Wat een uitwisseling van argumenten had kunnen zijn, werd een botsing van wereldbeelden. De voor- en tegenstanders van de Nederlandse steun aan het Marrakesh-pact stonden dinsdagavond recht tegenover elkaar in de Tweede Kamer. De breuklijn: nationalisten versus internationalisten. Partijen bedienden vooral hun eigen achterban.

„Dit pact is een open uitnodiging voor heel Afrika”, zei Thierry Baudet (FvD). „Hiermee omarmen wij het wereldvreemde, pro-massaimmigratie-wereldbeeld van de VN”, aldus Sietse Fritsma (PVV). Zij zien het steunen van ‘Marrakesh’ als het verlies van eigen soevereiniteit en controle over de eigen grenzen.

Maarten Groothuizen (D66) koos de andere kant: „Wij zijn een internationale partij.” Bram van Ojik (GroenLinks): „Dit pact is goed voor Nederland en voor migranten.” Deze partijen pleiten juist voor een wereld die is gebouwd op internationale instituties en waarin internationale samenwerking noodzakelijk is.

De inzet van het debat: een VN-overeenkomst met daarin afspraken over internationale migratie, waarover 193 landen twee jaar onderhandelden. Op 10 en 11 december stemmen de VN-lidstaten in met het pact. De meeste althans: ruim tien landen trokken hun steun in, en de Belgische regering wankelt door de kwestie. Het pact bracht ook in Nederland een fel politiek en maatschappelijk debat op gang.

Maar een echt parlementair debat was het op voorhand al niet. Iedere partij verkondigde zijn eigen standpunt – en de uitkomst stond vooraf vast: vrijdag besloot het kabinet (VVD, CDA, D66 en CU) het Marrakesh-pact te steunen. Een standpuntovereenkomst, met daarin de bevestiging dat het pact juridisch écht niet bindend is, diende als bezwering van een twijfelende coalitie.

Twijfel blijft bij CDA en VVD

Want twijfel was – en bleef – er. VVD en CDA stelden zich voorafgaand aan het debat op als dolende zielen in een labyrint. Als coalitiepartijen zijn ze weliswaar verantwoordelijk voor de onderhandelingen over het pact, die werden gevoerd onder de politieke verantwoordelijkheid van twee VVD-staatssecretarissen (Klaas Dijkhoff onder Rutte II, Mark Harbers onder Rutte III). Het pact voluit steunen deden beide partijen niet.

En ook na het expliciet uitspreken van steun voor het migratiepact door de coalitie, hield de VVD die weifelende houding. „Er zitten teksten bij die oké zijn, maar ook minder goede teksten”, antwoordde Malik Azmani (VVD), op de vraag of hij het pact nu wel echt ondersteunde. „Ik zie dit als een opstap. Om daarna verdere afspraken te maken over het terugdringen van migratie.”

Het gaf het welwillende deel van de oppositie weinig vertrouwen. „Er wordt nu gedaan alsof dit een debat is tussen populistisch rechts en teerhartig links, maar zo eenvoudig is het niet”, hield Attje Kuiken (PvdA) de regeringspartijen voor. „We hebben een kabinet nodig dat hiervoor staat.”

Het CDA deed daartoe een groter gebaar. Madeleine van Toorenburg zei dat „er grote zorgen zijn over migratie”, maar noemde het pact „een diplomatiek instrument in de strijd die wij voeren: het beteugelen van de migratie.” En ook: „Wij begrijpen en geloven ook dat het niet juridisch-bindend is.”

Het debat begon met veel semantische verwarring en een gebrek aan een officiële Nederlandse vertaling van de Engelse tekst. Betekent het ‘enhancen’ van migratie nu het ‘vergroten’ van migratie, zoals Baudet zegt, of het meer gangbare ‘verbeteren’?

Afstand nemen van Baudet

Wat opviel: ook partijen die kritisch tegenover ‘Marrakesh’ staan (SGP, 50plus, Partij voor de Dieren), namen nadrukkelijk afstand van Baudet. Ze hielden hem voor „spookbeelden” te schetsen (SP), „angstbeelden” op te roepen (VVD) en een „demagogisch verhaal” te houden (CDA).

Het leidde tot stekelige confrontaties. Vooral tussen Baudet, die meermaals door Kamervoorzitter Arib op de vingers werd getikt, en CDA en VVD, die hij vooraf voorhield dat zij zich wel „zouden schamen”. „U heeft zich klemgeluld”, zei hij tegen Azmani (VVD).

Toen Van Toorenburg (CDA) Baudet voorhield dat zijn bangmakerij Nederland niet zou helpen, zei Baudet: „Daarom bent u ook ongeschikt om dit land te besturen.”

Dat de partijen niet nader tot elkaar kwamen, en ook niet de intentie hadden om naar elkaar te luisteren, werd al snel duidelijk.

Lees ook: De acht heikele punten van het migratiepact

Thierry Baudet sloot als eerste spreker zijn bijdrage af met een motie van wantrouwen tegen het hele kabinet – een ongebruikelijk moment, doorgaans worden dergelijke moties ingediend aan het eind van een debat, als het kabinet ook de kans heeft gehad te antwoorden. Hij vroeg om een hoofdelijke stemming. De motie werd alleen door FvD en de PVV gesteund.

Het debat duurde tot laat dinsdagavond. En gaf alle partijen de gelegenheid hun punt te maken. De invloed daarvan lijkt desondanks minimaal: op 10 december reist de staatssecretaris gewoon af naar Marrakesh om het migratiepact daar namens Nederland te ondersteunen.

Mark Harbers ’Pact is in belang van Nederland’ Staatssecretaris Mark Harbers (VVD) benadrukte in het debat vooral dat het pact in het Nederlandse belang is. ‘Marrakesh’ wil migratie niet bevorderen, maar heeft juist betere afspraken als doel. Het verdiepen van de samenwerkingen moet het volgens hem ook mogelijk maken migranten gemakkelijker terug te sturen. Het pact is volgens Harbers een kader dat niet juridisch bindend is. Landen mogen hun eigen beleid bepalen en onderscheid maken tussen reguliere en irreguliere migranten. Het pact geeft geen recht om zich in een land naar keuze, bijvoorbeeld Nederland, te vestigen.

NRC De Haagse Stemming Het belangrijkste nieuws van het Binnenhof en een inkijkje in de politieke dag die komen gaat Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 5 december 2018