De post 2014 Turkio prezidata de S-ro Recep Tayyp Erdoğan provas alĝustigi sian eksterlandan politikon laŭ la Siria milito, kaj sia enlanda situacio. En la epoko de la "Arabaj printempoj", en 2011, la senprecedenca sperto de AKP (Partio de Justeco kaj Disvolviĝo), islamkonservativa organizaĵo reganta de 2002, ŝajnis esti demokrata ekzemplo por la regiono. La diplomatio de bona najbaro efektivigita de la ministro pri eksterlandaj aferoj Ahmet Davutoğlu kaj la vigleco de stariĝanta ekonomio kontribuis al bona impreso de tiu lando en Proksim-Oriento. Ve ! La ambigua pozicio de Ankaro rilate al ĝihadistaj organizaĵoj en la Siria krizo, ĝia proksimiĝo kun islamismaj registaroj naskitaj de la nunaj politikaj transiroj - sed kontestataj - en Egiptio kaj Tunizio, kaj, laste, la perforta prempuno, en la primtempo de 2013, de la popolaj manifestacioj kontraŭ la detruo de la parko Gezi en Istambulo, malbriligis ĝian famon. De post 2015 Turkio trovis sin fronte al rekta interveno de Rusio en la Siria konflikto, dum la militfortoj de PYD (Partio de Demokrata Unio), organizaĵo de Siriaj Kurdoj ligita al PKK (Partio de la Laboristoj de Kurdio) ekokupis, kun helpo de la okcidentuloj, la profitdonan pozicion de plej certa malamiko de OIŜ (Organizo de islama Ŝtato). La multobliĝo de atencoj - ĝihadismaj kaj kurdaj - en ĝia teritorio montriĝas kiel la prezo pagenda pro ĝiaj riskaj intervenoj ĉe ĝia suda landlimo kaj ĝia neado de la deziroj de ĝia kurda loĝantaro. Ĉiuj tiuj faktoj pelas Ankaron al ŝanĝo de ĝia diplomata kaj strategia pozicielektoj. Kaj tio okazas dum transformiĝo de la enlanda situacio, en kiu S-ro Erdoğan provas plifortigi siajn prezidantecajn privilegiojn kaj potencon (legu la sekvantan artikolon). Nomita de la ĉefministro S-ro Binali Yıldırım "politiko de "pli da amikoj ol da malamikoj"" [1], la nova Turka diplomatio intencas esti pragmata. Tamen ĝi restas submetita al necertaĵoj, kiam la ekregado de S-ro Donald Trump en Usono povas iom pli ŝanceli la malstabilajn ekvilibrojn de la regiono. 1. Proksimiĝo al Saudoj Tiu diplomata poziciŝanĝo implicas proksimiĝon al Saud-Arabio kaj distanciĝo el Irano. Unuaj signoj pri tio aperis en januaro 2015, kiam S-ro Erdoğan interrompis Afrikan turneon por ĉeesti la funebraĵojn de reĝo Abdallah en Riado, li eĉ decidis nacian funebrotagon. Tiu modifo, malbone akceptita en lia lando, ĉefe de la laika opozicio kaj HDP (Demokrata Partio de la Popoloj) [2] , poste konfirmiĝis. Printempon de 2015, la Turka prezidanto insiste subtenis la militistan intervenon de la Saudoj en Jemeno, akuzante Iranon pri volo "superi" Proksim-Orienton [3]. Kaj en januaro 2016, reveninte de vojaĝo el la Vahabisma reĝlando, li rifuzis kondamni la ekzekuton de ajatolo, kaj ŝijaista opozicianto, Nimr Baqr Al-Nimr, fare de la Saudaj regantoj, ekzekuto, kiu estigis rompon de diplomataj rilatoj inter Riado kaj Teherano. Tiu konverĝo Turka-Sauda surprizas ĉar la Turka registaro ĝis tiam ne konsentis al la logiko de konflikto inter ŝijaistoj kaj sunaistoj. En marto 2011 ĝi kritikis la punpremon de la ribelo en Barejno (gvidita de ŝijaistoj, sed ne nur) fare de la trupoj de Konsilio por Kunlaborado en la Golfo. Iom poste, dum vojaĝo en Irako, S-ro Erdoğan sensacie preĝis en Naĵaf en la maŭzoleo de Ali - bofilo de la Profeto kaj adorata figuro de ŝijaismo - kaj avertis la islaman mondon kontraŭ la sektismaj disiĝoj. Tiu poziciŝanĝo rilate al plifortiĝanta Saud-Irana rivaleco ne estas gvidata nur de religiaj zorgoj. Ĝi ankaŭ celas helpi la revenon de Ankaro en la Siria krizo. Ĉar precipe pri doninda subteno al iuj ribelaj Siriaj militfortoj diskutas la regantoj Turkaj kaj Saudaj, kiam ili renkontiĝas. Precize kiam la unuaj provas konvinki la Usonanojn pri plia subteno al la Libera Siria Armeo (LSA), kiu batalas kontraŭ la reĝimo de S-ro Baŝar Al-Assad ekde julio 2011, kaj kiu provas diferenciĝi el la ĝihadistaj takfiristaj militfortoj [4]. Por esti tute kredinda pri tiu poziciŝanĝo, la Turka registaro devas cetere forviŝigi la mallaŭdindan etikedon de aliancano de OIŜ, kiu algluiĝas al ĝi de kiam la ĝihadistoj sieĝis la Sirian urbon Kobane en septembro 2014. En tiu batalo, dum la Kurdaj militfortoj de YPG (Unuo por Protekto de la Popolo, armita branĉo de PYD) kaj PKK defendis la urbon, kun helpo de la Okcidenta aviadilaro, la Turka armeo lasis pasi nur etan helptaĉmenton da Kurdaj batalontoj venintaj el Irako. Tamen, post la atenco (atribuita al OIŜ) en la landlima urbo Suruç, la 20-an de julio 2015, Turkio permesis la uzon de la aerbazo de Incirlik fare de la internacia koalicio por ĝia milito kontraŭ la batalantoj de la "kalifejo". Tiu poziciŝanĝo markis la deirpunkton de procezo, kiu ebligis la Turkan armeon montriĝi kiel la plej decida malamiko de OIŜ. 2.Obsedo pri la Kurdaj sukcesoj Komence, tiu direktoŝanĝo ne vere konvinkis ĉar la Turkaj militfortoj ja pli ofte frapis la batalantojn de PKK en norda Irako aŭ de PYD en Sirio (de post la aŭtuno) ol tiujn de OIŜ. Tamen Turkio fine de 2015, kaj precipe en 2016, iĝis unu el la unuaj celoj de OIŜ. Tio igis ĝin reagi en la enlanda kampo per polica disigo de multaj ĝihadistaj ĉeloj, sed ankaŭ eksterlande. Pluraj monatoj de sporada pafado per Katiuŝaj rakedoj fare de la artilerio de OIŜ al la turka landlima provinco de Kilis donis al Ankaro pretekston en majo 2016 por unua interveno de ĝiaj tankoj en Sirian teritorion. La afero prenis tute alian gravecon, kiam, la 24-an de aŭgusto 2016, la Turka armeo, por subteni la arabajn Siriajn ribelulojn, kiujn ĝi trejnadis ekde la antaŭa jaro, denove trapasis la landlimon okaze de la operaco "Ŝildo de Eŭfrato", kaj prenis la urbon Jarablus ĉe la okcidenta bordo de tiu rivero. Ĉi tiun fojon, milito estis deklarita al OIŜ. Sed la kontraŭĝihadista pozicio de Ankaro daŭre ne tute konvikis, ĉar tiu invado ankaŭ celis malhelpi kuniĝon de la Kurdaj militfortoj respektive estantaj en la urbo Manbiĵ (oriente) kaj en la enklavo de Afrin (okcidente). Aliancita de post 2007 al la regiona Kurda registaro de Irako (GRK), Turkio maltrankvile akceptis la aperon de simila Kurda zono en norda Sirio (t.n. Rojava), ĉar ĉi tiu estas sub regado de PYD, amiko de PKK. Tamen la ideo estigi kun Rojava similajn rilatojn al tiuj ekzistantaj kun GRK estis elmetita en 2013, kiam en la enlanda kampo, la registaro traktis packonsenton kun PKK. Dufoje en la somero 2013, S-ro Saleh Muslim, regestro de PYD, iris duonoficiale en Turkion, kaj eĉ parolis pri malfermo de reprezentejo de sia organizaĵo en Ankaro. Tiam la strategio de AKP celis inkluzivigi la enlandajn Kurdojn en la nacia politika sistemo kaj estigi bonnajbaran politikon kun tiuj de la eksterlando en Irako kaj eĉ en Sirio. La evoluo de la enlanda politika situacio nuligis tiun projekton kaj pelis la registaron al ŝanĝo de vidpunkto pri la Kurda demando. En la printempo 2013, la pacprocezo kun PKK estis flankenmetita de la politika agendo pro la protestmovado de la parko Gezi. Poste ĝi enkotiĝis, ĉefe pro tro plena politika kalendaro en 2014 (balotadoj lokaj kaj prezidanteca) kaj en 2015 (balotado parlamenta). En Irako kaj Sirio la ofensivo de OIŜ ŝanĝis la ludkartojn kaj rivelis la ambiguecon de la Turka pozicio. Sur fono de preparo de parlamenta balotado, nova okazo por proksimiĝo kun PYD estis maltrafita en februaro 2015. La sekurigo fare de la Siriaj Kurdaj militfortoj de la evakuo de Turka taĉmento ĉirkaŭita de OIŜ en la enklavo de Suleiman Ŝah estus povinta reestigi dialogon. Sed samtempe S-ro Erdoğan ĉesigis la provon restarigi la pacprocezon kun PKK organizitan de la ĉefministro S-ro Davutoğlu. La balotsukceso de HDP en junio 2015, kiu certigis al ĝi fortan parlamentan deputitaron kaj malhelpis al AKP rehavi absolutan plimulton, fine konvinkis la Turkan prezidanton efektivigi strategion por limigi la Kurdan puŝon. Kvankam HDP sukcesis resti en la parlamento post la anticipita balotado de novembro 2015, ĝi suferis sisteman marĝenigon kaj punpremon. Pretekste de la elpurigado, kiu sekvis la fiaskintan puĉon de la 15-a de julio 2016, multaj elektitoj de tiu progresema partio, ĉefe ĝiaj kunprezidantoj S-ro Selahattin Demirtaş kaj S-ino Figen Yüksekdağ, estis malliberigitaj kaj riskas vivdaŭran enprizonigon pro "kunkulpeco kun terorista organizaĵo". 3.Konverĝo kun Rusio En septembro 2015, la amasa subteno de la Rusa aviadilaro al la militfortoj de la Siria reĝimo kaj de Irano, kiuj operacis ĉe ĝia suda flanko, ege maltrankviligis Ankaron, precize kiam ĝiaj okcidentaj aliancanoj, iuj severe frapitaj (kiel Francio), parolis pri proksimiĝo al Moskvo por batali kontraŭ la ĝihadisma terorismo [5]. La 24-an de novembro 2015, la detruo de Rusa aviadilo Su-24 fare de Turkaj F-16, kaj la subteno, kiun fine Ankaro akiris de Usono, ĉesigis tiun grandiĝantan izolecon. La okazaĵo inaŭguris ses monatan malpaciĝon kun Rusio. Plej eble la graveco de la ekonomiaj konsekvencoj de tiu malkonkordo klarigas la zorgon por rapide normaligi la rilatojn. Sed paciĝo inter la du najbaroj estis ankaŭ helpata de malboniĝo de la rilatoj kun la registaro de S-ro Obama. La Turkoj riproĉis al Usonanoj la forviŝon de PYD el la listo de teroristaj organizaĵoj, kaj la starigon de la Kurdoj, kiel "respondecaj partneroj". Je la fino de junio 2016 S-ro Vladimir Putin impetis en la breĉon akceptante la "bedaŭrojn" de Turkio. Dek kvin tagojn poste, dum la puĉoprovo, li estis la unua por alporti sian subtenon al sia Turka samrangulo. Kontraste, la Usona aliancano, kiu estis reaginta malfrue, kaj kiu rifuzis ekstradicii S-ron Fethullah Gülen, montritan de S-ro Erdoğan kiel la supozitan cerbon de la puĉo, pli kaj pli aperis suspektinda. "Ni dankas la Rusajn regantojn, kaj precipe S-ron Putin. Rusio alportis al ni senkondiĉan subtenon, male al aliaj landoj.", deklaris S-ro Mevlüt Çavuşoğlu, ministro pri eksterlandaj aferoj [6]. En aŭgusto 2016 S-ro Erdoğan iris al Moskvo por konfirmi la repaciĝon. La proksimiĝo kulminis en januaro 2017, kiam la Rusoj kaj la Turkoj, post kiam ili sukcesis devigi militpaŭzon en Alepo, organizis kun Irano konferencon en Astano, en Kazaĥio. La solvo de la Siria krizo, tiel metita sub protekto de Eŭropazia konsorcio, ŝajnis esti portempe metita ekster la okcidentan influon. Tamen tiu restarigita Rus-Turka rilato estas tute malfidebla. La procezo de Astano ebligis preteri nek la Turk-Iranan rivalecon nek la Rus-Turkan malkonsenton pri la Siria krizo. Rapide konstateblis ke, kiam Moskvo insistis pri trovi solvon al la konflikto, Ankaro celis limigi sin, almenaŭ komence, al respektigi la militpaŭzon de la batalantoj. Plie, kvankam Rusio permesis la operacon "Ŝildo de Eŭfrato", ĝia tuta strategio de tiam konsistis en blokado de la daŭrigo de la Turka interveno al sudo kaj al la urbo Rakka, proklamita "ĉefurbo" de OIŜ, tiel forpelante la riskon pri Turk-Kurda konflikto [7]. Intertempe, la Turka registaro senĉese asertis sian simpation por la ŝanĝo okazinta transatlantike. Tamen la unuaj kontaktoj kun S-ro Trump ne sukcesis doni konkretajn rezultojn pri la ekstradicio de S-ro Gülen aŭ pri la rompo de la Usonaj rilatoj kun PYD. Cele al ofensivo kontraŭ Rakka, Ankaro provis konvinki Vaŝingtonon forlasi la Sirian Kurdojn por preferi la ribelulojn, kiujn ĝi subtenas. Nu, ja ŝajnas, ke la klopodega preno de Al-Bab [8] fare de ĉi lastaj, ne konvinkis la Usonan regantaron pri la efikeco de tiu elekto, cetere endanĝerigita en la sudo pro la kuniĝo de la trupoj de Damasko kaj de PYD, helpita de Moskvo. Ĉiel, Usono daŭre obstinas en la ideo, ke la Siriaj demokrataj militfortoj (alianco de PYD kun aliaj laikaj siriaj ribeluloj) ludu rolon dum la fina ofensivo kontraŭ OIŜ [9]. Cele al tio, plej probablas ke, same kiel iliaj antaŭuloj, la Usonaj regantoj klopodos akordigi la foje kontraŭajn ambiciojn de siaj aliancanoj (Kurdoj, Turkoj, ASL), ja evitante kolizion kun la militfortoj de la Siria reĝimo subtenataj de Rusio. Siaflanke, dum NATO (Nord-Atlantika Traktat-Organizaĵo) verŝajne pretervivos la politikan ŝanĝon en Vaŝingtono, kaj la procezo de Astano jam montris siajn limojn, Turkio malfacile povos daŭre plibonigi la rilatojn kun sia Rusa najbaro por preminflui sian Usonan aliancanon, kiel ĝi faris ĉe la fino de la mandato de S-ro Obama. Rusi-Usona konverĝo en Sirio povus eĉ plifortigi la aŭtonomion de la Kurdoj de PYD. Anstataŭ atuto, tiu kuna rilato kun Moskvo kaj Vaŝingtono povus iĝi ĝenaĵo por Ankaro [10]. Tio, dum oni ankoraŭ ne scias, ĉu la freŝdata malkonkordo inter Turkio kaj iuj el ĝiaj Eŭropaj partneroj, inter kiuj Germanio, havos longtempajn konsekvencojn. Jean MARCOU