De slaaptreinen van de Duitse spoorwegen hebben de concurrentieslag met de goedkope vlieg- en busmaatschappijen verloren.

In het moderne Hauptbahnhof van Berlijn is het elke ochtend rond half negen een vast ritueel. Dan glijdt, te midden van de vele glimmende hogesnelheidstreinen, op perron 3 de verouderde slaaptrein uit Parijs binnen. Vaak ietwat verlaat, maar altijd een vertrouwd element. Vele tientallen jaren reed er een trein tussen Berlijn en Parijs, maar nu is het afgelopen. Vanochtend kwam de laatste binnen. Deut-sche Bahn (DB) ziet er geen brood meer in.



Het is niet de enige nachttrein die de DB uit het aanbood neemt. Ook de slaaptreinen die Praag, Moskou, Warschau, Basel en Kopenhagen aandoen, behoren nu al of binnenkort tot het verleden. Italië kan, liggend in een couchette, niet meer worden bereikt. De directe nachttrein naar Amsterdam rijdt ook niet langer, maar voor Nederlanders is er nog wel een alternatief. Per ICE-dagtrein naar Duisburg, Keulen of Oberhausen en daar overstappen op de nachttreinen die nog wel in Duitsland rijden.



Al sinds 1852 rijden er nachttreinen in Duitsland. Sommige reizigers dwepen ermee. 's Ochtends vroeg uitgerust op de plaats van bestemming aankomen, en meteen ook midden in het centrum. Jonge rugzakkers hielden er ook van - de nachtreis spaarde immers een overnachting in een hotel uit.



Voor een deel is die tijd nu voorbij. Jonge rugzakkers nemen tegenwoordig het vliegtuig. Voor nog geen 50 euro vliegen ze binnen twee uur vanaf Parijs, of Amsterdam, naar Berlijn. Voor de nachtelijke trein, die er zeker twaalf uur over doet, betaal je minstens 70 euro. Slaap je ook nog eens in een verouderde coupé met drie medereizigers. Niet iedereen ziet daar de charme van in.

Supermoderne bussen

Die goedkope vliegtickets van de prijsvechters zijn deels de reden dat de DB de nachttreinen voor een groot deel uit het aanbod neemt. Sinds vorig jaar zijn ook de busdiensten in Duitsland geliberaliseerd. Voor weinig geld kun je je nu binnen Duitsland, maar ook daarbuiten, verplaatsen met supermoderne bussen van bedrijven als Flixbus, BerlinLinienBus en MeinFernbus. Internet aan boord, wat bij de oude nachttreinen niet het geval is.



De spoorwegen mogen het er zelf een beetje naar gemaakt hebben met het hardnekkig blijven inzetten van verouderde rijtuigen, helemaal eerlijk is de concurrentie met de goedkope vlieg- en busmaatschappijen niet. De DB betaalt flink voor het gebruik van het spoorwegnet, in Frankrijk zelfs tot 70 procent meer dan in Duitsland. Luchtvaartmaatschappijen vliegen met onbelaste kerosine, bussen betalen in Duitsland geen tol, in tegenstelling tot het gewone vrachtverkeer.



Terwijl reizen per trein toch een stuk milieuvriendelijker is dan vliegen. Met een treinreis van Berlijn naar Parijs stoot een reiziger de helft zoveel CO2 uit als met het vliegtuig, staat op de website van DB te lezen. Het mag voor de nachttrein niet baten: 'De vraag is de afgelopen tien jaar met 30 procent afgenomen vanwege de lagere prijzen van vliegtickets', zegt een woordvoerster van DB tegen persbureau AP.



Liefhebbers van de nachttreinen ('dit reizen heeft iets romantisch en je komt echt tot rust') denken dat de Duitse spoorwegen de nachttreinen expres hebben verwaarloosd. Ze mogen daarbij graag wijzen op de Oostenrijkse spoorwegen (ÖBB) die met commercieel succes wel moderne slaapwagens door het land laat rijden. Ook trouwens van Wenen naar Keulen, en dus met een makkelijke overstap van en naar Nederland.



De Duitse nachttreinfans zijn in Brussel en Berlijn een actie voor het behoud van de slaaptreinen begonnen, onder de noemer Save the Nighttrain, Rettet die europäischen Nachtzüge! Ze hopen dat het nog niet te laat is om de 'Kahlschlagpolitik' van de DB te stoppen. Half januari buigt de commissie verkeer van de Bondsdag zich over het thema.