Twee maanden en vier dagen is Rob Jetten nu fractievoorzitter van D66. De opvolger van Alexander Pechtold krijgt het meteen voor de kiezen. De coalitie van zijn partij met VVD, CDA en ChristenUnie moet stevig onderhandelen over het klimaat. Het wordt de grote test voor de 31-jarige Jetten: dwingt D66 in het kabinet af dat er doortastend klimaatbeleid komt, en snel, zoals zijn kiezers willen?

In zijn werkkamer hangt in een hoekje aan de muur, als ter aanmoediging, het bewijs dat politiek succes mogelijk is. Jetten hoeft maar te kijken naar het ingelijste stemmingsbriefje uit de Eerste Kamer, over het schrappen van de benoemde burgemeester uit de Grondwet. Ter relativering staat op het bureau van Jetten een voorwerp dat hem eraan herinnert dat een politieke uitglijder ook zo is gemaakt. Het is een glimmend speelgoedrobotje. Jetten maakt graag grappen over de bijnaam die hij in zijn eerste weken verwierf, Robot Jetten.

Onder zijn leiding zal de toon van D66 over het klimaat scherper worden, voorspelt Jetten. “Alexander Pechtold was ook fel op de doelstellingen voor het klimaat. Hij herinnerde andere coalitiepartijen er steeds aan: afspraak is afspraak. Dat blijven we doen. Maar ik denk dat ik nog scherper ben. Hoe zorg je ervoor dat de industrie ook meebetaalt? En dat de plannen concreet genoeg zijn? Daar helpt mijn kennis en gedrevenheid voor dit onderwerp bij.”

Jetten zegt de afgelopen jaren steeds fanatieker te zijn geworden over het klimaat. Wegens zijn werk bij ProRail, voordat hij Kamerlid was, werd hij uitgeroepen tot young leader in sustainability: hij deelde als jonge manager brutaal aan zijn baas mee dat hij voortaan klimaatvriendelijk ging inkopen. Spoorrails liggen nu op dwarsliggers van hergebruikt, in plaats van nieuw beton. “Die mentaliteit van niet te lang praten maar vooral praktische oplossingen vinden, wil ik ook meer hier op het Binnenhof”, zegt Jetten.

Of de rest van de wereld ook zo optimistisch is over het klimaat als D66, moet deze week blijken op de belangrijke VN-klimaattop in Polen. Jetten zal daarbij zijn, net als D66-Europarlementariër Gerben Jan Gerbrandy, de Europese klimaatspecialist van de partij. Samen hopen ze andere landen te overtuigen van de Nederlandse aanpak van een breedgedragen klimaatakkoord, zeggen ze. Ook andere Nederlandse Kamerleden zullen die aanpak aanprijzen.

“Met een kopgroep van rijke landen kunnen we op de top laten zien dat economische groei heel goed kan samengaan met stevig klimaatbeleid”, verwacht Gerbrandy. Zijn stem klinkt door Jettens werkkamer, via de telefoon, vanuit Straatsburg. Vlak voor beiden afreizen, wordt er nog intensief overlegd.

Wordt de top een deceptie? Al aan het begin stribbelden de Verenigde Staten, China, Koeweit en Saudi-Arabië tegen. Ze wilden niets weten van een alarmerend nieuw klimaatrapport.

Jetten: “Heb je Rutte gehoord op CNN over de top? Wat een enthousiast verhaal had hij, over het grote gevoel van urgentie. Ook sprak hij zich weer uit voor een extra ambitie van 55 procent CO2-reductie, waarvoor hij een Europese kopgroep wil vormen. Ik ga ervan uit dat Rutte hier thuis in Den Haag straks de Kamerdebatten net zo enthousiast doet.”

Gerbrandy: “Wat ik sommige landen, of sommige politieke partijen kwalijk neem, is dat ze doen alsof er nog andere keuzes zijn. Alsof je ook niets kunt doen, of weinig, nu de aarde opwarmt. Zelfs als we de beloftes van Parijs netjes uitvoeren, stijgt de zeespiegel deze eeuw zeven tot twaalf meter. Dat is de eeuw die mijn zoon zal meemaken. Hij is tegen het eind van deze eeuw een bejaarde man. Dat is de urgentie.”

Schrikt u beiden dan niet van de opstand van gele hesjes in Frankrijk?

Jetten: “Brandstofaccijnzen waren in Frankrijk misschien de vonk, maar de echte onvrede zit veel dieper. Ook in Nederland is dat iets om bezorgd over te zijn. Mensen vragen zich af hoe hun toekomst eruitziet, of hun kinderen nog een huis kunnen kopen, of hun pensioen wel zeker is. Dat zijn terechte zorgen. En dan komt de onzekerheid over het klimaatbeleid er nog bij.

“Daarom is het belangrijk dat klimaatbeleid niet nog een extra tweedeling brengt. Veel mensen zullen tegen de klimaatplannen aanhikken als zijzelf van alles moeten betalen en bedrijven niet. Dat hoor ik veel in gesprekken: het kan niet zo zijn dat gewone mensen bij moeten dragen, maar Shell als grote vervuiler niet. Nou, dat ben ik helemaal met ze eens.

“Klimaatbeleid moet sociaal zijn. D66 krijgt vaak het verwijt dat wij makkelijk praten hebben, dat veel maatregelen voor onze eigen kiezers geen pijn doen. D66 is lang een partij geweest van de economische hervormingen, de hardere onderwerpen. Nu wordt het tijd dat we ons weer wat meer laten gelden op ons sociale karakter.

“Juist het klimaatakkoord, waar nu zo druk over wordt onderhandeld, biedt een enorme kans om meteen de tweedeling aan te pakken. Bijvoorbeeld door sociale huurwoningen als eerste duurzaam te maken, met een lagere energierekening voor de bewoners. En door een tweedehands elektrische auto ook betaalbaar te maken. Ik wil het klimaat helpen en de sociale verschillen verkleinen. Dat gaat juist heel goed samen.”

Gerbrandy: “Wij politici moeten wel eerlijk vertellen dat de overgang naar duurzame energie moeite kost, en geld. De fase waarin we nu zitten is moeilijk, voor iedereen. We moeten erdoorheen, om een rijkere en schonere wereld te krijgen. Tot het zover is, moet er extra aandacht zijn voor wat het betekent voor kwetsbare groepen.”

Jetten: “Over die gele hesjes nog… Ik neem dat serieus. Maar ik neem ook serieus dat zoveel andere mensen juist wel vragen om stevig klimaatbeleid. In Nijmegen, waar ik vlakbij woon, waren dit weekeinde dertien gele hesjes. Maar de weken ervoor waren er duizenden mensen die meededen aan Nijmegen ‘Europese Groene Hoofdstad’.”

De onderhandelingen voor een klimaatakkoord verlopen zeer stroef. De coalitie lijkt onder flinke druk te staan.

Jetten: “Berichten in de krant dat de coalitie op klappen zou staan, herken ik helemaal niet. Daar is geen sprake van. Ik snap wel dat CDA-fractievoorzitter Buma zijn zorgen uitspreekt over het gelijk verdelen van de lasten voor het klimaat. De rekening moet niet onevenredig bij huishoudens komen. Maar ik wil ook van Buma horen dat alleen wij, de politiek, dit kunnen oplossen. Alleen maar waarschuwen is onvoldoende.

“Ik vond het optreden in ‘Buitenhof’ zondag een van zijn betere van afgelopen weken. Overigens is zijn verhaal dat gele hesjes bij het overleg over het klimaatakkoord niet aan tafel zitten niet waar. Daar praten vakbonden en maatschappelijke en consumentenorganisaties mee. In geen ander land wordt zo breed over het klimaat overlegd.

“We moeten goed uitleggen wat we aan het doen zijn. Toen de eerste versie van het klimaatakkoord werd gepresenteerd, bleef hangen dat klimaatonderhandelaar Diederik Samsom alleen zou hebben gezegd: de gasprijs moet omhoog. Maar dat is niet het hele verhaal: de elektriciteitsprijs gaat net zo hard naar beneden.”

Maandag werd bekend dat met name de gasprijs weer fors omhooggaat.

Jetten: “Maar dat is nog zonder dat er een klimaatakkoord ligt. De afgelopen twee à drie jaar heeft iedereen gemerkt dat zijn energierekening omhooggaat. Op tafel ligt een voorstel om onder de streep een lagere rekening te krijgen.”

De industrie moet meebetalen, zegt u. Hoe? Volgens veel partijen is een fikse CO2-heffing het enige middel.

Jetten: “Er moet een vorm van CO2-beprijzing komen. Voor de energiesector staat die al in het regeerakkoord, en ook voor de industrie is dit de beste vorm.

“Het gaat internationaal niet hard genoeg. Willen we de komende tien jaar resultaten boeken, dan moeten we ook nationale CO2-beprijzingen invoeren. Binnen de coalitie hoor ik niemand daar een veto over uitspreken. Wel waarschuwen bedrijven dat we in Nederland niet veel strenger moeten worden dan in de buurlanden.

“Ook hier geldt: het gaat niet alleen over het beprijzen van CO2. Je moet ook bedrijven die willen verduurzamen, helpen om dat zo snel mogelijk te doen. Daarvoor hebben we subsidieregelingen. Maar bedrijven die bewust achterblijven, moet je op een gegeven moment een CO2-boete opleggen.”

U spreekt erover alsof het uitermate overzichtelijk is allemaal. Dat staat in scherp contrast met de zeer tobberige sfeer in het land en de stroeve klimaatonderhandelingen.

“Na maanden onderhandelen is het wel duidelijk wat er moet gebeuren om de doelen te halen. Nu moeten alle belangenclubjes over hun eigenbelang durven stappen en nu moeten wij als politiek verantwoordelijkheid nemen. Natuurlijk staan er dingen in die ik niet leuk vind, of die Buma niet leuk vindt. Maar wij moeten durven vertellen dat klimaatverandering voorkomen de grootste opgave is voor het land. Maar het is ook een enorme kans om de economie te vergroenen en iedereen aan een elektrische auto te helpen. We moeten de knoop met elkaar doorhakken.”

Wat als de klimaattafels er zelf niet uitkomen?

“Het allermooiste zou ik vinden als dat lukt. Dan hebben we een akkoord dat is gemaakt door dezelfde organisaties en bedrijven die het ook uitvoeren. 95 procent van de maatregelen van de tafels zal door iedereen worden gesteund. Het laatste deel is spannend. Als de tafels daar niet uitkomen, zal ik minister Wiebes van economische zaken vragen hoe hij dan het doel uit het regeerakkoord wil halen. Daarin staat dat we de CO2 in 2030 met 49 procent terugbrengen.”

Nog even terug naar de klimaattop, meneer Jetten en Gerbrandy. Hoe gaat u daarheen? Met het vliegtuig?

Gerbrandy: “Dit is een enorm dilemma, maar ik ga vliegen. Ik heb nog gekeken naar het huren van een elektrische auto, maar ik kreeg de lange rit in mijn agenda niet rond.”

Jetten: “Ik ga helaas ook met het vliegtuig. De Kamer compenseert gelukkig de CO2-uitstoot voor alle vluchten. Ik ben wat dat betreft blij dat het kabinet nu een vliegtaks invoert. Een kleine, maar het is wel een belangrijke stap, omdat die zorgt voor bewustwording over milieuschade en omdat het de sector prikkelt om te verduurzamen.

Gerbrandy: “De luchtvaart zelf gokt erop dat wij politici zo zwak zijn dat we ze de voet niet dwarszetten. Wat zo tegenvalt is dat de luchtvaartsector zelf doet alsof hij maar eindeloos kan doorgroeien. Waarom neemt die sector zo weinig initiatief? Oud frituurvet in de tank gooien levert weinig op. Ik ben betrokken bij internationale onderhandelingen over CO2 en luchtvaart. Daar opperde ik eens om 1 euro per ticket in een fonds voor vergroening te storten, dat levert per jaar al 4 miljard op. Maar de luchtvaartmaatschappijen vroegen toen hoe ze dat fonds moesten managen. Alsof dat het probleem is.”

Geef de luchtvaart eens ongelijk over die politici. Schiphol mag van het kabinet ook doorgroeien.

Jetten: “We hebben een beperkte groei afgesproken. In Noorwegen zijn alle binnenlandse vluchten vanaf 2030 elektrisch. Easyjet wil elektrisch gaan vliegen op Londen. Dat is de trendbreuk waar we heen moeten. D66 wil dat Schiphol in de toekomst alleen mag groeien onder dat soort eisen.”

Europese en Nederlandse politici naar de VN-top

Gerben-Jan Gerbrandy (51) is een van de parlementariërs die deze week in Polen deelnemen aan de VN-top over het klimaat. Hij zit voor D66 sinds negen jaar in het Europees Parlement. Natuurmonumenten riep hem vorig jaar uit tot Groenste Politicus van het Jaar, ‘omdat hij ‘als hij bijt, niet meer loslaat’ en al jarenlang werkt aan betere natuurbescherming. Eerder leidde Gerbrandy de Europese delegatie op de klimaattop in Rio de Janeiro. Zijn politieke inzet voor het klimaat bezorgde hem meermalen een plek in Duurzame 100 van Trouw.

Lees ook:

Gesteggel is het laatste wat de Klimaattop kan gebruiken in deze beslissende week

De VN-klimaattop in Polen gaat de tweede, beslissende week in. Gaat het richting mislukking of succes? Alles draait nu om het juiste draaiboek.

Zonder klimaatactie dreigt een diepe geldcrisis, waarschuwt de financiële sector

Op de Klimaattop in Polen waarschuwen grote kapitaalbeheerders: zonder klimaatactie dreigt de wereldeconomie in een diepe crisis terecht te komen.

De natuur is zaak voor het Torentje, niet alleen voor een ministerie

Niet alleen voor het klimaat, maar ook voor natuur moet er een jaarlijkse internationale top komen, vindt D66-Europarlementariër Gerben-Jan Gerbrandy. ‘De bedreiging van de natuur moet in Peking in 2020 hoog op de agenda komen.’