Verslaggevers Bas Blokker en Jutta Chorus reizen in aanloop naar de verkiezingen door het land om te zien wat er leeft. Inwoners van Wassenaar horen bij de rijkste van Nederland. Ze hebben volgens het CBS gemiddeld 35.800 euro per persoon per jaar te besteden; het landelijk gemiddelde ligt op 23.500 euro. Inwoners wijzen daarbij op de grote verschillen tussen de delen van „het dorp”. Reacties kunnen naar: b.blokker@nrc.nl of j.chorus@nrc.nl

Vrijwel nergens is de tweeling Trees en Loes (Therèse Louise en Louise Therèse) het over eens. Trees was liefst in Den Haag blijven wonen. Loes geniet van de rust in Wassenaar. Loes staat om half acht op en begint meteen met de huishouding. Trees zet vanuit bed de tv aan. Trees is een beetje stug, terwijl Loes zelfs „met een hond met een hoed op een praatje zou maken” (zegt Trees). Loes denkt aan D66. Trees stemt op Wilders. Maar over VVD-leider Mark Rutte zijn ze het roerend eens. „Wat een blaaskaak”, zegt Trees. En Loes knikt.

Rutte is glad. Hij lacht te veel. Hij praat te veel. Hij is geen wijs iemand. Hij is niet geloofwaardig. Die kwalificaties tekenen we op rond de Luifelbaan, een van de drukste winkelstraten van Wassenaar. Nergens in Nederland is de VVD zo sterk en diep verankerd als hier – in het „dorp”, zoals de inwoners liefdevol zeggen. In 2012 behaalden de liberalen in Wassenaar een absolute meerderheid van de stemmen: 52,6 procent. Bijna alle mensen die we deze week spraken, hebben een lange geschiedenis van VVD stemmen. Maar in 2017 houdt het voor de meesten op.

Bijna alle mensen die we deze week spraken, hebben een lange geschiedenis van VVD stemmen. Maar in 2017 houdt het voor de meesten op

Wat is het snel gegaan met de populariteit van Mark Rutte. Iets meer dan een jaar geleden, in december 2015, interviewden 30 verslaggevers van deze krant mensen in 30 buurten door het hele land. Toen profiteerde Rutte nog volop van de premierbonus. Ook mensen die niet van plan waren op de VVD te stemmen, noemden hem als favoriete premier – twee keer zoveel als nummer twee, Geert Wilders. Een Oekraïne-referendum, een Zomergasten-uitzending en een brief „aan alle Nederlanders” verder lijkt zijn magie uitgewerkt.

Brief van Rutte

„U herkent het vast wel”, schreef Rutte begin deze week. „Mensen die zich steeds asocialer lijken te gedragen.” En ongemerkt ging het van algemene aso’s over in mensen die „juist naar ons land zijn gekomen voor die vrijheid”. We vragen hoe die brief in Wassenaar is gevallen.

Martijn Beekman

In kapsalon Beetje Stout kapt Jan Stouten vaste klant Jeannette de Jager Sans, jurist, vrijwilliger en VVD-lid. „Rutte bedoelt het goed met die advertentie”, zegt ze. „Hij probeert zo de kiezers bij Wilders weg te houden”, legt een andere klant uit. „De brief is ook op Nederlanders van toepassing”, vindt De Jager Sans. „Er heerst hier een eerst-ik mentaliteit.”

Ze maakt een uitzondering voor de vele vrijwilligers die in Wassenaar actief zijn, zoals zijzelf betrokken is bij het Wienerball, waar ‘Jungdamen- und Herren’ in avondjapon en white tie, hun baldebuut maken met een Weense wals. Maar evengoed voor leden van politieke partijen, of ze nou van de PvdA of van de VVD zijn, „die hebben een mentaliteit van verder dan de voortuin kijken”.

Michael Hoks, oud-beroepsmilitair, interim-chefkok en jonge vader, zet zijn twee Jumbotassen even neer. Hij vindt dat het bij jongeren van nu schort aan mentaliteit. „Een half uur voor het eind van de werkdag kijken ze al op hun horloge, ze zijn de hele tijd bezig met hun telefoon, ze staan zo vaak maar kan buiten een sigaretje te roken.” Weet je wie wel hard willen werken? „Nederlandse buitenlanders en vooral asielzoekers.”

Hoks ziet wel heil in de herinvoering van de dienstplicht, hoewel de beroepsopleiding ook niet meer is wat-ie geweest is. Lijfelijke disciplinering is uit den boze. „Officieren eisten vroeger gewoon dat je je vijftig keer opdrukte. Nu moet-ie zelf meedoen als hij het vraagt.” Hoks heeft vaak op de VVD gestemd, hij is ondernemer. Maar „het wordt minder vanzelfsprekend” met die focus die ze op het asielbeleid leggen; voor de komende verkiezingen heeft hij zijn keuze nog niet bepaald.

400 euro per maand

We horen het steeds. Vanouds vaste VVD-stemmers, de gepensioneerde bankdirecteur, de Shell-man, de zelfstandige ondernemers, denken nu ineens na over het CDA, GroenLinks, of de Partij voor de Dieren.

Alexandra Vos (56) is zo’n zelfstandige ondernemer. Dat wil zeggen: ze zou het wíllen zijn. Ze is geboren en getogen in de Van Duivenvoordelaan. Bezit al jaren een mooi eigen huis, is hoogopgeleid, had een goedbetaalde managementfunctie in de modebranche. Maar een paar jaar geleden is ze ontslagen. „Sindsdien ben ik verplicht aan het freelancen.”

Ze werkt nu voor een bureau dat expats aan een huis helpt. „Feit is dat ik een inkomen heb van 400 euro per maand, terwijl mijn vaste lasten 1.500 euro zijn. Ik ben te oud om nog uitgenodigd te worden voor een sollicitatiegesprek. Ik heb geen recht op bijstand. Als ik mijn huis verkoop, kan ik een kamer huren. Wat moet ik dan over een half jaar? Vriendinnen, veertigers en vijftigers zitten in hetzelfde parket.” In Wassenaar, had de kapper al gezegd, heet dat de armoede van de rijkdom.

Feit is dat ik een inkomen heb van 400 euro per maand, terwijl mijn vaste lasten 1.500 euro zijn

Rutte schrijft: „Hoe komt het toch dat we als land zo welvarend zijn, maar sommige mensen zich zo armzalig gedragen?” „Het gemak waarmee hij dat constateert”, zegt Alexandra Vos. „Niet iedereen is welvarend! Als het met iedereen goed gaat, gun je een ander alles. Maar als alles wordt weggegeven ten koste van de eigen bevolking, houdt dat op. We zijn onze verworvenheden aan het verliezen.” Daardoor, zegt ze, lopen al die Nederlanders naar Wilders over. „Dat heeft geen culturele redenen, maar sociaal-economische.” Zij vindt het lastig een alternatief voor de VVD te bedenken, maar PVV wordt het zeker niet. „Ik denk aan de Partij voor de Dieren – respect voor het leven is de basis van alles.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 28 januari 2017