Eind vorig jaar sprak ik Ben Verwaayen, vooraanstaand adviseur van de VVD-top, en hij zei dingen die je gewoonlijk niet van VVD’ers hoort. Zijn partij moest „fundamenteel [gaan] nadenken”. De „verschillen tussen haves en have-nots dreigen te groot te worden”, vertelde hij, en hij wierp op of „we voor mensen met een inkomen tot 30.000 euro niet meer vast werk moeten stimuleren”. Klimaat was een serieus probleem, en bedrijven hoorden te zien dat „de belasting die ze afdragen geen kostenpost is maar een bijdrage aan de maatschappij”. Ook diende de VVD haar bekendste dogma te schrappen. „We kunnen niet meer zeggen: we willen lagere belasting en een kleinere overheid. Dat is onzin”, zei Verwaayen.

We zijn een half jaar verder, en frappant genoeg komt dit soort geluiden nu geregeld uit de grootste partij, die al bijna tien jaar de premier levert. Partijen in die positie hebben doorgaans een daverende nederlaag nodig om zichzelf opnieuw uit te vinden. De VVD draait het om: alles verandert vóórdat de partij door de kiezer is afgestraft. Een boeiend experiment.

Je zag het toen Dijkhoff dit voorjaar een discussiestuk de partij instuurde waarin hij opkomt voor de middenklasse en „steviger overheidsingrijpen” bepleit tegen bedrijven die belasting ontwijken. Daarna stelde hij de coalitietop in het Catshuis voor middeninkomens te steunen en iedereen boven de ton op nul te zetten. Vervolgens opende de partij, in strijd met Ruttes gewoonte, de aanval op Baudet in de campagne voor het Europarlement. Niet zonder succes.

Het gaat maar door. Maandag publiceerden Mark Thiessen en Tim Versnel, jonge VVD’ers die eerder voor de Kamerfractie werkten, alweer een taboedoorbrekend stuk. Waarom wil de staat leraren, agenten en militairen eigenlijk „zo min mogelijk” betalen? Moet de overheid niet ingrijpen tegen „investeerders” in de huizenmarkt die de middenklasse kans op een woning ontnemen? En tegen „harteloze multinationals” die „flexkrachten” uitknijpen?

Ook zij omarmen niet langer „het dogma van de kleine overheid”. Het huidige liberalisme geeft „maximale vrijheid aan de happy few” waar het „zoveel mogelijk vrijheid aan zoveel mogelijk mensen” hoort te verschaffen, aldus de twee.

Wie hier cynisch over wil doen – ‘ze zeggen zoveel’ – zal ik niet tegenspreken. Maar na Verwaayen, Dijkhoff en deze jonge mensen hou ik er zelf rekening mee dat ze het menen in de VVD: dat de grootste partij inderdaad is uitgekeken op zichzelf, en zich opmaakt voor een nieuwe tijd waarin de macht van het geld – multinationals, investeerders, bestuursvoorzitters, belastingontwijkers – het aflegt tegen de macht van de burger.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.

NRC De Haagse Stemming Het belangrijkste nieuws van het Binnenhof en een inkijkje in de politieke dag die komen gaat Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 25 juni 2019