'Geldwolf' Officier van justitie Roy Nanhkoesingh is gespecialiseerd in het afpakken van de misdaadwinsten van drugscriminelen. Beeld Linelle Deunk

Het moet een jaar of drie geleden zijn. Roy Nanhkoesingh, net een paar jaar aan het werk als officier van justitie, stapt de rechtszaal in Middelburg binnen.



De zaal waar hij in die tijd dagelijks snelheidsduivels, mishandelaars en stalkers vervolgt. Nanhkoesingh ziet er, zoals altijd als hij in functie is, onberispelijk uit. 'Een mooi pak, een strak koffertje in de hand, mijn haar was goed gekapt, alles zat erop en eraan.'



Opeens klinkt er een formele, onbekende stem. Het is de nieuwe politierechter. 'Zeg, wilt u de zaal verlaten', zegt ze tegen hem. 'Verdachten mogen nog niet binnenkomen, we beginnen straks pas met uw zaak.'



Perplex staart hij de rechter aan. 'Oké, dan heb ik dit ook een keer meegemaakt', denkt hij terwijl hij aan zijn aftocht begint. Opeens voelt de crimefighter van 1 meter 90 zich heel klein. Hij kent de pijnlijke verhalen van gekleurde advocaten wier namen per abuis worden verwisseld met die van verdachten. Maar dit is hem nog niet eerder overkomen, althans niet op deze manier.

Wat hij in zijn carrière als officier van justitie al wel heeft meegemaakt: een medewerker van de rechtbank die hem argwanend aankeek toen hij de personeelsingang gebruikte, en die voor de zekerheid zijn toegangspas wilde zien. En ook op zittingen merkt hij soms dat verdachten - 'veelal rijkere Hollanders' - zich wel normaal gedragen ten aanzien van de rechter, maar om zich heen gaan kijken als hij aan het woord is. 'Bij witte collega's zie je dat gedrag bijna niet. Bij mij voelen ze zich vrijer om te zeggen: wat de officier zegt, is kletskoek.'



'Het zit hem vaak in kleine dingen', zegt Nanhkoesingh. Verzetten heeft geen zin. 'Het is zoals het is. Je moet er mee dealen.'



Maar deze opmerking van een rechter, in de rechtbank waar hij 'dagelijks z'n ding doet', gaat een stap verder. Dit doet pijn. 'Ik wilde de zittingszaal uitlopen. Net op het laatste moment zei de bode: mevrouw de rechter, dit is niet de verdachte, maar de officier van justitie.'



'O', zegt de rechter. 'Komt u verder.'



'Zij zette de knop heel snel om', zegt Nanhkoesingh. 'Maar mij lukte dat niet.'

Roy Nanhkoesingh - 37, geboren en getogen in Delft, zoon van Hindoestaans-Surinaamse ouders - is inmiddels een van de 'geldwolven' van het Openbaar Ministerie. Hij is gespecialiseerd in het afpakken van de misdaadwinsten van Brabantse drugscriminelen. 'Ik heb net nog twee ton afgepakt in witwasonderzoeken', zegt hij opgetogen. Zijn doel: voorkomen dat criminelen genieten van hun misdaadgeld, en dat onder- en bovenwereld door criminele geldstromen met elkaar verweven raken. Want geld corrumpeert alles, stelt hij. 'We zijn niet zo lang op deze aardkloot, en dit is een van de weinige beroepen waarmee je écht het verschil kunt maken. Waarmee je de samenleving veiliger kunt maken, en kunt zorgen dat iedereen rechtvaardig wordt behandeld.'



Nanhkoesingh is tevens een van de weinige gekleurde officieren van justitie. En dat moet veranderen, vindt hij. Daarom doet hij zijn verhaal.



Om te vertellen waarom het belangrijk is dat criminelen met een migrantenachtergrond ook zien dat ze aangepakt kunnen worden door aanklagers met een kleur. Waarom hij ervan overtuigd is dat een gekleurde misdadiger toch echt zwaarder gestraft wordt dan een witte Hollander. En hoe hij keer op keer verrast wordt door het beeld dat mensen van hem hebben. 'Ze zien geen vader van twee kinderen. Ze denken niet: hij is academisch geschoold. Nee, ze zien alleen een zwarte gozer met tatoeages.'

Beeld Linelle Deunk

En niet alleen hij pleit voor verandering. Ook Herman Bolhaar, baas van het Openbaar Ministerie, wil meer diversiteit op de werkvloer. Want, geeft het OM toe, de medewerkers met een biculturele achtergrond vervullen vooral ondersteunende, lagere functies. Van veel kleur onder de magistraten en crimefighters is geen sprake. Om dat te veranderen worden sinds kort vacatures voor het OM uitgezet bij Ongekende Talenten, een organisatie die gespecialiseerd is het vinden van 'biculturele high potentials'.



Hoognodig, vindt Nanhkoesingh. Want, stelt hij: dat is de enige manier om 'het beeld te doorbreken dat de boef zwart is en degene die hem pakt wit'. 'Laatst nog, en daar verbaasde ik me zo over, las ik een verhaal over de corrupte douanier die drugs doorliet in de Rotterdamse haven. Zijn buren vertelden in dat artikel dat ze het wel raar vonden dat hij de ene na de andere dure auto kocht. Als deze douanier niet Hollands, maar Marokkaans, Surinaams of Antilliaans was geweest, hadden ze allang een melding gedaan bij Meld Misdaad Anoniem. Daar ben ik van overtuigd. Maar omdat het een blanke was, iemand die op hen leek, konden ze het zich niet voorstellen dat hij die nieuwe auto's betaalde met crimineel geld.'



Het blijft hem verbazen hoeveel mensen - 'ook hoogopgeleiden' - niet door huidskleur heen kunnen prikken. 'Het gevoel dat ik 'niet-wit' ben, heb ik pas de laatste jaren gekregen.' Natuurlijk was het ook een onderwerp tijdens zijn jeugd. Als hij uitging met z'n vrienden werd zorgvuldig nagedacht over de groep. Want zonder 'excuus-Hollander' kwam hij sowieso niet de club binnen. 'Gelukkig hadden we een gemêleerde vriendengroep. De ideale mix was: drie witte Hollanders en twee donkere jongens. En dan moesten we als donkere jongens ook nog zorgen dat de Hollanders niet als eersten naar binnengingen, maar dat we in 'gemengde' volgorde liepen.'

Beeld Linelle Deunk

Als 'opgeschoten jongere' kon hij het zich nog voorstellen dat je op een bepaalde manier bejegend wordt. 'Maar inmiddels ben ik een vader, een echtgenoot, ben ik een officier van justitie.'



Zo zag hij enkele jaren geleden hoe bij een wielerkoers in zijn toenmalige woonplaats Schiedam een ruzie tussen een verkeersregelaar en een automobilist uit de hand dreigde te lopen.



'Mijn dochtertje zat op de achterbank. Het was warm weer. Ik had sneakers en een polo'tje aan en ik had mijn baard niet geschoren. Ik zag even verderop een Hollandse motoragent staan. Dus ik parkeerde mijn auto en liep op hem af. Ik zei: meneer, het loopt daar uit de klauwen, volgens mij hebben ze u nodig.



'Maar de agent gaf me een geïrriteerde blik en zei: 'joh, kan je niet zien dat ik bezig ben.' En hij maande mij weg te gaan. Waarom kan hij niet netjes blijven, ik spreek hem ook aan met 'u'?'

Beeld Linelle Deunk

Als officier van justitie kunt u bij zo'n incident zelf ook ingrijpen.

'Toen ik net begon als officier was het vanzelfsprekend dat ik dat deed. Ik behoor tot de hoogste opsporingsambtenaren, in principe mag ik alles en iedereen die zich misdraagt, aanhouden. Fantastisch, vond ik toen.'



'Maar toen ging ik er beter over nadenken: ik ben me heel bewust van beeldvorming. De keren dat ik een incident zie met een Nederlander, bedenk ik altijd hoe het er voor de buitenwereld uitziet als ik zou ingrijpen. Dan zien ze een Surinamer van 1 meter 90 die met een Hollander aan het rollebollen is. Ze weten dan misschien niet dat die Hollander net z'n vriendin drie klappen heeft gegeven en dat ik er tussen ben gesprongen.'

Beeld Linelle Deunk

Dus u grijpt niet in?

'Ik brand mijn vingers er niet aan, ik bedenk een andere oplossing. Een tijd terug werd mij 's avonds op een benzinestation speed aangeboden. Ik laat de dealer gaan, en bel een bevriende agent. De politie heeft hem later die avond aangehouden.'

Hoe gaat u om met zulke ervaringen?

'Het maakt je soms cynisch. Het enige dat helpt is er luchtig mee omgaan. Er grapjes over maken. Als ik op een vergadering te laat kom, zal ik de eerste zijn om te zeggen: ja, ja die Surinamers zijn altijd te laat. Dan hebben we die grap gehad.'



'Maar zulke dingen doen wel wat met je. Ik denk altijd: die motoragent zal wel een zware dag hebben gehad, daarom reageert hij zo bot. Die rechter zal wel even niet scherp zijn geweest. De medewerker van de rechtbank zal laatst op een cursus hebben geleerd dat niet iedereen zomaar de rechtbank in mag. Ik bedenk excuses voor hen, praat het goed dat zij mij een klote gevoel bezorgen.'



'Het moeilijkste zijn de onverwachte opmerkingen. Je kunt soms het idee hebben: ik ben dé man, ik doe mijn ding, ik maak mijn land veiliger, ik trek mijn shirt nog net niet open om mijn mooie supermanlogo te tonen. En dan opeens, uit het niets, komt er een opmerking van iemand. 'Oeh, ik vind dat je echt goed Nederlands spreekt', klinkt het dan. Au. Het hoeft niet eens slecht bedoeld te zijn, maar zo'n opmerking maakt je heel klein. Opeens realiseer je je weer dat mensen je niet volledig als Nederlander zien, dan voel je je een gast in het land waar je geboren bent.'

'Het heeft alleen geen zin om daarin te blijven hangen. Je moet slikken en weer doorgaan. Bovendien: wat heeft de samenleving eraan als ik als officier loop te zeiken en te blèren over geïnstitutionaliseerd racisme.'



'Voor mij is het een gegeven dat mijn generatie haar plek nog moet claimen. Dat betekent dat ik me extra bewust bent van beeldvorming en dat ik altijd extra mijn best doe om geen fouten te maken. Erg ontspannen is het niet, maar het is niet anders.'



'Ik doe dit in de hoop dat mijn kinderen het straks niet meer hoeven te doen. Dat het voor hun generatie een gegeven is dat dit hun land is, en dat ze net zo Nederlands zijn als iedereen. De banen die ik ambieerde toen ik student was, werden allemaal ingevuld door mensen die niet op mij leken. Ik hoop dat dat voor de volgende generatie anders is en dat het vanzelfsprekend wordt dat je met hard werken elke baan kunt krijgen die je wilt. Als je die voorbeelden in je omgeving niet hebt, is het soms lastig voor te stellen dat het ook voor jou is weggelegd.'

De politie kondigde onlangs ook maatregelen aan om meer gekleurde agenten binnen te halen, onder meer om spanningen tussen de politie en verschillende bevolkingsgroepen te verkleinen. Het OM staat verder op afstand, verdachten zien de aanklager pas bij de vervolging. Waarom is diversiteit voor het OM belangrijk?



'Het OM handhaaft de normen die wij als samenleving met elkaar hebben afgesproken. Wij doen dat namens iedereen in die samenleving en we zeggen: als jij je niet aan de normen houdt, dan komt er een straf. Maar als jij, als allochtone crimineel, telkens wordt aangesproken door mensen in wie je je niet herkent, dan krijg je het gevoel dat de norm van de ander aan je opgelegd wordt, de norm van de witte mensen.



'Voor allochtone criminelen is het goed als ze zien dat ook gekleurde mensen zeggen: als je hier woont, moet je accepteren dat homoseksuelen hand in hand op straat lopen, dat je met je tengels van je vrouw af moet blijven en dat iedereen gelijkwaardig is.'

Het OM probeert medewerkers ook bewuster te maken van misverstanden die door culturele verschillen kunnen ontstaan. Bijvoorbeeld: wees je er als officier van justitie van bewust dat het in de Arabische cultuur niet gebruikelijk is elkaar recht in de ogen te kijken en dat je je ouders beledigt als je een misdaad bekent. Wat vindt u daarvan?



'Dan is mijn redenering: hoor eens, je bent hier geboren en getogen en hier naar school gegaan. Je hoort dan gewoon te weten dat wij elkaar aankijken als we tegen elkaar praten en dat we het niet waarderen dat je ontkent terwijl we een filmopname hebben waaruit onomstotelijk blijkt dat jij de dader bent. Dan heb ik geen boodschap aan zo'n verhaal van mijn cultuur dit of mijn cultuur dat. Nee, die vlieger gaat niet op.



'Het wordt anders als het om een verdachte van 60 gaat, die nauwelijks Nederlands spreekt en opgegroeid is in het Rif-gebergte.'



Meer diversiteit is ook belangrijk voor de rechterlijke macht zelf, stelt Nanhkoesingh. 'Het is een boude stelling, maar ik leg hem toch maar op tafel: rechters straffen gekleurde Nederlanders zwaarder.'

Beeld Linelle Deunk

De Raad voor de Rechtspraak heeft hier onderzoek naar gedaan. De conclusie was dat rechters allochtonen niet zwaarder, maar wel anders straffen. Een van de verklaringen was dat mensen die geen Nederlands spreken eerder een celstraf dan een werkstraf krijgen, ze krijgen sancties die volgens de richtlijnen vergelijkbaar zijn.



'Mijn ervaring is toch echt anders. Er is een periode geweest dat ik gemiddeld drie politie- en kantonzittingen per week draaide. Op zo'n dag komen tussen de tien en zestig mensen voorbij. Als je dat extrapoleert heb ik duizenden verdachten vervolgd, tientallen rechters gehad. Dus ik vind dat ik wel recht van spreken heb. Als officier van justitie kauw je de strafzaak voor de rechter voor, en leg je een strafeis gemotiveerd op tafel. Ik heb veel vonnissen voorbij zien komen waarbij ik uiteindelijk dacht: dit is raar. Ik kan je geen schatting geven van hoe vaak het gebeurde, maar als je erop gaat letten, is het geen incident meer.



'Ik had op een gegeven moment een mishandelingszaak waarbij een witte Nederlander bijna het licht uit de ogen van zijn slachtoffer had geslagen. En dan komt zo'n vent weg met een werkstraf.



Bij zo'n feit hoort een celstraf van een paar weken, ook al ben je een netjes ogende Hollander met een goede baan en heb je een blanco strafblad. Een week later had ik de zaak van een Turkse hennepkweker die werd bijgestaan door een tolk en deze man kreeg wel een onvoorwaardelijke gevangenisstraf, een zwaardere straf dan de richtlijn voorschrijft. Dat verschil kan ik anders niet verklaren.'

Zijn rechters in uw ogen racistisch?



'Nee. Dit is ook geen verwijt, maar een constatering. Het niveau van rechters in Nederland is uitzonderlijk hoog. Maar het gaat om herkenning: als je jezelf niet herkent in de persoon die tegenover je zit, werkt dat door.'



Nanhkoesingh merkt het soms ook als hij meegaat met de politie: het beeld dat de boef donker is, is hardnekkig. Hij reed eens een avond met twee agenten mee en er kwam een melding binnen: jongeren zouden spiegels van auto's aan het trappen zijn. Op een gegeven moment sprak de man die de politie gebeld had de agenten aan: 'Zo, ik zie dat u al één van de raddraaiers hebt gepakt', zei hij terwijl hij naar Nanhkoesingh keek. 'Nee, meneer, dat is de officier van justitie', antwoordden de agenten.

Veel criminelen hebben een kleur. Is het raar dat zo'n man dat denkt?



'Ja, want ik paste niet bij het signalement. Ik ben een man van in de 30. De melding ging over jeugdigen.'



Het zijn vervelende momenten waar je vervolgens een grapje over maakt, stelt Nanhkoesingh. Hij heeft het lang niet zo lastig als allochtone politiemedewerkers: automobilisten die weigeren hun rijbewijs af te geven aan een Marokkaanse agent. Mensen die het niet kunnen verkroppen dat een Turkse agent hun een boete geeft. En hij kent ook het verhaal van een allochtone agent die op een inbraakmelding afkwam, en vervolgens niet naar binnen mocht. De vrouw had 112 zelf gebeld, maar geloofde niet dat de agent echt van de politie was. De agent stond daar: gekleed in zijn uniform, met zijn identiteitsbewijs in de hand en een politieauto achter zich.



'Dat is een heel moeilijke situatie, want: waar kies je dan voor? Ben je er voor de burger die op zo'n moment al genoeg voor zijn kiezen heeft gehad met een inbraak en accepteer je dat alleen de witte collega naar binnengaat? Of zeg je: nee, luister eens, we vertegenwoordigen de staat en die is seksloos, kleurloos en politiek neutraal, u laat ons allebei naar binnen of we gaan.'

Welke keuze maakt u?



'Heel lastig, maar het laatste. Je kunt zulke dingen niet op zijn beloop laten.'

En het gedrag van politieagenten zelf? Er is veel discussie over etnisch profileren, of de politie nu wel of niet zelf discrimineert.



'Die discussie dwingt mij om een keuze te maken: kijk ik er naar als gekleurde Nederlander of als crimefighter. Er zijn natuurlijk incidenten geweest, zoals met rapper Typhoon die aangehouden werd omdat de agent de combinatie van zijn huidskleur en de dure auto opvallend vond. Dan denk je: politie, dit is raar.



'Maar de dynamische verkeerscontrole, waarbij verdachte auto's onder het mom van een verkeerscontrole worden gestopt en de gegevens van de inzittenden worden gecontroleerd, is ook een methode waarbij veel boefjes worden gepakt. Wij als officieren hebben veel baat bij dat werk.



'Ik vind er niks mis mee als jij als agent op basis van je onderbuikgevoel denkt: die auto moet ik staande houden. Maar voordat je dat doet, moet je wel eerst het kenteken checken: zijn er antecedenten? Is de auto van een bonafide leasemaatschappij? Als daar informatie uitkomt die aanleiding geeft om de auto te stoppen, is het prima. Anders niet. Mijn ervaring met de politie is dat ze dat over het algemeen heel professioneel doet en haar pappenheimers wel kent.



'En laten we eerlijk zijn: na al die jaren geld afpakken van Brabantse drugscriminelen maak ik me misschien ook wel schuldig aan een bepaalde profilering. Als ik een overdreven gepimpte, dure Duitser zie rijden, krijg ik kippevel. Dan wil ik weten wie er in zo'n ongelooflijke bak zit: want in mijn zaken zijn dat de auto's waarin de witte wietboeren rijden.'