Od pewnego czasu dręczy mnie przygnębienie. Związane jest ono z tym, co obserwuję dookoła. Nie dziwię się, że ostatnie wybory wygrał PiS. Obecna partia rządząca zdobyła poparcie społeczeństwa, bo doskonale wczuła się w panujące wśród ludzi nastroje – poczucie, że przegrali. Poczucie, że Polska faktycznie jest w ruinie, a naród został skrzywdzony, a powodem tego stanu rzeczy jest likwidacja zakładów przemysłowych po 1989 roku. Mieszkańcy dużych miast być może aż tak boleśnie nie odczuli skutków transformacji i tego na co dzień nie dostrzegają, ale na tzw. prowincji zmiany gospodarcze dały popalić. Wystarczyło obiecać, że za rządów Prawa i Sprawiedliwości Polska podniesie się z kolan, że Polacy znów będą u siebie – i odnieśli sukces.

Likwidacja zakładów przemysłowych po 1989 i jej skutki – przykład Góry

Małe miejscowości faktycznie nie przędą zbyt dobrze. Opowiem Wam historię.

Bardzo dużą część mojego dzieciństwa spędziłam w niewielkiej miejscowości o nazwie Góra Śląska, obecnie nazywanej po prostu Górą. Jeździłam tam do babci praktycznie na wszystkie ferie i wakacje. Mieścinę traktowałam w zasadzie jak drugi dom. Mam do niej równie duży sentyment, co do Głogowa.

Góra położona jest w bardzo malowniczej okolicy, otoczona lasami i polami. Do tego rzut beretem stąd do Ryczenia, gdzie urządzone było kąpielisko nad brzegiem rzeki Barycz, przy lokalnej tamie. Łowiłam w Baryczy raki i małże, a w lesie zbierałam szyszki… Dojechać tam można m.in. leśną ścieżką rowerową. W zamierzchłych czasach PRLu dojeżdżał tam nawet autobus. Teraz teren kąpieliska i domków letniskowych jest w większej części porośnięty chaszczami.

Góra kiedyś rozwijała się prężnie. Lokalna gospodarka opierała się na leśnictwie, rolnictwie i przetwórstwie rolnym: nieopodal rynku był olbrzymi młyn, tartak pracował pełną parą, a z cukrowni wyjeżdżały kolejne pakunki ze słodkimi kryształkami. Na cały Dolny Śląsk rozwożono pyszny nabiał z mleczarni Demi – dwa lata temu wychwalałam jej produkty w tym wpisie. I w zasadzie mleczarnia i zakład spożywczy Runoland to jedyni tutejsi producenci żywności, o których wiem, że ich wyroby można spotkać w sklepach na Dolnym Śląsku.

Po upadku socjalizmu w Górze jeden po drugim padały różne zakłady pracy. Nie uchroniło się nawet miejscowe kino, które przerobiono na salon meblowy. Wizualnie Góra też podupadła. Odrapane kamieniczki spotkać można na każdym kroku. Leśna ścieżka zdrowia jest zaniedbana, zlikwidowano piękny plac zabaw z licznymi huśtawkami usytuowany nieopodal basenu, przy leśniczówce.

Ilekroć odwiedzam Górę, to wszystko sprawia na mnie bardzo przygnębiające wrażenie

Jednak czara goryczy została przelana, gdy dowiedziałam się, że zamknięto w Górze…. Szpital! W 2013 r. Polskie Centrum Zdrowia kupiło szpital od starostwa powiatowego i zobowiązało się prowadzić cztery oddziały – ginekologiczno-położniczy, wewnętrzny, chirurgii ogólnej i pediatrii przez okres 10 lat (do 2023 roku). 30 września 2015 PCZ zakończyło działalność z długiem, nie płacąc starostwu całości należności (spółka zapłaciła tylko 1 mln 250 tys. zł z należnych 5 mln zł).

Miasto powiatowe bez własnego szpitala! W głowie mi się to nie mieści. Teraz pacjenci są przewożeni do Leszna, Głogowa, Wschowy czy Lubina. Ludzie skarżą się, że są traktowani jak pacjenci drugiej kategorii. Wszystkie strony są niezadowolone, wszystkim utrudniono w ten sposób życie…

To niejedyny problem miasta. Góra posiadała kiedyś również własne połączenia kolejowe: do Głogowa i Bojanowa (Linia kolejowa nr 372 – odsyłam tutaj do pooglądania zdjęć i filmów). Z powodu opieszałości władz samorządowych, linia na odcinku Góra – Bojanowo została na dobre zamknięta w 2011 r. Przewozy pasażerskie z Głogowa do Góry zostały zawieszone wiele lat wcześniej, w 1992 – później jeździły tamtędy tylko składy towarowe. Obecnie nie jeździ już nic.

Linia jest nieprzejezdna, gdyż część torów trzeba było rozebrać pod budowę trasy S5, a część biegnącą do Głogowa też zdemontowano. Na początku 2015 roku zrobiła się z tego głośna afera, ponieważ PKP Polskie Linie Kolejowe wystąpiły wobec gminy Szlichtyngowa z pozwem dotyczącym sprzedaży przez gminę złomu – twierdzono, że samorządowcy nabyli od PKP tylko grunt (prawo do użytkowania wieczystego), a nie prawo do sprzedaży leżącego na nim majątku, np. szyn.

Góra pozbawiona dużych zakładów i połączeń kolejowych stała się pod względem gospodarczym martwym punktem na mapie

Wielu inwestorów się stamtąd ewakuowało, około 1/5 mieszkańców nie ma pracy. Według danych GUS stopa bezrobocia w powiecie górowskim na koniec grudnia 2015 r. wynosiła 22,3%. Danych z grudnia zeszłego roku na stronie górowskiego PUP nie znalazłam, ale pewnie niebawem będą opublikowane.

Dla mnie osobiście jednak symbolem zamierania miasteczka są właśnie okolice nieczynnej stacji kolejowej.

W 1889 roku w jej pobliżu wzniesiono największy zakład przemysłowy Góry – cukrownię. Jeszcze pod koniec zeszłego wieku, w 1990 roku, wybudowano przy niej nowoczesny silos do magazynowania cukru o wysokości 48 metrów i pojemności 15 tysięcy ton. W tamtym okresie był to jeden z największych silosów tego typu w Polsce.

Kilka lat później cukrownię górowską, podobnie jak kilka innych z ówczesnego województwa leszczyńskiego, sprzedano niemieckiemu koncernowi Pfeiffer & Langen. A ten po ponad 100 latach działania cukrowni postanowił ją zamknąć, co zostało ogłoszone w styczniu 2006 r. Pracę straciły 132 osoby, zostawiono tylko ekipę odpowiedzialną za proces magazynowania i pakowania cukru. A potem i oni zostali odprawieni.

Cukrownia od tamtego czasu stała się upiornym widmem. Niszczejące budynki zamkniętej cukrowni oraz stacji kolejowej utrwaliłam na zdjęciach podczas mojej wycieczki rowerowej z Głogowa do Góry we wrześniu 2015 roku.

Gdy w listopadzie zeszłego roku pojechałam na górowski cmentarz, położony po drugiej stronie cukrowni, ogarnęło mnie zdumienie: bardzo dużo budynków zostało wyburzonych. Pod tym linkiem możecie zobaczyć zdjęcia z rozbiórki. Podobno ma w tym miejscu powstać teren górowskiego inkubatora przedsiębiorczości. Brzmi ambitnie, ale na razie konkretów brak…

Tymczasem gmina Góra, której około 60% mieszkańców mieszka w samej Górze, wyludnia się

Zanotowała co prawda skok liczby ludności w 2010 roku, co nie zmieniło jednak ogólnego trendu, było jedynie zjawiskiem chwilowym. W 2010 zamieszkiwało gminę 21 010 osób, w 2013 było ich 20 694, rok później – 20 554. Na koniec 2015 wskaźnik wynosił 20 476 osób.

Liczba ludności w gminie Góra w latach 2004-2014, dane GUS/BDL. Źródło: „Program Rewitalizacji dla Gminy Góra na lata 2016 – 2020”, Instytut Badawczy IPC Sp. z o.o. kwiecień 2016

Góra doświadcza również zjawiska starzenia się społeczeństwa. Rośnie liczba ludności w wieku poprodukcyjnym (w 2014 roku 19% mieszkańców miasta, w 2010 wskaźnik był o 4% niższy). Od 2013 roku odsetek ten jest ponadto wyższy niż odsetek ludności w wieku przedprodukcyjnym. Dane dotyczące zameldowań i wymeldowań wskazują, że z gminy Góra więcej osób wyjeżdża niż do niej przyjeżdża – saldo migracji ciągle jest ujemne.

Saldo migracji w gminie Góra w latach 2010-2014, dane GUS/BDL. Źródło: „Program Rewitalizacji dla Gminy Góra na lata 2016 – 2020”, Instytut Badawczy IPC Sp. z o.o. kwiecień 2016

Na ile Góra jest odzwierciedleniem tego, co się dzieje w całym kraju?

Ile jest w całej Polsce niegdyś samowystarczalnych miejscowości, w których obecnie gospodarka doświadcza stagnacji? Które nie są się w stanie podnieść po likwidacji zakładów przemysłowych?

W których nie ma perspektyw na rozwój, na znalezienie dobrej pracy?

Gdzie ruiny starych zakładów produkcyjnych zarastają samosiejkami i chwastami…

Smutne nachodzą mnie refleksje. Jako kraj sprzedaliśmy zagranicznym koncernom większość naszych flagowych zakładów pracy ZA GROSZE.

Góra jest tu tylko przykładem, ale przecież podobny los spotkał zakłady w innych miastach, choćby w moim rodzinnym Głogowie – tu również np. niemiecki moloch najpierw wykupił, a potem zamknął cukrownię.

Ciarki mnie przechodzą po plecach na samą myśl o tym, że w 1992 roku o mały włos, a sprzedalibyśmy KGHM amerykańskiemu koncernowi miedziowemu Asarco (po śmiesznej cenie 400 mln USD). Protesty pracowników były na tyle skuteczne, że z decyzji się wycofano.

Dlaczego napychamy kieszenie zagranicznym koncernom?

Dlaczego nie inwestujemy w rodzimy przemysł?

Dlaczego nie inwestujemy w innowacje?

Mamy jeden z najniższych wskaźników rejestrowanych patentów w Europie…

Młodzi ludzie uciekają z podupadłych mieścin do wielkich aglomeracji – Warszawy, Wrocławia, Poznania, Krakowa… A tam czeka na nich głównie – znowu! – zagraniczny kapitał. Światowe korporacje, które prędzej czy później przeniosą swoje centra rozwoju i serwisu bardziej na wschód, gdzie jest jeszcze taniej. Co wtedy? Jaki mamy przepis jako kraj na taki scenariusz?

Przeczytaj także: