Franciszek Szydełko w swojej karierze filmowej tresował Szarika, Cywila i Sabę

Członkowie ekip filmowych byli pod wrażeniem jego podejścia do zwierząt

— Nie ma takiej sceny, której zwierzę by nie zagrało. Jeżeli coś się nie udaje, jest to wina człowieka — mówił

5 sierpnia przypada 95. rocznica urodzin słynnego tresera

— Odkąd pamiętam, w rodzinnym domu były zwierzęta — mówił Franciszek Szydełko w jednym z wywiadów. — Nigdy też nie odstępowały mnie na krok. Zawsze podchodzę do zwierząt łagodnie i one to wyczuwają. Nawet zwierzęta agresywne nie chcą odejść ode mnie nawet na krok.

Do wojska wstąpił jako ochotnik, w czasie II wojny światowej został dwukrotnie ciężko ranny. Na froncie poznał starszego sierżanta, który był zawodowym treserem. To on zaszczepił w nim pomysł, aby zawodowo zająć się zwierzętami. — Zmienił moje życie: wziął mnie pod swoje skrzydła i nauczył pracy tresera — wspominał.

Po wojnie Szydełko wstąpił do Milicji Obywatelskiej, a następnie został wysłany do nowo utworzonej szkoły tresury psów służbowych. Był jednym z jej pierwszych absolwentów, ukończył ją z wyróżnieniem.

Franciszek Szydełko na planie "W pustyni i w puszczy" - Wojciech Traczyk / East News

— Przez wiele lat zajmowałem się wyłącznie techniką tresury oraz psychologią zwierząt. Tresowałem psy do celów służbowych dla policji i wojska — opowiadał w wywiadzie dla "Ciało-Umysł-Dusza". Na planie filmowym po raz pierwszy pojawił się w roku 1948 r. — był opiekunem psa podczas prac nad "Ulicą Graniczną" Aleksandra Forda. Blisko dwie dekady później jako konsultant filmowy pomagał przy filmie dokumentalnym "Selim" Krzysztofowi Szmagierowi, reżyserowi słynnego "07 zgłoś się".

Łasuch pancernych

W tym samym czasie wziął udział w selekcji psów do "Czterech pancernych i psa". Później na stałe trafił do ekipy filmowej. — Psa do tej roli znalazłem po długich poszukiwaniach, służył w komendzie milicji na Żoliborzu i miał za sobą kurs tresury w centrum szkolenia w Sułkowicach pod Warszawą — opowiadał Szydełko w 2015 r. "Nowinom". W czasie trwania serialu w rolę Szarika wcieliły się dwa owczarki niemieckie Trymer i Atak. W kultowej produkcji zagrał też sam Szydełko, w jednym z odcinków wcielił się w niemieckiego spadochroniarza.

— Pracowałem z [Trymerem] najdłużej, bo ponad dwa lata — wspominał. — Został gwiazdą filmową, bo jak na psa milicyjnego był za mało agresywny. Po roku kręcenia zdjęć tak się oswoił z kamerą, że czasem trudno było go wyprosić z planu. Szydełko wspominał, że Trymer był wielkim łasuchem. Po zakończeniu zdjęć pies szczęśliwie trafił w bardzo dobre, prywatne ręce.

Franciszek Szydełko - CAF, Stanisław Momot / PAP

Profesor od czterech łap

Po zakończeniu zdjęć do "Czterech pancernych i psa" Szydełko ponownie zaczął współpracę ze Szmagierem, tym razem przy "Przygodach psa Cywila", gdzie tresował grającego tytułową rolę psa Beja. — Był mniej posłuszny od Szarika, dużo szczekał i gryzł. Dlatego Szarik miał jednego dublera, a Cywil dwóch i więcej scen trzeba było powtarzać — czytamy wspomnienia Szydełko na portalu Psy.pl.

W ciągu swojej kariery tresował też Łosia i Apacza, które zagrały Sabę w filmie "W pustyni i w puszczy". Na planie zdjęciowym na pustyni w Sudanie Franciszek Szydełko walczył o cień i wodę dla dwóch dogów niemieckich, zrobił im nawet specjalne "skarpety", aby nie poparzyły sobie łap od nagrzanego piasku.

Prosiaki na plan! Gęsi z lewej strony!

Ale Szydełko szkolił dziesiątki najróżniejszych zwierząt, wśród których były nie tylko psy, ale i świnia, a podobno nawet mrówki! Pracował nad filmami "Noce i dnie", "Szaleństwa panny Ewy" czy "Ogniem i mieczem". W filmie "Dzikun" z wyjątkiem dwóch osób grały same zwierzęta — psy, tchórzofretka oraz sześć prawdziwych wilków. Z kolei w "Czasie Burzy", pod czujnym okiem tresera, wystąpiło 30 gęsi, 20 kaczek i kur, 6 kotów i 2 psy. Jednak najwięcej zwierząt zgromadził plan filmu "Ferdydurke" — jednocześnie grało ich 52: dwanaście chartów, koty, krowy, kury, kozy.

— Pięć osób pomagało mi utrzymać to wszystko w jakich takich rygorach. Poprzydzielałem zadania według zwierzęcych asortymentów i koordyno­wałem: "Prosiaki na plan! Gęsi z lewej strony! Kaczki trochę z tyłu! Uwaga! Krowy nie mogą zasłaniać baranów". I tak bez końca. Gdy schodziłem potem z planu, nie słyszałem, co się do mnie mówi, taki tam podczas zdjęć był rwetes i urwanie głowy — wspominał.

Sporadycznie również i Szydełko pojawiał się przed kamerą. Aktorskie epizody zaliczył m.in. w serialu "Dom", filmie "Prognoza pogody" Antoniego Krauzego oraz "Sukcesie" Andrzeja Kostenki. — Obsadzano mnie zwykle właśnie w scenach ze zwierzętami. One były ze mną bardziej oswojone, podczas gdy zawodowy aktor często nigdy wcześniej nie widział danego zwierzęcia na oczy — mówił.

Człowiek wielce oddany zwierzętom

Członkowie ekip filmowych byli pod wrażeniem jego podejścia do zwierząt. "Mówił do zwierząt jak do ludzi, traktując je z wielką czułością i atencją. (...) Szydełko z tresera przeobrażał się w człowieka wielce oddanego zwierzętom, które miał pod swoją opieką" — czytamy we wspomnieniach opublikowanych przez FINA.

Wzruszająca jest historia, gdy Franciszek Szydełko przygotowywał wiekowego już psa do udziału w serialu "Dom". Karo, bo tak miał na imię pies w produkcji, występował wraz z Tadeuszem Janczarem, który w pewien sposób uczestniczył w odchodzeniu zwierzęcia zarówno w życiu jak i w filmie (scenariusz przewidywał śmierć pupila). To, z jaką troską Franciszek Szydełko odnosił się do Kara i z jakimi dylematami się mierzył, wiedząc, że Karo jest już bardzo wiekowy, a jednocześnie, że żaden inny pies nie będzie w stanie zastąpić go na ekranie, wnikliwie opisuje Katarzyna Nowicka w książce "Pyskiem do kamery".

Na czym polegały metody szkoleniowe Szydełki? — Moja recepta na sukces to łagodność, odpowiednie operowanie głosem i smakołyki. Żadnego szarpania czy bicia, żadnych obroży czy kolczatek — to dobre dla rakarzy. Nie ma takiej sceny, której zwierzę by nie zagrało. Jeżeli coś się nie udaje, jest to wina człowieka — zdradzał portalowi Psy.pl. Towarzyszyła mu zasada, że "człowiek, który cząstkę swego serca przekaże psu, otrzyma w zamian od niego cały bezmiar miłości i wierności".

Franciszek Szydełko zmarł 30 marca w wieku 94 lat.

***

Oglądaj "Czterech pancernych i psa" w serwisie vod.pl: