Od kontrowersyjnej wypowiedzi Andrzeja Sapkowskiego, jakoby gry „narobiły mu wiele smrodu i gówna” upłynęło już trochę wody w Wiśle, a emocje już nieco opadły.

Teraz, myśląc nad całą sprawą dochodzę do wniosku, że (mimo, iż wypowiedź Sapkowskiego była skandaliczna), to miał on jednak trochę racji.

Sapkowski bezpośrednio nie partycypował w sukcesie Wiedźmina:

Jak mówiłem: gniew Sapkowskiego jest nieco uzasadniony, a to z tej przyczyny, że faktycznie gry narobiły mu – jak on to ujął – dużo smrodu. I jednocześnie z tego smrodu miał on raczej niewiele.

Jest rzeczą powszechnie znaną, że nasz bohater, podpisując umowę najpierw z Metropolis, a potem z CD Project popełnił poważny błąd biznesowy: zażądał pieniędzy z góry, nie chciał procentu od sprzedanych kopii i zadowolił się sumą, która owszem, podówczas zapewne wydawała mu się poważna, ale wobec sukcesu gry okazała się symboliczna.

Szczegóły wydarzenia oraz towarzyszące im plotki można chyba pominąć.

Ważne jest, że nie miał z tego bezpośrednich zysków.

Oczywiście miał korzyści pośrednie, bo to dzięki sławie, jaką uzyskał Wiedźmin, jego książki ukazały się w USA czy Chinach, trafiły na światowe listy bestsellerów, mógł podpisać kolejną umowę z Netflixem oraz zgarną kilka nagród. Aczkolwiek ponownie należy się zapytać ile pieniędzy i czy w ogóle dostał z Chin, bo to niestety jest dziki kraj…

Tak czy siak na nagrodę musiał sobie poczekać. Pytanie brzmi też, ile faktycznie znaczą dla niego pieniądze. Prawda jest taka, że Sapkowski nie jest już młodym człowiekiem, który musi utrzymać rodzinę. W tym wieku często ludzie myślą już bardziej o spuściźnie, jaką po sobie zostawią, niż dorobkiem materialnym.

Sapkowski musiał też zmierzyć się zapewne i z falą krytyki, jaką wywołały gry…

W tym czasie obsypało ekspertami:

Cytując jednego z nich:

„Wiedźmin ma dwa miecze: jeden na ludzi, a drugi na strzygi”.

Premiera gier, jej sukces i późniejsza popularność sprawiła, że słowo „Wiedźmin” stało się powszechnie znane. W efekcie czego jak grzyby po deszczu zaczęli wyrastać Znawcy Tematu, którzy całą swą wiedzę opierali nie na grze nawet (w 2016 w Polsce sprzedało się łącznie 1 milion wszystkich gier spod znaku Wiedźmin, czyli ciągle jest więcej osób, które nie grały, niż takich, które grały w Wiedźmina), a na jej telewizyjnych reklamówkach. Z tych dowiedzieli się oni, że jest to taki władający magią, walczący z potworami, polski samuraj. I że ma na imię Geralt.

Powiem szczerze: jak nasłuchałem się bredni o Wiedźminie, które wygadywali niektórzy samozwańczy eksperci, to mi, staremu hejterowi Sapkowskiego zrobiło się przykro.

Bo na takie coś nie zasłużył.

Temu teraz go po raz kolejny bronię.

Geralt symbol mizoginii:

Po drugie: wraz z sukcesem Wiedźmina wokół gry faktycznie zrobiło się trochę smrodu, a mianowicie część portali tematycznych zarzuciła jej seksizm i brak szacunku do kobiet. Temat ciągnie się już od jakiegoś czasu, przyczyną natomiast były te nieszczęsne, rozbierane karty z jedynki. Pomysł nawiasem mówiąc raczej szczeniacki, wzięty chyba z jakiegoś japońskiego Hentai-RPG, bez którego gra mogłaby się spokojnie obejść. Ale nie ważne…

Ważne, że znalazła się na celownikach.

Krytyka ta wywołała flejm, który trwa do dziś. Z jednej strony osoby o poglądach lewicowych krytykują Wiedźmina, Sapkowskiego i CD Project za seksizm na wszelkich możliwych poziomach i przy każdej okazji. Ostatnio widziałem więc na przykład wypowiedź jakiegoś idioty (a być może bajt, co na jedno wychodzi), który oburzał się, że w Cyberpunku nie będzie możliwości gry postacią trans…

Z drugiej strony część wyznawców poglądów prawicowych uznała, że „biją naszych” i zaczęła Sapkowskiego i Wiedźmina bronić. Ba! Dla niektórych stał się nawet symbolem uciemiężenia…

Problem polega na tym, że, jeśli przeczytać Sagę o Wiedźminie, to widać, że Andrzej Sapkowski ma poglądy raczej lewicowe (sądząc po „Sezonie burz”: bardzo naiwnie) i przedstawia sobą typ rozczarowanego życiem socjaldemokraty, który z jednej strony ma swoje przekonania, a z drugiej niestety widzi, że prawa ekonomii są uniwersalne i nieubłagane.

Co zaś się tyczy poglądów prawicowych i konserwatywnych, zwłaszcza skrajnych, to są one dość częstym tematem w jego utworach. Sapkowski jednak traktuje je jednoznacznie negatywnie, z naganą, uważa za irracjonalne i godne pogardy.

Obrót sprawy, w efekcie którego jego twórczość znalazła się pod ostrzałem osób o zdawałoby się zbieżnych poglądach, a za obrońców znalazła sobie ludzi, do których czuje on niechęć, jest paradoksalny.

Mi w takiej sytuacji, ponownie, byłoby co najmniej przykro.

Wiedźmińska słowiańskość:

Każdy, kto miał do czynienia z esejem „Piróg, albo nie ma złota w Szarych Górach” zdaje sobie sprawę, jaki jest stosunek Sapkowskiego do słowiańskiej fantasy: taki jak mój. Czyli negatywny. Osoby, które przyjrzały się dokładniej książce zauważą, że tak naprawdę słowiańskości jest tam mało: około 10 imion, kilka potworów, nazwa „wiedźmin” i trzy opowiadanie: to o strzydze, o szewcu i o diabole. Dwa ostatnie nawiasem mówiąc naśmiewają się z ludowości… Pierwsze w sumie też…

Jeszcze uważniejsi czytelnicy zauważą, że twórczość Sapkowskiego jest w zasadzie jawną opcją niemiecką. Wiadomy pisarz inspiracje czerpie w zasadzie z całej światowej literatury, jednak jego zainteresowania klasyką literatury niemieckiej szczególnie rzucają się w oczy. Widać więc naleciałości tamtejszych powieści historycznych (i mitów narodowych), całe wątki zaczerpnięte od Goethego i Wagnera, bo o inspiracjami Baśniami Braci Grim wspominać nie warto.

Do tego dochodzi jeszcze atmosfera pełnego średniowiecza, właściwsza raczej dla literatury niemieckiej, niż polskiej. Oraz wyraźne zainteresowanie okresem niemieckiej Wojny Miast oraz niderlandzkiej rewolucji gospodarczej…

Jako, że niewielu, nawet historyków kojarzy ten moment: jest to chwila, w której dochodzi do gwałtownego rozwoju miast. Te bogacą się i czują się coraz bardziej wpływowe. Jednocześnie w tym samym okresie rozwija się kultura rycerska, z kodeksami honorowymi, minstrelami, zamkami i turniejami. Koniec końców dochodzi do konfrontacji obydwu nurtów, w trakcie której okazuje się, że cały ten rycerski przepych jest na kredyt. Rycerstwo postanawia przywrócić „naturalny stan rzeczy” i zostaje wyrżnięte przez chłopów, tkaczy, farbiarzy i rzeźników zbrojnych w kłonice w bitwach w rodzaju tej pod Courtrai…

Jednak, by wyciągać takie wnioski należy znać trochę literaturę oraz historię (tą ostatnią dość dobrze i w specyficznych obszarach).

Tymczasem usłyszeć możemy, że wiedźmin jest słowiański i że zapoczątkował on zainteresowanie mitomanią słowiańską…

Nie jest to prawda, zainteresowanie tą ostatnią jest pokłosiem mody na kinder-nacjonalizm.

Aczkolwiek gry faktycznie podsycają lub przynajmniej dostosowują się do zapotrzebowania rynku, eksploatując wątki słowiańskie. I w rezultacie wielokrotnie są one niezgodne z duchem twórczości Sapkowskiego. Przykładowo można zauważyć, że Geralt bardzo często odczynia klątwy gromadząc różne zioła, kości i inne wynalazki oraz uciekając się do ludowych sposobów. Książka natomiast wielokrotnie nimi gardzi.

Warto też zwrócić uwagę na nazewnictwo potworów. W wersji polskojęzycznej wiele z nich ma ludowe nazwy: południca, nocnica, baba wodna czy cmentarna, albo też ustylizowane „na nasze” wiedźmy z Krzywuchowych Moczarów.

W wersji anglojęzycznej te same potwory noszą nazwy odwołujące się do Monster Manual do Dungeons and Dragons, mamy więc „wraith” i „bog hag”, a czarownice z wiadomych mokradeł odwołują się imionami nie do „naszego” tylko do trzech czarownic z Makbeta. Podobnie zresztą cała historia Krwawego Barona nawiązuje do wiadomego dramatu Szekspira.

Jeśli natomiast chodzi o dodatek „Serce z kamienia”, to bliższy duchem jest on raczej twórczości Jacka Komudy, niż Andrzeja Sapkowskiego…

Podsumowując:

W moim odczuciu Andrzej Sapkowski ma powody, by narzekać. Gry, a raczej: sprzężenie zwrotne, jakie ukształtowało się po ich wydaniu, bardzo poważnie wpłynęły na społeczny odbiór jego twórczości. Odbiór ten jednak nie jest zgodny z intencją autora i zapewne zmusza go do mierzenia się z nieuprawnionymi sądami wygłaszanymi w jego stronę.