Je kunt je goed voorstellen waarom mensen in Bergen willen wonen. De lanen zijn er breed en groen. De duinen weids, zonder veel bebouwing. Dorps, maar vol kunst en cultuur. De terrassen zitten ook op een bewolkte dinsdagochtend vol.

„Shit, wat is het hier mooi, hè”, zegt Fred Vos. In zijn donkerblauwe Saab cirkelt hij rond de verschillende kernen: Bergen, Schoorl, Egmond. Raampje open, arm naar buiten, losjes wijzend tijdens het praten. Toet, doet hij als hij een bekende ziet. Hij lijkt volledig in zijn element. Toch is hij een boze burger. Nee, dat is te zacht uitgedrukt. Grijnzend: „Lekker op tenen trappen. Schoppen waar ik schoppen kan, vind ik heerlijk.”

Vos is beheerder van Samen Bergen Verzetten, een Facebookgroep waarin politici en ambtenaren vaak fel en persoonlijk worden aangevallen. Ook probeert de groep corruptie en willekeur bloot te leggen – met incidenteel succes. In maart werd een hoge ambtenaar van de gemeente op non-actief gesteld na een publicatie op de pagina.

Bijna 3.700 leden telt Samen Bergen Verzetten (‘SBV’, voor Vos), op een inwonersaantal van 30.000. Een stuk kleiner is de groep mensen die zich actief mengen in de discussies: enkele tientallen. Maar vraag je inwoners ernaar, dan zijn er weinigen die het fenomeen níét kennen. Sommigen smullen van de berichten, volgens anderen terroriseert de groep de gemeente. Dat SBV invloed heeft, is overduidelijk.

NRC 5 om 5 Elke middag om vijf uur de vijf meestbesproken verhalen van de dag in je mailbox? Inschrijven

Dat blijkt wel uit het feit dat diverse ambtenaren binnen de BUCH, de samenwerkende gemeenten Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo, hebben laten weten niet meer voor Bergen te willen werken. Volgens burgemeester Hetty Hafkamp zijn ze bang online „neergesabeld en afgebrand” te worden op „een van de onlinediscussieplatforms”. SBV wil ze uitdrukkelijk niet noemen, maar andere platforms in Bergen zijn kleiner en maken minder los.

In Bergen zie je hoe dun de scheidslijn is tussen betrokken burgers en boze burgers, tussen rancune en betrokkenheid. En hoe de online- en offlinewereld zich in een kleine gemeenschap vermengen.

Huisje in de duinen

Tot een paar jaar geleden had Fred Vos, stukadoor van beroep, geen idee wat een gemeenteraad, wethouder en burgemeester precies doen. Stemmen deed hij nooit. „Ik wist niet eens wie er meededen.” Zijn verhaal begint in 2013, als hij met zijn vrouw en twee kinderen van Alkmaar naar Bergen verhuist. Van zijn vader had hij een huisje geërfd, midden in de duinen. Volmaakt gelukkig zou het gezin er worden. „Vuurplekkie, plankie naar de koeien toe. Genieten.”

De vergunningen leken rond, maar enkele maanden na de verhuizing maande de gemeente het gezin per direct te vertrekken. Het pand mocht volgens het bestemmingsplan niet bewoond worden, hoewel dat voorheen jaren gebeurde. Dwangsom: 75.000 euro.

Het huisje dat Fred Vos van zijn vader erfde, maar waar hij niet in mocht wonen. Foto Olivier Middendorp

Vijf jaar later trilt zijn stem nog als hij erover vertelt. Er was paniek, ja, maar al snel vooral woede, en daarna vechtlust. „Ik laat me met mijn gezin toch niet zomaar op straat flikkeren?” Onderhandelingen en mediation liepen op niets uit, beide kanten draaiden zich vast in een juridische strijd.

En toen, zegt Vos, besloot hij zijn verhaal op internet te zetten. „Ik wilde dat mensen begrepen wat hier gebeurde. Ik wilde niet met pek en veren het dorp worden uit gejaagd zonder dat iemand ervan wist.”

De meeste burgers denken op z’n best eens in de vier jaar na over lokale politiek. Laat staan dat ze zich erin willen mengen.

In Bergen praat de burger terug. „Er was hier altijd polemiek”, weet ondernemer Harry Steunenberg, tevens uitgever van de lokale krant Flessenpost uit Bergen. „Je had hier in het verleden al volop kunstenaars, schrijvers, dichters. Bergenaren zijn vaak mensen met geld, die het allemaal altijd beter weten.”

De afgelopen jaren kwamen burgers in Bergen vaak lijnrecht tegenover de politiek te staan. Er waren tientallen rechtszaken over bouwvergunningen en bestemmingsplannen, die vaak eindigden bij de Raad van State.

Bergen was al berucht vanwege de politieke omgangsvormen en ruzies. Lees daarover: In Bergen is weinig hoop op eind aan politieke ruzies

Een aantal grote projecten splijt de gemeente. De fusie van drie voetbalclubs. De bouw van een sporthal. De aanleg van een fietspad.

Zelden liepen de emoties zo hoog op als bij de discussie over de herinrichting van de entree van het dorp. Onder de naam ‘De 7 dorpelingen’ zou een winkelcentrum verrijzen, met een grootschalige parkeervoorziening. De lokale Aldi zou erheen verplaatst worden. Vooral dat laatste stuitte op fel verzet. „Er zít al een supermarkt”, zegt René Meijer, een van de aanvoerders van het protest. „Waarom zou je zo’n discounter naar díé plek halen?” Om de gemoederen te benaderen gaf de gemeente burgers de mogelijkheid met een alternatief plan te komen. Maanden werkte een actiegroep onder leiding van Meijer aan een voorstel, met de titel Mooier Bergen. Maar op een raadsvergadering eind 2016 veegde de coalitie het burgerplan alsnog van tafel.

Meijer raakt nog altijd geëmotioneerd als hij erover vertelt. „Als je mensen het idee geeft inspraak te hebben, maar je doet er helemaal niks mee: dan krijg je rancune!” Er volgden verzoeken op basis van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob), waarna bleek dat de verantwoordelijk wethouder een deel van de correspondentie vernietigd had, en een rechtszaak, die nog bij de Raad van State moet dienen. Meijer is ervan overtuigd dat de gang van zaken oneerlijk is.

Het verbaasde hem niets dat in maart opeens een topambtenaar op non-actief werd gesteld na berichten in de Facebookgroep. Meijer: „Toen vielen er opeens wel een flink aantal stukjes op hun plek, ja.”

Straat in het welvarende Bergen. Volgens een opgestapte wethouder is betrokkenheid van burgers in deze gemeente meestal eigenbelang. Foto Olivier Middendorp



‘Och, wij wobben zoveel’

„Kijk, hier woonde ’ie.” Fred Vos draait een smalle straat in het centrum van Bergen in. Voor het voormalige huis van voormalig wethouder Rob Zeeman houdt hij even halt. „Daar komt het niet meer goed mee, hoor. Die is nog altijd woest op mij.”

Zeeman was in 2015 de eerste op wie Vos op zijn Facebook-pagina zijn pijlen richtte. Uit wraak, erkent hij, omdat de wethouder onvoldoende begrip zou tonen voor zijn dreigende uitzetting. En dus ging Vos voor zijn huis posten. „Gewoon kijken of ik hem op iets kon betrappen.” En inderdaad: Zeeman verhuurde zijn huis, terwijl het bestemmingsplan dat niet toestond. Volgens Zeeman waren daarover afspraken gemaakt met de gemeente, was het wel degelijk „keurig geregeld”. Maar Vos deelde zijn bevindingen op Facebook, diende een Wob-verzoek in. Juridisch klopte het niet, en nadat de Wob-resultaten verschenen, stapte Zeeman begin 2016 op.

Vos’ eigen zaak strandde eind 2016 bij de Raad van State; half februari 2017 moest hij zijn huis uit.

Samen Bergen Verzetten groeide in de tussentijd alleen maar. Vos: „Die groep werd ook een uitlaatklep. Ik zou heel zielig ten onder gegaan zijn, maar hierdoor heb ik allerlei mensen in het dorp leren kennen.”

Hij heeft een klein clubje om zich heen verzameld met wie hij zich vastbijt in het Bergense bestuur. Zijn belangrijkste kompaan heet Frans Zomers. Ooit wethouder in Bergen, later nog een tijdje in het Friese Harlingen. Zomers voert zijn eigen strijd: namens tientallen bewoners bestookt hij de gemeente met planschadeclaims, schadevergoedingen voor eigenaren wier huis minder waard is geworden door een door de gemeente gewijzigd bestemmingsplan. Naar eigen zeggen „voor de lol”, volgens sommigen in het dorp om er zelf flink aan te verdienen.

Het was via Facebook dat Vos en Zomers in 2015 met elkaar in contact kwamen. Inmiddels zijn ze een hecht team. Vos: „Frans gaf mij gewoon het zwitserlevengevoel.” Google, Kadaster, Kamer van Koophandel: alles trekken ze na. Zomers: „Och, wij wobben zoveel!” Vos: „Klopt, we zijn ouwe wobbers!”

De lange betogen op Facebook worden meestal geschreven door Frank Zuydwijk, een andere vriend van Vos. Ze staan niet zelden bol van de verdachtmakingen en aanvallen. Praat je met Vos en Zomers, dan struikelen ze over de complotten. Wethouders, raadsleden, ambtenaren: ze zijn vrijwel allemaal corrupt, hypocriet of op z’n best onnozel. Vooral de haat tegen burgemeester Hetty Hafkamp zit diep. „We zijn echt niet van de waanideeën. ”, zegt Vos. „Maar er heerst in Bergen gewoon willekeur, vriendjespolitiek. Je hebt hier een netwerk met rijke mannen die het onderling al jaren regelen.”

Onlangs gesloten restaurant in Bergen. Volgens Facebookgroep SBV wordt door vastgoedeigenaren met het pand gerommeld. Foto Olivier Middendorp



Steekpenningen

Hard bewijs hebben ze zelden. Maar in maart had SBV opeens wél beet, met dank aan André van Wonderen, een vastgoedontwikkelaar uit Alkmaar. Via Facebook had hij al langer contact met Vos, ze hadden samen eens een verbouwing gedaan. Op de computer van zijn vader, een inmiddels overleden projectontwikkelaar, vond Van Wonderen e-mails waaruit zou blijken dat Eric van Hout, een topambtenaar die in Bergen al decennia verantwoordelijk is voor ruimtelijke ordening, steekpenningen zou hebben geëist. Niet veel later ontdekten Vos en Zomers in het kadaster dat Van Hout voor de aankoop van zijn huis een groot bedrag had geleend van een andere grote projectontwikkelaar. Ze zetten alles op Facebook. Drie dagen later stelde de gemeente Van Hout op non-actief.

Bedrijfsrecherchebureau Hoffman werd gevraagd onderzoek te doen. Het eindrapport is klaar, maar alleen onder strikte geheimhouding besproken met de fractievoorzitters van de partijen in de gemeenteraad. Tot frustratie van meerdere raadsleden, onder wie Hans Haring (Gemeentebelangen BES), die inmiddels zelf een Wob-verzoek heeft gedaan om het rapport openbaar te maken. Intussen is het Openbaar Ministerie ook een onderzoek gestart.

Oud-wethouder Zeeman, inmiddels uit Bergen vertrokken, denkt met afschuw terug aan „de verschrikkelijke terreur van die Facebook-groep”. In de berichten ziet hij vooral de hand van Zomers, die de gemeente „chanteert” om geld los te krijgen. Betrokkenheid van burgers, zegt Zeeman, is in Bergen meestal eigenbelang. „André van Wonderen zou zelf worden benadeeld bij herinrichting van het dorpsplein, omdat dan het uitzicht van een van zijn panden belemmerd wordt. Fred Vos wil zijn schadeclaim uitbetaald zien. En bij de herinrichting van het dorpsplein willen sommige mensen gewoon een eigen biologische supermarkt.”

Ik laat me toch niet zomaar op straat flikkeren? Fred Vos beheerder Facebookpagina Samen Bergen Verzetten

„Dat ze die zaak rond Van Hout hebben blootgelegd, dat is een echte prestatie”, zegt Harry Steunenberg, uitgever van Flessenpost uit Bergen. „Maar ik heb grote bezwaren tegen de manier waarop ze zich positioneren. Zo hard, zo fel. Zo veel verdachtmakingen zonder hard bewijs.” Want, benadrukt Steunenberg: er gaat weleens wat mis in Bergen, maar zo erg is het allemaal ook niet. De groep beïnvloedt volgens hem de sfeer. „Ik heb de indruk dat het heel veel gelezen wordt. En het stookt in verhoudingen.”

Ook René Meijer vindt dat Samen Bergen Verzetten „de regels van normale communicatie ver overschrijdt”. „Of die cartoons van de burgemeester die ze plaatsen. Dat vind ik persoonlijk niet kunnen.” Op een van de gefotoshopte plaatjes zit Hafkamp naakt op een sloopkogel.

„Ik heb de berichten in de groep een aantal keer bekeken”, zegt Hetty Hafkamp. „Maar toen dacht ik: ik moet dat maar niet meer doen.” De burgemeester gaat, zo benadrukt ze meermaals, liever persoonlijk in gesprek met burgers om te horen wat er speelt. „Dat vind ik veel waardevoller dan dat ik mij ga roeren op Facebook. Dat is niet een stijl die bij me past.” Ze benadrukt: het is een kleine groep die zich in de Facebookgroep manifesteert. „Maak het niet groter dan het is.”

Niettemin maakt ze zich zorgen. Om het „nepnieuws” dat via de groep wordt verspreid. Of de gevolgen voor ambtenaren, in wier leven vaak diep wordt gespit. „Het kruipt onder de huid van mensen. Het raakt ze.” Zelf zag ze hoe haar verleden als wethouder in Leeuwarden werd uitgespit, hoe haar kinderen erbij werden betrokken.

‘Jacht op de burgemeester’

„Dit wordt ons volgende grote project”, zegt Vos, terwijl hij zijn auto een industrieterrein bij Egmond op stuurt. Een brouwerij, waarover hij tips heeft gekregen. Hij maakt, grijnst Vos, „jacht op de burgemeester”. „Als ik haar met iets kan pakken, dan zal ik het niet laten.”

SBV, erkent Vos, zit soms op het randje. Maar, zegt hij, je moet het ook zien als satire, het serieuze iets luchtiger maken. „Het moet niet zo zijn dat we moedwillig mensen kapotmaken.” En, zegt Vos: met het fotoshoppen van Hetty Hafkamp zijn ze inmiddels gestopt.

Vos woont nu in een huurhuis in Egmond. Voor hem persoonlijk heeft de Facebookgroep weinig opgeleverd. „Mijn vrouw is van de hele juridische strijd doodziek geworden. En die erfenis was mijn pensioen, dat ben ik kwijt. Uiteindelijk is er voor mij alleen maar schade.”

Je hoeft geen psycholoog te zijn om de diepe rancune die Vos drijft te zien. „Ik ben gewoon een pyromaan die fikkies steekt”, zegt Vos. Hij is even stil. „Maar waar ik nog steeds niet over uit kan is dat die ambtenaren niet gewoon de moeite hebben genomen om naar me toe te komen, en er samen uit te komen. Dit is ook een roep om aandacht.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 25 augustus 2018