Deur Christoff van Wyk

Die agtste Thabo Mbeki-gedenklesing is onlangs by Unisa deur die gevierde historikus en politieke kommentator prof. Mahmood Mamdani gelewer. Mamdani is oorspronklik afkomstig van Uganda, maar werk tans as ’n dosent in politieke wetenskap aan die Columbia-universiteit in New York, VSA. Wat egter die oë laat rek het en mense laat regop sit het, was sy opmerking oor Afrikaans en Afrikaner-instellings tydens die apartheidsera.

Mamdani het tydens die paneelbespreking gereageer op ’n vraag oor die dekolonisering van onderwys en universiteite en die volgende opmerking gemaak: “One of the most succesfull experiences in decolonisation of education on this continent, I believe was at the time of apartheid. Think of Afrikaans. Afrikaans in the 1940’s was no different from Xhosa, from Venda, from Zulu, basically a folk language. A folk language to theorize the experience of the Afrikaans people. You needed a whole set of institutions, which they built in a few decades. They built universities, they built publishing houses, they built newspapers, they created an Afrikaans inteligentia. In terms of their relationship to English they decolonized Afrikaans.”

Die gehoor wat onseker was oor wat om met hierdie opmerking te doen, het spontaan begin hande klap.

Mamdani bepleit in sy opmerking dat dekolonisering nie oor eenvormige verengelsing moet gaan nie, maar wel oor die ontwikkeling van tale en instellings wat Afrikane in staat kan stel om vir hulself ’n nuwe toekoms te bedink, anderkant kolonialisme.

Afrikaners het dit reeds suksesvol reggekry, maar die vraag is nou, kan ons weer ons taal en ook ons instelling op só ’n wyse inspan om vir onsself ’n toekoms anderkant apartheid te bedink.

Die eerste stap in so ’n proses sal wees om Afrikaans weer terug te neem en sterk standpunt in te neem teen die hedendaagse afskaling en vermenging van die taal op alle terreine, veral in die vermaakbedryf. Waarom sal jy toelaat dat jou beitel roes en stomp word as jy dit nodig gaan hê om in die woorde van Van Wyk Louw “dwarsdeur die sterre te loop”.

Tweedens sal die nuwe Afrikaner-instellings wat ontstaan het om Afrikaners in die post-apartheid denke te lei, ten volle ondersteun moet word.

Laastens sal ons die vermoë moet ontwikkel om toekomsgerig te dink en te droom. Ons sal weer moet leer hoe om die taal en instellings tot ons beskikking in te span om die toekoms van Afrikaans en Afrikaners in ’n post-apartheid Suid-Afrika te visualiseer.

Denke gaan altyd die praktyk vooruit en ons kan nie toelaat dat ander groepe en instellings ons toekoms namens ons bedink nie. Ons toekoms lê in ons eie hande, wat gaan ons daarmee doen?