Als de verkiezingen om het lijsttrekkerschap van de PvdA eerlijk verlopen, dan is Jacques Monasch ervan overtuigd dat hij de nieuwe leider van de partij zal worden. De 54-jarige Fries wil afrekenen met het 'bestuurlijk pragmatisme' waardoor de PvdA haar ideologische grenzen uit het zicht is verloren.

NU.nl sprak met Monasch over de verschillen tussen zijn koers en die van Samsom en Asscher en waarom hij zich in de strijd werpt. “Samsom en Asscher willen dezelfde koers doorzetten. Ik ben het alternatief.”

Diederik Samsom meldde zich in september als kandidaatslijsttrekker van de PvdA en ook vicepremier Lodewijk Asscher wierp zich afgelopen maandag officieel in de strijd tijdens een bijeenkomst op het Amsterdamse Calvijn College. Hoe heeft u naar de presentatie van Asscher gekeken?

"Deze lijsttrekkersverkiezing en het debat dat de PvdA over haar koers moet voeren, vraagt niet om spindoctors of gillende jongens en meisjes die net van de BKB-academie komen met gelikte campagnes gekopieerd uit de Verenigde Staten."

"Deze verkiezing moet de PvdA een inhoudelijke discussie voeren, bewaar dat andere voor de Tweede Kamerverkiezingen. Dat is mijn oproep: laat de campagnebordjes zitten, voer goede gesprekken en laat gescripte slogans achterwege."

Uw kandidaatstelling kwam als een verrassing, vooral omdat u in maart aankondigde dat u de Kamer zou verlaten. Waar kwam dat besluit vandaan?

"Tot 2012 hadden we een kwalitatief en inhoudelijk goede fractie, met Jeroen Dijsselbloem, Martijn van Dam, Mariette Hamer, Sharon Dijksma, Frans Timmermans en Ronald Plasterk, waar er scherp gedebatteerd werd en waar er geluisterd werd."

"In deze fractie was daar steeds minder ruimte voor. Die balans was helemaal weg toen Mariette Hamer wegging (Hamer verliet de fractie in 2014 om voorzitter van de SER te worden red.). Door het bestuurlijk pragmatisme was er geen ruimte meer voor het inhoudelijke debat en afgewogen keuzes."

Wat heeft ervoor gezorgd dat u zich toch meldde voor het lijsttrekkerschap?

"Dat is het weekend geweest waarin Rutte 'sorry' zei voor wat hij met zijn gezonde verstand had beloofd, en Diederik die zei dat hij de fractie als een couveusebaby had verwaarloosd."

"Dat vond ik, en dan druk ik me zachtjes uit, zo goedkoop en doorzichtig. Ik vond dat niet kunnen, het was een gebrek aan respect voor de kiezer en aan de fractie waar het om ging. Ik dacht bij mezelf: dit mag de politiek niet zijn."

"Het was een poging je schoon te wassen voordat de campagne begint. Dit is waarom mensen een diep wantrouwen tegen de politiek hebben. Dit is de partij waar ik sinds mijn zestiende lid van ben. Na die interviews is het toch bij mij gaan borrelen."

Wat zijn volgens u de verschillen tussen Samsom en Asscher?

"Ik wil niet onaardig zijn tegen hun, maar Diederik zegt zelf dat Lodewijk en hij hetzelfde willen voor Nederland. Zij moeten zelf maar aangeven waarom de leden voor de een of ander moeten kiezen. Daarom ben ik echt een alternatief."

Hoe zou u de koers van Asscher en Samsom willen omschrijven?

"Het grote verschil is dat zij heel bestuurlijk georiënteerd zijn. Met de kabinetsformatie hebben zij bedacht dat de PvdA een soort contract heeft gesloten met de VVD en zo gaan zij het land besturen. Dat kan niet."

"Als ik de leider van de PvdA word zal er nooit gekwartet worden bij de kabinetsformatie. Elke beslissing heeft namelijk invloed op hoe je een samenleving inricht en heeft consequenties voor de burger. Als je gaat kwartetten, onderwerpen uitruilen, ben je niet bezig met een visie."

"Met bestuurlijk pragmatisme kom je er niet. Je bent dan onvoldoende aan het nadenken wat de gevolgen zijn van je beleidsbeslissingen voor inrichting van de samenleving. Dat is het grote verschil tussen mij en Samsom en Asscher."

Tegelijkertijd lijkt dit kabinet eindelijk weer een keer de rit uit te zitten en heeft het uitruilen bij de kabinetsformatie er wel voor gezorgd dat dankzij de PvdA links mede geregeerd heeft. De PvdA heeft verantwoordelijkheid genomen, zeggen Samsom en Asscher.

"Dit kabinet is veel te gehaast in elkaar gezet. Een deel van de problemen waar het kabinet mee te maken heeft - kijk bijvoorbeeld naar de doorgeschoten flexibilisering van de arbeidsmarkt - heeft het aan zichzelf te danken.

"De fracties waren niet of nauwelijks betrokken bij de formatie. Je moet de expertise van je Kamerleden veel meer gebruiken. Dat is ook wat ik zal doen als leider van de fractie, want de Kamerleden moeten het laten zien in de Kamer. Als je dat dus niet doet en, zoals in 2012, om 7.00 uur 's ochtend een tekst onder je mik krijgt geschoven waar je om 9.00 uur iets over moet zeggen, dan bouw je een coalitie op een heel slecht fundament."

Heeft Samsom de expertise en zienswijze van de fractieleden niet geraadpleegd?

"Te weinig. De communicatie was erop gericht om problemen te voorkomen, terwijl je het debat juist moet gebruiken om te groeien en te bloeien. Pas als het dreigt te ontsporen, moet je als leiding ingrijpen."

"Het coalitiebelang is veel te eng gedefinieerd. Het vertrekpunt moet niet de angst zijn dat de discussie zal ontsporen. Den Haag is een complexe omgeving, maar dit is een moderne samenleving waar je het inhoudelijk debat moet voeren. Je kunt Kamerleden niet aan een touwtje houden en vervolgens zeggen: kop houden."

Wilt u met de PvdA een linksere koers varen?

"Dat ligt eraan. Op het gebied van integratie moeten we kritischer zijn. Bijvoorbeeld in het asieldebat. Nu is dat van tweeën niks, zowel niet van links, als van rechts. Bij links is vrijheid en solidariteit onbegrensd en bij rechts is dat benepen."

"Maak duidelijk hoeveel je er maximaal gaat opnemen en ga er dan ook voor. Zorg voor goede begeleiding en integratie zodat deze mensen niet in de bijstand terechtkomen."

"Kijk ook naar de vrijheid van meningsuiting. Begrijp me goed, je mag dragen wat je wil, maar als progressieve partij moet je normen stellen en een hoofddoek, een boerka of boerkini is een symbool van onderdrukking. Waarom dragen mannen geen boerkini of een hoofddoek? Omdat het een door mannen gedomineerd geloof is die kledingvoorschriften bepalen. Nogmaals, je mag kiezen voor een boerkini; ik blijf gewoon op het strand. Maar dat je als Jonge Socialisten je in een boerkini hijst om je solidariteit te tonen, dan ben je echt maf."

"Als PvdA'er zeg ik: vrouwenemancipatie gold twintig jaar geleden, dat geldt nu en dat geldt ook voor later. Dat zijn morele grenzen waar je als partij veel duidelijker in moet zijn. Als je met dat standpunt kiezers verliest, too bad."

"Vul maar in wat links en rechts is. Ik vind dat we Diyanet, de koepelorganisatie van Turkse moskeeën gefinancierd door de Turkse regering, niet moeten toelaten. Ik vind dat niet opschuiven naar links."

Juist Asscher is heel kritisch op de Turkse organisatie in Nederland. Hij heeft een onderzoek aangekondigd.

"Dat vind ik niet. We zijn al vier jaar aan het besturen. We zijn onder zijn leiding niets opgeschoten. Nederlanders vragen zich af hoeveel informatie en onderzoeken Asscher nog nodig heeft om tot actie over te gaan."

Denkt u dat u kans maakt om lijsttrekker te worden?

"Ja, mits er een eerlijke procedure komt waar flitsleden zich makkelijk voor 2 euro kunnen registreren."

Heeft u er geen vertrouwen in dat het eerlijk zal verlopen?

"Ik heb volgende week een gesprek met voorzitter Spekman. De belofte is er dat niet-leden zich voor 2 euro kunnen registreren en makkelijk kunnen meedoen. Als dat zo is, dan ga ik winnen. Daar ben ik van overtuigd."

U denkt dat er genoeg niet-leden zich zullen aanmelden en op gaan stemmen?

"Ik word overstelpt met mails, berichten op Facebook en steunbetuigingen. 'Als u het wordt, ga ik weer PvdA stemmen', zeggen ze."

U heeft gezegd dat als de PvdA onder uw leiding verkiezingen wint, u in de Kamer blijft en burgemeester Aboutaleb of Burgemeester Van der Laan naar voren wil schuiven als premier. Heeft u hen al gesproken?

"Ik heb Aboutaleb gesproken, maar verder zeg ik daar helemaal niks over."

Burgemeester Van der Laan, van Amsterdam heeft al te kennen gegeven het niet te willen doen. Aboutaleb heeft nog niet gereageerd. Gaat hij het doen?

"Ik heb hem gebeld om te vertellen waarom ik hem in de media naar voren heb geschoven. Wij delen dezelfde passie. Ik wil in de Kamer blijven als fractievoorzitter en als wij de grootste worden zal ik hem vragen om premier te worden."

Hebben kiezers niet het recht om te weten of een stem op Monasch een stem op de toekomstig premier Aboutaleb is?

"Vraag me dat als ik het geworden ben. Ik heb duidelijk willen maken dat als ik win, ik in de Kamer blijf als fractievoorzitter die weer met een sociaal democratisch geluid komt."

Als u het niet wordt, keert u dan weer terug in de Kamer?

"Ik sta niet op de kieslijst, maar volgens de regels kan het partijbestuur je vragen om toch in de Kamer plaats te nemen."

Ook in een fractie onder leiding van Samsom of Asscher?

"Laten we dat moment even afwachten. Dat besluit ligt namelijk niet in mijn handen, maar in de handen van het partijbestuur. Ik sta er wel voor open."