Verplichte solidariteit tussen lidstaten. Dat is volgens eurocommissaris Ylva Johansson de enige oplossing om migratie Europees aan te pakken. De Zweedse sprak donderdag met Tweede Kamerleden over de Europese plannen voor een nieuw ‘migratiepact’ dat de al jaren durende impasse op dat gebied moet doorbreken. „Verplichte opvangquota werken niet, vrijwillige herverdeling ook niet”, zei ze daar. „Dus moeten we iets anders bedenken.”

Dat ‘andere’ is bijvoorbeeld kleine groepjes lidstaten bij elkaar zetten om een oplossing te bedenken als een bepaald land, zoals Griekenland, onder druk staat. „We moeten inventariseren wat er nodig is om een land te helpen en dat onderling regelen.” Hoe dat er in de praktijk uit gaat zien, bleef onduidelijk en moet verder worden bediscussieerd.

Johansson was donderdag in Nederland om van politieke partijen te horen hoe zij denken over migratie. Ook sprak ze met premier Rutte, staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Migratie, VVD) en ngo’s. Tegelijk bezocht ook eurocommissaris Margarítis Schínas Nederland – hij sprak alleen met Rutte en Broekers-Knol. Ook hij heeft migratie in zijn portefeuille, samen met het ‘promoten van de Europese manier van leven’.

Onderling vertrouwen

Johansson benadrukte dat de Europese vluchtelingencrisis in 2015 was en dat landen als Griekenland en Italië wel onder druk staan, maar dat het momenteel geen crisis meer is. „Daarom moeten we het debat nu deëscaleren”, zei ze. „We moeten migratie managen, de controle nemen. En de mensen beschermen die dat nodig hebben.”

Daarvoor is onderlinge vertrouwen tussen lidstaten essentieel. En juist dat ontbreekt, zei ze. De eurocommissaris wees op het belang van terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers naar hun land van herkomst, momenteel een probleem in alle lidstaten. „Dat moeten we Europees gaan regelen.” Ook zei ze dat het verplaatsen van de aanmeldprocedure voor asielzoekers naar landen buiten Europa, zoals de vorige EU-raadspresident Donald Tusk voorstelde, niet gaat werken. Deze zogeheten ‘ontschepingsplatforms’ zijn „niet realistisch”, zei Johansson. „De praktijk heeft uitgewezen dat die landen dat niet willen.” De Commissie blijft voorstander van migratiedeals met afzonderlijke landen over bijvoorbeeld terugkeer.

Hoe Europa ‘verplichte solidariteit’ kan afdwingen, blijft het grote struikelblok. In een interview met de Telegraaf sprak Schínas over verschillende ‘mandjes’: de ene lidstaat neemt mensen op, de ander betaalt geld of geeft middelen. De vraag is hoeveel geld een land moet gaan betalen om opvang als het ware af te kopen. En hoe zo’n afspraak te handhaven is.

De Europese Commissie wil in het vroege voorjaar een „werkbaar” migratiepact presenteren. Daarvoor bezoekt Johansson alle Europese lidstaten om de wensen en bezwaren te inventariseren. In de Tweede Kamer bleek alvast hoe ver die opvattingen uit elkaar liggen. Thierry Baudet van Forum voor Democratie zei: „Ik zie de Europese Unie niet als een legitieme organisatie.” Tegen Johansson zei hij: „Ik zie u niet als bondgenoot, maar als opponent.”