Konrad Zuse był to niemiecki wynalazca uznawany za jednego z ojców nowoczesnej technologii komputerowej. Najbardziej znany potomnym z tego, że stworzył pierwszy programowalny komputer na świecie. Niestety dokonania Zusego w naszym kraju są mało nagłośnione. Pora zatem w wielkim skrócie przedstawić jego życiorys — pełny prekursorkach osiągnięć i życiowych rozczarowań.

Wczesne lata

Konrad Ernst Otto Zuse urodził się 22 czerwca 1910 r. w Berlinie; dwa lata później z rodzicami przeniósł się do Braniewa w Prusach Wschodnich. Od dzieciństwa wykazywał zainteresowanie projektowaniem i jako kilkunastolatek obmyślił model maszyny do wymiany monet, która cieszyła się sporą popularnością w Niemczech. Zuse następnie razem z rodziną ponownie zmienia miejsce zamieszkania, osiedlając się w Hoyerswerdzie; tutaj przeszedł specjalnie szkolenie w 1928 roku, otrzymawszy prawo pójścia na uniwersytet. Potem Zuse przez pewien czas studiował architekturę, ale wkrótce go znudziła, ponieważ stwierdził, że jest nazbyt statyczna. Jednak pomimo tego zdobył wyższe wykształcenie i w 1935 r. ukończył inżynierię lądową w Wyższej Szkole Technicznej Berlin-Charlottenburg, która dziś nazywa się Politechnika Berlińska. Zuse właśnie podczas tych studiów po raz pierwszy zaczął myśleć nad stworzeniem w pełni automatycznego programowalnego komputera. Na pewno pomogło mu w realizacji tego, iż w 1936 uzyskał patent na pamięć mechaniczną, w której bity (dlatego wszystkie maszyny Zusego pracowały w systemie binarnym) zapamiętywane były przy pomocy odpowiednich przesunięć blaszek i zatrzasków.

Zuse pod koniec lat trzydziestych XX wieku.

Kariera wynalazcy

Zanim jednak tak się stało, Zuse jako świeżo upieczony inżynier przez pewien czas pracował w firmie samochodowej Ford, korzystając ze swoich uzdolnień artystycznych do tworzenia grafik reklamowych. Później przeniósł się do fabryki samolotów Henschel w Dessau, gdzie zajmował się już projektowaniem inżynieryjnym. Zuse pracując tam, musiał wykonywać dość jednolite obliczenia; a ten proces był dla niego bardzo denerwujący, rozbudzając marzenia o automatyzacji. Zatem po zaledwie roku pracy Zuse odszedł z Henschela i postanowił się całkowicie zaangażować w stworzenie pierwszej programowalnej maszyny liczącej. Od tego czasu zaczął eksperymentować z komputerami w mieszkaniu swoich rodziców. Jego pierwsza maszyna nosiła nazwę Z1 i została ukończona w 1938 roku. Był to służący do obliczeń komputer mechaniczny zerowej generacji. Z1 zawierał około 20 000 części metalowych i ze względów konstrukcyjnych nie zawsze działał, jak powinien, ale tak czy inaczej był prekursorskim urządzeniem. Choćby dlatego, że był pierwszym na świecie swobodnie programowalnym komputerem dwójkowym.

Odnowione Z1. Źródło tej i poniższych grafik: Foter.



W 1939 r. Zuse został powołany do służby wojskowej, gdzie otrzymał wystarczające środki na stworzenie Z2. Gotową wersję maszyny przedstawił we wrześniu 1940 roku. Była ona kolosalnych rozmiarów, ponieważ zajmowała kilka pokoi, jednakże Zuse zbudował ją już na przekaźnikach telefonicznych. Następnie otrzymane dotacje rządowe pozwoliły wynalazcy na kontynuowanie badań; dzięki czemu w 1941 r. zakończył pracę nad wersją Z3. Ten 22-bitowy komputer mógł pracować z liczbami rzeczywistymi, obsługiwał operacje cykliczne, miał wbudowaną pamięć i podczas drugiej wojny światowej służył do obliczeń niezbędnych przy projektowaniu skrzydeł samolotów. Niestety podczas tamtejszych działań wojennych wszystkie z tych trzech urządzeń zostały zniszczone. Aczkolwiek już w 1961 r. pod kierunkiem Zusego zbudowano replikę Z3, który był pierwszym działającym, i w pełni automatycznym komputerem o zmiennym programie. Zresztą jak później czas pokazał, to nie było jedyne takie „wskrzeszenie”.

Z3 - po zrekonstruowaniu.



W 1942 r. Zuse rozpoczął prace nad komputerem Z4; wyglądem przypominającego wielką szafę, a pod względem budowy opartym na 600 przekaźnikach telefonicznych. Ten kolosalnej wielkości komputer wynalazca udoskonalał przez blisko dekadę. Ale nie poszło to na marne, bo Z4 zapisał się w historii informatyki, jako pierwszy komputer posiadający asembler realizowany przez moduł Planfertigungsteil. Warto dodać, iż pomimo finansowania w czasie wojny wynalazków Zusego przez rząd niemiecki — to nigdy nie był członkiem partii nazistowskiej, a jego urządzenia w znikomym stopniu zostały wykorzystane „dla dobra” III Rzeszy. Jeżeli zaś chodzi o kwestie osobiste — w styczniu 1945 r. wynalazca poślubił Giselę Brandes; z którą na dobre ułożył sobie życie i dochował piątki dzieci.





Zuse z nowo założoną rodziną w 1949 osiedlił się w mieście Hünfeld. Wtedy to właśnie założył firmę Zuse KG; w której we wrześniu 1950 r. Z4 został ostatecznie ukończony i dostarczony Politechnice Federalnej w Zurychu (ETH). Toteż 70 lat temu stał się pierwszym komputerem na świecie, który został oficjalnie sprzedany. Z4 pod tym względem wyprzedził o pięć miesięcy komputer Ferranti Mark I i dziesięć — maszynę UNIVAC I. W 1960 roku zaś po dziesięciu latach pracy u Szwajcarów trafił do Muzeum Techniki w Berlinie (Deutches Museum). Na przełomie lat 50. i 60. Zuse obmyślił inne komputery produkowane przez jego firmę, których nazwa zaczynała się od dużej litery Z (Z5, Z11, Z23, Z25, Z31). Jednak w tym okresie za szczytowe osiągnięcie w Zuse KG uchodził model Z22, który był pierwszym niemieckim komercyjnym komputerem dostępnym dla instytucji i podmiotów zewnętrznych.