Luty 2019 r. Krzysztof Katka, dziennikarz gdańskiej Gazety Wyborczej, przygotowuje tekst o dworku Daniela Obajtka, działacza PiS i szefa PKN Orlen. To dla prezesa niewygodny temat - nikt dotąd nie ujawnił, że Obajtek za rządów PiS został właścicielem zabytkowego pałacyku. I że Ministerstwo Kultury przyznało wielką dotację na zrujnowany dworek, a Obajtek użyczył go nieznanej fundacji „Kresy RP". Krzysztof Katka wysyła pytania Obajtkowi pod koniec tygodnia. Prezes PKN Orlen odsyła odpowiedzi po czterech dniach, we wtorek wieczorem.

Ale zanim ukaże się tekst w Wyborczej, Super Express publikuje wzruszający artykuł o dobroczynnej działalności Obajtka. Tytuł: „Piękny gest prezesa Orlenu”. Internetowa wersja tekstu głosi: „Prezes Orlenu Daniel Obajtek kupił pałac na leczenie dzieci, sam też jest chory". Dalej można przeczytać, że prezes „na własnej skórze od wielu lat przekonuje się jak uciążliwa jest walka z zespołem Tourette’a".

- Po pytaniach z Wyborczej zrobiło się gorąco - opowiada jeden z działaczy PiS zatrudnionych do niedawna w Orlenie. - Dworek, nawet w złym stanie, to dla prezesa wizerunkowe obciążenie. Na dokładkę okazało się, że żona jednego z szefów tej fundacji pracuje w Orlenie, w zespole do spraw partnerstwa strategicznego. Nie wiedzieliśmy, co wyciągnie Wyborcza. Zapadła decyzja, żeby zrobić ustawkę z Super Expressem, zanim ukaże się tekst w Wyborczej. Ktoś od nas wysłał „Superakowi” zdjęcie dworku.

Ustawka to materiał, który politycy proponują zaprzyjaźnionym mediom - zdjęcie w prywatnej sytuacji, ekskluzywny wywiad — wszystko, co pozwala ocieplić wizerunek. Za rządów PiS ustawka zmieniła sens: dziś ma detonować tematy, które szkodzą władzy — bronić polityków przed dziennikarzami. Obnażać knowania perfidnych wrogów.

Ratować premiera Kubicą

Październik 2018 r. Dziennikarze Onetu ujawniają zapis rozmowy premiera Mateusza Morawieckiego z restauracji „Sowa i Przyjaciele”. Na nagraniu z 2013 r. ówczesny prezes banku BZ WBK stwierdza, że gdyby Kubica nie ucierpiał w wypadku w 2011 r., podpisałby kontrakt z Ferrari – a to byłoby nieopłacalne dla jego banku.

„Na szczęście złamał rękę raz, drugi...” — mówi Morawiecki o Kubicy. Dlaczego sponsorowanie kierowcy byłoby nieopłacalne? „Nie chcę, k...a, pięć dych co roku płacić. Sp...laj” – mówi premier na taśmach.

Tekst Onetu ukazuje się 15 października. Stawia premiera w złym świetle.

- Wiedzieliśmy kilka dni przed publikacją, że powstaje. Fragment o Kubicy był marginalny, ale szkodliwy wizerunkowo, zwłaszcza miesiąc przed wyborami - mówi jeden z warszawskich PR-owców, który zna kulisy ratowania wizerunku premiera. - Agencja PR, która współpracuje z rządem, była wtedy w kontakcie z włoską agencją Kubicy. Akcję dograli bardzo szybko. Nie wiem, kiedy zapadła decyzja, że Orlen zostanie sponsorem Kubicy, ale Roberta ściągali do Warszawy jak do pożaru. Nie zdążył się przebrać w marynarkę, wystąpił w jakiejś wyciągniętej kurteczce.

Akcja się udaje. 16 października Kubica wrzuca na Instagram swoje zdjęcie z niespodziewanego spotkania z Morawieckim: „Wizyta u Premiera. Polska zawsze wspiera swoich. I nam jeszcze doszedł jeden temacik do dzisiejszej agendy. No hard feelings i jedziemy dalej!" – pisze kierowca. Adam Bielan w TVN24 zapewnia, że spotkanie było planowane od miesięcy.

16 października newsa wypuszcza Super Express: Robert Kubica pojawił się w siedzibie Orlenu, spędził tam ponad godzinę. „Może to oznaczać, że firma pomoże wrócić kierowcy do Formuły 1" - donosi gazeta. I ma rację: Orlen zostaje sponsorem Kubicy. Nieoficjalnie mówi się, że wyda na kierowcę około 40 mln zł.

PR-owiec: - Przykrywka się udała. Co prawda powstało przelotne wrażenie, że jako prezes banku Morawiecki nie chciał płacić Kubicy, a jako premier pełnymi garściami czerpie z państwowego, ale kto dziś o tym pamięta?

Czytaj więcej: 5 dyszek Morawieckiego

Przepalanka

- Akcja jest prosta. Gdy zachodzi obawa, że w mediach urodzi się coś dużego o PiS, przepalamy temat – mówi „Newsweekowi” osoba zajmująca się obsługą medialną dużej instytucji publicznej.

- Jak to wygląda? Kiedy do ministerstwa lub spółki skargi trafiają niewygodne pytania, siada się przy biurku i ustala strategię. Gdy rzecz może okazać się duża, a pytania dziennikarzy trafione, idzie się do zaprzyjaźnionych mediów, żeby rozbroić temat. W mojej firmie idzie się zazwyczaj do mediów braci Karnowskich - słyszymy.

- Czy współpraca instytucji jest jakoś odnotowywana, fakturowana, pojawia się w dokumentach? - Po co? Dzwonimy grzecznie i sugerujemy zrobienie z nami wywiadu. W przyjacielskiej atmosferze. Dziś nam ktoś pójdzie na rękę, jutro my zorganizujemy z jego wydawnictwem event za kilkadziesiąt tysięcy złotych.

Problem w tym - słyszymy - że tzw. „przepalanka" jest dziś regularnie nadużywana, choć powinna być opcją atomową. Przykład? Gdy chodzi o kontrowersje wokół finansów czy zarobków dobra praktyka PR każe wyjść z otwartą przyłbicą, do wszystkiego się przyznać, nie kluczyć. Można na tym tylko zyskać. Ale dziś każdy boi się podpaść. - W efekcie wszyscy przepalają. To doprowadziło do sytuacji, że przepalanka w zaprzyjaźnionych mediach jest jak przyznanie się do winy albo przynajmniej potwierdzenie, że coś jest na rzeczy - tłumaczy PR-owiec.

Zobacz: Telewizja Polska w służbie PiS [ANALIZA]

Król ustawek

Kilkanaście lat temu ustawki wyglądały inaczej. Niewinnie. Za ich prekursora uchodzi wtedy premier z Gorzowa, Kazimierz Marcinkiewicz, chorobliwie uzależniony od mediów. Pozwala fotografować się na quadzie, pląsa na studniówce, wypoczywa z synem w domu w towarzystwie paparazzich. Jest królem ustawek.

- Wymyślał i koordynował je Konrad Ciesiołkiewicz, rzecznik Marcinkiewicza - wspomina jeden z ówczesnych posłów PiS. - Potem nastał czas Michała Kamińskiego i Adama Bielana. Gdy tylko coś się działo, wrzucali prezesa na grilla.

- Na grilla?

- Umawiali się z tabloidami na „ludzkie" zdjęcia Kaczyńskiego - na grillu, z kotem, na rybach, żeby odwracać uwagę od jakichś realnych problemów.

Zima 2005 r. Premier Kazimierz Marcinkiewicz lepi z synem bałwana, towarzyszy mu fotoreporter tabloidu. Klasyczna ustawka. Podejście pierwsze - niedobrze. Podejście drugie - trzeba poprawić. Na śniegu powstają kolejne bałwany. Reporter jest niezmordowany: - No to jeszcze raz!

Syn Marcinkiewicza odwraca się z niesmakiem: – Tato, co ty robisz! Przecież jesteś premierem!

Z perspektyw czternastu lat, jakie minęły od rządów Marcinkiewicza, jego ustawki wyglądają zabawnie, jak wprawki radosnego amatora. Ustawki Mateusza Morawieckiego to przy nich liga zawodowa.

Na litość i na dzieci

Maj 2019 r. Na rynku ukazują się dwie biograficzne książki o Morawieckim. W jednej z nich (o tytule „Delfin") były rzecznik banku BZ WBK zdradza szczegóły majątku Morawieckiego — pisze o wielomilionowym kredycie dla żony i sowitej odprawie, która czeka na Morawieckiego na zagranicznym koncie.

Majątek Morawieckiego to tykająca bomba - choć zdobył go legalnie, to w większości jest ukryty przed opinią publiczną. Sam premier długo nie chciał upublicznić oświadczenia majątkowego, Jest bogaty, dorobił się w III RP, a ten fakt trudno zaakceptować elektoratowi PiS. Już w 2018 r. Newsweek ujawnił, że gdy Morawiecki szykował się do odejścia z banku i wejścia w politykę, zrobił rozdzielność majątkową i przepisał kilka nieruchomości na żonę.

Teraz, w maju, tuż przed wyborami, sprawa majątku wraca za sprawą „Delfina". Choć książki jeszcze nie ma na rynku, to w sztabie wyborczym PiS na Nowogrodzkiej już teraz działacze wymyślają sposób, jak ograć opinię publiczną.

Z pomocą po raz kolejny przychodzi Super Express. Tabloid na pierwszej stronie z udawanym oburzeniem reaguje na informację z książki: dwójka dzieci Morawieckiego została adoptowana, a o adopcji mają dowiedzieć się dopiero z „Delfina".

Wybucha afera: to podeptanie prawa do prywatności, atak na dzieci i rodzinę. Dziennikarze i politycy solidaryzują z Morawieckimi. Za brak etyki obrywają i Super Express, i Piotr Gajdziński, autor biografii.

Tego samego dnia Morawiecki występuje przed kamerami, mówi łamiącym się głosem: — Kochamy nasze dzieci wraz z żoną bardzo mocno. Jesteśmy z nich dumni, jesteśmy szczęśliwi, że są. Dzieci uczą się pracują cieszą się a niekiedy płaczą. Dzieci jak wiele innych. Staramy się z żoną normalnie żyć. Dziękuję wszystkim za dzisiejsze słowa wsparcia.

Szybko okazuje się, że rzekomy atak na dzieci to ustawka. — Nie wiem, kto to wymyślił — przyznaje pracownik sztabu wyborczego PiS. — Ale była niedopracowana. Szybko się okazało, że dzieci wiedziały, że są adoptowane a w książce było o tym tylko jedno zdanie. Ktoś nie zadbał o szczegóły: gdyby wersja o deptaniu prywatności była prawdziwa, autor i gazeta następnego dnia dostaliby pozwy i żądanie wielomilionowego odszkodowania.

Ale żądania pozwu nie ma. Zamiast tego w Super Ekspresie (tym samym, który rzekomo naruszył prywatność dzieci) jak gdyby nigdy nic ukazuje się wywiad z szefem kancelarii Morawieckiego, Michałem Dworczykiem. Pojawia się też wzruszający artykuł o rodzinie premiera.

Super Express uchodzi wśród dziennikarzy za gazetę przyjazną PiS. Tytuł jest beneficjentem pieniędzy z instytucji i spółek skarbu państwa - w 2018 r. według portalu Wirtualne Media wydały w nim 8,46 mln zł na reklamę (o 3,36 mln zł więcej niż rok wcześniej).

Pracownik sztabu wyborczego PiS: - Poświęcenie własnych dzieci to rzeczywiście nowa jakość. Zamiast współczucia i ocieplenia wizerunku wyszedł kabaret. Na usprawiedliwienie można powiedzieć, że doszło do tego w czasie, w którym w sztabie zaczęło się naprawdę palić.

- To zupełnie nowy poziom ustawki, takie rzeczy wcześniej nie miały miejsca – mówi nam osoba od lat pracująca w tabloidach. — Nie wiem, jaki jest stosunek premiera Morawieckiego do swoich dzieci, skoro jest w stanie wykorzystać je w ten sposób.

Czytaj również: Czego boi się premier? Morawieckiego dopada niewygodna przeszłość

Premier Mateusz Morawiecki z synem, Fot.: Jakub Kamiński / PAP

Zgasić tekst wywiadem

Formalnie za kampanię PiS odpowiadają na Nowogrodzkiej Tomasz Poręba i Beata Szydło. — Oboje kandydują, nie mają do tego głowy — opowiada nasz rozmówca ze sztabu. — Teoretycznie mieliśmy precyzyjny plan na każdy dzień kampanii, ale na chwilę przed akcją z dziećmi Morawieckiego wszystko zaczęło się sypać. Według mnie dlatego, że kontrolę nad kampanią całkowicie przejęli „Plakwicze i Matczuki".

Anna Plakwicz i Piotr Matczuk to byli PR—owcy Beaty Szydło i Morawieckiego, założyciele słynnej spółki Solvere. Na konto ich firmy trafiały wielotysięczne przelewy z Polskiej Fundacji Narodowej i od Prawa i Sprawiedliwości. Dziś pracują przy kampanii PiS do Europarlamentu.

Wewnątrz partii już dziś są oskarżani o rażące błędy. — Ustawka z adopcją dzieci była głupia, ale nie niebezpieczna — uważa pracownik sztabu. — Błędem było to, że pół rządu zajmowało się dziećmi premiera w chwili, gdy Sekielski wypuszczał film o pedofilach w Kościele. Nie byliśmy na to przygotowani. Na to, ilu ludzi to zobaczy i jak mocny to materiał. W partii zapanowała panika, bo dziś Kościół to partia. No a potem pojawiła się sprawa działek. Na ostatniej prostej. W sztabie zapanował taki chaos, że do pionu przywracał ich dopiero Jacek Kurski z TVP.

O co chodzi z działkami? Tuż przed wyborami Gazeta Wyborcza przygotowuje tekst o działkach Morawieckiego: w 2002 r. Morawiecki kupił grunty od Kościoła, za działki warte 4 mln zł zapłacił pięć razy mniej. Nie ma po nich śladu w oświadczeniu majątkowym szefa rządu.

Dla otoczenia premiera to sygnał do ustawki: gdy Morawiecki dostaje pytania z Wyborczej, na portalu wpolityce.pl ukazuje się z nim wywiad. Morawiecki tłumaczy się w nim z... działek, o które pyta go Wyborcza. To próba zdetonowania publikacji.

W rozmowie pada pytanie o przepisywanie nieruchomości na żonę. „Ona prowadzi działalność gospodarczą, wynajmuje nieruchomości, inwestuje. Będąc prezesem banku i potem, tym bardziej, na polu działalności publicznej, politycznej, nie chciałem mieć związku z aktywnym inwestowaniem, z działalnością gospodarczą” — opowiada Morawiecki.

Wyborcza na większość pytań do premiera nie dostanie odpowiedzi.

Zobacz także: Majątek premiera i jego żony powinien być jawny?

Obcęgi, wiertarki i kwas

Rok 2018 r. Newsweek zbiera materiały do tekstu o Danielu Obajtku, szefie Orlenu. Tydzień przed publikacją do biura PKN Orlen redakcja wysyła kilkanaście pytań. Odpowiedzi nie przychodzą, zamiast nich w tygodniku „Sieci” pojawia się obszerny wywiad z prezesem Obajtkiem. Obajtek w „mocnym wywiadzie” demaskuje „kłamstwa Platformy”.

Tego samego dnia na portalu wPolityce.pl publikuje tekst „UJAWNIAMY! Były pogróżki, a teraz nachodzą prezesa PKN Orlen Daniela Obajtka. Służby powinny rozważyć objęcie go ochroną”. Można w nim przeczytać, że prezesem zainteresowały się zagraniczne służby specjalne, a „w ślad za tym pojawiają się reporterzy niemieckiej prasy wydawanej dla Polaków”.

„Odpowiednie służby powinny, w naszej opinii, rozważyć objęcie Obajtka odpowiednią ochroną.To są śmiertelnie poważne sprawy, a hieny wyraźnie krążą wokół” – konkludują autorzy.

W komentarzach pod tekstem postulat: dziennikarzy Newsweeka trzeba dopytać o szczegóły przy użyciu „obcęgi, wiertarek i kwasu”.

Czytaj więcej: Daniel Obajtek prezesem Orlenu. Niezwykła kariera byłego wójta Pcimia