De aanleiding

Onder de kop ‘Het gevaar van een radicale agenda’ gaven Telegraaf-journalisten Wierd Duk en Marcel Vink dinsdag een overzicht van de actiegroepen en activisten die zich tegen Zwarte Piet keren. Dit naar aanleiding van het kort geding van die dag van actiegroep Majority Perspective, die Zwarte Piet bij de landelijke intocht tevergeefs wilde laten verbieden.

Volgens Duk en Vink vormen de actiegroepen een conglomeraat van gevaarlijke links-radicalen die het geweld niet schuwen. Zij noemen actiegroep Kick Out Zwarte Piet (KOZP) en citeren voorman Jerry Afriyie, die ooit zei: „Het is oorlog” en dat hij mensen die „met een knuppel” naar de intocht willen gaan, ook ruimte gunt. Daarop concludeerden de auteurs: „Het zijn mede dit soort uitspraken die ervoor zorgden dat KOZP werd opgenomen in het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland: als een ‘activistische groep, die mogelijk geweld zou kunnen gaan gebruiken’.”

Waar is het op gebaseerd?

Duk en Vink willen niet meewerken. Duk sms’t: „Heb je niks beters te doen?”

En, klopt het?

In het artikel verwijzen Duk en Vink naar het rapport Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Sinds 2005 brengt de Coördinator vier keer per jaar dit rapport uit om het volk bij te praten over mogelijk terrorisme. In nummer 46 (november 2017) staat in het hoofdstuk ‘Extremisme’: „Enkele relatief nieuwe extreemlinkse antiracistische actiegroepen bestaan voornamelijk uit actievoerders met een migrantenachtergrond. Zij strijden tegen (in hun ogen) racistische en koloniale symbolen in de Nederlandse maatschappij, zoals Zwarte Piet, de VOC, straatnamen en standbeelden. De bekendste actiegroepen hiervan zijn Kick Out Zwarte Piet en De Grauwe Eeuw.”

In latere editie van het rapport wordt KOZP niet meer genoemd. Wel besteedt de NCTV verdere aandacht aan de tegenstanders van Zwarte Piet. Nummer 47 (maart 2018) vermeldt het tegenhouden van activisten door de ‘blokkeerfriezen’, en de oproep tot een aanslag op Sinterklaas door de voorman van De Grauwe Eeuw. De NCTV concludeert: „Van een terroristische dreiging tijdens of rondom Sinterklaas is geen sprake geweest.” Nummer 48 (september 2018) beschrijft „intimiderende (online) actie” uit antiracistische hoek” om ‘koloniale’ benamingen en standbeelden te verwijderen.” Ook dat duidt op De Grauwe Eeuw, en niet op KOZP.

De door Duk en Vink geciteerde zinsnede: „activistische groep, die mogelijk geweld zou kunnen gaan gebruiken” staat nergens. Dat de groep wordt genoemd in het hoofdstuk ‘extremisme’ betekent wel dat de NCTV de organisatie zich buiten de rechtsorde ziet bewegen en met de mogelijkheid rekening houdt dat er door die organisatie in de toekomst geweld wordt gebruikt.

Dat blijkt ook uit een toelichting van Coördinator Dick Schoof in WNL Op Zondag. Op 3 december 2017 , zei hij dat KOZP als „activistische groep” in het rapport staat. Niet als „terrorisme of extremisme”. Hoe komt de actiegroep dan toch in een rapport over terrorisme terecht? Schoof bij WNL: „In het gepolariseerde klimaat in Nederland is dat een van de bewegingen waar we ons zorgen over maken, omdat dat wellicht kan leiden tot een soort beweging die ook echt extremistisch wordt en mogelijkerwijs ook geweld kan gaan gebruiken […]. Maar van geweld is bij deze groep echt geen sprake.”

Waarom staan er in een rapport over terrorisme ook geweldloze actiegroepen? Werkt dat niet verwarrend, en is dat niet schadelijk voor de genoemde groepen? De woordvoerder van de NCTV: „De naam van het rapport is enigszins verwarrend. Als we praten over ‘terroristische dreiging’, doelen we voornamelijk op jihadisten. De andere genoemde groepen zijn van een onvergelijkbare grootheid, en vaak niet gewelddadig”. In de laatste editie staan bijvoorbeeld de antiwindmolenactivisten. De woordvoerder: „In het hoofdstuk ‘extremisme’ willen we polariserende en extremistische tendensen in beeld brengen. We signaleren alleen wat zou kunnen gebeuren, maar zeggen niet dát het zal gebeuren.”

Conclusie

De Telegraaf schrijft dat actiegroep Kick Out Zwarte Piet is opgenomen in het rapport Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland. Dat klopt, ze worden in editie 46 kort genoemd. De zinsnede die het artikel hierbij uit het rapport aanhaalt: „activistische groep, die mogelijk geweld zou kunnen gaan gebruiken” staat echter nergens. Het citaat zou wel een samenvatting kunnen zijn in de geest van het rapport, of een parafrase van de mondelinge toelichting die Coördinator Dick Schoof gaf in WNL op Zondag. Wij beoordelen de bewering daarom als grotendeels waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt