Hoewel de jobmotor op volle toeren draait, blijft het aandeel werkenden erg laag. De werkzaamheidsgraad hangt op hetzelfde niveau van tien jaar geleden.

Het regende de voorbije weken positieve berichten over het aantrekken van de jobmarkt. De werkloosheidsgraad daalt en Vlaamse bedrijven creëerden vorig jaar een recordaantal van 258.000 vacatures.

Sinds haar aantreden eind 2014 kwamen er onder de regering-Michel 121.000 extra banen bij in ons land. Premier Charles Michel (MR) laat geen gelegenheid voorbijgaan om die realisatie met het credo ‘jobs, jobs, jobs’ in de verf te zetten.

Toch doet de Belgische arbeidsmarkt het in werkelijkheid lang niet zo goed. Er komen inderdaad jobs bij, maar het aandeel mensen dat werkt, ligt nog altijd nagenoeg even hoog als tien jaar geleden.

Nieuwe werkzaamheidscijfers van de OESO, de denktank van de rijke landen, legden gisteren pijnlijk bloot waarom euforie niet op zijn plaats is. Van de Belgen tussen 15 en 64 jaar was in het derde kwartaal van vorig jaar amper 63,3 procent aan het werk. Daarmee bengelt ons land achteraan in het Europese peloton. In de EU is de werkzaamheidsgraad enkel in Spanje, Italië en Griekenland nog lager.

Ten opzichte van de buurlanden loopt België al jaren achter. In Nederland en Duitsland is drie vierde van de bevolking op de beroepsactieve leeftijd aan het werk. Ook het Verenigd Koninkrijk zit met een werkzaamheidsgraad van 74 procent ruim 11 procentpunten hoger dan België.

‘Ondanks alle hoeraberichten over banengroei en lage werkloosheid is er maar één ding dat telt: de werkzaamheidsgraad. En daar scoren we bijzonder slecht’, zegt Stijn Baert, arbeidsmarkteconoom van de UGent. ‘We zitten onder het Europese gemiddelde en zelfs onder Frankrijk, dat niet bepaald bekendstaat om zijn solide en dynamische arbeidsmarkt.’

Grote inactiviteit

De werkzaamheidsgraad, het aandeel mensen dat effectief werkt, is de eerlijkste indicator van de arbeidsmarktprestaties van een land. Het geeft de verhouding weer van de mensen op arbeidsleeftijd die wél werken ten opzichte van degenen die dat niet doen. De werkzaamheidsgraad kan niet gemanipuleerd worden, in tegenstelling tot de werkloosheidsgraad, die afhankelijk is van het aantal mensen dat zich daadwerkelijk inschrijft als werkzoekend.

Om iets te doen aan de hoge inactiviteit, moet je tegelijk de werkloosheid, het ziekteverzuim en het vervroegd pensioen aanpakken. stijn baert arbeidsmarkteconoom ugent

De oorzaak dat ons land op dat heldere criterium zo slecht scoort, ligt bij de grote groep inactieven. ‘Verhoudingsgewijs gaan Belgen vroeg met pensioen en ligt het ziekteverzuim hoog. Tel daarbij de werkloosheid en de leefloners en je zit met een grote groep mensen die niet actief zijn op de arbeidsmarkt’, zegt Baert.

‘Als je iets wil doen aan de lage werkzaamheidsgraad, moet je op al die fronten tegelijk strijd leveren. Inactiviteit volgt de weg van de minste weerstand. De voorbije jaren werden de voorwaarden voor werkloosheidsuitkeringen strenger, maar daardoor is het ziekteverzuim toegenomen. Je moet op beide inzetten. Je kan bijvoorbeeld meer werklozen activeren door de werkloosheidsuitkeringen sneller te laten afnemen in de tijd, maar tegelijk moet je het ziekteverzuim en het vervroegd pensioen aanpakken.’

Magische sleutel

De werkzaamheidsgraad is de magische sleutel om een pak economische en budgettaire problemen op te lossen. ‘Als we de tewerkstellingsgraad van Nederland hadden, dan was er geen sprake meer van een begrotingstekort. Dan was er een overschot van 7 miljard euro’, zei Open VLD-fractieleider Patrick Dewael onlangs nog in de Kamer.

Meer mensen aan het werk betekent minder overheidsuitgaven in de vorm van uitkeringen en tegelijk meer belastinginkomsten en bijdragen voor de sociale zekerheid.

Een groter deel mensen activeren is ook dé oplossing om de krapte op de arbeidsmarkt aan te pakken. Vlaanderen telde eind december 38.800 openstaande vacatures, een record. Behalve in Tsjechië is nergens in Europa het tekort aan arbeidskrachten nijpender. Als dat pijnpunt niet wordt aangepakt, verwacht de werkgeversorganisatie VBO dat tegen eind dit jaar het personeelsgebrek een rem zal zetten op de economische groei van onze bedrijven.

Het probleem is niet een gebrek aan mensen, maar wel een gebrek aan arbeidskrachten met de juiste competenties om de vacatures in te vullen. Zowel het VBO als de Vlaamse werkgeversorganisatie Voka noemt het wegwerken van die mismatch de uitdaging voor 2018.

Het probleem is niet een gebrek aan mensen, maar wel een gebrek aan arbeidskrachten met de juiste competenties om de vacatures in te vullen.

Meer mensen aan het werk, is ook nodig om de Europese doelstellingen te halen. Met de EU is afgesproken om tegen 2020 73,2 procent van de bevolking aan de slag te krijgen. De regering-Michel heeft zich daartoe geëngageerd, maar die doelstelling is zonder drastische activeringsmaatregelen al niet meer haalbaar, blijkt uit prognoses van het Steunpunt Werk van de KU Leuven.

Duitsland en Nederland tonen nochtans dat het kan. Met de huidige hoogconjunctuur komen zij dicht bij wat te boek staat als volledige tewerkstelling, een werkzaamheidsgraad van zo’n 80 procent waarbij iedereen die kan werken effectief aan de slag is.

Minister van Werk Kris Peeters (CD&V) beloofde ook in ons land volledige tewerkstelling tegen 2025, maar de OESO-cijfers tonen aan dat daarvoor eerst nog een enorme inhaalbeweging nodig is.

Schermvullende weergave Arbeidseconoom Stijn Baert. ©rv