Lagere opkomst treft met name SP en D66 De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen was vorig jaar 55 procent, veel lager dan bij de laatste Kamerverkiezingen in 2017 (82 procent). Dat pakt vooral negatief uit voor de SP en D66, blijkt uit Jansens onderzoek: bijna vier op de tien kiezers die landelijk voor deze partijen stemden bleven bij de raadsverkiezingen thuis. Dit gold in nog sterkere mate voor de PVV-kiezer, maar die partij deed in veel minder gemeenten mee. Kiezers die landelijk voor de SGP, het CDA of GroenLinks gingen kwamen wel in groten getale lokaal op. Bij de laatste Provinciale Statenverkiezingen in 2015 lag de opkomst zelfs onder de 50 procent. Jansen is daarom „weinig optimistisch voor 20 maart”. Partijen als SP, D66 en PVV zullen dus vooral een opkomstcampagne moeten voeren. Voor de PVV is er één belangrijk gunstig verschil bij de Statenverkiezingen, zegt Jansen. Waar de partij van Wilders vorig jaar maar in dertig gemeenten meedeed, staat de partij nu in alle twaalf provincies op de lijst.

Lokale ‘afhaker’ wijkt af van landelijke Meer dan een kwart van de kiezers gaat landelijk wel stemmen maar lokaal niet. Jansen noemt hen „lokale afhakers” en vindt dit voor politieke partijen een groep om op te letten. „Het zijn kiezers die nog wel komen bij de Kamerverkiezingen en daarom interessanter zijn dan de niet-stemmer die nooit komt opdagen.” Jansen onderzocht de kenmerken van de lokale afhakers: ze zijn gemiddeld wat jonger dan kiezers die wel gaan stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen. Ook is het een groep die zich niet heel erg verbonden voelt met de eigen leefomgeving, zegt Jansen. „Lokale afhakers denken dat de gemeente weinig invloed heeft op hun dagelijks leven.” De opdracht voor politieke partijen richting de Provinciale Statenverkiezingen is daarom geen makkelijke: maar weinig kiezers zijn ervan overtuigd dat de provincie wél belangrijk is. Of richt de campagne meer op jongeren: eenderde van de lokale afhakers is onder de 34 jaar.

Lokaal bestuur: onbekend en matig bemind De gemeente is de bestuurslaag die het dichtst bij de burger staat en het Lokaal Kiezersonderzoek laat zien dat de gemeenteraad iets meer vertrouwen geniet dan de Tweede Kamer (62 om 56 procent). Dat betekent niet dat kiezers veel weten van wat de gemeenteraad doet. Sterker nog, Jansen concludeert dat ze hiervan maar „zeer beperkt” op de hoogte zijn. Jansen denkt dat dit in nog sterkere mate geldt voor de Provinciale Staten. Het lijkt voor politieke partijen dus strategisch slim om van de Statenverkiezingen vooral een verkiezing over het kabinetsbeleid en de gevolgen voor de Eerste Kamer te maken. „Mensen geven aan de nationale overheid met afstand de belangrijkste bestuurslaag te vinden. Met dat in je achterhoofd is het vanuit de opkomst gedacht niet slim om van de Statenverkiezingen een provinciale aangelegenheid te maken.”