Een zomerse 'vrijmibo' was het eerste D66-evenement waar de 23-jarige mbo'er Mohammed Saiah heenging. "Ik appte de jongen van wie ik de uitnodiging had gekregen: 'Wat is dat?' Ik had geen idee. Hij legde het uit: vríjdag-míddag-bórrel."

Eenmaal aangekomen bij de kroeg in de binnenstad zag Mohammed vanaf de fiets een regenboogvlag wapperen aan de gevel. "Ik dacht: Wát? Een homokroeg? Maar mensen zaten buiten en iemand riep me al: 'Hee Mo!' Ik kon niet meer terug."

Nu, een half jaar later, is Mohammed derdejaars mbo marketing en communicatie, en staat hij op de lijst voor D66 in de gemeenteraadsverkiezingen in Utrecht. Zijn ouders komen uit Marokko, hij is in Nederland geboren en getogen.

Sinds een paar jaar woont hij op zichzelf in de Utrechtse wijk Overvecht. Bij een glas cola, in de pauze van zijn stage bij een escape room in de binnenstad, vertelt hij over het lidmaatschap van D66. Achteraf is hij blij dat hij niet rechtsomkeert is gegaan bij de homokroeg, zegt Mohammed. "Ik wist me er eerst geen houding te geven, en voelde me heel raar. Ja, hallo, ik ben als moslim al niet gewend om in een groep te zitten waar de meerderheid alcohol drinkt. Maar het bleek gewoon een normale bar. En het was best leuk."

Vier grote steden

Mohammed staat op nummer tien: een verkiesbare plaats. Momenteel telt de Utrechtse D66-fractie dertien gemeenteraadsleden. En hij is niet de enige kandidaat van islamitische komaf op de lijst bij D66: in de vier grote steden telt D66 van de landelijke progressieve partijen de meeste kandidaten (zeven) met een islamitische achtergrond op verkiesbare plaatsen. Meer dan de PvdA (zes), meer dan de SP en meer dan GroenLinks.

Artikel gaat verder onder de foto

Fonda Sahla Beeld Jorgen Caris

In het verleden ijverden juist D66-politici voor de legalisering van abortus, euthanasie en het homohuwelijk, waarmee ze tegen de heilige huisjes schopten van conservatief-gelovig Nederland.

Ruim een halve eeuw later voegen de kinderen van migranten uit onder meer Turkije en Marokko - voor een groot deel traditioneel religieuze gezinnen - zich schijnbaar moeiteloos bij de partij. Hoe rijmen de kandidaten die thema's met hun islamitische achtergrond?

Homoseksualiteit is (geen) zonde

Een van de meest herkenbare moslims tussen de kandidaten is het Amsterdamse D66-gemeenteraadslid Yassmine El Ksaihi, die een hoofddoek draagt. Ze zou voor dit artikel een interview geven over haar religieuze en politieke overtuigingen. Tot de lokale Amsterdamse zender AT5 begin deze maand een interview met NRC Handelsblad uit 2010 boven water haalde. Daarin zei El Ksaihi, toen nog voorzitter van de Poldermoskee: "Homoseksualiteit is een zonde in de islam".

Toen er kritiek op die uitspraak kwam, gaf El Ksaihi een verklaring op de website van de lokale afdeling van D66. Ze liet weten dat de lokale fractie al op de hoogte was geweest van het NRC-interview. En dat ze haar standpunt nu anders zou formuleren. 'Iedereen mag verliefd worden op wie hij wil', schrijft El Ksaihi. Op Twitter voegde ze er nog aan toe dat ze homoseksualiteit 'geen zonde vindt, toen al niet en nog steeds niet'.

We komen niet te weten hoe het raadslid hierover denkt, of ze misschien van mening is veranderd. Want plots belt een woordvoerder van de hoofdstedelijke D66-afdeling: na overleg is besloten dat ze geen vragen meer beantwoordt over deze kwestie. Hij acht dat zelf ook het beste. "Het is niet opportuun", zegt hij, "vanwege de bak stront die ze afgelopen weken over zich heen kreeg op sociale media."

Anti-islambeweging

De aantrekkingskracht van D66 onder moslims heeft te maken met hun zorgen om de anti-islambeweging. "Pechtold was de eerste die zich ferm tegen Wilders uitsprak", zegt Birgül Özmen, al vier jaar raadslid in Den Haag en nummer zeven op de lijst. Volgens Saïd Kasmi, lijsttrekker in Rotterdam, was Pechtold daarin lang de enige. "Het voelde alsof hij het voor mij opnam en, belangrijker: voor mijn ouders."

Ja, hij is trots op zijn geloof, zegt Mohammed Saiah, maar de scheiding van kerk en staat is hem ook veel waard. "Ik heb er daarom moeite mee om te zien dat de SGP en ChristenUnie meedoen aan een anti-abortusmars. Je kunt een land niet besturen door dingen uit de Bijbel of uit de Koran als wet te gebruiken. Dat is niet te doen. In mijn wijk Overvecht heb je 170 nationaliteiten, en iedereen heeft zijn eigen religie, en stroming daarbinnen. Binnen de islam heb je al zoveel verschillende stromingen, en wat is dan goed of fout?"

Rond de tijd dat Mohammed zich bij D66 voegde, sloten twee van zijn vrienden van het speelpleintje uit de buurt zich aan bij IS. "Ze hadden een briefje achtergelaten voor hun ouders, dat er een studiedag was op het hbo, maar ze waren op weg naar Syrië."

De een kwam om het leven, de ander keerde terug, vertelt hij. "Ik weet wie ze geronseld heeft: zo'n man met een baard die bij dat pleintje hing en steeds maar zei dat we moesten gaan bidden. Nee, op mij maakte hij daarmee geen indruk." Met een grijns: "Die riedel kende ik wel."

Artikel gaat verder onder de foto

Mohammed Saiah Beeld Jorgen Caris

Zo ongewoon als Mohammeds keuze voor D66 was, zo gewoon was die voor andere kandidaten. "De combinatie van mijn geloof en mijn politieke voorkeur is helemaal geen ding", zegt Birgül Özmen (34) nummer zeven op de lijst in Den Haag.

Koerdische identiteit

Tijdens haar studie taal-en-cultuurstudies aan de Universiteit van Utrecht specialiseerde ze zich in het thema islam in de moderne wereld. Ze liep stage bij Instituut Clingendael, en begon vervolgens aan haar carrière als rijksambtenaar. "Mijn geloof ervaar ik meer als verbondenheid met mijn familie. En mijn Koerdische identiteit komt op de eerste plaats, niet mijn islamitische identiteit. Ik ben superliberaal. Ik ben voor vrije seks, heb homovrienden en lesbische collega's, nee, voor mij is dat geen probleem. Alcohol drinken ook niet. En abortus en euthanasie, dat is ook geen discussie."

Het is lunchtijd: Özmen bestelt een salade, en praat dan uptempo door. "Je moet doen wat je wilt en je niet laten beperken door de dogma's van een geloof. Een ander moet zich niet bemoeien met jouw persoonlijke keuzes, en de overheid al helemaal niet."

Ze groeide op in een Betuws dorp waar maar een paar Turkse families woonden. "Ik heb ook veel alevitische vriendinnen. Mijn moeder zei eens dat ik vanwege mijn interesse voor andere geloven en culturen misschien zoveel belang hecht aan persoonlijke vrijheden en me verzet tegen discriminatie. Koerden worden in Turkije al snel in een hokje geplaatst en alevieten worden ook anders bejegend."

Dat er bij D66 heel wat kandidaten te vinden zijn met een zelfde achtergrond als zij, vindt Özmen niet zo verwonderlijk. "Er zijn zoveel mensen van islamitische komaf die weinig met hun geloof doen. Maar die hoor je niet in de krant of op tv. Voor de media zijn alleen de extreme moslims sexy."

Laagmenselijk trekje

Een kandidaat die er niet meer zoveel aan doet is Saïd Kasmi (42), lijsttrekker voor D66 in Rotterdam en nu bijna drie jaar Statenlid in de provincie Zuid-Holland. In een restaurant bij hem om de hoek, in het centrum van Rotterdam, vraagt hij zich af of hij zichzelf nog moslim zou noemen.

"Ik zou zeggen van wel, voor mij is geloven: leven vanuit het besef dat je er bent om elkaar te helpen. Maar ik praktiseer de regels van de islam niet. Het kan gewoon niet dat degene die ons geschapen zou hebben met onze plus-en-minpunten zo'n laagmenselijk trekje vertoont als de wens om ons te oordelen en te straffen." Hij vond in D66 een partij die naar gelijke rechten streeft. "Dat maakt het voor mij mogelijk om te geloven wat ik wil; de godsdienstvrijheid is er ook voor mensen die niet geloven."

Onderwijs was ook een thema dat Kasmi naar de partij trok: "Mijn ouders waren analfabeet, ik kon naar de universiteit. De beste manier om mensen op eigen benen te laten staan is goede scholing. En je gaat er kritisch van in het leven staan, wat helpt om ongelijkheid aan te pakken."

Abortus en euthanasie

Ook Fonda Sahla (38), die in Den Haag op plaats vijf staat voor D66, kwam via het onderwijs bij deze partij uit. Ze leerde als ouder in de medezeggenschapsraad van een basisschool en oprichter van een weekendschool de D66-wethouder kennen. Over abortus en euthanasie zegt ze: "Ik zou het zelf nooit doen. Maar als je zwanger bent geraakt zonder dat je dat wilde, dan moet je terecht kunnen bij een kliniek. Zoals je bij euthanasie ook beter begeleid kunt worden door een arts, dan dat je van een flat springt en je familie of voorbijgangers shockeert."

Ze staat ook achter het homohuwelijk, zegt Sahla. "We leven in Nederland. Het kan hier en ik zie iedereen als gelijk." Maar of ze gelooft dat het islamitisch gezien toegestaan is dat twee mensen van hetzelfde geslacht een relatie hebben, wil ze niet zeggen. "Ik ga daar niet over. Iedereen moet doen wat hij moet doen. Wie ben ik om te oordelen?"

Het is dus ook weer niet zo dat homoseksualiteit voor God 'geen probleem' is? "Nee", zegt Sahla. "Als je ervoor kiest om volgens de regels van de islam te leven, dan oordeelt alleen God over je."

'Boeit me geen ene flikker'

Vergeleken met de andere kandidaten klinken de woorden van Fonda Sahla over homoseksualiteit het vaagst. Mohammed Saiah gaat binnenkort naar een huwelijk van een vriendin. "Zij gaat trouwen met de vrouw waar ze van droomt. Gewoon fantastisch, dat dat kan." En: "Het boeit me geen ene flikker wat iemand is."

Volgens Birgül Özmen is er voor een afwijzende, strikte opvatting over homoseksualiteit 'geen plek binnen onze partij'. Saïd Kasmi denkt er ook zo over. "Dit is wel een D66-ding: als je dat niet eerbiedigt, wordt het heel lastig. En als het homohuwelijk je niet bevalt, is dit ook niet het juiste land voor jou."

Rond zijn twintigste ging Mohammed Saiah voor het eerst nadenken over lhbt-kwesties. Op straat kreeg hij het mee als iets negatiefs: 'homo' gold er als scheldwoord. "Voor een emancipatieproject ging ik op reis naar Zweden. Bij de voorstelronde bleek een jongen gay en een ander transgender. Ik schrok en dacht: Volgens mij hoor ik hier helemaal niet bij. Ik probeerde het hen uit te leggen: 'Ik ben niet zoals jullie, ik ben normaal'."

Hij kan het ongemak nog voelen, zegt hij. "Bij hen kwam het binnen als een klap. Ik heb mezelf echt totaal voor lul gezet. Daar zit je dan met je religie, tegenover jonge mensen die voor een moeilijke keuze hebben gestaan. Hoe haal je het dan in je hoofd om te zeggen: 'Dat is een zonde'? Onmogelijk. Ik heb het er toen bij mezelf ingestampt: dit is normaal, dit is normaal. Plots begreep ik het. Dát is waarom we een gekleurd zebrapad hebben in de stad, en verkeerslichten met een plaatje van een homostel."