De Nederlandse staat heeft de portemonnee getrokken voor een belang van 12,68% in luchtvaartgroep Air France-KLM. Volgens minister Wopke Hoekstra (Financiële Zaken) geeft Nederland daarmee een duidelijk signaal af dat het de belangen van KLM, Schiphol en het publieke belang duidelijker beschermt.

In eerste instantie kocht het kabinet een pluk aandelen met een waarde van 680 miljoen euro. Dat komt neer op 12,68% van de aandelen Air France-KLM. De transactie heeft volgens Hoekstra geen gevolgen voor de belastingbetaler. Het geld is geleend op de financiële markten.

Het uiteindelijke doel is om circa 14% van de stukken te verwerven, gelijk aan de aandelenportefeuille die Frankrijk in de combinatie bezit. Hoekstra noemt het ‘een extra slot op de deur en evenwicht in de verhoudingen’.

Nederlands belang ondergesneeuwd

In een brief aan de Tweede Kamer licht de minister het besluit verder toe: ‘De laatste jaren hebben we verschillende keren ervaren dat het Nederlandse deel niet voldoende meegenomen is in belangrijke besluiten voor het gehele bedrijf, die ook KLM en de netwerkkwaliteit raken.’

‘Zo is het kabinet niet geconsulteerd over de strategische samenwerking met Delta Airlines en China Eastern Airlines. Ook is de Nederlandse staat noch KLM geconsulteerd over een mogelijke overname van het aandelenbelang in Air France-KLM van de Franse staat door AccorHotels, in het voorjaar van 2018. Mogelijke gevolgen voor het Nederlands publieke belang worden, in de optiek van het kabinet, in de huidige constellatie dus niet voldoende meegewogen.’

Franse regering

Naast het belang in het moederbedrijf heeft de Nederlandse Staat ook 6% in KLM. Dit belang blijft behouden. De Franse regering heeft woensdagochtend laten weten niet van tevoren op de hoogte te zijn gebracht van het Nederlandse besluit. Iets wat Hoekstra tegenspreekt.

Tegen de Franse krant Les Echos herhaalde minister van Financiën Bruno Le Maire zijn steun voor de strategie en het management van Air France-KLM. ‘Het is essentieel om de regels van goed bestuur te respecteren en dat Air France-KLM geleid blijft worden in de geest van sociaal belang zonder nationale staatsinmenging’, aldus Le Maire.

De laatste tijd gingen al vaker geluiden op dat Nederland meer moest doen om de eigen belangen te beschermen. Daartegenover werd ook gerept over het verkopen van alle aandelen in het luchtvaartbedrijf door zowel Frankrijk als Nederland.

Diensten overhevelen

Vanuit Parijs klonk steeds nadrukkelijker de wens, tegen eerdere afspraken in, om bepaalde zaken en diensten over te hevelen. In de recente strategie-update van Air France-KLM werd ook gesproken over verdere samenwerking en het in elkaar schuiven van diensten. Verder krijgt topman Ben Smith zitting in de raad van commissarissen van KLM.

Ook was recent het nodige te doen om de herbenoeming van Pieter Elbers. De KLM-topman, die uiteindelijk voor vier jaar werd herbenoemd, zou door de directie van het moederbedrijf worden gezien als een lastige sta-in-de-weg bij de plannen om de structuur te wijzigen.

De Nederlander lag meermaals dwars bij plannen vanuit Parijs om de autonomie van de Nederlandse poot in te perken. Minister Hoekstra sprak zich eerder uit voor een herbenoeming van Elbers, ook met het oog op de Nederlandse belangen die beschermd moeten worden.

Niet tornen

Volgens de bewindsman stond de aandelenkoop los van de spanningen rond de positie van Elbers. Hij sprak wel van een ‘illustratie van de verhoudingen’. Smith bezocht onlangs nog het ministerie. Hij benadrukte tijdens dat bezoek dat Air France-KLM niet van plan is om te tornen aan afspraken die in het verleden gemaakt zijn over de positie van KLM binnen het moederbedrijf.

De Nederlandse luchtvaartmaatschappij zelf is blij dat de Nederlandse Staat zich voor langere tijd bindt aan Air France-KLM. Een woordvoerster spreekt van een ‘mooi en goed teken’. Ook vanuit de Haagse politiek komen positieve reacties op het besluit van het kabinet. Onder meer de PVV, CDA, D66 en PvdA vinden het een goede stap.

Kritiek

Vanuit de oppositie klinkt echter ook kritiek. Volgens Forum voor Democratie herstellen Hoekstra en Rutte nu op dure wijze de fout uit 2015 van de premier en de voorganger van Hoekstra, Jeroen Dijsselbloem. ‘Toen kostte een aandeel Air France-KLM circa 6 euro. De belastingbetaler betaalt nu het dubbele. Bedankt Mark!’, twittert de partij. GroenLinks-leider Jesse Klaver meent dat de daadkracht van het kabinet om voor de luchtvaart op te komen ‘in schril contrast’ staat met de inspanningen voor het klimaat. Het markeert echter wel een tendens volgens Klaver, namelijk de politiek die actief ingrijpt in de markt. ‘Het opkopen en sluiten van kolencentrales, de terugkeer van een staatsbank en het ingrijpen in extreme topsalarissen is hiermee ook een stap dichterbij.’ Groot belang

Verladersorganisatie Evofenedex is verheugd met het besluit van het kabinet. ‘Voor handels- en productiebedrijven is dit een zeer positief signaal. Voor zowel het vestigingsklimaat als voor de Nederlandse economie is het netwerk van directe bestemmingen van met name KLM van groot belang. Het kabinet laat hiermee zien een serieuze rol te willen nemen om deze belangen te verdedigen’, aldus algemeen directeur Machiel van der Kuijl.