Een wilde bever in Gronings natuurgebied. Beeld Hollandse Hoogte / Buiten-Beeld

Speenkruid bedekt de bodem. Dikke, donkergroene blaadjes met hier en daar voorzichtig de eerste knalgele bloemen. Hier, op een onbegaanbaar stukje land in Groningse natuurgebied het Friesche Veen, aan de zuidrand van de gemeente Groningen, ligt een onbedoeld succes van klimaatmaatregelen die de afgelopen jaren zijn genomen om de stad te behoeden voor overstromingen. Verstopt achter woekerende bramenstruiken, omgevallen bomen en scheenbeendiepe modderpoelen staat een gloednieuwe beverburcht.

De burcht is niet meer dan een paar maanden oud, schat boswachter Bart Zwiers van Natuurmonumenten, maar de bewoner – of bewoners, dat is nog niet bekend – is druk in de weer geweest. Aan weerszijden van het onderkomen loopt een paadje met pootafdrukken dat met een glijbaan door de modder uitkomt in het water. Op dunne stammen in de omgeving zitten duidelijk herkenbare knaagsporen: kaal hout met een horizontale tandafdruk. Een stukje verderop is jonge boom omgeknaagd, er is alleen nog een stronk met een markant puntig uiteinde van over.

‘Ik kan geen precies jaartal geven, maar je mag er gerust van uitgaan dat het voor het eerst in tweehonderd jaar is dat hier een bever zit’, vertelt Zwiers telefonisch – in verband met virusmaatregelen mag de boswachter niet met bezoekers het veld in. Tweehonderd jaar is nog een voorzichtige schatting. De bever was in Nederland sinds 1826 uitgestorven, maar dankzij een aantal geslaagde herintroductieprojecten is hij bezig aan een razendsnelle opmars.

Gedijen

Op de grens van Groningen en Drenthe gedijen de dieren mede dankzij gecombineerde natuur- en klimaatprojecten van de afgelopen jaren. In het westen, tussen het Leekstermeergebied en de dorpen, werd De Onlanden aangelegd, een natuur- en waterbergingsgebied dat de stad Groningen moet drooghouden bij overvloedige regenval.

Ten zuiden van de stad werd de oude loop van de Drentsche Aa en de rivier de Hunze deels hersteld, en werden verschillende polders rond het Zuidlaardermeergebied omgevormd tot natte natuur en opvangbuffers voor hoogwater.

Verder naar het oosten werden bestaande en nieuwe natuurgebieden aan elkaar gekoppeld tot ‘t Roegwold. Zo ontstond in de loop der jaren een grotendeels verbonden natuurgebied van 18 duizend hectare met meren, moerasgebieden en natte natuur waar bevers, maar bijvoorbeeld ook otters, zich prima thuis voelen.

Uitzetting

De eerste Drents-Groningse bevers werden in 2008 uitgezet in het Zuidlaardermeergebied, door Het Groninger Landschap en Het Drentse Landschap. Dat waren twintig dieren afkomstig uit de Elbe in Duitsland. Inmiddels is de populatie uitgegroeid tot naar schatting honderd tot honderdveertig exemplaren.

Beveronderzoeker Vilmar Dijkstra van de Zoogdiervereniging legt uit dat er in Nederland twee gescheiden beverpopulaties leven. Een centraal-zuidelijke deelpopulatie, die zich uitstrekt van Zuid-Limburg via het rivierengebied en de Biesbosch tot aan Flevoland en Twente. En de noordelijke bevers, in het Zuidlaardermeergebied en langs de Drentsche Aa.

De centraal-zuidelijke bevers stammen af van opeenvolgende herintroducties, waarvan de eerste, met zes dieren, in 1988 plaatsvond in de Biesbosch. Hiernaast is er in Limburg een aantal bevers dat is overgestoken vanuit België en Duitsland.

Naar elkaar groeien

De Zoogdiervereniging becijferde in november 2019 dat er op dit moment 3.500 bevers zijn in Nederland. De noordelijke populatie is relatief klein in verhouding tot het totale aantal dieren, maar Dijkstra wijst erop dat de herintroductie in Groningen en Drenthe twintig jaar later begon. Dijkstra verwacht dat de twee verschillende populaties de komende tijd naar elkaar toe groeien.

Herintroductie van bevers draagt bij aan het herstel van biodiversiteit, legt natuurbeheerder Jan Beekman van Het Groninger Landschap uit. Het gaat om dieren die thuishoren in het natte Nederlandse landschap, maar door bejaging verdwenen. Bevers dragen bij aan onderhoud en herstel van dat landschap door waterplanten en zogenoemde bosopslag – opschietende jonge bomen – weg te eten.

‘Als ze dat niet zouden doen, dan zouden moerasgebieden uiteindelijk dichtgroeien’, zegt Beekman. De dieren creëren met hun geknaag en hun bouwlust een omgeving waar ook vogels, vissen en insecten van profiteren.

Helemaal zonder problemen gaat de opkomst van de bever overigens niet. Het geknaag van de dieren zorgt nog weleens voor een telefoontje van iemand met schade aan de tuin, vertelt Beekman. ‘Dan zijn ’s nachts ineens de fruitboompjes omgeknaagd. Heel vervelend.’

Bijsturen

Problematischer is dat de dieren graven in kades en dijken en dat ze, omdat ze een hekel hebben aan stromend water, duikers dichtstoppen met takken. Terreinbeheerders proberen nu met zachte dwang – hier en daar een hek of een raster – de bevers bij te sturen. Provincies, waterschappen en natuurorganisaties werken inmiddels aan een protocol om de opkomst van de dieren in goede banen te leiden.

In het Friesche Veen kan boswachter Zwiers ondertussen zijn geluk niet op. Tijdens een vaarronde door het gebied ontdekte hij op een andere locatie ook uitgebreide knaagsporen. ‘Het kan natuurlijk dat die bever van ons hyperactief is. Het zou ook kunnen dat we in de loop van het voorjaar ergens een tweede burcht ontdekken.’