Minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie) verlaat de Tweede Kamer na zijn aftreden. Beeld anp

Samenvatting van de gebeurtenissen:



Ard van der Steur heeft donderdag zichtbaar emotioneel ontslag genomen als minister van Veiligheid en Justitie. Dat deed hij aan het einde van de eerste termijn van het debat over de Teevendeal.



Hij zei te merken dat zijn antwoorden 'er niet toe doen'. 'Velen hebben hun politiek oordeel al geveld.'



Eerder op de dag werd al duidelijk dat het overgrote deel van de oppositie op het punt stond het vertrouwen in de minister op te zeggen. CDA, D66, PVV, SP en ChristenUnie gingen voorop in een spervuur van kritiek op de bewindsman, die deze week opnieuw in opspraak kwam wegens zijn bemoeienis met de omstreden Teevendeal.



Premier Rutte schaarde zich vierkant achter zijn minister: 'Zijn antwoorden zijn adequaat en doeltreffend. Ik heb het volste vertrouwen in de minister.'



Met zijn vertrek voorkomt Van der Steur verdere spanningen in de coalitie van VVD en PvdA. De PvdA toonde zich eerder vandaag zeer kritisch, maar wilde nog niet zeggen of de minister volgens hen het vertrouwen nog had.

'Eerder bood Van der Steur diverse keren deemoedig verontschuldigen aan voor de dingen die fout gingen onder zijn verantwoordelijkheid', schrijft Raoul de Pré in een analyse. 'Van der Steur bekende steevast schuld en beterschap. Hij zei in twee jaar ministerschap zo vaak sorry dat het een cliché dreigde te worden.



Maar net nu het echt fout dreigde te gaan, beet hij fel van zich af. Dit keer voelde hij zich onterecht aangevallen door de beschuldiging in het boek van Nieuwsuur-verslaggever Bas Haan. Haan stelde dat Van der Steur als Kamerlid zou hebben meegewerkt aan het achterhouden van essentiële informatie.



Van der Steur stapt toch op, 'ongetwijfeld in de wetenschap dat hij zijn partij daarmee zo snel mogelijk verlost van een pijnlijk probleem.'

Minister Van der Steur tijdens het debat over zijn rol in de Teevendeal. Beeld anp

Minister Stef Blok volgt Van der Steur op als minister van Justitie, zo melden Haagse bronnen. Hij blijft daarnaast minister van Wonen en Rijksdienst.



Blok is net als Van der Steur van de VVD. Hij was in 2015 ook negen dagen minister nadat minister Ivo Opstelten plotseling was afgetreden in verband met de Teevendeal. Daarna trad VVD-Tweede Kamerlid Ard van der Steur aan als minister. Klaas Dijkhoff volgde de eveneens opgestapte Fred Teeven op.

Vrijwel iedereen reageert met respect op het besluit van Van der Steur. 'Het was een moeilijk debat', zegt Attje Kuiken, fractieleider van de Pvda. 'Hij heeft zich waardig gedragen. Wij hadden heel kritische vragen en de wijze waarop de minister zijn conclusie trekt kan ik alleen maar respecteren. Wij hadden geen signaal gekregen dat hij dit zou doen.'



'Waar ik heel veel respect voor heb is dat hij zich eerst heeft verdedigd, dat hij gewoon het debat met de Kamer is aangegaan', zegt Gert-Jan Segers, fractieleider van de ChristenUnie. 'Er zijn ook bewindslieden die al voor het debat zeggen 'ik voel het aan, ik ga weg'.



'Ik had de hoop zeven maanden geleden dat die gifbeker nu een keer leeg was, maar er zaten nog een paar druppels in', reageert VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. 'Dit dossier ben ik echt helemaal klaar mee.'



'Een minister van justitie moet het vertrouwen hebben', zegt Geert Wilders. 'Vervelend voor hem als persoon maar politiek gezien het enige juiste besluit dat hij kon nemen.'



'Zijn vertrek was onvermijdelijk', meent D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold. 'Ik had nog wel de behoefte de minister en de premier verder te bevragen, en natuurlijk is het idioot als een minister bij zijn afscheid ook nog even zegt dat het allemaal ongefundeerd is. Maar aftreden is een emotioneel moment en je moet iemand ook zijn moment gunnen. En het signaal van de oppositie was kennelijk duidelijk.'



Sybrand Buma, de fractieleider van het CDA, is minder mild. 'Het was zo duidelijk dat hier iemand was die de plannen van de VVD moest redden. En daar moet hij eerlijk over zijn. Blijven zeggen dat de waarheid en het landsbelang bovenaan stonden, dat was iets waar ik eigenlijk meer en meer genoeg van had. De minister veegde de kritiek die iedereen had wel erg makkelijk van tafel. De minister van Veiligheid en Justitie heeft zijn conclusie getrokken, maar ook de premier treft blaam dat dit allemaal onder zijn neus is gebeurd.'

Premier Mark Rutte neemt afscheid van Minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie) na zijn aftreden. Beeld anp

Alleen Rutte en Zijlstra wisten van besluit Vd Steur, zei Zijlstra. PvdA fractievz @attjekuiken noemde besluit ook 'verrassing.' #steurdebat — Jeroen Stans (@JeroenStans) 25 januari 2017

En nu vindt iedereen dat zijn strijdbaarheid hem siert, dat ie dapper is geweest en zich kranig heeft verdedigd #steurdebat — Ariejan Korteweg (@AriejanKorteweg) 25 januari 2017

De eerste reacties op het ontslag van Van der Steur komen los. SP-leider Roemer twittert: 'Onvermijdelijk. Maar respect voor Van der Steur dat hij eerst in de Kamer verantwoordelijkheid aflegt voor hij zijn besluit bekend maakt.'

Onvermijdelijk. Maar respect voor Van der Steur dat hij eerst in de Kamer verantwoordelijkheid aflegt voor hij zijn besluit bekend maakt. — Emile Roemer (@emileroemer) 25 januari 2017

Minister van der Steur neemt weer het woord. 'Ik heb alle vragen beantwoord', zegt hij geëmotioneerd. 'Ik zie, ik merk en ik voel dat mijn antwoorden er niet toe doen omdat velen hun politieke oordeel allang hebben geveld. Ik heb mijn werk uitgevoerd naar eer en geweten.



De mensen waar ik mee gewerkt heb, verdienen een minister die het vertrouwen van de Kamer geniet. Ik heb voor dit debat al aan de minister-president laten weten dat ik mijn besluit aan het eind van de eerste termijn bekend zou maken. Ik wilde mezelf eerst verdedigen tegen de ongefundeerde beschuldigingen. Ik zal mijn ontslag aanbieden aan Zijne Majesteit de Koning.'

Daar gaat 'ie pic.twitter.com/b286umhNR2 — Gerard Beverdam (@gerardbeverdam) 25 januari 2017

Kamerlid Bontes vindt dat Rutte verantwoordelijk is voor de benoeming van minister van Van der Steur, terwijl hij wist dat deze zich als Kamerlid had bemoeid met de Teevendeal. 'Ik heb hem vol overtuiging gevraagd en zou hem zo weer benoemen', zegt de Rutte.

Rutte zou Van Der Steur zo weer aanstellen als minister. Oppositie verontwaardigd #Steurdebat — Bertine L. Moenaff (@Bertine83) 25 januari 2017

De VVD lijkt niet van plan te zijn om Van der Steur te laten vallen. 'Hij heeft alle vragen van de Kamer adequaat beantwoord en ik vertrouw hem', zegt Rutte. De vraag is nu of de Kamerleden hem blijven steunen, en vooral wat de PvdA zal doen. Want zonder de PvdA is er waarschijnlijk geen meerderheid die wil dat Van der Steur aftreedt.



Coalitiepartners VVD en de PvdA hebben met elkaar afgesproken dat de partij over het lot van zijn eigen bewindspersonen gaat. Dat geldt nog steeds, maar er zijn bijna verkiezingen.

Vraag is @LodewijkA (de PvdA leider) VD Steur blijft steunen. Als vice premier loyaal aan coalitie of kiezen voor PvdA campagne. @eenvandaag — Marc Belinfante (@BelinfanteMarc) 25 januari 2017

Roemer haalt aan dat een topambtenaar in 2014 tegen de minister-president gezegd zou hebben dat het bedrag dat Opstelten in het debat heeft genoemd, te laag is. Rutte ontkent dit. ‘Dat is mij niet verteld.’



Roemer gaat verder: een aantal medewerkers en ook minister Opstelten, wisten dat het bedrag niet klopte. Iedereen in de omgeving van de minister-president wist dat het bedrag niet klopte. Hij kan zich niet voorstellen dat dit Rutte nooit zou hebben bereikt. ‘Er waren geen medewerkers die wisten dat het niet klopte’, herhaalt Rutte. ‘Ik ook niet. Geen sprake van.’

Rutte tijdens het debat. Beeld anp

Roemer (SP) tegen Rutte: "U gaat gewoon door om doofpot gesloten te houden" #Steurdebat — Roel Schreinemachers (@RoelSchrein) 25 januari 2017

Pechtold hamert erop dat de rode draad in het boek van journalist Bas Haan is, dat er onder leiding van Rutte een constante wens was om de Kamer niet optimaal te informeren.



Rutte gaat in op de vraag of hij echt nooit aan Teeven heeft gevraagd wat dat bedrag nu was en houdt vol dat hij dat nooit heeft gedaan. 'Tijdens het debat in 2015 heb ik geconstateerd dat ik best meer had kunnen vragen, maar toch ik heb nooit gevraagd hoe hoog het was, of het hoger of lager was dan bedrag dat minister Opstelten noemde.'

Met zo'n verdediging van Rutte wordt het voor hem moeilijk VdSteur te laten vallen. #steurdebat — Ariejan Korteweg (@AriejanKorteweg) 25 januari 2017

'Als je er een filmscenario van maakt', zegt Pechtold tegen Rutte, 'zou je zeggen: 'Dat is een beetje overdreven.' U dwingt het vanavond misschien bij de PvdA af dat de minister in het zadel kan blijven, maar de politiek staat voor heel Nederland te kijk. U vraagt aan Nederland: 'Doe normaal.' Doe zelf normaal.'

Rutte beantwoordt nu vragen die aan hem zijn gesteld. Buma (CDA) wil van hem weten hoe ook vindt dat er een basis van vertrouwen moet zijn tussen het parlement en de minister - en dat deze op het moment flinterdun is. Het antwoord van Rutte is kort: Van der Steur heeft alle vragen van de Kamer adequaat beantwoord en ik vertrouw hem.

Rutte staat pal achter van der Steur (ik geloof m en ik vertrouw hem) en over zichzelf: dit is de waarheid. De bal gaat volledig naar PvdA — Dominique v.d. Heyde (@DominiqueHeyde) 25 januari 2017

Rutte luistert naar Van der Steur tijdens het debat. Beeld anp

'Bent u die plucheplakker die misschien aan kan blijven', wil Geert Wilders weten, 'of zegt u: 'Ik heb het niet goed gedaan, er zijn dingen gebeurd die niet hadden moeten gebeuren, misschien kan ik beter gaan. Is dat niet een overweging waard?



De minister dankt Wilders voor de suggestie. Je voert ook moeilijke debatten en ik zal tezijnertijd rustig over nadenken.

Er ontstaat onduidelijkheid over de mail met de adviezen voor de minister. Van der Steur geeft aan dat hij deze indertijd naar de politiek assistent van de toenmalige minister heeft gestuurd, maar dat de mail nooit voorbij deze assistent is gekomen. Pechtold vindt dat raar, omdat de adviezen uit die mail wel zijn overgenomen. 'Ik ben er niet de hele dag bij geweest', zegt Van der Steur. 'Ik ben vertrokken toen de persoonlijke aantekeningen op tafel kwamen. Ik weet niet of mijn mail een rol heeft gespeeld.'

'Heel Nederland zit zich af te vragen wat hier nu aan de hand is', zegt Pechtold geïrriteerd tegen Van der Steur. 'Van het begin af aan is het draaien. 'Nee', horen we dan, 'het was helemaal geen gespreksnotitie, maar een aantekening.' Er werd gezocht naar woorden en uitvluchten. Als u echt had gewild dat wij in de Kamer die info zouden krijgen, dan had u er voor gevochten. Maar u was bezig die minister uit de wind te houden.'



Van der Steur zegt dat dit 'toneelstukje van Pechtold' niet op feiten is gebaseerd. Zowel hij als de minister wilden dat de Kamer volledig werd geïnformeerd, maar toen werd het bonnetje gevonden dus hoefde het niet meer over de herinnering aan het bedrag te gaan.

Klaver, Roemer, Pechtold en Van der Staaij tijdens het debat. Beeld anp

Op 9 maart werd het feitelijke bedrag bekend dat is overgemaakt aan drugsbaron Cees H, memoreert minister Van der Steur. Toen was de herinnering van Fred Teeven niet meer relevant, zegt hij. In de hectiek van die dag kan hij zich de laatste versie van de Kamerbrief niet meer herinneren. 'Volgens mij heb ik die brief om 18.45 helemaal niet meer doorgeakkerd. Ik denk dat het grote verschil was dat het bonnetje was gevonden, dat was het grote nieuws. Daar waren we met elkaar ook naar op zoek.'

Rutte en Van der Steur in de Kamer. Beeld anp

Minister Ard van der Steur van Veiligheid en Justitie. Beeld anp

SGP-leider Kees van der Staaij vraagt zich af wat eigenlijk het doel was van de betrokkenheid van het Kamerlid Van der Steur bij de Kamerbrieven van toenmalig minister Opstelten. Van der Steur: 'Het verwijt wat altijd gemaakt werd, was: de Kamer krijgt de informatie niet. Ik heb bij al die vragen opgemerkt: leg het beter uit, geef informatie. Er werd vagelijk geantwoord. Ik vond dat dat niet moest.'

'Het Kamerlid Van der Steur heeft erop aangestuurd dat informatie geschapt moest worden', zegt Jesse Klaver van GroenLinks. Nee, zegt minister Van der Steur: 'Als ik schrijf 'waarom is dit niet eerder met de Kamer gedeeld?' dan betekent dat toch niet 'schrappen'? Klaver benadrukt nog eens wat toenmalig Kamerlid Van der Steur in maart 2015 opmerkte in de kantlijn van de brief van Opstelten: 'Zeer kwetsbaar. Waarom is dit niet eerder aan de Kamer gedeeld?' Het gevolg is dat de herinnering van Teeven aan het bedrag is geschrapt in de uiteindelijke brief, zegt Klaver. Van der Steur: 'Die conclusie snap ik niet, want ik ging ervan uit dat de informatie met de Kamer zou woren gedeeld.'



De minister herhaalt dat hij als Kamerlid niet op het ministerie van Justitie had moeten zijn en toenmalig minister Opstelten geen adviezen had moeten geven, maar dat hij in zijn commentaren op de Kamerbrieven niet de intentie had om informatie bij de Kamer weg te houden. 'Ik ging ervan uit dat openheid van zaken zou worden gegeven, zij het veel te laat.'

Minister Van der Steur van Veiligheid en Justitie. Beeld anp

Alexander Pechtold van D66 schetst nog eens zijn beeld: 'Kamerlid Van der Steur schreef mee aan brieven en persberichten. Hij had 23 aanwijzingen op antwoorden aan vragen van de Kamer. Hoe is de Kamer daar wijzer van geworden?'



Van der Steur citeert uit zijn eigen commentaren: ''AS2: meer informatie aan de Kamer.' De essentie van alles wat ik hier schrijf is dat de Kamer juist en volledig moet worden geïnformeerd. Het heeft niets te maken met schrappen.' Nu merkt de minister op dat hij 'een beetje teleurgesteld is' in Pechtold. 'Hij komt tot conclusies die niet uit de tekst te trekken zijn.'



Ook SP-leider Roemer valt de minister aan: 'Kamerlid Van der Steur kreeg informatie voordat het bonnetje gevonden was. Het was essentiële informatie die de Kamer wilde hebben. Hij plaatste er een opmerking bij, vervolgens werd die informatie uit de brief geschrapt. De Kamer is dus onvolledig geïnformeerd. Enkele dagen later werd het Kamerlid minister, maar ook toen heeft hij die informatie niet gemeld.' Volgens Roemer had Van der Steur als Kamerlid en als minister de kans om het schrappen van die informatie uit de brief recht te zetten. Dat heeft hij nagelaten en daarom is zijn positie onhoudbaar geworden, zegt Roemer.



Van der Steur stelt dat niet de herinnering van Teeven (die niet precies overeenkwam met het daadwerkelijke bedrag) maar het bonnetje van de schikking de cruciale informatie was waar iedereen naar zocht. Roemer: 'Het ging wel degelijk over de herinneringen van Teeven. Maar de Kamer kreeg die informatie niet.' De Kamer heeft niet om die informatie gevraagd, reageert de minister. Hij wijst erop dat de Kamer de commissie-Oosting had aangesteld om de zaak uit te zoeken en dat met de commissie alle informatie is gedeeld. 'We hadden met elkaar afgesproken dat we alle informatie ter beschikking zouden stellen aan de commissie-Oosting.'

Nieuwsuur-journalist Bas Haan op de tribune bij het debat met Van der Steur. Beeld anp

De zaak is 'niet fraai', begint Van der Steur zijn betoog. 'Zowel in 2015 als in 2016 heb ik al gezegd dat ik mij als Kamerlid eerder had moeten terugtrekken.' Hij zegt al lessen te hebben getrokken. 'Over mijn functioneren als Kamerlid en minister.'



Meteen komt de minister op de Kamerbrief die hij van adviezen had voorzien. 'De essentie van mijn commentaar en het feit dat ik er kennis van heb genomen is met u gedeeld', zegt hij tegen de Kamer. 'Nee', reageert Wilders van de PVV, 'met uw adviezen aan Opstelten heeft u informatie van de Kamer weggehouden'. Van der Steur: 'Uit mijn commentaar blijkt op geen enkele manier dat die bedragen geschrapt moesten worden. Ik vond en vind dat die bedragen eerder hadden moeten worden gemeld.'



'De minister maakt het alleen maar erger', zegt Wilders. 'Informatie is uit de brief gehaald omdat u dat heeft gevraagd. U heeft dat gedaan. U heeft dat niet aan de Kamer gemeld.' De minister zegt dat hij al in eerdere debatten tegen de Kamer heeft gezegd dat hij vond dat de herinnering van Teeven aan het bedrag van de schikking met de Kamer eerder had moeten worden gedeeld. 'Het verwijt van Wilders is onterecht. Ik heb opgemerkt dat het met de Kamer had moeten worden gedeeld. Ik vind dat nog steeds.'



Op vragen van CU-leider Segers herhaalt de minister dat hij geen adviezen had moeten geven aan toenmalig minister Opstelten. Maar, zegt hij: 'er staat in dit geval niet 'schrappen'. Er staat: 'waarom is dit niet met de Kamer gedeeld?' Voor het overige was het de verantwoordelijkheid van de minister toen.'



Mogelijk is de herinnering van Teeven aan het bedrag van de schikking geschrapt uit de brief omdat bij publicatie van de brief het precieze bedrag van de schikking inmiddels bekend was, zegt Van der Steur. Hij blijft erbij dat die herinnering van Teeven wat hem betreft eerder met de Kamer had moeten worden gedeeld.



De voltallige oppositie staat inmiddels bij de interruptiemicrofoons.

Minister Van der Steur. Beeld anp

Alle fracties hebben hun vragen gesteld. De Kamervoorzitter heeft het debat een half uur geschorst. Om 17.10 uur volgt de beantwoording door minister Van der Steur en premier Rutte.



Van der Steur zal zijn uiterste best moeten doen om nog enige sympathie te kunnen kweken bij oppositiepartijen. Zijn eigen VVD zal het voor hem opnemen, zo lijkt het nu, maar het is nog onduidelijk of de PvdA hem ook zal steunen. Van de oppositiepartijen heeft alleen de SGP zich enigszins mild opgesteld.

Ministers Rutte en Van der Steur in de Kamer. Beeld anp

Tot slot spreekt Johan Houwers, ex-VVD-Kamerlid. Hij wil weten: 'Is informatie die bij het ministerie bekend is, niet staatsrechtelijk ook bij de premier bekend en is hij er dus voor verantwoordelijk?' Hij vraagt zich ook af of VVD-fractieleider Zijlstra 'op de hoogte was van de correctiewerkzaamheden van toenmalig Kamerlid Van der Steur'.

Ook ex-PvdA'er Jacques Monasch, die met Nieuwe Wegen meedoet aan de verkiezingen, neemt deel aan het debat. 'Wie kan je op justitie nog vertrouwen?' Het kabinet moet volgens hem 'met een dijk van een verhaal' komen.

Norbert Klein van de Vrijzinnige Partij (voorheen Kamerlid van 50Plus): 'Waar gaat dit debat over? Alleen over Haags gedoe en een bungelende minister die geen gezag heeft. Het is onbegrijpelijk dat de minister niet de eer aan zichzelf houdt. En dat de premier niet kordaat ingrijpt.'

'Over de huidige minister van Justitie hoef ik niet veel meer te zeggen', stelt Henk Krol van 50Plus. Eerder steunde de partij al moties van wantrouwen. 'Het vertrouwen is niet teruggekeerd.' Als de coalitiepartijen de minister willen handhaven, dan mag de kiezer op 15 maart zijn oordeel vellen, zegt Krol.



Ook 50Plus vindt het moeilijk te geloven dat premier Rutte 'van niks wist'. 'Juist in dit geval hadden we mogen verwachten dat hij erbovenop had gezeten. Als hij het wel wist, zijn we voorgelogen. Als hij het niet wist, faalde hij in zijn taak als premier.'

50Plus-leider Henk Krol. Beeld anp

Cynisch begint Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren haar betoog met de opmerking: 'Gaaf land man. De vorige minister van Justitie moest al meer excuses maken dan goed voor hem was. En ook de nieuwe minister gedraagt zich als minister van uitwegen.'



De Partij voor de Dieren heeft geen vertrouwen meer in Van der Steur. 'De vraag is ook of de minister-president zelf mag blijven zitten.' Ze wijst Rutte aan als medeplichtige bij het liegen van minister Van der Steur. 'Het heeft er alle schijn van dat de premier een zeer bedreven doofpot-manager is.'

Na Zijlstra van regeringspartij VVD is het woord aan Attje Kuiken; sinds het vertrek van Samsom de tijdelijke fractievoorzitter van de PvdA. 'Zeven maanden geleden hadden we gehoopt dit dossier definitief te kunnen sluiten', stelt ze. 'Want vragen over integriteit raken ons allemaal. Desalniettemin staan we hier nu weer.'



'De Kamer had expliciet naar de herinnering van staatssecretaris Teeven gevraagd. Wat heeft Van der Steur gedaan toen hij zag dat na zijn commentaar op de Kamerbrief die informatie niet werd gedeeld met de Kamer?'



Het boek van Bas Haan schetst 'een onluisterend beeld' van het ministerie van Veiligheid en Justitie, zegt Kuiken. 'Minister Van der Steur heeft een vernieuwingstraject op het ministerie ingezet, maar heeft ook nog een betrokkenheid bij die oude cultuur van verhullen en verdraaien. De vraag die vandaag moet worden beantwoord is: in hoeverre geldt die betrokkenheid nog steeds?'



Kuiken stelt dat de Kamer 'onjuist en onvolledig' is geïnformeerd en loktedaarmee vragen uit van Segers (CU) en Pechtold (D66). Zij vragen aan haar wat dan haar oordeel is over Van der Steur. Zij wil eerst de antwoorden van de minister afwachten, zegt de PvdA'er.



Ook PVV-leider Wilders interrumpeert Kuiken. 'Deze minister heeft de informatie over de herinnering van Teeven niet aan de Kamer gegeven. U kunt daarnaar vragen, maar dat weten we. Wat vindt de PvdA ervan dat de heer Van der Steur in de brief heeft zitten rommelen, dat de bedragen uit de brief zijn gehaald en niets heeft gedaan om dat te herstellen?'



Kuiken reageert dat zij 'dat niet goed vindt'. 'Ik wil weten wat de minister, destijds Kamerlid, heeft gedaan om ervoor te zorgen dat die informatie alsnog ons zou bereiken.'

PvdA-fractievoorzitter Attje Kuiken. Beeld anp

Buma van het CDA stelt dat Van der Steur informatie van de Kamer heeft weggehouden. 'Daar zou u ook boos over moeten zijn', zegt hij tegen VVD'er Zijlstra. Die reageert: 'Ik word pas boos als aantijgingen blijken te kloppen. Mijn emotie is afhankelijk van het antwoord van de minister. Die heeft de kans om een weerwoord te geven. Hij zal een goed weerwoord moeten hebben, dat is evident.' Hij wil nog geen oordeel vellen.



Journalist Bas Haan zou er weleens naast kunnen zitten, stelt Zijlstra. 'Dat zijn geen beschuldigingen richting de journalist. Maar ieder mens maakt weleens vergissingen.'



Segers van de ChristenUnie stelt dat Van der Steur 'cruciale informatie' een jaar lang niet heeft gedeeld. Zijlstra: 'Hij had informatie die wij niet hadden. Er waren ook andere Kamerleden die soms op voorhand brieven konden bekijken voordat die naar de Kamer gingen.' Segers: 'Dit is niet een detail. Dit was het cruciale punt waar het jarenlang over ging: de herinnering van Fred Teeven.' Zijlstra: 'Ja, en dat kwam diezelfde 9 maart 2015 naar buiten. Dat was de dag dat het bonnetje werd gevonden.'



De VVD'er herhaalt nog maar eens dat hij eerst het relaas van de minister wil horen voordat hij met een oordeel komt. Hij verwijt oppositiepartijen nu al hun oordeel klaar te hebben: 'Dat is niet normaal.'

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Beeld anp

VVD-minister Ard van der Steur van Veiligheid en Justitie. Beeld anp

Het is goed dat wij dit debat vandaag met elkaar voeren, begint VVD'er Halbe Zijlstra zijn betoog. 'Ik zal u eerlijk bekennen: ik dacht dat we de gifbeker inmiddels leeg hadden, maar blijkbaar zaten er nog een paar druppeltjes in.' Toch vindt de VVD het goed dat het debat plaatsvindt.



Pechtold van D66 vraagt aan Zijlstra waarom de VVD'er 'geïrriteerd was over de timing' van het boek van Bas Haan. 'Was het een beschuldiging aan de journalist?' Nee, zegt Zijlstra. 'Het is een feitelijke constatering. Het is zo'n zeven maanden geleden dat we het vorige debat over Oosting hadden.'



Zijlstra wijst erop dat in het rapport van de tweede commissie-Oosting werd verwezen naar het document dat Haan in zijn boek openbaart. 'Niemand heeft daarnaar gevraagd.' Die informatie had aan de Kamer gestuurd moeten worden, zegt SP-leider Roemer. Zijlstra: 'Er is geen mail achtergehouden, of wat dan ook. Alles is naar de commissie gegaan, die onderzoek deed in opdracht van de Kamer.'



Zijlstra blijft erbij, ook na vragen van D66-leider Pechtold, dat 'alle informatie' beschikbaar was gesteld aan de commissie-Oosting. 'Het was niet verborgen. Het staat gewoon in het rapport. We hadden het allemaal kunnen lezen.' Pechtold vindt het een 'flinterdunne, ongeloofwaardige verdedigingslinie'.



Zijsltra zegt nogmaals dat alle informatie beschikbaar was: 'De commissie-Oosting heeft opgeschreven dat Van der Steur aantekeningen heeft gemaakt in de Kamerbrief van 9 maart. De commissie heeft goed werk gedaan. Mijn punt is: de minister heeft op verzoek van de Kamer alles naar de commissie gestuurd. Dat is een feit.'

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Beeld anp

Minister Van der Steur staat de pers te woord Beeld anp

Het principe 'ne bis in idem' geldt niet in het staatsrecht, zegt SGP-leider Kees van der Staaij. 'Ik heb mij de vraag gesteld: is een nieuw debat eigenlijk wel fair? Moet je het boek niet eens kunnen sluiten na het vertrek van twee bewindslieden?'



Ja, was het antwoord van de SGP, een nieuw debat was toch noodzakelijk. 'Als er door onderzoeksjournalisten serieuze nieuwe aantijgingen zijn geuit dat bewindslieden gelogen zouden hebben, dan is het terecht dat in het kader van hoor en wederhoor opnieuw een debat plaatsvindt. De vraag aan Van der Steur en Rutte: 'Wilt u gemotiveerd reageren op de geuite beschuldigingen?'



D66-leider Pechtold probeert een iets steviger stellingname te ontlokken aan Van der Staaij. 'Heeft u het boek van Haan gelezen?', vraagt hij. 'En deelt u de vragen die andere fracties hebben gesteld?' De SGP'er vindt dat er 'goede vragen' zijn gesteld en hij zegt de antwoorden van de minister af te wachten.

SGP-leider Kees van der Staaij. Beeld anp

Van der Steur spreekt met de pers vooraf aan het debat. Beeld anp

Louis Bontes van VNL prijst het speurwerk van journalist Bas Haan. 'Zijn boek is waardevoller dan de twee onderzoeksrapporten van Oosting.' Premier Rutte is hoofdverantwoordelijk voor de keuze om de waarheid te verzwijgen, zegt Bontes. 'Samen met Van der Steur bleef hij liegen uit politiek opportunisme.' Zijn vraag aan Rutte: 'Schaamt u zich niet kapot voor deze misleiding?'

Het ministerie van Veiligheid en Justitie hoedt over de rechtsstaat en moet dus zuiver zijn, stelt CDA-leider Sybrand Buma. 'Hoe kunnen al die medewerkers hun werk goed doen wanneer de allerhoogste top niet zuiver werkt?' Van der Steur wilde als Kamerlid en als minister zaken niet ophelderen, 'maar juist toedekken', zegt hij.



Buma: 'De VVD was er niet voor het ministerie, nee, het ministerie van V&J was er voor de VVD.' De CDA-leider citeert uit de commentaren van Van der Steur aan toenmalig minister Opstelten: 'Dit levert gedonder op', 'Weghalen, nodigt discussie uit', 'Zeer kwetsbaar'. Van der Steur schreef niet mee om de waarheid boven tafel te krijgen, maar juist om deze te verdoezelen en zijn partij te beschermen, zegt Buma.



Ook premier Rutte wist meer dan hij deed vermoeden, meent het CDA. 'We weten inmiddels dat meerdere ambtenaren weten te melden dat het Kamerlid Dijkhoff de minister-president aan zijn oor had, toen hij het overleg op het ministerie van Justitie binnenging.' Buma vraagt zich af: 'Wie spreekt de waarheid?'



Alles gebeurde onder de neus van de premier, zegt hij. Buma concludeert: 'Eén waarheid blijft overeind: hoogmoed komt voor de val.'

CDA-leider Sybrand Buma. Beeld anp

'Dit is niet normaal', zegt Denk-leider Kuzu, verwijzend naar de VVD-campagneslogan 'normaal doen'. 'Deze zaak had net zo goed een goedkope misdaadroman kunnen zijn.' Volgens Kuzu was sprake van een doofpot. 'De premier wist van het bedrag. De minister wist ervan. De Kamer werd niet geïnformeerd.' Het vertrouwen van de mensen in het land is beschaamd, zegt hij.

De democratie is de verliezer van dit debat, zegt Jesse Klaver van GroenLinks. Ook hij verwijt de minister dat hij eerst als Kamerlid informatie aan de Kamer achterhield en later als minister beweerde dat hij bewust geen kennis had genomen van die informatie.



Ook aan Rutte heeft Klaver vragen. Wat wist de premier? En waarom benoemde hij Van der Steur, een Kamerlid dat zo betrokken was bij het dossier, tot minister van Justitie?

'Daar staan we weer', verzucht PVV-leider Geert Wilders. 'Na al het gebeunhaas in deze zaak volgen alweer nieuwe onthullingen.' Van der Steur adviseerde Opstelten om te schrappen in Kamerbrieven, stelt hij. 'Hij koos bewust voor het verdoezelen van de feiten.'



Maar het belangrijkste falen zit niet bij Van der Steur, maar bij Rutte, zegt Wilders. 'Een premier zonder regie. Een premier zonder gezag. Een premier die Nederland eeuwig zal herinneren van zijn leugens.' De minister-president wist al in 2014 de hoogte van het bedrag, zegt Wilders, verwijzend naar het boek van Bas Haan.



Met dit derde debat over de zaak 'zijn we aanbeland bij het derde deel van The Godfather', zegt hij. Teeven maakte zich schuldig aan 'maffiapraktijken', meent hij. Wilders concludeert in de richting van Rutte: 'U bent met stip de onbetrouwbaarste premier die Nederland in lange tijd heeft gekend.' Hij kijkt uit naar de verkiezingen van 15 maart.

PVV-leider Geert Wilders. Beeld anp

Ook D66-leider Pechtold wrijft Van der Steur in dat hij informatie had die de Kamer ontbeerde en bovendien die informatie weghield van het parlement. Door het commentaar van Kamerlid Van der Steur aan toenmalig minister Opstelten werd het eerlijke antwoord in een Kamerbrief geschrapt, zegt Pechtold.



Hij twijfelt ook aan wat premier Rutte wel en niet wist in de zaak. Pechtold vraagt: 'Wist de minister-president in 2014 dat het bedrag van Opstelten niet klopte? En als dat zo is, waarom heeft de premier dan niets gedaan?'



Ook hij benadrukt dat het vertrouwen op het spel staat in deze kwestie. 'Vandaag is alleen het antwoord op die ene vraag van belang: is de Kamer misleid? Dat is wat D66 betreft een kwestie van vertrouwen.'

D66-leider Pechtold. Beeld anp

SP-leider Emile Roemer steekt een tirade af tegen de VVD, maar wordt direct onderbroken door VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Zijlstra: 'Heeft u uw oordeel al klaar? Dan heeft het niet veel zin om door te praten.' Roemer reageert: 'Dit is het zesde functioneringsgesprek van deze minister. We hebben al eens een motie van wantrouwen ingediend. Nu zijn er weer nieuwe onthullingen. Vindt u het gek dat wij al bijna een conclusie hebben getrokken?'



De SP'er memoreert dat Van der Steur zich in een debat in 2015 'op de borst klopte' en destijds pochte dat hij was weggelopen uit een gesprek op het ministerie van Veiligheid en Justitie omdat hij vertrouwelijke informatie als Kamerlid niet wilde zien. 'Dat was een leugen', zegt Roemer. 'Hij kende de informatie al.'



Ook Rutte gaat soepel om met de waarheid, vindt Roemer. 'Onder leiding van deze premier is jarenlang en structureel informatie achtergehouden aan de Kamer.' Het was puur opportunistisch handelen, zegt hij.



'Het vertrouwen is beschadigd. Aan liegende politici heeft de bevolking geen behoefte', eindigt Roemer. 'Trek uw conclusie.'

SP-leider Emile Roemer. Beeld anp

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra vraagt aan CU-leider Segers wat precies diens verwijt is aan minister Van der Steur. Nog diezelfde 9 maart werd het hele bedrag van de Teevendeal bekend en traden Opstelten en Teeven af. Volgens Segers maakte Van der Steur zich schuldig aan 'semantisch toedekken'.



Zijlstra: 'De informatie lag al op straat. Er waren net twee bewindspersonen afgetreden. U wist het op dat moment.' Segers reageert: 'Wat we niet wisten, was: wat herinnerde staatssecretaris Teeven zich? Minister Opstelten schreef het op. Van der Steur heeft het eruitgehaald.'

Het is pijnlijk dat zeven weken voor de verkiezingen alweer over de Teevendeal moet worden gedebatteerd, zegt Gert-Jan Segers van de ChristenUnie. 'Dit debat gaat over politieke moraal', zegt hij. Daarna, verwijzend naar de advertentie van Rutte: 'Dit debat gaat over wat normaal is.'



De ChristenUnie is 'geschokt' door wat Van der Steur schreef in zijn adviezen aan toenmalig minister Opstelten. 'Het resultaat is dat na zijn commentaar een brief aan de Kamer is gestuurd zonder de herinneringen van Teeven aan het bedrag.' Segers wil weten van Van der Steur of de Kamer op juiste wijze is geïnformeerd op 9 maart 2015.



Wat betreft Segers is de vraag van dit debat: kan het vertrouwen nog hersteld worden?

CU-leider Segers. Beeld anp

Voor Van der Steur zou dit weleens zijn laatste debat als minister kunnen worden. Hij overleefde eerdere zware debatten over de Teevendeal door diep door het stof te gaan, maar of hij daar nu mee wegkomt? De voltallige oppositie sprak bij motie haar afkeuring uit over de bonnetjesaffaire. Ook in andere dossiers stuntelde Van der Steur en jaagde hij de oppositie tegen zich in het harnas: onder meer met de foto van Volkert van der G., de onheuse bejegening van MH17-anatoom George Maat en verkeerde info tijdens een debat over terreur in Brussel.



De meeste oppositiepartijen zullen ook vanmiddag tijdens het debat zonder enige gewetenswroeging het vertrouwen in de minister definitief durven opzeggen. Maar niet voordat hij flink heeft moeten zweten.



De vraag is vooral of coalitiepartner PvdA hem nog één keer steunt. Met nog zeven weken tot de verkiezingen is de samenwerking met de VVD praktisch ten einde. Deze zaak raakt vooral de VVD, de PvdA zou weleens de kant van de oppositie kunnen kiezen. Maar de val van een minister vlak voor de verkiezingen straalt toch ook af op de coalitiepartner. Mogelijk gunt de PvdA het Van der Steur dat hij die laatste paar weken mag afmaken, maar ook dan is het vooral aan de VVD om deze affaire aan de kiezer uit te leggen.



Mogelijk nog interessanter in het debat is de rol van de premier. Rutte zei tijdens eerdere debatten dat hij altijd enige distantie tot de zaak heeft bewaard. Zo zou hij nooit het precieze bedrag van de schikking aan Fred Teeven hebben gevraagd. Volgens Nieuwsuur-journalist Bas Haan is dat een leugen: Teeven zou wel degelijk tegen hem hebben gezegd dat het om een miljoenenbedrag ging. De oppositie zal uit alle macht proberen tegenstrijdigheden te vinden in Ruttes antwoorden. Uit opinieonderzoeken blijkt dat de geloofwaardigheid van de VVD-lijsttrekker tanende is. Wie gelooft deze premier nog, zullen oppositiepartijen hem voorhouden.



Andere vragen die Rutte vanmiddag te wachten staan: komen er nu geen lijken meer uit de kast? Waarom benoemde hij Ard van der Steur tot minister? Wat wil de premier doen tegen de cultuur van spin en rookgordijnen? Lees ter voorbereiding hier de analyse (+) van verslaggever Frank Hendrickx.