Ronald Buijt is voormalig fractievoorzitter van Leefbaar Rotterdam en werkt in de logistieke sector.

De uitspraken van Stef Blok over multiculturele samenlevingen („noem een voorbeeld [..] waar een vreedzaam samenlevingsverband is, ik ken hem niet”) schokten politici, sociale dienstverleners en journalisten. Dat zelfs Blok, de VVD’er die bij zijn aantreden in maart nog gekarakteriseerd werd als ‘saai en oerdegelijk’, zó rechtspopulistisch uit de hoek kon komen, droeg zeker bij aan die schok. Stef Blok liet zich dus veel te negatief uit over de multiculturele samenleving. Foutief zelfs, meenden zelfbenoemde factcheckers. Maar waarom draait niemand het eens om? Waarom hoeft links nooit te verklaren wat er dan zo positief is aan de multiculturele samenleving? Wat heeft de komst van niet-westerse migranten ons dan voor goeds gebracht?

Wat in de beeldvorming niet hielp, is dat de minister zijn uitspraken deed op een besloten bijeenkomst. De opnames werden via Zembla gelekt. Zo bezien is hij betrapt. Betrapt op gedachtengoed wat hij niet in Kamer of tv-studio verspreidt. Het grote publiek had hem niet eerder zo gehoord. Als Blok al zo denkt, zijn er mogelijk meer in de gevestigde politiek die zo denken maar dat doorgaans verzwijgen. Bij de VVD, en vast ook bij het CDA.

Lees ook: Wat zei Blok (en kloppen zijn uitspraken)?

Dat maakt de affaire-Blok zo verwarrend. Bij Geert Wilders en Thierry Baudet weet je wat voor vlees je in de kuip hebt. Uit die hoek verwacht men dit soort taal. Om te voorkomen dat kiezers naar hen trekken, roepen VVD’ers in campagnetijd wat stoers over opvang in de regio en misbruik van sociale voorzieningen. Maar ze gaan in toon en belofte nooit zo ver als Wilders en Baudet. Dat tweetal moet immers buiten de orde geplaatst worden. Gevestigd rechts houdt hen voor ‘onverantwoordelijk’ en links framet hen als ‘racistisch’. Sinds deze week zijn de kaarten anders geschud. Hoe kan de VVD nu nog afstand nemen van Wilders en Baudet?

Achter dat probleem voor campagnestrategen, schuilt een ander probleem: hoe vrij zijn politici, bewindslieden meegerekend, in hardop nadenken? Blok wilde prikkelen, zegt hij. Vrij van gedachten wisselen. Zulks gaat niet van een briefje, maar vergt verbale lenigheid en dat brengt risico’s met zich mee. Is de politiek, de kunst van het redeneren, ermee gediend als we meteen de zwaarste consequenties verbinden aan een wat lompe oefening? Zou het niet beter zijn die te bewaren voor het beleid van de minister? Woorden doen ertoe, dat zeker, maar de context bepaalt in welke mate. Dit was in de context van een gedachtenexercitie. Niets meer, niets minder.

Critici en ‘factcheckers’ interpreteren Bloks woorden overigens wel heel nauw. De VVD’er stelde dat hij geen „vreedzaam” multicultureel samenlevingsverband kent en zou daarmee fout zitten. Suriname („failed state”) zou volgens Bloks critici juist toonbeeld van zo’n vreedzame multiculturele samenleving zijn. En Nederland ook. Ja, vreedzaam in de zin van: geen oorlog. Maar niemand kan toch ontkennen dat er al decennia sprake is van ernstige culturele en etnische spanningen waarvan zonder de komst van niet-westerse migranten geen sprake zou zijn? Een soortgelijke conclusie trok de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid nog in mei. Ik citeer de bespreking in NRC: „Als wijken diverser worden, voelen mensen zich onveiliger en neemt sociale samenhang af. Ook is de kans groter dat ze een delict plegen.” Wie ‘vreedzaam’ definieert als kalm, rustig en wars van ruzie, kan niet ontkennen dat Stef Blok gewoon gelijk heeft. Overal leidt de multiculturele samenleving tot spanning. Bovendien; juist links heeft het over ‘groepen die tegenover elkaar staan’.

Blok stelt verder „dat we niet goed in staat zijn om een binding aan te gaan met ons onbekende mensen” en van nature geneigd zijn om naar mensen toe te trekken die op onszelf lijken, waar we veel mee gemeen hebben. Links wordt daar heel boos van, omdat dit indruist tegen hun positie in het nature-nurture-debat en daarmee hun verlangen naar een maakbare samenleving. Maar waarom vindt links het wél prima dat migranten samenklitten, naar hun eigen voetbalclub gaan, naar islamitische scholen, naar moskee-internaten en trouwen met een partner uit de eigen groep?

Zo’n rede kun je niet zomaar terugtrekken. Dat maakt je ongeloofwaardig. Er zat namelijk geen woord Spaans bij

In het verlengde hiervan, zei Blok: „Als je in Benoordenhout woont is het hartstikke leuk om op zondag naar de Turkse bakker te gaan. [...] Maar als je er middenin woont, heb je enorm last.” Dat mensen hierover vallen is absurd. Blok schetste een realistisch beeld, terwijl links doet alsof het allemaal pais en vree is in de Schilderswijk waar die Turkse bakker zit. Je zou er maar wonen als autochtone Nederlander: dan trek je uit de kritiek die Blok nu ten deel valt de conclusie dat zelfs de meest voor de hand liggende kritiek op de multiculturele samenleving niet is toegestaan. Dan voel je je toch vergeten door politici die dat als ‘xenofobe borrelpraat’ afdoen?

Lees ook dit profiel: Minister Blok, een zaakwaarnemer op Buitenlandse Zaken

Zo hypocriet allemaal! Als er iets positiefs over de multiculturele samenleving valt te vertellen (zoals het winnen van het WK door een divers elftal) dan worden linkse mensen hitsig. Dan benoemen ze diversiteit als succesfactor. Slaan migranten vervolgens aan het plunderen, dan gaat het ineens om zomaar ‘mannen’. De opiniemakers, journalisten en politici die geen gelegenheid onbenut laten om de vermeende schaduwzijden van de Nederlandse cultuur te benadrukken (slavernijverleden, zwarte piet), zijn toevallig ook altijd degenen die andere culturen en in het bijzonder het multiculturalisme beschermen tegen kritiek. De werkelijke schade van deze affaire is daarom: gewone burgers zullen zich voortaan driemaal bedenken voor ze iets zeggen wat op hetzelfde neerkomt als wat Blok vertelde. Het is deze publieke executie die angst zaait, niet de woorden van de minister.

Jammer dat Blok uit politiek lijfsbehoud zo razendsnel afstand nam van zijn uitspraken. Hoe ongelukkig hij zijn gedachten in die uitgelekte video ook de vrije loop liet, iedereen zag: wat de minister tegenover dat gezelschap zegt, meent hij wel, ook al was het prikkelend bedoeld. Zo’n rede kun je niet zomaar terugtrekken. Dat maakt je ongeloofwaardig. Er zat namelijk geen woord Spaans bij.

Nu de minister van Buitenlandse Zaken zijn woorden toch heeft ingetrokken, wil de oppositie natuurlijk meer: onderbreking van reces, een Kamerdebat, excuses aan alles en iedereen. Dieper door het stof, ook in het buitenland. Zoveel gezagsverlies is niet te verdragen. Hopelijk houdt Blok de eer alsnog aan zichzelf: beter met opgeheven hoofd vertrekken uit deze arena dan jezelf zo verloochenen. Alsjeblieft minister Blok, laat het hier maar bij.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 23 juli 2018