Staatssecretaris Paul Blokhuis presenteerde gisteren eindelijk het Preventieakkoord. Daarin staan maatregelen die Nederland gezonder moeten maken. Het is de bedoeling het roken uit te bannen, de alcoholconsumptie sterk te verminderen en even de Schijf van Vijf te raadplegen alvorens een frikadel speciaal te bestellen. Rond 2040 zijn we dan het gezondste volk ter wereld en gaan we met onze perfecte BMI’s rookvrij rondjes rennen.

Als het lukt. Het RIVM rekende de doelstellingen door en kwam tot teleurstellende conclusies. Het percentage rokers naar 5 procent brengen zou kunnen lukken, maar een drastische verlaging van het aantal mensen met overgewicht zit er niet in. Het RIVM voorziet een drastische stijging. Het aantal probleemdrinkers daalt veel minder sterk dan Blokhuis zou wensen.

Het akkoord is een ‘convenant’: de vijftig ondertekenaars (bedrijfsleven, overheid, gezondheidsinstellingen) gaan hun best doen, hebben ze beloofd. De enige harde maatregelen betreffen het roken. Dat kwam doordat de sigarettenfabrikanten niet mee mochten praten en ook omdat de industrie zelf het geloof in het good old saffie toch al heeft opgegeven. Elektronische nicotinebranders worden het nieuwe verdienmodel.

Voor de rest is de hoop erop gericht de ongezond ­levende mens zover te krijgen dat hij zelf zijn leefstijl aanpast, op ‘processen, bewustwording, scholing en onderzoek’. Daar zijn we al een jaar of wat mee bezig, de Schijf van Vijf dateert uit 1953, en met matig succes.

Verder wil de overheid niet gaan, want dan wordt het ‘betutteling’. Dat is een typisch VVD-woord. Het partijprogrammapunt ‘Roken, drinken, vet en suiker’ bestaat uit tien zinnen, en twee daarvan bezweren de kiezer dat de liberalen hen niet zullen ‘betuttelen’.

Hoepel even een eind op, VVD-blazers. De overheid doet niet anders dan mij betuttelen. Ik word betutteld inzake belastingen, leerplicht, pensionering, maximumsnelheid, drugs en nog duizend andere kwesties. In de Tweede Kamer zitten 150 beroepsmatige betuttelaars. Dat is ook niet erg, want zonder betutteling wordt het een grote puinhoop. Politiek ís betutteling.

Maar wanneer het op roken, drinken en vette hap aankomt, is betutteling uit den boze. Dan kom je aan het wezen van elk VVD-congres. Ook als het ontbreken van betutteling de samenleving jaarlijks tien miljard euro kost aan medische uitgaven, een som die elk jaar stijgt. Persoonlijke keuzevrijheid is duur.

Achter het woord betutteling gaat een krachtige lobby schuil, die van de producenten en verkopers van genot- en ongezonde voedingsmiddelen. Hun zogenaamde anti-betuttelingsstrijd heeft niets liberaal-idealistisch, maar gaat alleen over winstcijfers. De opbrengst is voor de aandeelhouders, de kosten zijn voor de samenleving. Dat zie je trouwens wel vaker.

Blokhuis heeft zijn best gedaan, maar het is hem niet gelukt hogere alcoholaccijnzen in te voeren, de suikertaks erdoor te krijgen of vet en calorieën in voedingsmiddelen wettelijk te beperken. Dat was namelijk betutteling. ‘De branche’ gaat het zelf wel regelen – bij het RIVM hebben ze uitgerekend waar dat toe leidt.

Waarom staan ze wel op pakjes sigaretten, maar hangen er geen afzichtelijke foto’s naast de Big Macs?

Een paar weken geleden schreef voormalig PvdA-leider en ziekenhuisdirecteur Wouter Bos een eerlijk stuk in deze krant, over de weigering van de politiek moeilijke keuzes te maken in de zorg. Die wordt op termijn onbetaalbaar en vreet aan de budgetten op alle andere terreinen. Maar niemand durft daaruit de consequenties te trekken. Een kwart van het totale overheidsbudget gaat naar zorg, bijna tweeënhalf keer zoveel als de uitgaven aan onderwijs. Zorg is de onverzadigbare heilige koe van Nederland.

Gezondheid maakt het leven een stuk leuker. Maar uiteindelijk draait het in het Preventieakkoord niet om gezondheid, maar om geld. Als we gezonder leven, gaan de zorgkosten omlaag. Daarvoor is voorlichting en bewustwording nodig. Maar ook wetgeving, dwingende maatregelen. Je hebt carrots nodig, maar ook sticks. Alleen durven politici die niet te gebruiken, uit angst voor woedende mayonaiseverslaafden, bierbuiken en colajunks die niet wensen te worden betutteld.