Brabantse boeren protesteren tegen het provinciale milieubeleid voor het provinciehuis van Den Bosch. Beeld Arie Kievit

Het kabinet hoopt vrijdag kortetermijnmaatregelen aan te kondigen die ertoe leiden dat in elk geval kleinere bouwprojecten weer kunnen doorgaan. Het doel van deze ‘quick fix’ is landelijk ruimte te scheppen voor de nieuwbouw van tussen de 40- en 75 duizend woningen. De hoofdmoot van dit beleidspakket is waarschijnlijk een snelheidsverlaging op een groot aantal snelwegen (naar 100 kilometer per uur) en provinciale wegen (naar 80 km per uur). Het uitkopen en verplaatsen van boerenbedrijven vergt veel tijd en kan daarom geen onderdeel zijn van dit kortetermijnplan.

Het kabinet wil liever geen generieke snelheidsbeperking op alle Nederlandse wegen, hoewel dat grosso modo twee keer zoveel stikstofwinst (tussen de 1,5 en 2,0 mol minder depositie) oplevert dan het alternatieve scenario: een aantal plaatselijke en regionale snelheidsverlagingen. Een landelijke snelheidsverlaging levert in dunbevolkte provincies als Zeeland en Groningen relatief weinig stikstofruimte op. Daar rijden minder auto's en is de behoefte aan woningbouw minder groot. De coalitie wil wel bekijken of er ’s nachts op meer plekken 130 gereden kan worden dan overdag.

Stikstofreducerend veevoer

Het beleidspakket dat het kabinet vrijdag hoopt af te hameren, zal waarschijnlijk ook inzetten op landbouwinnovaties. Het verplicht stellen van stikstofreducerend veevoer is een van de voorstellen op dat terrein. Een andere mogelijkheid is boeren verleiden een deel van hun weiden om te turnen in kruidenrijke graslanden, waardoor er minder bemesting nodig is. Hiervoor zal het kabinet subsidies beschikbaar moeten stellen. Het onderzoeksinstituut RIVM heeft zo’n tien tot twintig voorstellen om snel stikstof uit te sparen doorgerekend en brengt daarover woensdagochtend rapport uit. Woensdagmiddag is er een extra coalitieoverleg om de resultaten te bespreken.

Bij de zoektocht naar een uitweg uit de stikstofimpasse staat het kabinet onder druk van de Europese Commissie, zo bevestigen meerdere bronnen. Brussel eist dat het kabinet overtuigende maatregelen neemt, die de Nederlandse natuur ontzien en de biodiversiteit herstellen. De Commissie heeft dat medegedeeld aan een ambtelijke delegatie van de ministeries van Landbouw, Infrastructuur, Binnenlandse Zaken en het provinciale samenwerkingsverband IPO, die in oktober op bezoek was in Brussel.

Wrevel

Nederland heeft bij de Commissie wrevel gewekt door de afgelopen vijf jaar veel maatregelen tegen stikstofvervuiling aan te kondigen, maar die niet of nauwelijks uit te voeren. Tegelijkertijd hebben de provincies vooruitlopend op die nooit gerealiseerde natuurwinst alvast honderden vergunningen afgegeven voor bouwprojecten bij Natura2000-gebieden. De Raad van State veegde dit inconsequente overheidsbeleid afgelopen mei van tafel.

Met het oog op die voorgeschiedenis is de Europese Commissie weinig geneigd coulance te betrachten, ook omdat Nederland zelf voortdurend andere landen terechtwijst met het mantra ‘regels zijn regels’. Nederland heeft formeel geen toestemming nodig van Brussel voor zijn natuurbeleid, maar de coalitie wil vermijden dat de relaties verder verzuren.

Op de achtergrond sluimert een conflict tussen het kabinet en acht van de twaalf provincies. Deze acht, waaronder alle Randstadprovincies, willen hardere maatregelen nemen om de stikstofuitstoot te verminderen dan het kabinet. De provincies vrezen dat Den Haag te optimistisch is bij het maken van beleid, zoals ook het geval was bij de programmatische aanpak stikstof (Pas) die dit voorjaar sneuvelde bij de Raad van State. De acht opstandige provincies willen er zeker van zijn dat hun woningbouw- en infrastructuurprojecten straks niet opnieuw sneuvelen bij de rechter.



Zelfs als de coalitie vrijdag knopen doorhakt, zal de stikstofcrisis verre van opgelost zijn. Een snelheidsverlaging biedt niet voldoende soelaas. Op de langere termijn blijft de inkrimping van de veestapel ‘de hete aardappel’, aldus een ingewijde. De veestapel is veruit de grootste bron van de Nederlandse stikstofuitstoot.

