Een cortège van hoogleraren tijdens de opening van het academisch jaar van de Erasmus Universiteit in 2014. Beeld anp

Middelmatigheid is de vastgeroeste norm van het Nederlandse onderwijs. Er is een groot motivatiegebrek en ons systeem biedt geen ruimte voor excellentie. Dat was het oordeel van een OESO-rapport vorig jaar. Er is niets met de kritiek gedaan. Jaarlijks verspillen we het talent van duizenden topscholieren door een gebrek aan uitdaging. Een topuniversiteit moet hier verandering in brengen.

Het gebrek aan excellentie op onze scholen is makkelijk te verklaren. Stel: je zit in 4 vwo en je hebt een goed stel hersenen. Waarom zou je dan voor achten en negens gaan als niet één Nederlandse universiteit daarom vraagt? Onze leerlingen zijn niet lui, ze maken een rationele afweging. Ambitie vraagt om een concreet doeleinde dat hier niet is. In Engeland halen de knappe koppen wel het onderste uit de kan. Ze weten dat ze het gaan maken als ze bij Cambridge of Oxford binnen komen. Met zo'n wortel is er geen stok nodig om slimme scholieren aan het werk te zetten.



Karl Dittrich, voorzitter van universiteitenvereniging VSNU, had een tijdje terug twee bezwaren tegen een topuniversiteit. Ten eerste zei hij dat het 'automatisch betekent dat alle overige universiteiten door minder excellent onderzoek en onderwijs sterk in aanzien zullen dalen'. Stel dat Robben in een eerste helft tweemaal scoort voor het Nederlands Elftal. In de rust spreekt de bondcoach hem aan: 'Arjen, ik ga je wisselen. Door jou lijkt het alsof Van Persie slecht speelt.' Die manier van redeneren slaat de plank volledig mis.

Simon van Teutem.

Daarnaast zag Dittrich dat een instituut als Harvard een enorm eigen vermogen heeft. Is een topuniversiteit wel betaalbaar? Het antwoord is ja. Topuniversiteiten verdienen namelijk het meeste geld met onderzoek. Neem Oxford. Slechts 15 procent van de inkomsten komt van overheidssubsidie voor het onderwijs en 25 procent van het collegegeld dat studenten betalen. Overheidssubsidie en collegegeld bedragen samen minder dan 600 miljoen euro. De Erasmus universiteit krijgt van de overheid jaarlijks ruim 270 miljoen euro en heeft iets minder studenten dan Oxford.



Voor betaalbare collegegelden zou de Nederlandse overheid een topuniversiteit op de lange termijn dus met 300 miljoen euro extra moeten steunen. Dat is minder dan 1 procent van onze uitgaven aan onderwijs. Die investering is elke cent waard. Bovendien zou het de eerste topuniversiteit ter wereld zijn die financieel toegankelijk is voor iedereen in het land.

Toegankelijkheid

De financiële toegankelijkheid is namelijk nogal een dingetje bij de huidige topuniversiteiten. In de VS betaal je bij topuniversiteiten jaarlijks zo'n 50 duizend euro aan collegegeld, in Engeland ruim 10 duizend euro.



Studiebeurzen zouden voor gelijkheid moeten zorgen. Dat werkt voor geen meter: het gemiddelde jaarlijkse inkomen van een huishouden met een Harvard-kind bedraagt zo'n 450 duizend dollar. Ondertussen kunnen ouders grote donaties doen en is het selectieproces zo transparant als een inktvlek. Gelijke kansen? Vergeet het maar. Een financieel toegankelijke topuniversiteit zal toptalenten van over de hele wereld naar Nederland krijgen en ongelijkheid in kansen tegengaan.

Een van onze universiteiten moet zich met behulp van de overheid een doel stellen: binnen tien jaar zijn wij het Harvard van de EU. De eisen voor elke opleiding gaan flink omhoog, 's werelds beste professoren worden aangetrokken en de ambities worden breed gedeeld in internationale media.



Met het vestigen van een topuniversiteit slaan we drie vliegen in een klap. Het komt tegemoet aan de ambities van onze huidige topscholieren. We lossen het motivatiegebrek van veel vwo'ers op. En het zou de eerste financieel toegankelijke topuniversiteit zijn, en dus wereldwijd academisch talent aantrekken. Binnenkort treedt de nieuwe minister van Onderwijs aan. Laat dit project een speerpunt in diens plannen zijn.



Simon van Teutem gaat binnenkort studeren aan de London School of Economics.