Maria Du Toit (40) staat op de parkeerplaats van Vion in Boxtel, het grootste slachthuis van Nederland. Ze kijkt naar de wachtplaatsen voor veewagens. Om haar heen staan en zitten zo’n vijftig actievoerders, op hun T-shirts prijken teksten als ‘animal rights’, ‘vegan’ en ‘do not harm’. Het wachten is zoals altijd op vrachtwagens die levende varkens komen ‘lossen’. Open vrachtwagens welteverstaan – bij de nieuwere, dichte modellen kun je de dieren niet meer zien. De geur van gebakken spek, dat ergens op het industrieterrein in Boxtel wordt bereid, waait over het parkeerterrein.

Zonder spandoeken, borden of geschreeuw is de groep vanochtend om 08.00 uur door de poort gelopen. De actievoerders overhandigden twee Vion-medewerkers hun ID-kaart of rijbewijs en ontvingen in ruil voor hun gegevens een bezoekerspas en een flesje water.

Filmpjes

Du Toit en haar groep maken deel uit van de internationale beweging Save Movement. Ze zijn bezig met een zogeheten ‘save’. Het doel: bearing witness, het meemaken van de laatste uren van varkens, kippen, koeien en ander vee op weg naar de slachterij. De beweging begon in 2010 in Toronto, Canada. Inmiddels zijn er in vijftig landen zo’n 330 saves georganiseerd. In Nederland vinden er sinds vorig jaar met regelmaat bij elf slachterijen acties plaats, onder meer in IJsselstein en Amersfoort. Soms met medewerking van de slachterij, zoals in Boxtel, meestal zonder.

Du Toit, in het dagelijks leven klarinettist, is oprichter van de Nederlandse tak van de Save Movement. „We geven de dieren water en liefde”, legt ze uit. „Daarnaast filmen we wat we zien.” Ze richt haar camera vooral op de ogen. „Om te laten zien dat we het hier over individuen hebben die ook gestresst, moe of angstig zijn.” De filmpjes verspreiden de activisten op sociale media.

70.000 veganisten zijn er maximaal in Nederland, schat het Sociaal en Cultureel Planbureau. Dit is minder dan 0,5 procent van de bevolking. In 1997 waren er nog circa 16.000 mensen die geen dierlijke producten consumeren. In Frankrijk werd dit jaar bij tientallen slagerijen schade aangericht door militante veganisten. In Nederland zijn demonstraties doorgaans vreedzaam. Op 25 augustus vindt in Amsterdam de eerste Animal Rights March plaats.

De eerste paar keer stonden de actievoerders gewapend met borden nog buiten het hek. Maar omdat dat de verkeersveiligheid niet ten goede kwam, werd samen met de slachthuisdirecteur en burgemeester besloten hen op het terrein toe te laten. Student Kiki (26) wacht op een stoepje. „Hier aanwezig zijn voelt altijd dubbel. Je kunt hier ten minste íets doen, maar tegelijkertijd is het hartstikke zielig.” De eerste keer heeft ze ontzettend hard gehuild, zegt ze nuchter. „Nu ben ik kalm.”

Als er een open vrachtwagen aankomt, valt de groep stil. Telefoons en camera’s worden uit tassen en broekzakken gehaald, lenzen gaan richting de wagen. Roze snuiten steken snuivend door de openingen in de zijkant. Een vrouw doorbreekt de stilte: „Hallo”, zegt ze zachtjes tegen de dieren.

Doppen worden van flesjes gedraaid en door de spijlen geduwd. Een jongen van bijna twee meter is de enige die bij de opening op de tweede verdieping van de vrachtwagen kan. Een varken met bloederige schrammen op zijn rug lebbert gretig aan zijn fles.

Kwaadaardig

Op een afstandje staan enkele Vion-medewerkers te kijken. Derk Oorburg (39), dierenarts en directeur kwaliteit bij Vion, is er zoals bij iedere actie de hele ochtend bij en beantwoordt vragen. ‘Hoe slaap jij ’s nachts?’ krijgt hij weleens te horen. „Het is best confronterend als mensen denken dat je een enorm kwaadaardig iemand bent. Maar dit is mijn vak. Wij voorzien in een behoefte.” Met hun filmpjes denken deze mensen wellicht dat ze anderen inspireren tot het stoppen met vlees eten, aldus Oorburg. „Ik denk: óf mensen vinden het prima wat ze zien, óf ze willen verbetering.”

Na twintig minuten rijdt een nieuwe vrachtwagen het terrein op. Het proces herhaalt zich. Flesjes worden gevuld in de door Vion voorziene bak met 500 liter water. De zon brandt op het asfalt. Vion-medewerkers spuiten het nat om de hitte in de vrachtwagens te beperken. Het aroma van gebakken spek is inmiddels vervangen door een sterke strontgeur. Een jongen in een T-shirt met tropische print loopt hardop pratend en filmend rond met zijn telefoon. Hij maakt een livestream voor Facebook.

Mariejon Punt (65) uit Eindhoven deelt koffie, thee en veganistische koekjes uit in de schaduw van een paar bomen. Ze valt op tussen de jonge actievoerders. „Als tiener heb ik hier gewerkt”, zegt ze, wijzend naar Vion. Ze draait zich naar Wike (40), universitair docent en medebestuurder van Save Movement in Nederland. „Yes, vandaag waren er wéér meer mensen.” Ze zegt het effect van de video’s te merken. „Ik kreeg laatst een appje van een kennis: door jouw filmpjes eten wij nu geen vlees meer. Geweldig!” Om 11.00 uur, de afgesproken tijd, wordt de actie gestaakt. Terwijl de wagens met varkens nog steeds af en aan rijden, pakt Punt haar thermosflessen in. Ze kijkt om zich heen. „Dit mag zeker niet hè”, zegt ze terwijl ze nog snel een keer met haar flesje naar een vrachtwagen loopt.

Naschrift (19 december 2019): De achternamen van Kiki en Wike zijn uit dit artikel geschrapt. Hun volledige namen zijn bekend bij de redactie.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 8 augustus 2018