Donald Trump ĉe sia prezidanteca inaŭguro (Usona registaro/publikaĵo)

Mi legis en la lasta numero de Kontakto la jenan komenton de la redaktoro:

La tuta mondo miris kaj apenaŭ kredis ke la miliardulo Donald Trump, kun sia retoriko plena je antaŭjuĝoj kaj faŝismaj trajtoj, estas la elektito de la plejmulto de la usonanoj.

Fakte, la rezulto estis grandega ŝoko eĉ al multaj ĉi tie en Usono. Enketoj antaŭ la baloto sufiĉe klare indikis, ke Hillary Clinton venkos. Historiistoj debatados pri la diversaj kaŭzoj de la prezidantiĝo de Donald Trump, sed eblas klarigi la plej rektan kialon.

Laŭ la usona konstitucio, la prezidanton elektas ne la popolo sed la ŝtatoj, pere de speciala voĉdonantaro nomata la Elekta Kolegaro. Ĉiu ŝtato havas po 2 “elektaj voĉoj” kaj pliajn laŭ la grandeco de sia loĝantaro. Sekve, la malplej loĝataj ŝtatoj havas po 3 voĉoj; la plej havas 55. La kandidato, kiu ricevas pli ol duonon de la 538 elektaj voĉoj — do minimume 270 — fariĝos la prezidanto.

La ŝtatoj rajtas decidi, kiel laŭ la rezulto de la popola baloto distribui siajn elektajn voĉojn. Preskaŭ ĉiu ŝtato donas ĉiujn siajn voĉojn al sia propra popolvoĉa gajninto. Do dum la popola baloto, kiam oni ŝajne voĉdonas por iu kandidato, oni efektive voĉdonas por ties elektantoj, kiuj mem promesos voĉdoni por la kandidato poste.

La usonaj ŝtatoj kun la nombroj de siaj elektaj voĉoj. Nur Majno kaj Nebrasko eventuale donas siajn voĉojn al pluraj kandidatoj. (SeL/publikaĵo)

Ĉar la ŝtatoj ricevas po kelkaj voĉoj sendepende de siaj loĝantaroj, kaj ĉar ne eblas tute juste disdoni la ceterajn, tial varias la nombro de ŝtatanoj, kiun reprezentas elekta voĉo. En la ekstremaj kazoj, la ŝtato Vajomingo, havante 585 000 loĝantojn kaj 3 elektajn voĉojn, havas po 195 000 loĝantoj por voĉo, kaj Teksaso, kun 27,8 milionoj da loĝantoj kaj 38 voĉoj, havas po 731 000 loĝantoj por ĉiu. Do statistike, vajominganoj preskaŭ kvaroble pli valoras ol teksasanoj en prezidantecaj balotoj.

Ĉio tio signifas, ke kandidato, kiu gajnas malgrandajn popolajn plejmultojn en multaj ŝtatoj, povas venki ĉe la Elekta Kolegaro sen plejmulto el la tutlanda voĉaro. Kaj en 2016 ĝuste tio okazis.

Trump gajnis la 10 elektajn voĉojn de Viskonsino per 0,77% de la popolaj voĉoj, la 20 de Pensilvanio per 0,72% kaj la 16 de Miĉigano per 0,22%. Dum Clinton ricevis 65,8 milionojn da popolaj voĉoj kaj 232 elektantojn, Trump ricevis nur 62,9 milionojn da popolaj voĉoj sed 306 elektantojn. Se li ne venkus en tiuj tri ŝtatoj, li havus nur 260 elektantojn, kaj Clinton, kun 278, estus hodiaŭ la prezidanto.

La voĉoj de la Elekta Kolegaro en 2016. Kontraŭkutime, pluraj elektantoj rifuzis subteni siajn kandidatojn, sed tio ne ŝanĝis la rezulton. (Gage/CC-BY-SA)

Mi ne celas defendi tiun sistemon — mi dubas, ĉu mi povus. Mi volas nur atentigi al la redakcio de Kontakto kaj al la cetera mondo, ke la demando “Kial la plejmulto de usonanoj elektis Trump?” estas misa. Nia nuna situacio ekestis malgraŭ tio, ke Usono ne subtenis lin.