Ο Πάμπλο Πικάσο σε όλη τη ζωή του ζωγράφιζε ασταμάτητα, έκανε γλυπτά, χαρακτικά, εικονογραφήσεις και σκηνογραφίες. Επίσης έγραψε λίγα ποιήματα και δύο θεατρικά έργα. Μπορεί να έγραψε ελάχιστα θεωρητικά κείμενα, ωστόσο η σκέψη του αποτυπώθηκε σε πολλές συνεντεύξεις και σε συνομιλίες με φίλους του.

Οι σκέψεις του είναι οι αποκαλυπτικές σκέψεις μιας κορυφαίας μορφής σύγχρονης τέχνης, ενός ανθρώπου που, μαζί με άλλους, άλλαξε την πορεία της ζωγραφικής.

Το κοινό της εποχής του τον θεώρησε, λανθασμένα, αφηρημένο ζωγράφο, ενώ η ζωγραφική του υπήρξε ακατανόητη για αρκετούς. Σε αυτό το «δεν καταλαβαίνω» απάντησε ο ίδιος με πολλούς τρόπους. Παρόλο που επαναλάμβανε συχνά ότι μιλά μόνο μέσα από την τέχνη του, προσπαθεί να εξηγήσει το «ακατανόητο» στο κοινό.

Μέσα από τις προκλητικές του σκέψεις, τα πετάγματα του νου του και το χιούμορ του, διαγράφεται η μεγάλη προσωπικότητα, το κοφτερό μυαλό, ο καλλιτέχνης ορόσημο στην ιστορία του 20ου αιώνα.

*Διαβάστε αποσπάσματα από το βιβλίο Σκέψεις για την τέχνη (βλ. Πηγή)

«Πρέπει να βρίσκουμε κάτι το οποίο να εξελίσσεται από μόνο του, κάτι φυσικό και όχι κατασκευασμένο, ώστε να αναπτύσσεται “σύμφωνα με τις μορφές της φύσης και όχι σύμφωνα με τις μορφές της τέχνης”. Το χορτάρι σαν χορτάρι, το δέντρο σαν δέντρο και το γυμνό σαν γυμνό».

«Η ζωγραφική είναι πράγματι ένας τρόπος ζωής. Έχω ανάγκη ν’ απεικονίσω τα πράγματα στους πίνακές μου ή στο χαρτί».

«Κι αυτοί οι άνθρωποι, τότε, δούλευαν μέσα σε μία ασύλληπτη μοναξιά (σ.σ. Βαν Γκογκ, Σεζάν) η οποία ίσως να ήταν ευλογία, έστω κι αν υπήρξε τότε η δυστυχία τους. Υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος από το να σε καταλαβαίνουν; Και πόσο μάλλον, όταν αυτή η κατανόηση δεν υφίσταται καν. Πάντα μας καταλαβαίνουν στραβά. Νομίζουμε ότι τάχα δεν είμαστε μόνοι. Στην πραγματικότητα όμως είμαστε όλο και περισσότερο μόνοι».

«Αν ο Ραφαήλ εμφανιζόταν ξανά σήμερα με τους ίδιους ακριβώς πίνακες, κανείς δεν θα αγόραζε ούτε ένα έργο του. Και μάλιστα, κανείς δεν θα τους έριχνε ούτε μια ματιά»

«Ζωγραφίζω τ’ αντικείμενα γι’ αυτό που είναι. Είναι στο υποσυνείδητό μου. Όταν οι άνθρωποι τα κοιτάζουν, ο καθένας δίνει ενδεχομένως κι ένα διαφορετικό νόημα σ’ αυτό που βλέπει σ’ αυτά τα αντικείμενα. Εγώ δεν σκέφτομαι να τους δώσω ένα συγκεκριμένο νόημα. Δεν υπάρχει καμία σκόπιμη πρόθεση μέσα στα έργα μου [...] Εκτός από τη Γκέρνικα. Εκεί υπάρχει ένα σκόπιμο κάλεσμα στο λαό, μια εσκεμμένη προπαγανδιστική τάση».

«Κάθε πίνακας είναι σαν μια στάλα από το αίμα μου».

«Ένας πίνακας υπάρχει μονάχα γι’ αυτό που είναι και για τίποτε άλλο».

«Γιατί βάζω ημερομηνία σε όλα όσα φτιάχνω; Διότι δεν αρκεί να γνωρίζουμε τα έργα ενός καλλιτέχνη. Πρέπει επίσης να γνωρίζουμε πότε τα δημιούργησε, γιατί, πώς, κάτω από ποιες συνθήκες. Χωρίς αμφιβολία, κάποια μέρα θα υπάρξει μια επιστήμη η οποία ίσως ονομαστεί "Επιστήμη του ανθρώπου" και η οποία θα προσπαθήσει να κατανοήσει βαθύτερα τον άνθρωπο, μελετώντας τον δημιουργικό άνθρωπο. Σκέφτομαι συχνά αυτή την επιστήμη και θέλω ν’ αφήσω στους μεταγενέστερούς μου μια όσο το δυνατόν πληρέστερη τεκμηρίωση του έργου μου. Γι’ αυτό βάζω ημερομηνίες σε ό, τι κάνω».

«Τελικά, ένα έργο τέχνης δεν πραγματοποιείται με τις ιδέες αλλά με τα χέρια».

*****

Η δικτατορία της κοινής λογικής

«Θα πρέπει να υπάρχει μία απόλυτη δικτατορία... μία δικτατορία ζωγράφων... μία δικτατορία ενός και μόνο ζωγράφου... για να εξολοθρεύσει όλους όσους μας πρόδωσαν, όλους τους απατεώνες, όλα τα τρικ και όλες τις μανιέρες, να εξολοθρεύσει τους ψευτομάγους, τον ιστορικισμό κι ένα σωρό άλλα ακόμη. Αλλά η “κοινή λογική" έχει τελικά πάντα το πάνω χέρι. Πρέπει λοιπόν πριν απ’ όλα να κάνουμε μια επανάσταση εναντίον της! Ο γνήσιος δικτάτωρ ηττάται πάντα από τη δικτατορία της κοινής λογικής, μπορεί όμως και όχι!».

*****

«Όλα τα ντοκουμέντα κάθε εποχής είναι πλαστά! Όλα αναπαριστούν την ζωή “με τα μάτια του καλλιτέχνη”. Όλες οι εικόνες που έχουμε για τη φύση τις χρωστάμε στους ζωγράφους. Τη βλέπουμε μέσα από τα δικά τους μάτια. Αυτό και μόνο θα έπρεπε να μας κάνει δύσπιστους. [...] Την “αντικειμενική πραγματικότητα” θα’ πρεπε να τη διπλώναμε προσεκτικά σαν σεντόνι και να την κλείναμε σε μία ντουλάπα, μια για πάντα...».

Οι ειδήμονες

«Μισώ αυτό το παιχνίδι της αισθητικής με τα μάτια και τις σκέψεις, το παιχνίδι αυτών των ειδημόνων, αυτών των μανδαρίνων, οι οποίοι "εγκρίνουν" την ομορφιά. Τι εστί γενικώς ομορφιά; Στην πραγματικότητα η ομορφιά δεν υπάρχει καθόλου. Δεν "εγκρίνω" ποτέ τίποτε, κατά τον ίδιο τρόπο που δεν συμπαθώ ποτέ τίποτε. Αγαπώ ή μισώ. Όταν αγαπώ μια γυναίκα, η κατάστασή μου αυτή τινάζει στον αέρα τα πάντα, ακόμη και την ίδια μου τη ζωγραφική. Όλος ο κόσμος, μου ασκεί κριτική, επειδή έχω το θάρρος να ζω τη ζωή μου δημόσια, ίσως με περισσότερη ανατρεπτική διάθεση από ό, τι οι άλλοι, σίγουρα όμως και με περισσότερη ειλικρίνεια και αλήθεια».

Η κουλτούρα μας

«Αν είχαμε κουλτούρα, δεν θα είχαμε τόσο έντονη την αίσθηση ότι μας λείπει (ή απλώς θα τη θεωρούσαμε δεδομένη). Αντί γι’ αυτό, βαυκαλιζόμαστε με την ιδέα της κουλτούρας, αλλά αν γνωρίζαμε την αληθινή αξία αυτής της λέξης, θα διαθέταμε και αρκετή κουλτούρα ώστε να μην της δίνουμε και τόσο πολλή σημασία. Εξίσου γελοίο θεωρώ και όταν θέλουμε να επιβάλουμε την “κουλτούρα μας” σε άλλους, όπως όταν παινεύουμε στο μουσαφίρη τις τηγανιτές πατάτες μας ή όταν τις προσφέρουμε πιεστικά στους γείτονές μας, χωρίς να μας νοιάζει αν τους αρέσουν ή αν θα τους βαρυστομαχιάσουν».

*****

«Όλοι ξέρουμε ότι η τέχνη δεν είναι αλήθεια. Η τέχνη είναι ένα ψέμα το οποίο μας μαθαίνει να κατανοούμε την αλήθεια, τουλάχιστον εκείνη την αλήθεια την οποία εμείς (ως άνθρωποι) μπορούμε να κατανοήσουμε. Η τέχνη είναι ένα ψέμα που λέει την αλήθεια».

«Πιστεύω μονάχα στη δουλειά. Δεν υπάρχει τέχνη παρά μόνο ύστερα από σκληρή δουλειά, χειρωνακτική και πνευματική».

«Το γεγονός ότι ο Κυβισμός για πολύ καιρό δεν ήταν κατανοητός και ότι ακόμη και σήμερα υπάρχουν άνθρωποι που δεν αναγνωρίζουν κάτι ιδιαίτερο σ’ αυτόν, δεν σημαίνει τίποτε. Κι εγώ δεν μπορώ να διαβάσω αγγλικά και για μένα ένα αγγλικό βιβλίο δεν αποτελείται παρά μόνο από κενά φύλλα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η αγγλική γλώσσα δεν υφίσταται, και γιατί θα έπρεπε να αποδώσω την ευθύνη σε κάποιον άλλον πέρα από τον εαυτό μου, για το γεγονός ότι δεν μπορώ να καταλάβω κάτι για το οποίο δεν γνωρίζω τίποτε;»

«Οι καλλιτέχνες δεν μπορούν να μένουν αδιάφοροι μπροστά σε μια διαμάχη κατά την οποία διακυβεύονται οι πιο υψηλές αξίες της ανθρωπότητας και του πολιτισμού».

«Όπως και να’ χει, προτού πεθάνω, θα ήθελα ν’ ανακαλύψω τι είναι τελικά αυτό το χρώμα...».

* Πηγή: Pablo Picasso, Σκέψεις για την τέχνη, επιμ. Χριστίνα Σακελλίου-Αγγελική Σταθοπούλου, εκδ. Printa, Αθήνα 2002