Kiedy w 1997 r. do Warszawy przyjechali szefowie amerykańskiego biura maklerskiego Eastbrokers, zaproponowano im możliwość spotkania się z kilkoma polskimi menedżerami. Maklerzy jednak powiedzieli, że chcą się spotkać tylko z jednym – Romanem Kluską. I chociaż jego Optimus zajmował się głównie składaniem komputerów, to i tak był najbardziej technologiczną spółką giełdową, a Amerykanie szukali w Polsce drugiego Microsoftu. Roman Kluska wycofał się z technologicznego biznesu zaledwie trzy lata później, ale do dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich przedsiębiorców.

Prawdziwą medialną sławę dał mu nie Optimus, ale spektakularne aresztowanie w 2002 roku pod bezpodstawnymi zarzutami wyłudzenia podatku VAT. Sprawa wstrząsnęła opinią publiczną, Kluskę uwolniono, a cała afera stała się symbolem patologii, do jakich może prowadzić zbyt silna pozycja aparatu skarbowego względem przedsiębiorców.

Komputery Romana Kluski

Zainteresowanie komputerami Romana Kluski nie było przypadkowe, w latach 70. skończył cybernetykę i informatykę w Akademii Ekonomicznej w Krakowie. W ówczesnej Polsce trudno było wykorzystać jego umiejętności, w efekcie trafił do pracy w państwowych zakładach naprawy autobusów, gdzie przez kilka lat zajmował się ulepszaniem działania organizacji. Tyle że jego pomysły okazały się zbyt innowacyjne jak na przedsiębiorstwo działające w centralnie sterowanej gospodarce. Dlatego odszedł i przerzucił się na uprawianie malin. Ale gdy tylko nadarzyła się okazja, otworzył w 1988 roku firmę komputerową. Choć określenie „firma” początkowo było trochę na wyrost. Na poddaszu swojego domu w Nowym Sączu montował komputery z części sprowadzanych z Dalekiego Wschodu.

12 dol. wynosił kapitał zakładowy Optimusa w 1988 roku. Dwanaście lat później kapitalizacja spółki przekroczyła 1,5 mld złotych.

W 1994 r. miał już prawdziwą fabrykę i kontrolował połowę polskiego rynku komputerów. Sprzedawał ich więcej niż wszystkie firmy amerykańskie razem wzięte. Kreował popyt, między innymi oferując państwowym firmom komputery Optimusa w pakiecie z prostym oprogramowaniem, które pozwalało zorientować się dyrektorom, co się dzieje w ich firmach. W pertraktacjach z szefami firm pomagało mu doświadczenie wyniesione z pracy na państwowej posadzie.

Optimus w 1994 roku stał się największym producentem komputerów w Polsce, kontrolował połowę rynku i nazywany był „polskim Microsoftem”. Fot.: Piotr Malecki / Forum

W Polsce Roman Kluska stał się gwiazdą biznesu, idealnie wpisując się w mit od pucybuta do milionera. Jak sam potem powie: „Amerykanie się dziwili, jak facet, który zaczynał sześć lat wcześniej z 12 dolarami w kieszeni, okazał się lepszy na swoim lokalnym podwórku niż IBM, Dell, Hewlett-Packard i Compaq”.

Polak u twórcy Microsoftu

Roman Kluska stał się popularny również na świecie. W 1996 r. spotkał się z Billem Gatesem i to pod jego wpływem zaczął interesować się internetem. Przedsiębiorca zainwestował w portal internetowy Onet. Jego sukces stał się jeszcze bardziej widoczny, kiedy wprowadził Optimusa na giełdę. Na fali zainteresowania inwestorów internetem, w ciągu 12 miesięcy, między marcem 1999 i 2000 r., cena akcji Optimusa wzrosła z 38 złotych do 363 złotych.

I chociaż inwestorzy liczyli na jeszcze więcej, Kluska znów postanowił zawierzyć swojej intuicji i sprzedał swoje akcje.

Skontaktował się w tej sprawie ze Zbigniewem Jakubasem, wówczas jednym z najbardziej aktywnych polskich biznesmenów. Jakubas znał branżę, bo sam na składaniu komputerów z podzespołów sprowadzonych z Tajwanu zarobił pierwszy milion. Biznesmen w inwestycji w Optimusa zwietrzył okazję i do transakcji zaprosił zapewniający finansowanie BRE Bank.

Wspólnie przejęli pakiet akcji Kluski w kwietniu 2000 r. za 261 mln złotych. Co prawda za akcje zapłacili o 40 proc. mniej niż to, ile były one warte na giełdzie, ale to i tak Kluska zrobił lepszy interes. Jeszcze w kwietniu w Stanach pękła bańka internetowa, a wartość akcji Optimusa w ciągu kolejnych 14 miesięcy spadła z 253 do 38 złotych.

Kluska cieszył się zasłużoną biznesową emeryturą. Dużo żeglował i wiódł żywot zamożnego filantropa: przekazał 15 mln zł na budowę Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Łagiewnikach pod Krakowem, wydawał książki religijne, inwestował w domy starości. Ta beztroska została przerwana po dwóch latach. 2 lipca 2002 r. przedsiębiorca został aresztowany w swojej posiadłości i przewieziony do Krakowa.

Nierówna walka i sukces „Wiedźmina”

Zaczął się nowy okres w życiu Romana Kluski – walka z państwem. Krakowska prokuratura oskarżyła byłego przedsiębiorcę o wyłudzenie 8,4 mln zł z podatku VAT dla Optimusa. Bez względu na to, że oskarżenia potem okażą się bezpodstawne, absurdem było to, że organy ścigania domagały się pieniędzy nie od Optimusa, ale od Kluski, który był już biznesowym emerytem i jedyne, co posiadał, to spore jak na tamte czasy płynne aktywa finansowe. Na poczet grożącej mu kary oraz przyszłych roszczeń o naprawienie szkody prokuratura zajęła mu majątek o wartości 30 mln zł. Dodatkowo, by Kluska mógł wyjść z aresztu, musiał wpłacić 8 mln zł kaucji.

855 proc. dzięki bańce internetowej, o tyle wzrosła cena akcji Optimusa w ciągu 12 miesięcy od marca 1999 roku. Roman Kluska wykorzystał ten moment do sprzedaży udziałów.

Półtora roku później NSA orzekł, że Kluska nie popełnił przestępstwa, a UKS niesłusznie domagał się podatku VAT.

W międzyczasie nowosądecki przedsiębiorca stał się symbolem walki z państwem. Udzielał się w gazetach i telewizji. W 2005 r. nowy premier Kazimierz Marcinkiewicz zaproponował Klusce tekę ministra gospodarki. Przedsiębiorca odmówił i poświęcił się hodowli owiec oraz produkcji sera. Firmę nazwał „Prawdziwe Jedzenie”.

W 2012 r. Kluska otworzył w Krynicy-Zdroju lokalne centrum handlowe Pasaż Krynicki, w którym na jednym ze stoisk można się zaopatrzyć w ser owczy. Okazało się, że popyt na niego jest tak duży, że cała roczna produkcja sprzedaje się do grudnia i klienci muszą czekać z zamówieniami aż do kwietnia, gdy dojrzeje nowa partia serów.

A co się stało z Optimusem? Najcenniejsze jego aktywo, portal internetowy Onet, przejęła w 2001 r. grupa ITI, właściciel TVN. Po jedenastu latach ITI odsprzedał 75 proc. akcji Onetu do Ringier Axel Springer Media AG. Cała spółka została wyceniona na 1,27 mld złotych.

Największy problem stanowiła podstawowa działalność Optimusa, czyli produkcja komputerów, którą kontrolował Zbigniew Jakubas. Spółka nie była w stanie konkurować z tańszymi producentami z Azji i po nieudanych próbach restrukturyzacji Jakubas zainwestował w 2009 r. w producenta gier, CD Projekt Red, łącząc w ten sposób obie spółki. Optimus zyskał nowe życie, spółka zmieniła nazwę na CD Projekt i po globalnym sukcesie dwóch części „Wiedźmina” jej akcje zaliczyły niesamowity rajd z jednego złotego na 219 złotych. W sierpniu tego roku wartość CD Projektu przekroczyła 21 mld złotych, czyli czternaście razy więcej niż to, na ile w szczytowym momencie wyceniany był biznes stworzony przez Romana Kluskę (1,5 mld złotych).

Wróg publiczny W ciągu jednego lipcowego poranka 2002 roku świat Romana Kluski został wywrócony do góry nogami. Choć twórca Optimusa od dwóch lat cieszył się biznesową emeryturą, został aresztowany pod bezpodstawnym zarzutem wyłudzenia 8,4 mln zł podatku VAT. W mediach pojawiają się jego zdjęcia z czarnym paskiem na oczach, gazety piszą o nim: „Filantrop za kratami”. Przedsiębiorca czuje się zastraszony, ale zaczyna walczyć z urzędem skarbowym. Wygrywa 16 miesięcy później i staje się symbolem walki jednostki z bezwzględnym aparatem państwowym. Jego sprawa przyczynia się do zmian w prawie gospodarczym. Więcej

Nie lubisz zimy? Pomyśl już o lecie i zaplanuj wakacje. Zobacz najlepsze oferty.