Wie weleens over de snelweg rijdt en dan bedenkt dat hij vergeten is een bloemetje te kopen, trek heeft in een broodje bal, of gewoon moet tanken, gaat op zoek naar de bakens van de autoweg. De rood en gele tankstations van Shell, de groene van BP, de zwart met rode van Texaco of de rood-wit-blauwe van Esso. Dat zijn de kleuren en namen die bij de weggebruiker blijven hangen. Veel minder bekend zijn namen als European Forecourt Retail Group (ook wel: EFR Group) of Euro Garages. Toch zijn het deze bedrijven die in Nederland en de rest van Europa veel benzinepompen uitbaten. Maar hun naam staat niet op de luifel.

4.198 tankstations telt Nederland. 1.400 daarvan zijn onbemand. 1,58 euro is de gemiddelde prijs voor een liter Euro95 bij een bemand tankstation aan de snelweg. De gemiddelde prijs bij een onbemande pomp, buiten de snelweg, bedraagt 1,45 euro. Bron: Rabobank, CBS

Vorige week maakten het Britse Euro Garages en EFR, dat in de Benelux en Frankrijk benzinepompen beheert, bekend te fuseren. Daarvoor is een overkoepelende houdstermaatschappij opgericht, de hoofdkantoren blijven in respectievelijk Blackburn en Breda zitten. Samen hebben de bedrijven een omzet van zo’n 6 miljard euro en 8.500 werknemers.

EFR beheert 1.100 tankstations. Ruim vijfhonderd daarvan zitten in Nederland, voornamelijk langs provinciale en andere doorgangswegen. Het bedrijf runt in Nederland tankstations met de naam Texaco, in België en Frankrijk met BP en Esso. Euro Garages, opgericht in 2001 door twee broers, heeft meer dan driehonderd benzinestations, maar alleen in het Verenigd Koninkrijk.

‘Hebben’ is hier overigens een breed begrip, want er zijn vele manieren om de baas te zijn van een tankstation. „Je hebt grofweg drie varianten”, vertelt Tim Schoenmakers van de belangenvereniging tankstations (BETA).

De eerste, dat zijn benzinepompen die eigendom zijn van grote oliemaatschappijen en ook door hen worden beheerd. Die zitten vaak langs de snelweg, plekken waarvoor het Rijk eens in de vijftien jaar een veiling organiseert. In september verdiende de overheid nog 3,8 miljoen euro aan Shell met de veiling van De Slaag aan de A1, tussen Amersfoort en Baarn. EFR kocht in diezelfde veilingsronde De Forten aan de A12; daar hield het Rijk ruim 4 miljoen euro aan over. Met dat bedrag kopen de maatschappijen het recht om de plek te huren.

De tweede variant lijkt nog het meest op een franchise: de oliemaatschappij bezit de pomp, iemand anders exploiteert die. Onder de derde variant vallen ondernemers die zelf hun tankstations bezitten en deals maken voor de afname van benzine.

Wat EFR en Euro Garages doen, zit op de grens van die eerste en tweede categorie: onder de merknaam van oliemaatschappijen tankstations uitbaten, zoals EFR met Texaco.

De twee bedrijven gaan samen om marktleider in Europa te worden. En, zo zegt een woordvoerder van EFR, omdat ze méér dan benzine of diesel willen verkopen. „Eenderde van de brutowinst bij Euro Garages komt nog maar uit brandstof.” In Engeland, zegt hij, zijn benzinestations al heuse „miniwinkelcentra”. Je kunt er hamburgers eten bij de Burger King, koffiedrinken bij Starbucks en boodschappen doen bij Spar. Dat wil EFR ook in Nederland. „We kunnen van Engeland leren.”

Lees ook: Wie rijdt er nog een dieseltje?

Hondenwasstraat

Want waar alle tankstations last van hebben, groot of klein, is de kleine marge op de verkoop van brandstof, zegt Schoenmakers van BETA. „Brandstof alleen is niet meer voldoende.” De vraag neemt af, er is goedkopere brandstof over de grens en er wordt onderling scherp op prijs geconcurreerd. Uitbaters worden steeds creatiever, constateert Schoenmakers. In Gronsveld in Zuid-Limburg opende een hondenwasstraat, in Woudenberg in Utrecht kun je tanken én onder de zonnebank.

Ondernemers die niet zo creatief zijn, of het desondanks niet redden, kunnen er altijd nog voor kiezen van hun tankstation een onbemande pomp te maken. Van de bijna 4.200 pompstations die Nederland telt, zijn er inmiddels 1.400 onbemand. Een aantal dat groeit, blijkt uit een rapport van de Rabobank. Schoenmakers: „Je ziet er aan af hoe moeilijk het is een bemand tankstation winstgevend te houden.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 13 oktober 2016