Het Belgische gerecht mag voortaan ook stiekem gegevens en communicatie doorzoeken op computers, smartphones en andere toestellen. Een onderzoeksrechter zal toestemming mogen geven voor een ‘heimelijke zoeking van een informaticasysteem’.

Het is een van de belangrijke maatregelen die minister van Justitie Koen Geens (CD&V) vandaag voorlegt aan de ministerraad om de wet op de ‘bijzondere opsporingsmethoden’ van politie en justitie uit te breiden en te moderniseren. Dat laatste is nodig want de wet is al sinds 2005 niet meer herzien. Terwijl de technologie sinsdien sterk is veranderd.

Zo zal een onderzoeksrechter toestemming mogen geven om een vaste of draagbare computer stiekem te doorzoeken. Al zal dat ‘uitzonderlijk’ moeten blijven. ‘Indien het onderzoek het vereist’ en ‘andere middelen niet volstaan om de waarheid aan het licht te brengen’, luidt het.

Maar de onderzoeksrechter zal de politie wel ingrijpende ‘begeleidende maatregelen’ mogen laten uitvoeren om dat allemaal stiekem te doen. Zo zal de politie zonder dat de bewoner het weet een woning kunnen binnendringen waar een geviseerde computer zich bevindt, ook al is die woning beveiligd met sloten, alarmsystemen en dies meer. Ook zal de beveiliging van de geviseerde informaticasystemen uitgeschakeld kunnen worden via valse sleutels of valse identiteiten.

De speurders mogen echter ook technologie gebruiken die hen toelaat vanop afstand binnen te dringen in informaticasystemen en vanop afstand gegevens te kopiëren. Ze krijgen ook een maand om zo’n heimelijke doorzoeking uit te voeren. Ze hebben dan de tijd om binnen te geraken in het informaticasysteem (meerdere pogingen) en om het geviseerde toestel langere tijd te ‘monitoren’.

Infiltratie

Minister Geens voorziet ook een nieuwe, soepelere regeling voor de politie en justitie om te ‘infiltreren op het internet’. Volgens Geens kan dat gebeuren onder minder strenge voorwaarden. Omdat in tegenstelling tot een infiltratie in het echte leven er geen fysiek contact is bij een infiltratie op het internet. En ook omdat op het internet de contacten die een speurder legt, sowieso worden geregistreerd.

Zo’n infiltratie op het internet betekent concreet dat politiemensen al dan niet met een fictieve identiteit, contacten leggen met mensen die ze willen benaderen. Dat kan zowel op het gewone internet plaatsvinden als op het vrijere ‘dark web’. Zo’n infiltratie zal dan niet noodzakelijk bedoeld zijn om iets gericht te verifiëren of iemand te arresteren. Het mag ruimer gaan.

Als de politie bijvoorbeeld iemand ervan verdenkt verboden wapens, drugs of kinderporno te verhandelen op het net, kan via zo’n infiltratie ook gezocht worden naar mededaders of bewijsmateriaal.

Nog een voorbeeld is ‘grooming’: als een verontruste ouder aangeeft dat zijn minderjarige dochter op een sociaal netwerk benaderd wordt door een volwassen man om seksuele handelingen te stellen. Dan kan een politieman onder een fictieve identiteit ook een profiel aanmaken om op hetzelfde sociaal netwerk te surfen. Zo kan (zonder te provoceren) de aandacht worden getrokken van de kinderlokker om contact te zoeken. Het kan ook al nuttig zijn om het bestaan van het verdachte profiel van de man na te trekken.

Provocatie

Maar politiemensen zullen zich niet schuldig mogen maken aan provocatie, luidt het voorontwerp van wet. Het moet ook proportioneel zijn en alle minder ingrijpende onderzoeksmethoden moeten uitgeput zijn. Ook zal het alleen mogen bij ernstige aanwijzingen van misdrijven waarop minstens een jaar celstraf staat.

Wel zullen politiemensen voor zo’n infiltratie een ‘burgerdeskundige’ mogen inschakelen. Dat kan gaan om iemand die de ‘taal’ van de geviseerde personen spreekt: een vreemde taal, jongerentaal,... Maar het kan ook gaan om computerhackers die de expertise hebben om in systemen binnen te geraken.