Spelende kinderen in de Favela's. Beeld Rafael Fabres

Zodra vuurwerkgeknal klinkt, weet Andressa da Silva dat er gevaar dreigt. 'Het is het teken van de drugsdealers dat de politie in aantocht is', aldus het elfjarige meisje. 'Dan ren ik zo snel als ik kan naar huis.' Soms is daar geen tijd meer voor. 'Als de schietpartij tussen de politie en bendeleden al is begonnen, kun je het best op de grond gaan liggen', weet Andressa. 'Dan moet je wachten tot het voorbij is.'

Andressa woont in Antares, een grauwe sloppenwijk aan de westrand van Rio de Janeiro. De wijk is territorium van het Comando Vermelho (CV), de machtigste drugsbende van de stad. De bendeleden bepalen wie wel en niet de wijk in komt en hebben de toegangswegen met betonblokken gebarricadeerd. Op de muren van de bouwvallige huisjes staan met zwarte verf de namen van gevallen CV-'soldaten' gekalkt.



Hier, op ruim een uur treinen van het centrum van de olympische stad, vinden morgen de Favela Games plaats. Bijna tweehonderd kinderen uit vier sloppenwijken gaan op een stoffig terrein voetballen, tafeltennissen en hardlopen. Het is een alternatief voor de Olympische Spelen, die over een week beginnen in Rio.



De Favela Games worden georganiseerd door Remer, een Nederlandse welzijnsorganisatie die sinds drie jaar werkzaam is in Antares. 'Met sport en buitenschoolse opvang hopen we de jongeren uit de drugswereld te houden', vertelt Robert Smits, oprichter en coördinator. Smits werkt al dertig jaar met kansarme kinderen in Rio en kent het klappen van de zweep in de favela's.



(Tekst gaat verder onder foto).

In sloppenwijk Antares verheugen kinderen zich op `hun' Olympische Spelen, de Favela Games. Een moeder is blij dat haar dochters voetballen. `Dan worden ze tenminste niet zwanger.' Beeld Rafael Fabres

Andressa, in het rode T-shirt Beeld Rafael Fabres

Hij vertelt over de keer dat een van de drugsbazen in Antares een jonge vrouw twee kogels in het gezicht schoot en haar dode lichaam naar het Remerschooltje sleepte. 'Hij legde het lijk voor de deur en riep de kinderen naar buiten', aldus Smits. 'Toen iedereen buiten stond wees de man op het kapotgeschoten gezicht en schreeuwde: dit gebeurt er als een vrouw niet naar haar man luistert.'



Smits zit in een lastig parket, want om in de wijk te mogen werken heeft hij toestemming nodig van CV. Ook voor de organisatie van Favela Games vroeg hij groen licht. 'Ik moet die gasten af en toe de hand schudden', aldus de in Rotterdam opgegroeide welzijnswerker. 'Dat doe ik met tegenzin, want ik weet wat voor gruwelijkheden ze begaan.' Maar ook voor de politie heeft hij geen goed woord over. 'Die zijn zo corrupt als de pest. De politie is onderdeel van het probleem.'



De voetbaltraining is net afgelopen. 'Ik denk dat we gaan winnen zaterdag', zegt Andressa, die meedoet aan de Favela Games en later profvoetballer wil worden. Het meisje maakt zich wel zorgen over mogelijke schietpartijen. 'De politie doet veel invallen de laatste tijd', vertelt ze. 'Afgelopen weekend hebben ze twee jongens die ik ken neergeschoten.'

'Voor de kinderen met wie wij werken is geweld de normaalste zaak van de wereld', zegt Alex de Souza, een van de sociaal werkers van Remer. 'Ook bij het sporten gaan ze regelmatig met elkaar op de vuist. Maar we proberen hen bij te brengen dat je conflicten ook zonder geweld op kunt lossen.' Alle kinderen zijn welkom bij Remer, ook degenen die voor het Comando Vermelho werken. 'Ze moeten dan wel hun wapens thuis laten.'



Naast het voetbalveld spelen vier jongetjes in het zand. Van karton en tape hebben ze walkietalkies gemaakt, stukken hout steken als pistolen in hun broekriem. 'Tatatatata', schreeuwt Michel (5) met een speen in de mond, terwijl hij met een metalen staaf een automatisch geweer imiteert. 'Klootzakken, ik schiet jullie helemaal kapot!'



Even verderop staan tieners met echte wapens rond plastic tafels die ze midden op straat hebben gezet. Zakjes met cocaïne, crack of wiet liggen hoog opgestapeld op de tafels, netjes op soort en gewicht gesorteerd. Motors rijden af en aan. 'Crack voor 2 real', roepen de jongens boven de snoeiharde muziek uit. Graatmagere daklozen diepen muntgeld op uit hun zakken en steken ter plekke hun crackpijp aan.



(Tekst gaat verder onder foto).

Naast het voetbalveld spelen vier jongetjes in het zand. Van karton en tape hebben ze walkietalkies gemaakt, stukken hout steken als pistolen in hun broekriem. Beeld Rafael Fabres

Wie hier opgroeit, rolt makkelijk het wereldje in. Jongens verlangen naar de status van merkschoenen, motor en geweer. Meisjes willen een bendelid als vriendje omdat hij geld en macht heeft. 'Het lijkt soms uitzichtloos', geeft sociaal werker De Souza toe. 'Wat wij doen is mierenwerk. We zorgen voor afleiding, houden ze van de straat en geven ze liefde. We kunnen geen wonderen verrichten, maar we koesteren elk succesje.'



Andressa is na de training naar huis gegaan, daar zit haar moeder Andreia da Silva een soapserie te kijken. Op haar arm heeft ze de zeven maanden oude baby Mirela. 'Niet van mij hoor', zegt ze. 'Ik heb haar in huis genomen, de moeder is crackverslaafd.' De 40-jarige vrouw schikt de goudkleurige strik op Mirela's hoofdje recht, en kroelt het kind over haar buikje. 'Mooi is ze hè? Iedereen is dol op haar.'

Da Silva is blij dat Remer werkzaam is in de wijk. 'Mijn dochters zijn dol op voetbal', vertelt ze. 'Ik vind het best dat ze op dat voetbalveld rondhangen, daar raken ze tenminste niet zwanger.' De vrouw heeft zes kinderen, haar oudste zoon heeft vastgezeten voor drugshandel. De vader van haar jongste kinderen is een jaar geleden vertrokken. 'Ik heb hem eruit gegooid. Hij was verslaafd en jatte het hele huis leeg.'



Zaterdag gaat Da Silva met de hele familie kijken bij de Favela Games. Remer heeft bussen geregeld zodat ook ouders van deelnemers uit andere favela's naar Antares kunnen komen. 'Er gebeurt hier nooit iets leuks', aldus Da Silva. 'Nu komen er zelfs buitenlanders en journalisten naar Antares.'



Van de Olympische Spelen verwacht Da Silva weinig mee te krijgen. 'We komen zelden de wijk uit', legt ze uit. 'Als ik twee keer per jaar op het strand kom is het veel.'