleek: vooral mensen met weinig geld of een middeninkomen zouden de gevolgen voelen van de klimaatideeën én de hogere energiebelasting.

Met nog maar één week te gaan tot de Provinciale Statenverkiezingen.

GroenLinks, PvdA en SP reageerden meteen fel. „De lage inkomens betalen de rekening terwijl de industrie wordt ontzien”, twitterde Jesse Klaver. Lodewijk Asscher: „Een CO 2 -heffing is nodig zodat vervuilers meer gaan betalen en huishoudens minder.” En Lilian Marijnissen: „Draagvlak organiseer je niet door de energierekening te verhogen en de laagste inkomens de rekening te laten betalen.”

Klaver kondigde voor later die middag een persconferentie aan. Hij is in een overwinningsstemming, zijn partij staat in peilingen op forse winst in de Eerste Kamer, die wordt gekozen door de Provinciale Staten. Rutte III staat op flink verlies.

NRC Groen Elke woensdag de laatste ontwikkelingen rond klimaat, energie en duurzaamheid. Inschrijven

En toch: de fractievoorzitters van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie maakten zich onderling juist vrolijk over Klavers bericht. Zij wisten dat premier Mark Rutte (VVD) op woensdagmiddag eerder zou zijn – en met welke boodschap. Het kabinet zal ‘gewone’ gezinnen beschermen, de energiebelasting gaat „aanzienlijk” omlaag en bedrijven krijgen een CO 2 -heffing opgelegd, waar zijn VVD eerst niets van wilde weten. De belasting voor benzine- en dieselauto’s gaat niet omhoog, nieuwe elektrische auto’s worden minder gesubsidieerd dan de bedoeling was, tweedehands elektrisch moet aantrekkelijker worden.

Lees ook: Scherper CO2-beleid na kritiek van PBL

Volgens Rutte wordt de verdeling van de kosten „eerlijk”.

Jesse Klaver juicht

Opeens lag alles anders. Klaver kon op zijn persconferentie daarna niet anders meer dan zeggen dat hij had „gejuicht” bij dat nieuws. Asscher twitterde dat Rutte „tot inkeer” was gekomen. Marijnissen vond, wat zuinigjes: „Eerst zien dan geloven.”

Het kwam als een verrassing, het leek een snelle reactie op het slechte nieuws van de planbureaus. In werkelijkheid waren de vier regeringspartijen en vijf ministeries er al weken druk mee. Op een dinsdagmiddag in februari was VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff er op zijn werkkamer over begonnen, bij de wekelijkse koffie met Sybrand Buma (CDA), Rob Jetten (D66) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie). Ze wisten allemaal, zei hij, wat moeilijk zou worden aan de klimaatplannen: dat mensen meer moesten betalen voor hun auto, voor energie.

De anderen snapten het meteen. En ook waarom juist Dijkhoff ermee kwam. De Telegraaf, die vooral wordt gelezen door zíjn achterban, komt al maanden met berichten over hoge klimaatkosten voor gewone mensen. En ook over grote bedrijven die juist werden ontzien. D66 en ChristenUnie vonden: dan moest ook dáár iets aan worden gedaan. Zij willen al veel langer een CO 2 -heffing voor de industrie.

Zoals ze eerder samen hadden bedacht hoe de regeling voor het kinderpardon kon worden aangepast, zo zouden ze nu samen een oplossing bedenken voor het beroerde beeld van een kabinet dat opkomt voor bedrijven, niet voor de gewone man.

Lees ook: Energierekening burger liep te hard op

In het geheim

De vier fractievoorziters zetten het kabinet aan het werk, in het geheim. Ministeries kwamen met ideeën, berekeningen. Het idee was eerst om met de nieuwe boodschap naar buiten te komen vóór het eerste verkiezingsdebat met politieke leiders, bij RTL op 7 maart. Er werd toch gewacht op de planbureaus. Hoe de uitkomsten waren, wisten de coalitiepartijen vooraf niet. Ze wisten wel dat de oppositie van plan was om van de hoge klimaatkosten voor burgers hét thema te maken in de laatste dagen van de verkiezingscampagne. En nu juichte Jesse Klaver.

Rutte deed er op woensdag niet geheimzinnig over: de verkiezingen speelden een rol. Het kabinet had ook „in algemene teksten” kunnen reageren op de doorrekeningen. Maar zijn kabinet wilde, zei hij, niet het risico lopen dat er „selectief geshopt” werd in de cijfers van de planbureaus. Of dat er „angst werd aangejaagd”.

In het coalitieoverleg voordat Rutte met zijn nieuws kwam, nam Segers nog even het woord. Om Klaas Dijkhoff te bedanken.

Klimaat pag. 4-6 en 17

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 14 maart 2019