„Musimy wybrać: albo Wyszehrad, albo rdzeń Europy” – głosi nagłówek komentarza słowackiego publicysty Mariána Leška w tygodniku „Trend”. W podobnym tonie brzmią słowa premiera Roberta Fico, który w ostatnich dniach wielokrotnie mówił, że Słowacja chce pozostać w UE. – Mój rząd jest przekonany, że dla Słowacji nie ma innej alternatywy, niż być częścią rdzenia integracji Unii Europejskiej – powiedział. Już zresztą rozpoczął debatę na temat wyjścia z Grupy Wyszehradzkiej – Słowacja nie chce być postrzegana jak Polska i Węgry – „grupa czarnych owiec”.

Podobne nastroje panują w Pradze. Czechom nie podoba się marsz pod wspólnym sztandarem z Węgrami i Polską, uważają, że jest to dla nich niebezpieczne. „W jednym państwie członkowskim – Polsce – trwa likwidacja niezależnego sądownictwa, a w drugim – na Węgrzech – przez długi czas budowany jest system autokracji pełzającej” – pisze Petr Šabata w serwisie irozhlas.cz.

Do tego, jak wylicza, można dodać kontrolę partii nad mediami publicznymi, ataki na media prywatne i upolitycznienie administracji. Efekt? „Otrzymujemy obraz jednego z naszych partnerów w Grupie Wyszehradzkiej” – pisze wpływowy publicysta. Jak ocenia, nawet Orban nie postępował tak brutalnie jak Kaczyński. Zarówno Słowacja, jak i Czechy powinny wyjść z V4, by chronić własne interesy – uważa.

RobertFicopremier SłowacjiMój rząd jest przekonany, że dla Słowacji nie ma innej alternatywy, niż być częścią rdzenia integracji Unii Europejskiej

I to się już dzieje. Prezes czeskiego Trybunału Konstytucyjnego Pavel Rychetský tak streścił sytuację o Polsce: – Nie da się uniknąć pewnej hipotezy, czy nawet podejrzewać, że ten globalny atak na sędziów jest również globalnym atakiem na podstawowe filary demokratycznego państwa prawa w Polsce.

„Przyjęte ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, o sądach powszechnych i procedowana ustawa o Sądzie Najwyższym są atakiem na same podstawy funkcjonowania demokratycznego państwa prawnego” - piszą w liście otwartym czescy sędziowie. Podpisali się pod nim: Pavel Rychetský (prezes TK), Pavel Šámal (prezes Sądu Najwyższego), Josef Baxa (prezes Najwyższego Sądu Administracyjnego), Pavel Zeman (Prokurator Generalny) i Anna Šabatová (Rzeczniczka Praw Obywatelskich).

W liście, którego tłumaczenie opublikowała „Gazeta Wyborcza”, sędziowie piszą, że obydwa narody łączy wspólna historia, interesy i kultura, a Polska po 1989 roku była dla Czechów inspiracją. „W ciągu ostatniego roku jesteśmy jednak u naszego bliskiego sąsiada świadkami procesu, który zagraża samej podstawie zasad, na których opiera się demokratyczne państwo prawne”. Chodzi o paraliż Trybunału Konstytucyjnego i ataku niezawisłość sądownictwa.

„Nawet przy świadomości suwerenności państwa polskiego i szacunku do niej, nie możemy milczeć wobec kroków, które zagrażają jej samemu źródłu, którym są nienaruszalne wartości cywilizacji europejskiej, humanizmu i podstawowych praw i wolności” – czytamy w liście.

PavelRychetskýPrezes czeskiego Trybunału KonstytucyjnegoNie da się uniknąć pewnej hipotezy, czy nawet podejrzewać, że ten globalny atak na sędziów jest również globalnym atakiem na podstawowe filary demokratycznego państwa prawa w Polsce.

Między państwami V4 zazgrzytało już kilka tygodni temu, przed szczytem państw Trójmorza. Chodziło m.in. o antyniemiecki i antyfrancuski sojusz Europy Środkowo-Wschodniej, na którego czele miała stanąć Warszawa. Myślała, że V4 go poprze, ale się przeliczyła. Bo po co iść na krucjatę z krajem, który zamiast UE popiera Wielką Brytanię po brexicie?

– Chcemy być w części Europy progresywnej, proreformatorskiej – powiedział premier Czech Bohuslav Sobotka, podkreślając, że nie dopuszcza myśli, by Praga znalazła się poza głównym jądrem decyzyjnym UE.

A o Trójmorzu? – Dla nas idea jest nie do zaakceptowania. To XX-wieczny, mocarstwowy koncept Piłsudskiego – mówił „Wyborczej” czeski dyplomata.

– Czesi nie chcą stać się trzecim, środkowoeuropejskim pariasem – mówi Aleksander Kaczorowski, ekspert ds. Czech, autor i tłumacz czeskiej literatury. – Chcą pokazać, że mimo kilku wspólnych interesów, czymś się od tych „strasznych i okropnych” Polaków i Węgrów różnią – dodaje.

Polska, Czechy i Węgry mają sporo wspólnych interesów, w tym dwa główne: uchodźcy i waluta euro. Władze zgodnie odmówiły przyjęcia imigrantów i naraziły się na postępowanie o naruszenie prawa unijnego. Społeczeństwa tych trzech krajów mają też wątpliwości co do przyjęcia euro.

AleksanderKaczorowskiznawca tematyki czeskiejCzesi nie chcą stać się trzecim, środkowoeuropejskim pariasem

Jednak w przeciwieństwie do Budapesztu i Warszawy, Praga oddziela sprawy waluty i uchodźców od antyliberalnego buntu. – Wolałaby mieć dobre stosunki z Unią Europejską, Francją, Niemcami – mówi Kaczorowski. – Tym bardziej, że Czechy są w większym stopniu niż Polska i Węgry zintegrowane z Zachodem gospodarczo. To choćby kwestia udziału zagranicznego kapitału w czeskim sektorze bankowym czy inwestycji w przemyśle i struktury eksportu – dodaje.

– Proszę mi wierzyć, to żaden powód do chwały być wrzuconym do jednego worka z Warszawą i Budapesztem – mówi „Wyborczej” jeden z wysokich rangą czeskich urzędników, proszący o anonimowość.

Jak wyjaśnia Kaczorowski, Bratysława może i nie jest jeszcze gotowa na głębszą integrację z jądrem UE, ale na pewno nie chce stanąć w kontrze do centrali. Jest też w końcu w strefie euro i przyjęła uchodźców. – Z pewnością nie ma zamiaru żerować polityki zagranicznej ministra Waszczykowskiego i ponosić jej kosztów – mówi ekspert.