Trumps aanval op Qassem Soleimani zal het begin vormen van een nieuw, wereldwijd conflict, zegt oud-officier Ingo Piepers. ‘Ik ben geen gekke henkie, dit is het resultaat van wetenschappelijke analyse.’

Beste lezer, ga gerust iets anders doen: dit wordt geen leuk verhaal. Maar het moet toch worden verteld, vindt Ingo Piepers. Hij voorspelt al jaren dat in 2020 de Derde Wereldoorlog begint. ‘Ik hoop dat ik ongelijk heb, maar ik vrees van niet.’

Zijn voorspelling is ‘geen gekke-henkieverhaal’ – de voormalig officier van het Korps Mariniers baseert zijn prognose op een wetenschappelijke analyse van alle oorlogen in de afgelopen vijfhonderd jaar, waaraan een of meer grootmachten deelnamen. Hij promoveerde erop in 2006.

Zijn conclusie: in die vijfhonderd jaar oorlogvoeren zijn ‘griezelige’ patronen te ontdekken. Wetmatigheden. En dus voorspelbaarheid.

Zo onderscheidt hij vier cycli die steeds worden afgesloten met een ‘wereldoorlog’ waaraan alle grootmachten deelnamen: de Dertigjarige Oorlog (1618-1648), de Franse revolutionaire en napoleontische oorlogen (1792-1815), de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) en de Tweede Wereldoorlog (1939-1945).

Na elke wereldoorlog – Piepers noemt ze ‘systeemoorlogen’ omdat ze het internationale politiek-sociale systeem herscheppen – ontstaat een nieuwe wereldorde die door de winnaars wordt bepaald. Daardoor leven wij nu in een Pax Americana – een door de Amerikaanse president Roosevelt opgelegd systeem van Verenigde Naties waarin de belangen van de overwinnaars en hun bondgenoten vooropstaan.

Het bizarre is, zegt Piepers, dat elke cyclus precies hetzelfde verloopt: eerst zie je een periode met uitsluitend oorlogen die erop gericht zijn de nieuw geschapen internationale orde te bewaren. Ergens halverwege de cyclus komt een omslagpunt. Daarna neemt het oorlogvoeren af, terwijl de internationale spanning stijgt. Die periode kenmerkt zich door internationale politieke onvrede, de opkomst van nationalisme en extremisme en een toename van terroristisch geweld. Uiteindelijk ontlaadt die spanning zich in een grote wereldoorlog die weer een nieuwe orde bepaalt, het maatschappelijk evenwicht herstelt en de rust terugbrengt.

Wat verklaart het omslagpunt in zo’n cyclus?

‘Voornamelijk de opkomst van nieuwe grootmachten. Zij komen en gaan als gevolg van bevolkingsgroei en economische concurrentie. Die nieuwkomers pikken de opgelegde internationale orde niet. Zij denken: waarom mogen jullie kernwapens hebben en wij niet? En ze gaan die orde ondermijnen, zoals je nu ziet met China en Iran. Ze houden zich niet aan gemaakte afspraken. Zulke grootmachten streven naar een steeds grotere invloedssfeer, waardoor bestaande grootmachten zich bedreigd voelen. Daardoor raken staatsbelangen nauw met elkaar verweven en neemt de internationale spanning toe.

‘De grote vraag is nu: wie wint de strijd om de wereldhegemonie? De VS of China? Veel van wat er op het wereldtoneel gebeurt, kun je in die context plaatsen.’

Waarom neemt het oorlogvoeren na het omslagpunt in de cyclus juist af?

‘Vooral door de verwevenheid van belangen. Dat geeft een explosieve situatie. Men beseft: als ik nu een oorlog begin, heeft dat z’n weerslag op veel meer landen dan alleen die ene vijand. Na zo’n kantelpunt werkt oorlog niet meer als middel om spanning weg te nemen. Daardoor zie je ineens meer terroristische acties – het ventiel waarmee de spanning een uitweg zoekt.’

In 2011 bereikte de huidige internationale orde volgens de oud-militair haar kantelpunt. ‘Vanaf dat moment zag je het gedrag van wereldleider VS in het internationale systeem wezenlijk veranderen. Obama wilde niet ingrijpen in Libië. Hij trok zich terug uit Irak. Niemand reageerde toen Iran afgelopen september een Saoedische olieraffinaderij bombardeerde. Ook Trump niet, ondanks zijn dreigementen.

‘Alles is de afgelopen decennia met elkaar verweven geraakt. Het conflict om de Krim, om olieaanvoer, migratiestromen, de Brexit, de verkiezing van de ultra-nationalistische Trump als Amerikaans president, China’s claim op de Zuid-Chinese Zee, de brandhaarden in het Midden-Oosten. Dat zijn allemaal rechtopstaande dominostenen. Als je er eentje omduwt, krijg je een kettingreactie.’

Alle conflicten voltrekken zich conform Piepers’ theorie dat de internationale orde naar een nieuw evenwicht zoekt. Het punt is bereikt, zegt hij, waarop niemand – ook niet de staten waarvan je het vanwege hun eigenbelang zou verwachten – nog wil vechten voor de status quo. ‘Omdat men inziet dat de gevestigde orde kraakt en piept. Ze is achterhaald.’

Trump heeft nu wel een aanval op Iran gedaan met de liquidatie van generaal Soleimani.

‘We zitten in de laatste fase van de huidige cyclus, met relatief weinig oorlog en veel aanslagen. We staan aan de vooravond van een nieuwe systeemoorlog. Ik vermoed dat we achteraf gaan zeggen: de Derde Wereldoorlog begon op 3 januari 2020, met die Amerikaanse droneaanval.

‘Kijk eens naar de overeenkomsten tussen het doden van Soleimani en de moord op groothertog Franz Ferdinand van Oostenrijk in 1914, die de Eerste Wereldoorlog veroorzaakte. Zes weken na die moord vielen alle dominostenen om.’

Piepers (58) was commandant van de Nederlandse militairen in de Rapid Reaction Force van de VN in Bosnië, die in 1995 het omsingelde Sarajevo ontzette. In de dorpen en de hoofdstad zag hij tussen de bebouwing soms ineens een zwartgeblakerd of weggevaagd huis, en dacht: beschaving is maar een dun laagje vernis. ‘Blijkbaar kunnen mensen van de ene op de andere dag beslissen de buren om zeep te helpen. Dat hebben we in Europa al vaker meegemaakt, en ik vroeg me af: kunnen we niks beters verzinnen om problemen op te lossen dan oorlogvoeren? Ik las veel over oorlog, maar vond nooit een antwoord op die vraag.’

Ingo Piepers: ‘Kijk eens naar de overeenkomsten tussen het doden van Soleimani en de moord op Franz Ferdinand in 1914. Zes weken na die moord vielen alle dominostenen om.’ Beeld Manon van der Zwaal

Om die reden stortte hij zich in het wetenschappelijk onderzoek naar oorlogsdynamiek. Het leidde tot zijn ontdekking van vaste patronen in oorlogvoeren. Na 2006 bouwde hij zijn proefschrift uit en zag hij dat op die patronen wiskundige formules toepasbaar zijn. Zijn schrikbarende conclusie: een systeemoorlog is vrij nauwkeurig te voorspellen. En, nog verrassender: ‘De spanningsopbouw in de samenleving met oorlog als uitlaatklep is gewoon een natuurkundig proces.’

In zijn vuistdikke boek On the Thermodynamics of War and Social Evolution, dat afgelopen jaar verscheen, legt hij met talloze grafieken en berekeningen uit hoe sociale spanning zich opbouwt in een samenleving en een uitweg zoekt, net als bij energieontladingen in de thermodynamica.

Feitelijk, zegt Piepers, ‘gedragen we ons met z’n allen volgens een wiskundige formule. Wij doen keurig wat natuurkundige wetten ons voorschrijven: spanningen neutraliseren met kinetische activiteit, in ons geval oorlog.’

Dat impliceert dat we geen vrije wil hebben.

‘Ik zal niet zeggen dat we moleculen zijn in een groot systeem, al lijkt het er wel op, maar onze vrije wil is veel kleiner dan we allemaal denken. Waarom zou het sociale systeem dat wij met elkaar bouwen vrij zijn van wetmatigheden die gelden voor alle ecosystemen? We zijn ook onderhevig aan de zwaartekracht. Als jij hier nu van mijn balkon springt, weet je dat je naar beneden valt. Ook als je liever rechtdoor vliegt. Daar ga jij niet over.’

Dus we kunnen het moment van die systeemoorlogen niet beïnvloeden?

‘Nee, blijkbaar niet. Maar dat hebben we niet door, omdat we bij al ons handelen een rechtvaardiging denken te hebben, zoals: hij begon. Tot op zekere hoogte lijkt dat terecht. Maar systeemoorlogen hebben hun eigen momentum. Als je dit inzicht in het jaar 1500 had gehad, kon je berekenen dat de vierde systeemoorlog zou beginnen rond 1939.’

De vijfde systeemoorlog begon volgens u dus op 3 januari. En de zesde?

‘Tot het jaar 2150 zal volgens mijn berekening nog drie keer een systeemoorlog plaatsvinden.’

Hoe ziet de volgende wereldoorlog er volgens u uit?

‘Die zal tussen de zestien en zeventien jaar duren, afgaand op de verhouding die je in de cycli steeds ziet tussen de duur van de stabiele periode en de systeemoorlog die daarop volgt. Religie zal daarin een rol spelen. In 1939 vochten staatslegers met staatslegers – zo zat de wereld in elkaar. Nu vechten legers met bevolkingsgroepen, en bevolkingsgroepen met elkaar. Dat is veel complexer.

‘Ik geloof niet dat hier Russische tanks zullen binnenrijden, maar de oorlog zal ontwrichtend zijn. Cyberoorlog is een bruikbaar instrument geworden, daarin bestaan geen grenzen. We zijn afhankelijk van een globale logistieke infrastructuur die onder meer de schappen van Albert Heijn gevuld houdt. Als die morgen stilligt, hebben wij allemaal een probleem. Of stel dat ons betalingssysteem succesvol wordt gehackt, wat dan?

‘Het gebruik van kernwapens is niet uit te sluiten. Ja, ik zei het al, dit wordt geen leuk verhaal.’

Ingo Piepers: ‘Tot het jaar 2150 zal volgens mijn berekening nog drie keer een systeemoorlog plaatsvinden.’ Beeld Manon van der Zwaal

Volgens u is een systeemoorlog onvermijdelijk. Dus als Trump op 3 januari geen droneaanval had gelast…

‘…dan had een ander incident de dominostenen in beweging gebracht. Sterker nog: een Derde Wereldoorlog zou ook uitbreken als Hillary Clinton de Amerikaanse presidentsverkiezingen had gewonnen.’

Als je weet dat een oorlog aardig goed te voorspellen is, stelt Piepers, kun je je erop voorbereiden. ‘De al jaren durende uitzichtloze oorlog van het Westen in Afghanistan mag je gerust verliezen, maar een systeemoorlog niet. Als je die verliest, bepalen anderen straks voor jou hoe je maatschappij eruitziet, en dat wil je niet.’

Daarom is het volgens hem ‘verrekte belangrijk’ dat de overheid inziet dat er snel moet worden samengewerkt aan een ‘Verenigde Naties 2.0’ – een nieuw Atlantisch Handvest, dat na de Tweede Wereldoorlog de internationale orde bepaalde. ‘Roosevelt was in 1941 bereid om Churchill, de last man standing in Europa, te helpen tegen de Duitsers, maar zei erbij: ‘Dit is waarvoor we vechten: vrije handel, zelfbeschikkingsrecht, dekolonisatie – dat is de wereld zoals-ie wordt. Graag tekenen bij het kruisje.’’

Zulke afspraken moeten volgens Piepers in de komende oorlog ook worden bevochten, waarbij volgens hem bevolkingsgroei, armoede en klimaatverandering centraal zullen staan. ‘Dat zijn de uitdagingen van nu. Neem Brazilië: dat beheert een gebied dat cruciaal is voor ons voortbestaan: de Amazone. In een nieuwe wereld wil je dat dat gebied van iedereen is. Ook zullen de overwinnaars bepalen hoe we de natuurlijke bronnen straks over 10 miljard mensen gaan verdelen.’

Als je niet oppast, wordt de nieuwe orde geen democratische, maar bijvoorbeeld een Chinese, ‘waarbij je bij wijze van spreken een camera in je huiskamer krijgt die erop toeziet dat jij je netjes gedraagt’, waarschuwt de oud-marinier.

Zijn boodschap dringt nog niet door. Zijn 700 pagina’s tellende studie is niet alleen technisch ingewikkeld en daardoor lastig te begrijpen, maar ook, ‘net als Al Gores klimaatfilm An Inconvenient Truth’, een erg ongemakkelijke waarheid, zegt Piepers.

Hij zocht de publiciteit, maar kreeg die slechts mondjesmaat. Hij stuurde zijn bevindingen naar de minister van Defensie, die van Buitenlandse Zaken en naar premier Rutte. ‘Van Ruttes secretaris kreeg ik een briefje: leuk boek, dank, maar Rutte heeft geen tijd om het te lezen. Stuur maar naar de minister van Buitenlandse Zaken. Dat had ik al gedaan – van hem heb ik helemaal geen antwoord gekregen.’

Oud-minister Jeanine Hennis van Defensie had wel oren naar zijn theorie. ‘Zij had het inzicht. Zij heeft het wel gelezen. Zij begreep de noodzaak van een Globaal Handvest, in plaats van een Atlantisch, en regelde een gesprek voor me bij de Navo. Daar sprak ik portefeuillehouder Emerging Security Challenges Jamie Shea. Die zei: het is onze missie als Navo om oorlog te voorkomen, dus uw theorie dat oorlog onvermijdelijk is, kan ik niet accepteren. Ik antwoordde: deze patronen komen uit wetenschappelijke data-analyse, heeft u er een andere verklaring voor? Toen liep hij weg.’

En wat deed Hennis?

‘Die moest aftreden.

‘Mensen waarschuwen me: realiseer je je wat je beweert? Je zet jezelf neer als de zoveelste gekke henkie die roept dat de wereld vergaat. Tegen dat beeld moet ik opboksen. Maar als ik na wetenschappelijke analyse zulke wetmatigheden ontdek, moet ik die dan uit zelfbescherming voor me houden?’

Integendeel: Piepers zette zijn boeken On the Thermodynamics of War and Social Evolution en 2020 Warning gratis online. ‘Ik wil dit zo toegankelijk mogelijk maken. Ik ben gepromoveerd bij politicoloog Bart Tromp en twee hoogleraren theoretische fysica. Niemand heeft mijn theorie nog kunnen weerleggen. Als iemand na het lezen van mijn boek denkt dat ik het mis heb, dan hoor ik het graag.’

Ingo Piepers’ boeken On the Thermodynamics of War and Social Evolution en 2020 Warning zijn hier gratis te downloaden.