De Turkijedeal ondergraaft de waarden waar wij in de westerse wereld voor staan, zegt GroenLinks-leider Jesse Klaver en dat neemt hij de voorstanders van de deal kwalijk. Met name de VVD moet het bij Klaver ontgelden. De liberalen "verloochenen de Nederlandse identiteit".

U vraagt vanmiddag een debat aan met minister-president Mark Rutte over de deal die Europa en Turkije afgelopen vrijdag sloten. De deal gaat ervoor zorgen dat vluchtelingen niet langer duizenden euro’s moeten betalen aan louche mensensmokkelaars om op rubberen bootjes de gevaarlijke overtocht vanuit Turkije naar Griekenland te wagen. Daar kunt u toch alleen maar blij mee zijn.

"Uiteindelijk hebben we er allemaal belang bij dat die mensen niet meer in die bootjes stappen, maar ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat dat niet het enige doel is van deze deal. Rutte en Merkel presenteren het als een akkoord dat ervoor zorgt dat er minder vluchtelingen naar Europa komen, dat is de triomf die wordt gevierd.

"Maar in de strijd die we voeren om de vluchtelingenstroom te controleren en ervoor te zorgen dat we geen mensen laten verdrinken, vind ik dat we onszelf zijn verloren. We hebben onze principes laten vallen."

Europa heeft meerdere malen geprobeerd om de vluchtelingenstroom controleerbaar te maken: met verdeelsleutels en een systeem van hotspots, maar lidstaten hielden zich niet aan de afspraken omdat er uiteindelijk toch geen draagvlak was voor deze oplossingen. Deze deal brengt de vluchtelingenstroom onder controle en verbetert de situatie in de opvangkampen in Turkije, zegt de EU. Welke principes laten we dan vallen?

"Mijn principiële bezwaar is dat we mensen terugsturen naar een land, Turkije, waarvan we niet weten of de vluchtelingen daar wel veilig zijn. Erdogan (president van Turkije red.) heeft vorige week na de aanslagen nog gezegd dat de rechtstaat en democratie voor hem niet meer zo belangrijk zijn. Ook journalisten kunnen daar als terrorist aangemerkt worden. En dat is de leider met wie wij afspraken maken om vluchtelingen naar terug te sturen?"

Om dit probleem aan te pakken zul je hoe dan ook met Turkije moeten samenwerken. Bovendien gaat het er toch om dat de vluchtelingen daar veilig zijn en dat de situatie in de opvangkampen verbetert en er scholing en werk komt voor de vluchtelingen?

"Dat je afspraken maakt met Turkije over asielzoekers die geen recht op asiel hebben, lijkt me evident. En ja, het klopt dat er geen vatenbommen worden gedropt op Alanya en Izmir, maar we hebben met elkaar een aantal afspraken gemaakt in het Vluchtelingenverdrag. Dat is meer dan een stukje papier. Daarin hebben we afgesproken dat we vluchtelingen niet meer collectief terugsturen, dat ze een vluchtelingenstatus kunnen aanvragen, de kinderen naar school kunnen en dat er gewerkt kan worden."

Waarom is het geen goede ontwikkelingen dat de EU heeft afgedwongen dat Turkije hier wel snel werk van moet maken? Dat verbetert de situatie voor de vluchtelingen.

"Aan die voorwaarden is in deze deal niet voldaan. In de afspraken die zijn gemaakt is de wens uitgesproken dat Turkije daar aan moet voldoen, maar er zijn geen enkele waarborgen."

"Wat mij boos maakt is dat de politici beloven dat er nu minder vluchtelingen komen. We weten allemaal dat vluchtelingen een andere route gaan zoeken. Zolang mensen onveilig zijn en geen perspectief hebben, zullen ze vluchten."

"Misschien dat het voor nu even goed gaat en er geen mensen meer verdrinken in de Egeïsche Zee, maar ze zullen via Albanië naar Italië varen, of via Libië naar Lampedusa. Dat is nog veel gevaarlijker. Het klinkt heel cynisch, maar de reden dat ze via Turkije naar Griekenland reizen komt doordat dat de veiligste route is."

"Er wordt gedaan alsof er geen alternatief is, die is er wel: bied vluchtelingen echte veilige routes en wees realistisch: vluchtelingen zullen blijven komen."

U heeft het over het nakomen van het Vluchtelingenverdrag. Dat verdrag is zestig jaar oud en opgesteld met het oog op de vluchtelingen na de Tweede Wereldoorlog en de wereld is sindsdien enorm veranderd. Er zijn nog nooit zoveel mensen op de vlucht geweest als nu het geval is. Turkije, Jordanië, Libanon en de Arabische golfstaten hebben het verdrag niet ondertekend en zijn niet gebonden aan de eisen van het verdrag. Wij zijn het enige continent dat zich aan de afspraken houdt en kunnen niet alle vluchtelingen opvangen.

"U stelt nu allemaal lastige vragen. In een land als Saudie Arabië of Turkije kunt u dat niet doen. Gaan we dan ook zeggen: dat is veel makkelijker, laat ons politici bepalen wat er in de media komt? Dat doen we toch ook niet? We krijgen anders een race to the bottom als het gaat over onze fundamentele waarden. Datzelfde geldt voor het bieden van opvang aan mensen die moeten vluchten. Het gaat om de waarden waar wij als westerse samenleving voor staan."

U wilt alle vluchtelingen die bij Europa aankloppen opvangen. Tegelijkertijd is er angst onder bepaalde groepen in Nederland over wie we allemaal binnenlaten. Er kan niet worden uitgesloten dat er terroristen onder de vluchtelingen bevinden. Snapt u die angst niet?

"Natuurlijk snap ik die angst."

Maar u zet wel de deuren wagenwijd open.

"Dat is echt bullshit. Ik maak me zorgen om de ongecontroleerde instroom. We hebben nu geen idee wie er allemaal binnenkomen. Ik kan niet zeggen of er wel of geen terroristen tussenzitten. Ik snap dat mensen daar zorgen over hebben, die heb ik ook.

"Tegelijkertijd moeten we als politici niet doen alsof we een hek om Nederland of om Europa kunnen zetten. Mensen die kwaad in de zin hebben, komen binnen. Wij politici hebben wel de taak om er alles aan te doen om ons zo veilig mogelijk te houden."

"Wat ik voorstel met de veilige routes is dat je vluchtelingen selecteert die hier naartoe mogen komen. Dan weet je wie er binnenkomen."

In de deal is juist afgesproken dat er een veilige route zal ontstaan. Erkende vluchtelingen worden vanuit Turkije opgenomen in de EU.

"Dat is inderdaad een lichtpuntje."

Wat is dan het probleem?

"Er is afgesproken dat er 72.000 mensen worden hervestigd. Dat is veel te weinig. Als ik Zijlstra (VVD-fractievoorzitter red.) hoor, dan heeft hij het over 20.000 vluchtelingen die Nederland zal opnemen. Dat is niet reëel. Er zullen er meer komen. Ondertussen maakt hij zich grotere zorgen om de teloorgang van het paasei, dan over de veiligheid van vluchtelingen."

"Datzelfde geldt voor VVD-premier Rutte die vluchtelingen vraagt thuis te blijven. Blijf thuis? Waar? Het hele punt is dat die mensen geen thuis meer hebben en wegvluchten uit erbarmelijke omstandigheden. Met juist dit soort uitspraken verloochen je onze Nederlandse identiteit."

Over wat voor principes en welke identiteit heeft u het?

"We moeten stoppen om ons druk te maken over paaseitjes en feestdagen. Er staan fundamentele waarden die onze samenleving groot maken onder druk: gastvrijheid en verantwoordelijkheid nemen voor mensen die op de vlucht zijn voor oorlog en geweld. Als iemand bescherming bij je zoekt, dan stuur je ze niet terug."

Zegt u dat de VVD haar liberale principes aan het verloochenen is?

"De VVD maakt Nederland wel heel klein. Waarom maak je je boos om een paasei? Pasen gaat in Nederland al lang niet meer over de wederopstanding van Jezus. Ga maar na: zit je tijdens je paasontbijt te denken aan de lijdensweg van Jezus? Natuurlijk hoort het bij onze traditie. Ik ben zelf katholiek en ga op feestdagen naar de kerk. Dat is onderdeel van ons land en onze cultuur, maar laat Hema lekker doen wat zij wil."

Wat vindt u ervan dat Zijlstra de beslissing van de Hema om de paasartikelen om te dopen tot voorjaarsartikelen zodat de producten het hele voorjaar door in de schappen kunnen blijven liggen, koppelt aan moslims?

"Dit is het aanwakkeren van angst en haat en daar neem ik afstand van. Zijlstra voedt angst met nog meer angst door te suggereren dat het komt door de moslims die sluipenderwijs zij onze cultuur ondergraven. Degene die onze cultuur echt ondergraaft is de VVD, namelijk door een bevolkingsgroep die bij Nederland hoort volledig weg te zetten. Dat is niet waar Nederland voor staat. Dat is levenslink."

"We moeten het in Nederland samen doen. Je mag van een liberale partij verwachten dat ze naar het individu kijken, en mensen niet wegzet als een groep die Nederland van binnenuit aanvalt."

"Juist op het moment dat de samenleving onder druk staat, moet je het hardste opkomen voor de waarden waar je voor staat. Dat is wat ons beter maakt dan Saudie Arabië of Turkije, niet Pasen."