Eerst meer belonen om betere prestaties te bereiken? Bij de Universiteit van Nederland zet Kilian Wawoe, organisatiepsycholoog bij de Vrije Universiteit Amsterdam, in een mini-college uiteen waarom extra beloningen vaak hun doel voorbij schieten.

Wawoe was eerder werkzaam bij ABN Amro, waar hij actief was als personeelsmanager. Hij is daar uit onvrede met de bonuscultuur vertrokken en houdt zich nu als onderzoeker bezig met de relatie tussen geld en prestatie.

De bibberspiraal

Hij illustreert zijn uiteenzetting over beloningen en prestaties aan de hand van een experiment met een bibberspiraal. Twee vrijwilligers uit het publiek halen een ring langs het metalen parcours zonder de zoemer af te laten gaan. Dit lukt ze binnen 26 seconden. Echter, als Wawoe ze twintig euro voorhoudt om het sneller te doen, lukt het ze niet om het parcours af te leggen zonder de zoemer af te laten gaan.

Waarom leidt geld niet tot betere prestaties?

De vrijwilligers willen wel zo snel mogelijk langs de bibberspiraal, maar ze kunnen het niet als er twintig euro voor ze op tafel ligt. Prestatie is enerzijds een functie van wat je wilt en anderzijds wat je kan. Kortom: prestatie = willen x kunnen.

Geld leidt alleen tot betere prestaties bij mensen die het ook daadwerkelijk sneller en beter kunnen doen. In een omgeving waar moeilijke taken moeten worden verricht, zoals de bancaire wereld, maar eigenlijk bij bijna alle bedrijven en organisaties waar mensen werkzaam zijn, hangen prestaties ook af van wat mensen kunnen. Daar houdt het beloningssysteem geen rekening mee.

De conclusie is dat als je van iemand prestaties verlangt, dat je je niet alleen moet afvragen of die persoon dat zou willen, maar ook of die persoon dat zou kunnen. Dit is waar de organisatiepsychologie eigenlijk om draait: kijken naar de motivatie van je medewerkers (het ‘willen’) en of medewerkers de mogelijkheid hebben hun werk goed te doen (het ‘kunnen’).

Wat betekent dit voor een bedrijf of organisatie?

Als je iemand een bonus geeft, dan wil die persoon misschien wel meer, maar dit leidt niet per se tot meer kunnen. Het kan zelfs leiden tot slechtere prestaties als er bij het werk ook stress komt kijken. Voor betere prestaties werkt het niet om met een bundeltje geld voor de ogen van een werknemer te zwaaien, maar juist wel door een omgeving te scheppen waarin ‘willen’ en ‘kunnen’ samenkomen.

Heb je geen tijd om het college van een kwartier te bekijken? Op 10:15 begint Wawoe met zijn uitleg over de relatie tussen willen en kunnen.