Wachtenden voor een rechtszitting in de rechtbank van Den Haag. Beeld ANP

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Boon en zijn collegaonderzoekers doen deze oproep in een nieuw onderzoek naar het aandeel van jongeren met een migratieachtergrond in de strafketen dat donderdag verschijnt in het wetenschappelijke vakblad Tijdschrift voor Criminologie.

Door cijfers van onder meer het CBS, politie, gemeenten en het WODC (onderzoeksinstituut van het ministerie van Justitie) over de periode 2008 tot 2012 te combineren, wisten Boon (tevens werkzaam in de jeugdpsychiatrie) en collega’s de herkomst van jongeren die met politie en justitie in aanraking komen ‘op verschillende momenten in de strafrechtketen’ te achterhalen. Met name jongens van Marokkaanse en Antilliaanse herkomst komen vaker met politie en justitie in aanraking.

Tien keer zo groot

Van de 20 duizend jongens tussen de 12 en 17 jaar die in Marokko geboren zijn (dan wel een ouder hebben wiens wieg daar staat), is meer dan één op de tien in de periode tussen 2008 en 2012 ooit aangehouden als verdachte. In vergelijking: bij autochtone jongens was dat één op de vijftig. De kans dat een jongen van Marokkaanse of Antilliaanse komaf in de cel belandt, is – met één op de honderd – meer dan tien keer zo groot als voor een autochtone Nederlandse jongen, zo laat het onderzoek zien.

Dat deze jongeren vaker met politie en justitie in aanraking is wellicht niet nieuw, wel hoe groot de verschillen met jongeren zonder migratieachtergrond precies zijn.

Of er sprake is van ongelijke behandeling, en wat de ernst van de vergrijpen is, kan niet uit de cijfers worden afgeleid. De resultaten bieden geen informatie over onderliggende oorzaken. Daarom pleiten de onderzoekers voor vervolgonderzoek én voor structurele registratie.

Het is de eerste keer dat er verder is gekeken dan louter de constatering dat bepaalde groepen vaker voorkomen in de statistieken, zegt hoogleraar criminologie Arjan Blokland (Universiteit Leiden), tevens hoofdredacteur van het Tijdschrift voor Criminologie, maar niet betrokken bij de studie. Volgens hem wordt nu ‘ineens duidelijk dat jongeren met een migratieachtergrond steeds net even in het nadeel zijn’. ‘De kans dat de officier er een zaak van maakt is groter, in de wijk waarin ze wonen lopen meer agenten rond, noem maar op. Het kan zijn dat ons systeem, ongewild wellicht, een stuk minder eerlijk is dan we willen.’

Cultuur- of opleidingsverschillen?

Is er bijvoorbeeld sprake van discriminatie bij politie en justitie, worden jongens van Marokkaanse herkomst sneller aangehouden? Zijn het cultuurverschillen die tot de keuze voor een criminele carrière leiden, of opleidingsverschillen? En welke rol speelt onbehandelde psychische problematiek bij deze kinderen en jongeren?

Om antwoord op die vragen te kunnen geven, pleit Boon voor ‘een consequente en structurele registratie van etniciteit op alle momenten in de strafketen’. ‘Dat is de enige manier om op risicogroepen gericht beleid te maken en te evalueren.’

Ook jeugdcriminaliteitsonderzoekers Marion van San en Jan de Boom (beiden niet bij het onderzoek betrokken) vinden het van belang om te weten hoe groot de ongelijke verdeling in elke stap van de strafketen is. ‘Dit vraagt om verdere bestudering’, zegt De Boom. ‘Nu zijn het getallen op een rij zonder achterliggend verhaal.’ Van San: ‘Een rechter kijkt natuurlijk ook naar zaken als scholing, gezinssituatie, woonomgeving, de zwaarte van het delict en of er sprake is van recidive. Om vast te stellen of er sprake is van ongelijke behandeling, moet je zulke details kennen.’