Leidse masterscriptie legt samenwerking Russen en nee-kamp Oekraïnereferendum 2016 bloot.

De Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst verijdelde in april dit jaar een hackoperatie op de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens in Den Haag door de Russische militaire geheime dienst GROe. Maar de Russen bemoeien zich wel vaker met ons land. Er gingen al langer verhalen rond over de Russische bemoeienis met het Nederlandse Oekraïnereferendum, maar dit is nog nooit systematisch onderzocht. De Belgische student Jonas Heirbrant, die in Leiden een master Russian and Eurasian studies deed, heeft hier vorig jaar een uitstekende masterscriptie over geschreven, die nu ook online staat.

De scriptie kunt u hier lezen.

De belangrijkste conclusie: de organisaties en personen die betrokken waren bij het nee-kamp, die van mening waren dat de EU geen associatieverdrag met Oekraïne zou moeten sluiten, liet zich door de Russische propaganda gebruiken. Niet alleen verspreidden ze nepnieuws, vooral via twitter, maar ook namen ze het Russische alternatief over en zaaiden ze doelbewust twijfel over overduidelijk door Rusland gefabriceerde leugens.

GeenStijl kreeg een nepvideo van Oekraïense soldaten die Nederland dreigden om toch vooral voor het associatieverdrag te stemmen. Ook toen duidelijk bleek dat dit filmpje door Russen was gemaakt weigerde GS-auteur Bart Nijman dit toe te geven en liet hij de waarheid in het midden. Dit past helemaal in de strategie van Rusland, namelijk twijfel zaaien in het Westen en voor verdeeldheid zorgen.

Het Burgercomité-EU deelde veel berichten van Russische media op haar website, GeenStijl verwees daar niet direct na, maar nam wel telkens het Russische narratief over. Voor Heirbrant een sterke aanwijzing dat Russische staatsmedia wel van grote invloed waren voor de GS-berichtgeving.

Interessant is ook dat de nee-campagne doelbewust gebruik maakte van zogenaamde specialisten, die uiteindelijk alleen maar de Russische kant van het verhaal vertelden. Dit waren de pro-Russische activist Vladimir Kornilov, hoofd van het niet-bestaande Centre for Eurasian studies in Den Haag; Wierd Duk, die als ‘onafhankelijke journalist’ een zeer sterke pro-Russische bias had; en de Britse historicus Mark Almond, die door het Forum voor Democratie was aangekondigd als docent aan de Universiteit van Oxford, terwijl hij dat op dat moment niet was, ofschoon hij wel politiek commentator was voor het Russische propagandakanaal Russia Today, wat het FvD uiteraard verzweeg. De Russische propaganda en de nee-campagne maakte bewust gebruik van onze gewoonte om fair and balanced journalistiek te bedrijven, door specialisten op te voeren die in feite propagandisten waren. Wierd Duk reageerde, net als de Russische staatsmedia, vaak met een jij-bak. Zei iemand op Twitter dat Rusland bewust leugens verspreidde, dan antwoordde Duk dat er ook veel leugens over Rusland werden verspreid. Begon iemand over de Russische inmenging in de Baltische Staten, dan antwoordde Duk dat hij die persoon wel even iets zou vertellen over de positie van de Russische minderheid in Estland, Letland en Litouwen.

De scriptie van Jonas Heirbrant bevat nog veel meer interessante voorbeelden. Het is een must-read voor iedereen die graag wil weten hoe het nu precies zit met die Russische invloed.

Afbeelding: Wikipedia / Wikimedia Commons