Staatssecretaris Theo Francken moet een aantal grondige wijzigingen slikken bij de uitwerking van ‘zijn’ nieuwkomersverklaring. Zo kan de overheid niemand verplichten om bepaalde waarden te aanvaarden, zegt de Raad van State.

Vandaag keurt de ministerraad het ontwerp goed dat een nieuwkomersverklaring invoert. Nieuwkomers die in België willen verblijven moeten die verklaring – die de waarden van onze samenleving omschrijft – vooraf ondertekenen. Wie niet tekent, kan geen verblijfsaanvraag indienen. Wie de verklaring achteraf met de voeten treedt, kan zijn verblijfsrecht verliezen. Maar het ontwerp passeerde niet zonder averij de Raad van State. Op drie fundamentele punten moet staatssecretaris voor Asiel Francken zijn ontwerp aanpassen.

1. Verblijfsrecht is een federale bevoegdheid, integratie zit bij de gemeenschappen. De federale overheid kan op het vlak van integratie geen voorwaarden opleggen. Meteen heeft Francken niet de bevoegdheid om zelf een nieuwkomersverklaring op te stellen. Dat wordt een opdracht voor de gemeenschappen die via het overlegcomité een vergelijk moeten vinden.

De staatssecretaris voor Asiel belooft hard te vechten voor zijn tekst. Maar hij zal toch met de federale oppositiepartij PS moeten rekening houden. Die partij leidt de Franse gemeenschapsregering.

2. Het ontwerp stipuleerde dat de nieuwkomer de verklaring moest ‘onderschrijven en aanvaarden’. Dat kan voor de Raad van State niet door de beugel. De overheid kan niemand verplichten om bepaalde waarden te aanvaarden. Ook het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens laat dat niet toe. Zoiets gaat in tegen de gewetensvrijheid. Francken paste de zinsnede aan. De nieuwkomer moet de verklaring niet langer ‘aanvaarden’, hij moet er wel naar ‘handelen’. Innerlijk kan hij er afstand van nemen, uiterlijk mag hij dat niet laten merken.

3. De staatssecretaris had graag gezien dat de verklaring ook door kandidaat-asielzoekers zou worden ondertekend. De Raad van State vindt dat zinloos vermits dat juridisch (internationale verdragen) niet kan worden afgedwongen. Gisteravond werd nog onderhandeld over dit punt. Francken wil de tekst toch laten ondertekenen. Andere regeringspartijen willen hem enkel ter kennis voorleggen. De vluchtelingencrisis vormde voor de staatssecretaris de belangrijkste aanleiding om met dit initiatief te starten.