🔊 Beluister dit artikel

Ruim twee maanden geleden ging ik op bezoek bij het Nibud voor een controle van de koopkrachtplaatjes. Mijn artikel “Half Nederland gaat er in 2019 in koopkracht op achteruit” met de conclusies van het bezoek werd veelvuldig gedeeld en leidde tot Kamervragen van de Kamerleden Van Rooijen en Van Brenk (50plus) op 1 februari 2019.

Hoewel normaal gesproken Kamervragen binnen drie weken worden beantwoord, deed minister Koolmees er bijna zes weken over. Maar zes dagen voor de verkiezingen – strategisch uitgekiend – kwamen dan toch de antwoorden binnen. Zoals verwacht werd vastgehouden aan de prognoses van Nibud op basis van cijfers van het CPB en het CBS.

Ik kondig het hierbij maar alvast aan: wanneer Minister Koolmees de kamervragen van @MvRooijen over de rekenmethoden van het @nibud beantwoord heeft (zie onder), dan kom ik met een reactie per kamervraag in een artikel op @OpiniezMagazine.https://t.co/oIh7ujle3C — Rutger van den Noort (@RutgervdNoort) February 20, 2019

Tweeledige basis

De kern van de antwoorden van de minister vinden we bij Kamervraag 2: “Deelt u (de Minister) de conclusie van de auteur, dat half Nederland er in 2019 in koopkracht op achteruit gaat?” Er volgt een lang en ontwijkend antwoord, maar het draait om twee zaken: de loonontwikkeling aan de ene kant én de inflatieontwikkeling aan de andere kant. Er is geen enkele reden tot zorg, volgens de Minister: 96% van de huishoudens gaat erop vooruit. Sterker nog: het CPB heeft begin maart een nieuwe raming uitgebracht en daaruit blijkt dat de mediane koopkrachtontwikkeling nog iets is toegenomen van 1.5% (Prinsjesdag) naar 1.6% (maart-cijfers).

Bij het lezen van deze antwoorden moest ik onwillekeurig terugdenken aan de persconferenties van de woordvoerder van Saddam Hoessein “Muhammad Saeed al-Sahhaf“, die zelfs terwijl de bommen insloegen in Bagdad nog keihard beweerde dat er niets aan de hand was met het regime.

Maandelijkse check



Met de antwoorden in de hand ga ik het koopkrachtdossier het hele jaar 2019 volgen en ook achteraf evalueren hoe mijn voorspelling is geweest. Maandelijks volg ik de loonontwikkeling en de inflatiecijfers via het CBS. Afgelopen week zijn de relevante cijfers bekend geworden over het eerste kwartaal. Afgelopen donderdag kwam Koolmees met een sussend bericht: “koopkracht hoeft niet in gevaar te zijn“. Maar wat opvalt is dat de bewegingen zoals ik deze heb voorspeld in mijn artikel wel degelijk lijken uit te komen. De loonontwikkeling valt tegen en de inflatie schiet sterk omhoog. Ik licht dit hieronder toe.

Loonontwikkeling valt lager uit



De raming was een loonstijging van 2.9%, maar het gaat bij lange na niet snel genoeg. Het is amper te geloven dat we dat dit jaar nog gaan redden. In het eerste kwartaal zijn de lonen gemiddeld 2.2% toegenomen ten opzichte van vorig jaar. In de prognoses van het kabinet tijdens Prinsjesdag ging men uit van 2.9%. Wat opvalt is dat in februari de loonstijging 2.3% was, maar dat de stijging in maart 2.2% was.

In plaats van een stijgende trend, hebben we dus de maken met een daling. Om nog uit te komen op een gemiddelde loonstijging van 2.9%, moet er een enorme versnelling gaan plaatsvinden in de komende kwartalen naar gemiddeld 3.13%. Realistisch gezien zullen de lonen wel verder gaan stijgen is mijn verwachting, maar zelfs al zou dit in het tweede kwartaal 2.5% zijn, dan moeten in de laatste zes maanden van 2019 de lonen bijna 3.5% stijgen.

CBS: De inflatie over maart stijgt door van 2.6% (februari) naar 2.8% en de stijging van de lonen blijft met 2.2% achter op de CPB projecties.

Koopkracht verder onder druk. Zoals voorspeld. #koopkracht https://t.co/oCfB8T0FPu — Rutger van den Noort (@RutgervdNoort) April 4, 2019

Te positief

Ik blijf daarom bij mijn conclusie dat de ramingen van de loonontwikkeling te positief zijn. Het CPB heeft in de ramingen van maart de loonontwikkeling naar 2.7% bijgesteld (dus 0.2% omlaag). Minister Koolmees hierover: “Er is wel sprake van een negatief effect op de koopkracht van werkenden, maar door de belastingheffing is dit effect minder groot dan bij stijging van de inflatie”.

In normaal Nederlands betekent dit: “ja, dan ga je wel minder verdienen, maar omdat de overheid nog weer de helft afpakt van je loon maakt iets minder ook maar de helft uit.”

Te lage raming inflatie

De inflatie stijgt harder dan in de koopkrachtplaatjes voorspeld, terwijl het CPB onbegrijpelijkerwijs de verwachting juist naar beneden bijstelde. De basis voor de koopkrachtplaatjes voor 2019 was een inflatie van 2.4% over het hele jaar. In de maart-raming van het CPB is de inflatie omlaag gezet naar 2.3%. Een onbegrijpelijk besluit gezien het feit dat de inflatie over februari al op 2.6% lag en van 2.2% kwam in januari.

Er is een theoretische aanleiding om te weten dat de inflatie zou stijgen door de hogere BTW, energieprijzen, woonkosten en toch besloot het CPB om de inflatieverwachting naar beneden bij te stellen? Nu we een maand verder zijn, is het inflatiecijfer over maart ook bekend en – schrik niet – deze is verder toegenomen tot 2.8%, waardoor het gemiddelde over het eerste kwartaal is uitgekomen op 2.5%. Dat is 0.1% boven de Prinsjesdag-raming en 0.2% boven de bijgestelde raming van het CPB in maart.

Er is voldoende aanleiding om te geloven dat de inflatie dit jaar op een hoog niveau zal blijven. De energiekosten zullen niet gaan dalen, supermarkten zijn nog steeds niet klaar met hun verhogingen en ook bijvoorbeeld in de horeca zullen prijzen nog gaan doorstijgen. Het zal me niet verbazen als we al heel snel door de 3% gaan breken.

Vooruitgang?

Lonen blijven achter en inflatie stijgt harder. Je voelt op je klompen aan dat er minder huishoudens ‘op vooruit gaan’ dan het Nibud beweert.

We bevinden ons dus nu in de situatie dat lonen minder hard stijgen dan verwacht en dat de inflatie juist harder stijgt dan verwacht. Hoewel dit effect niet één op één doorwerkt in de koopkracht door belasting effecten kan iedereen op zijn klompen aanvoelen dat de projecties van het Nibud dat 96% van de huishoudens er in 2019 op vooruit gaan niet uit gaat komen. In de beantwoording is er door de minister een snelle sensitiviteitsstudie uitgevoerd, waarbij wordt gesteld dat de ramingen wel tegen een stootje kunnen en dat – mocht het tegenvallen – nog steeds 83% van de huishoudens erop vooruitgaat.

1) Draadje over de koopkracht situatie. Eind januari schreef ik het artikel "half Nederland gaat er op achteruit" 👇De kern van het verhaal bestond uit twee delen: 1) loonontwikkeling en 2) inflatie @Nibud https://t.co/Ge56xvm7E6 — Rutger van den Noort (@RutgervdNoort) April 4, 2019

Overheid zorgt voor kostenstijging



We gaan er dus niet massaal op vooruit in 2019. Dat was voor mij in januari al overduidelijk. Natuurlijk zijn er loonstijgingen en het is goed dat er aan de inkomstenbelasting wordt gesleuteld, maar de kosten voor huishoudens stijgen de pan uit. En wie zorgt voor deze kostenstijging? Juist: de overheid zelf.

Door de verhoging van het lage BTW-tarief en de energiebelastingen vloeien alle extra inkomsten van burgers gelijk door naar de overheid. Kabinet Rutte houdt de burgers daarmee arm en zorgt voor een verschraling van financiële bewegingsvrijheid van Nederland.

Ouderen

In juni vindt er opnieuw een raming van de koopkracht plaats . Mijn verwachting is dat er dan een significante correctie gaat plaatsvinden. Het zal dan voor het eerst officieel duidelijk worden dat niet 96% van de huishoudens erop vooruit zal gaan in 2019. Met een beetje geluk gaat de helft van Nederland erop vooruit, zoals in schreef in januari. Maar het zal me niet verbazen als we zelfs dat nog niet halen, gezien de grote hoeveelheid ouderen in Nederland, een groep die zwaar getroffen is.

Wordt helaas vervolgd.