– Przemysław Mróz: Gwiazdy nowe to nie pojedyncze obiekty, ale układy dwóch gwiazd krążących wokół siebie po bardzo ciasnych orbitach. W przypadku obiektu, który badaliśmy, okres obiegu wynosi zaledwie pięć godzin. Jednym ze składników układu jest biały karzeł, czyli wypalona gwiazda, we wnętrzu której nie zachodzą już reakcje termojądrowe. Druga gwiazda, podobna do Słońca, jest zdeformowana przez silną grawitację sąsiadki i traci materię, która „przelewa się” na powierzchnię białego karła. Kiedy tego „przyjętego” gazu zgromadzi się dostatecznie dużo, rozpoczyna się łańcuch reakcji termojądrowych i wtedy obserwujemy gwałtowne pojaśnienie – jasność układu rośnie ponad kilkanaście tysięcy razy. To właśnie wybuch nowej. Po pewnym czasie po wybuchu przepływ materii powraca i cały cykl zaczyna się od nowa. Uważa się, że trwa on od kilkunastu tysięcy do nawet kilku milionów lat.

Te gwiazdy nazywane są „nowymi” dlatego, że astronomowie obserwowali takie zjawiska już kilkaset lat temu i sądzili, że rozbłysk oznacza pojawienie się na niebie nowej gwiazdy.





„Zobacz również, czym są fale grawitacyjne:”

Obserwowaliście układ V1213 Centauri, oddalony o 23 tys. lat świetlnych od Ziemi. Co udało się dostrzec?

– Obserwowaliśmy ten układ od 2003 roku, czyli sześć lat przed wybuchem nowej z maja 2009. To rzadkość, bo te zjawiska są nieprzewidywalne i zazwyczaj posiadamy bardzo mało danych obserwacyjnych sprzed wybuchu. Zanim V1213 Centauri wybuchła jako nowa była niezwykle słaba i wykazywała charakterystyczne, nieregularne pojaśnienia trwające po kilka dni – zachowanie typowe dla tzw. gwiazd nowych karłowatych. Świadczy ono o niewielkim i niestabilnym przepływie materii między składnikami układu. Astronomowie od dawna przypuszczali, że nowe karłowate mogą przekształcić się w gigantyczny wybuch nowej klasycznej, ale to pierwszy raz kiedy mogliśmy „sfilmować” takie zjawisko.

Nasze obserwacje są zgodne z teorią hibernacji nowych, opisującą ewolucję tych układów pomiędzy kolejnymi wybuchami i zaproponowaną ponad 30 lat temu, ale dotąd nie potwierdzoną.

Co w przyszłości stanie się z układem?

– Przez najbliższe kilkadziesiąt lat układ będzie powoli słabnąć wraz ze zmniejszającym się ciągle przepływem masy z gwiazdy sąsiadki na białego karła. Gdy spadnie on do niewielkich. wartości gwiazda przekształci się ponownie w nową karłowatą lub ulegnie pełnej hibernacji (kiedy przepływ materii ustaje) na długie tysiące lat, aż do kolejnego przebudzenia i wybuchu jako gwiazda nowa. Niewątpliwie zachowanie V1213 Centauri będzie w przyszłości starannie śledzone przez astronomów w celu pełnego zrozumienia procesów ewolucji gwiazd nowych.

Jak obserwuje się gwiazdy nowe?

– Nasza publikacja nie byłaby możliwa bez wieloletnich obserwacji nieba prowadzonych przez projekt OGLE. To jeden z największych współczesnych przeglądów nieba na świecie prowadzony przez astronomów z UW od prawie 25 lat. Nasz teleskop znajduje się w Obserwatorium Las Campanas w Chile, w miejscu o doskonałych warunkach do prowadzenia obserwacji astronomicznych. Każdej pogodnej nocy obserwujemy najgęstsze obszary nieba – m.in. centrum i dysk Drogi Mlecznej, mierzymy precyzyjnie jasność ponad miliarda gwiazd. Dzięki wieloletnim, systematycznym pomiarom możemy badać niezwykle rzadkie zjawiska. Obecnie prowadzone przez nas badania dotyczą bardzo wielu dziedzin współczesnej astrofizyki – poszukiwania planet pozasłonecznych, badania struktury i ewolucji Drogi Mlecznej i sąsiednich galaktyk, gwiazd zmiennych, kwazarów, zjawisk przejściowych, jak gwiazd nowych czy supernowych.

Czytaj także: Ofiara z człowieka nad Wielkim Zderzaczem Hadronów? Do internetu wypłynął zaskakujący film z ośrodka badań jądrowych CERN