Onalledaags was het spektakel op de eerste dag van de inhoudelijke behandeling van de strafzaak tegen Geert Wilders. Het proces van de Haagse rechtbank tegen de PVV-leider wordt 2,5 jaar na zijn omstreden ‘minder Marokkanen’-uitlatingen gehouden in de bunker van de zwaar beveiligde rechtbank op Schiphol. De verdachte had vier dagen geleden weliswaar laten weten dat hij uit protest niet zou verschijnen maar de beveiliging was nu eenmaal al geregeld en kon kennelijk niet meer worden teruggedraaid.

Binnen in de rechtszaal zaten agenten van de marechaussee met kogelwerende vesten togadragers en journalisten te bewaken. De enige niet professionele deelnemers in de rechtbank waren drie demonstranten op leeftijd die Wilders steunen. Met een spandoek vroegen ze buiten om ‘minder moraalridders en meer patriottisme’. „Als Wilders toch was verschenen dan had ik hem laten weten dat hij als verdachte niet tot antwoorden verplicht zou zijn geweest”, zei de voorzitter van de rechtbank Hendrik Steenhuis bij aanvang. Het staat Wilders vrij te twitteren, voegde hij eraan toe.

Verdachte Wilders erkent de strafzaak niet omdat het in zijn ogen een politiek proces is, zoals hij vorige week in een schrijven aan het Algemeen Dagblad had laten weten. Hij stuurde wel zijn advocaat Geert-Jan Knoops. Die begon de strafzaak met het voorlezen van een verklaring waarin Wilders aangaf waarom hij verstek liet gaan. ‘Niemand zal mij het zwijgen opleggen’, heette het betoog waarin Wilders nog eens uitlegt dat hij het als zijn plicht ziet het ‘mega Marokkanenprobleem’ te benoemen.

„Nederland is van ons en ik laat me door niemand het zwijgen opleggen.”

‘Hij knijpt er tussenuit’

Advocaat Knoops zei de keuze van zijn cliënt te respecteren. „Het is zijn recht niet te verschijnen”. Officier van justitie Sabine van der Kallen sprak er haar bevreemding over uit dat Wilders niet meer komt. Hij is eerder wel twee keer verschenen bij de rechter-commissaris, een keer bij de raadkamer en twee keer al bij de rechtbank. „Nu het eindelijk om het echie gaat, knijpt hij er tussen uit”.

Door de rechtbank werden – deels met beeldmateriaal – de volgens het Openbaar Ministerie discriminerende en haatzaaiende uitlatingen besproken die Wilders bij twee gelegenheden in maart 2014 in Den Haag heeft gedaan. Rechter Steenhuis gaf steeds te kennen wat hij Wilders, ware de verdachte verschenen, had willen vragen. De vragen komen er kortweg op neer of Wilders spontaan voorstelde ‘minder Marokkanen’ te zullen gaan regelen of dat het een goed voorbereide actie was. En heeft Wilders bewust de nuance weggelaten dat hij het eigenlijk gemunt had op „criminele Marokkanen”, vroeg Steenhuis zich af.

Uit verklaringen die voornamelijk door medewerkers van PVV-Kamerleden zijn afgelegd blijkt dat de uitspraken van Wilders zorgvuldig zijn voorbereid. Hij zou eerst om minder Europese Unie daarna om minder PvdA en als klapstuk om minder Marokkanen vragen. Medewerkers kregen de instructie om in de zaal als aanjagers van applaus „minder, minder, minder” te gaan schreeuwen. Een PVV-medewerker heeft gezegd dat hij had begrepen dat Wilders om „minder Indianen” zou gaan vragen. Volgens Kamerlid Louis Bontes, inmiddels ex-PVV, was Wilders aan het verharden.

In totaal hebben 6.474 mensen aangifte gedaan tegen Wilders. Uit hun verklaringen blijkt dat veel in Nederland wonende Marokkanen zich niet meer veilig voelen. Een moeder heeft gezegd dat haar zevenjarig zoontje nu op school als „rot-Marokkaan” gepest wordt. Kinderen zijn bang te worden uitgezet naar Marokko.

Voorzitter Steenhuis hield de rechtbank ook de mening voor van de Amerikaanse criminoloog James Unnever. Deze heeft op verzoek van Wilders een deskundigenrapport opgesteld, maar de conclusies zijn niet gunstig voor de verdachte. Volgens Unnever worden allochtone groepen in Nederland „systematisch gediscrimineerd”. De discriminatie gebeurt op school en op de werkvloer en belemmert goed presteren. Verdere uitsluiting werkt crimineel gedrag juist in de hand, aldus Unnever.

Donderdag gaat de strafzaak tegen Wilders verder.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 1 november 2016