Egbert Schuttert is treinreiziger.

Net nu steeds meer mensen de trein nemen, moet de NS oude treinstellen vervangen. En omdat de nieuwe niet op tijd klaar zijn, worden ten einde raad oude treinen weer opgelapt. Toch zitten veel treinen overvol, niet alleen in de spits, op sommige trajecten in de Randstad de hele dag. Als mogelijke oplossing stelt iemand zelfs herinvoering van de derde klas voor: een rijtuig met alleen staanplaatsen. Het lijkt wel of de trein aan zijn succes ten onder gaat.

In de zoektocht naar meer zitplaatsen wordt tot nu toe één mogelijkheid – een heilig huisje – over het hoofd gezien. Opheffing van een relict uit onze negentiende-eeuwse klassenmaatschappij, de eerste klas. Ooit, lang geleden, hadden de spoorwegmaatschappijen hun treinen ingedeeld als afspiegeling van de maatschappij. Notabelen, burgers en arbeiders hadden hun eigen deel in de trein; eerste, tweede en derde klas, uiteraard met aflopend comfort en ruimte, notabelen op zacht pluche, arbeiders op houten banken. Ooit is de derde klas afgeschaft. Met protest? Met applaus?

In elk geval lijkt het de hoogste tijd om het bestaansrecht van twee klassen te evalueren. Want tussen het begin van de negentiende eeuw en nu is er veel veranderd, in de maatschappij, in het vervoer, in de trein. Er zijn veel argumenten vóór afschaffing, we leven bijvoorbeeld niet meer in een klassenmaatschappij, de samenleving is niet meer ingedeeld in arbeiders, burgers en notabelen, de klasse-indeling van de NS is daarom achterhaald. We zijn allemaal treinreizigers die graag comfortabel en snel, op een prettige stoel, van A naar B willen reizen. Gelijke monniken, gelijke kappen zou een mooi motto van de NS kunnen zijn.

Nood breekt wet

Een ander argument is dat er nog nauwelijks verschil is tussen de eerste en de tweede klas. De NS heeft bij de aanschaf van nieuwe treinen het niveau van de tweede klas steeds verhoogd, we kregen comfortabele banken, meer zitruimte, chique materialen, wifi. Af en toe krijg ik wel eens de vraag van een onwetende reiziger of de coupé waarin we zitten toch echt wel tweede klas is.

Lees ook: “Meer en beter ov is de enige oplossing.”

Ook een argument is dat er steeds minder eersteklasreizigers zijn. De tijd is voorbij dat ambtenaren en andere werknemers royale vergoedingen kregen voor (dienst)reizen eerste klas, ook van woning naar werk en vice versa. Wie echt comfortabel wil reizen – en het geld daarvoor heeft – neemt al lang de auto. Mede daardoor is de eerste klas ontvolkt geraakt, soms, in de spits naar Den Haag en andere grote steden, zitten die treindelen nog vol, maar vaak ook niet. Wie wel eens per trein reist, ziet vaak hele eersteklascoupés leeg voorbij komen.

Ten slotte, nood breekt wet. Als de eersteklascoupés legaal toegankelijk worden voor tweedeklasreizigers, ontstaat substantieel meer zitruimte. Er hoeft niets te worden gewijzigd, omgebouwd, het kan zonder kosten worden uitgevoerd. Als er later tweedeklasbanken worden geplaatst, neemt de capaciteit nog eens met zo’n 25 procent toe. Nieuwe banken kosten een fractie van een nieuw treinstel.

Daarom, zolang de NS onvoldoende zitplaatsen beschikbaar heeft mag iedereen zowel in de tweede als in de eerste klas gaan zitten. Natuurlijk gaan de eersteklasreizigers klagen maar die hoeven, for the time being, geen eersteklasprijzen meer te betalen.

Zo kan de NS op korte termijn orde op zaken stellen, eerst een paar jaar als proef en als het bevalt, voor altijd. Daarom, schaf voorlopig de eerste klas af! Of beter nog, schaf de tweede klas af! Noem de hele trein eerste klas. Dan reist iedereen eerste klas.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 10 juni 2017