Liberal Demokrat Parti Genel Başkanı Cem Toker, bazı liberal çevrelerin Adalet ve Kalkınma Partisi ’ne iktidarının ilk yıllarında destek verdiğini ve 12 Eylül 2010’daki referandumda ‘yetmez ama evet’ cephesine ön ayak olduklarını hatırlatarak, gerçekte AKP ’nin hiçbir zaman liberal ilkeleri benimsemiş bir parti olmadığını söylüyor. Toker, Liberal Enternasyonal’in geçmişte AKP’yi üyeliğe davet ettiğini; ancak AKP’nin bu çağrıyı reddederek ‘Muhafazakar Partiler Birliği’ne başvurduğunu aktararak, orada da Merkel’in AKP'ye karşı çıktığını aktardı.



Liberal düşünce geleneğinin köklerini, İngiltere'nin 1215 tarihli Magna Carta'sına veya daha da eskiye Yunan şehir devletlerine kadar uzatanlar var. Ancak kabul gören yaklaşım, Locke ile birlikte doğduğu ve 18-19. yüzyılda genişlemesini tamamlayarak olgunlaştığı yönünde. Türkiye 'de liberalizmin köklerini nereye dayandırabiliriz?

Toplumumuzda liberalizmin tarihçesi ve temel ilkeleri tam olarak anlaşılmadığından liberalizm sık sık demokrasi kavramı ile karıştırılmaktadır. Cumhuriyet tarihinde ülke yönetiminde henüz "liberal" bir parti söz sahibi olmadığından, iktidardaki muhafazakar partilerin bazı ekonomik politikaları topluma ‘’liberalizm’’ diye tanıtılırken, AB üyelik sürecinde, ülkenin uygulamaya koymak zorunda kaldığı bazı Kopenhag Kriterleri de Türkiye'de siyasi liberalizmin ilk uygulamaları olarak görülür.



Liberalizm bu topraklarda hiç bir dönemde iktidara gelmedi mi?

Bence hayır... Sadece DP, AP, ANAP, AKP gibi muhafazakar partilerin içinde bazı ekonomik liberal uygulamalar vardı.



Bir muhafazakar aynı zamanda ‘liberal’ olabilir mi?

Bireycilik ilkesini kabullenip, “sen kendi hayatını istediğin gibi yaşa, ben kendiminkini istediğim gibi” diyebilir ise, evet.



Liberalizm ile demokrasi kavramının sık sık karıştırıldığını söylüyorsunuz. Nedir liberalizm ile demokrasiyi birbirinden ayıran?

“Demokrasi” adı, “liberalizm” o oyunun taktiğidir. Futbol ve farklı oyun tarzları gibi... O yüzden “sosyal demokrasi” var, “muhafazakar demokrasi” var, “liberal demokrasi” var... Her biri demokrasinin temeline farklı olguları alıyor. Sosyal demokratlar politikalarında “toplumu”, muhafazakarlar merkeze “cemaati, ümmeti, milleti” alıyor; liberaller ise “bireyi”... Liberalizmin temel ilkelerinde, “hukuk devleti, özgürlükler, sınırlı devlet, piyasa ekonomisi ve bireycilik” varken, demokrasinin ilkelerinde “adil ve serbest bir seçim, şeffaflık, hesap verme, kuvvetler ayrımı, denetleme, dengeleme, çoğulculuk” gibi kavramlar vardır.



Liberalizmin bir siyasal ideoloji olup olmadığı konusunda da farklı görüşler var, sizce tam anlamıyla bir ideoloji mi?

İdeolojinin sözlük tanımını bilmiyorum ama liberalizmin kesinlikle yönetime uyarlanabilecek bir ilkeler silsilesi olduğuna inanıyorum.



AKP'nin bu ilkelere ne kadar uyduğunu düşünüyorsunuz?

AKP döneminde bireysel hak ve özgürlük alanları daralmış mı genişlemiş mi? Yargı, hukuk devleti güçlenmiş mi, sorgulanır hale mi gelmiş? Devlet büyümüş mü küçülmüş mü? Benim bildiğim hiç bir liberal kriterde, AKP liberal bir parti değildir.



Bu partiye destek veren liberalleri nasıl değerlendiriyorsunuz?

Bu sorunuzu geçen haftaki yazısında Prof. Dr. Mustafa Erdoğan yanıtladı. Avrupa Birliği dahil, Türkiye'de bazı liberaller AKP'ye 2002'deki söylemleri doğrultusunda kredi verdiler. AKP'yi reformist, demokrasiyi geliştirecek, İslam dünyasına örnek olacak bir parti olarak gördüler. Ancak zaman içinde, AKP kendisini güçlendirip, devletin tarafsız kalması gereken kurumlarını da kontrolü altına aldıktan sonra, gerçek otoriter ve totaliter yüzünü göstermeye başladı. Liberallere artık ihtiyaçları kalmadığını kendileri belirttiler. Ben şahsen ve LDP, ilk yıllar dahil, AKP'ye şüphe ile baktık ve Türkiye'yi liberal bir zihniyet ile yöneteceklerine inanmadık. O yıllarda Liberal Enternasyonal AKP’yi üyeliğe davet etti. AKP reddetti. AKP Muhafazakar Partiler Birliği’ne başvurdu. Merkel AKP'yi istemedi… Şimdi Liberal Enternasyonal de istemiyor.



Yeni Başbakan Davutoğlu, konuşmasında ''AB hedefinin kararlılıkla devam ettirileceğini'' vurguladı. Siz bunu inandırıcı bulmuyor musunuz?

Yıllarca Türk devletini dinleyen Almanlara bir mesaj olabilir. "Aman gözünüzü seveyim, biz dostuz, siz bize ne istediğinizi söyleyin yeter" mesajıdır belki. Eski Başbakan’ın Şanghay Beşlisi’ne “Bizi alın da bu AB derdinden kurtarın" sözünden sonra Davutoğlu'nun bu vurgusunu nereye koymak lazım ben de bilmiyorum.



Hükümet çevrelerinin, siyasi konumlarını sarsan her gelişmeyi ‘batı kaynaklı bir komplo olarak’ görmeleri ‘içe dönük’ bir ajitasyon mu? Zira eş zamanlı olarak, batıyla, AB ile entegrasyondan söz ediyor Başbakan…

Türkiye'yi yöneten kişiler, çocukluk, gençlik dönemleri dahil, batının, hür dünyanın zihniyeti ile hiçbir zaman dost olmadılar. Onlar için hür dünyanın değerleri ve ilkeleri “Hıristiyan kulübünün” olguları idi. 2002-2010 arası Batıya şirin görünmek için bazı AB reformlarını yaparmış gibi yaptılar. İhtiyaçları kalmayınca, daha kolay diyalog kurdukları, iç piyasada da seçmen kitlelerine daha çok hitap eden, “Kahire, Gazze sokaklarına” yönelik söylemlere başvurdular. Bu söylemler zaman içinde "ahlaksız batı, sömürgeci batı, vicdansız batı, komplocu, Türkiye'nin büyümesini çekemeyen kıskanç düşman batı" söylemlerini de içerince, batılı liderlerin kamuoylarında Erdoğan ve AKP'nin yanında görünmeleri kendilerine zarar vermeye başladı ve bağlar büyük ölçüde koptu.



Bu bozulan ilişkileri Davutoğlu onarabilir mi?

Batı aptal değil... Sadece çıkarları doğrultusunda kısmen onarılmış gibi gösterir. Türkiye artık 12 sene öncenin AB adayı, Balkanlarda Müslüman bir ülke değil, Müslüman Ortadoğu diktatörlüğüdür. Onarım çok zor ve belki kısmen olur.





‘AKP'YE BİR GÜN BİLE İNANMADIM’



Biliyorsunuz, 12 Eylül 2010’daki Anayasa değişikliği referandumunda liberallerin birçoğu ''yetmez ama evet'' dedi. Siz o süreçte nerde durdunuz?

Biz referandumdaki, HSYK ve Anayasa Mahkemesi yapısı ile ilgili 2 madde, demokrasinin kuvvetler ayrımını ortadan daha da kaldırıyor gerekçesi ile "hayır" kararı aldık ve kendilerine liberal diyenler tarafından eleştirildik. Ancak zaman bizi haklı çıkarttı. İleriyi göremeyip, paketteki diğer 24 maddeye duygusalca tav olan her kesim elbette eleştirilecek. 12 Eylülde, gençliğinde askerden bir tokat yemiş solcular bile, “Evren yargılanacak” diye “evet” oyu verdiler, tuzağa düştüler.



Bizim farkımız, 50 yaşına kadar ağzına “demokrasi, hukuk, özgürlük” kelimelerini olumlu bir şekilde almamış, “ya Müslümansın ya laiksin”, “demokrasi tramvaydır, durağına gelince inersin” diyenlerin samimiyetlerine 1 gün bile inanmamaktır. O yüzden, buna inananlardan kendimi gururla ayrı tutmak isterim...





‘GEZİ, LİBERALLER İÇİN BİR KARAKTER TESTİYDİ’



“Yaşam tarzlarına müdahale”, kuşkusuz AKP iktidarı döneminin en tartışılan konularından biri… Bu konuda ne düşünüyorsunuz?

Ülkeyi yönetmek isteyen liberal demokrat bir siyasetçi otobüs şoförü gibi olmalıdır. Otobüsü ve yolcularını emniyetli, konforlu, güvenli bir şekilde rahatça bir yerden bir yere götürmelidir. Otobüste yolcular ne yemiş, ne içmiş, ne giymiş, neye inanmış, kimseyi rahatsız etmeden hangi müziği dinlemiş, kim kimle ne konuşmuş, ilgilendirmemelidir. Kimliklere ve yaşam tarzına müdahale kabul edilmez.



Gezi neydi?

Gezi olayları, tek adamın baskı rejimine, “o kışla oraya, isteseniz de yapılacak istemeseniz de yapılacak” tavrına gençliğin “haddini bil” diyen demokratik tepkisidir.



Gezi protestolarına katılanları eleştiren, darbecilikle suçlayan liberaller oldu…

İktidar payandası olanlar, iktidar borazanı olan yayın organlarından maaş alıp, yazı yazanlar mecburdular. Gezi kendilerine ''liberal'' diyenler için karakter testiydi. Kimisi geçti, kimisi kaldı...



Yeri gelmişken, bir anekdot paylaşayım sizle… ABD’de, (yanlış hatırlamıyorsam Philadelphia’da) şehrin merkezinde, binalar arasında, bizim Gezi boyutlarında bir park var… Bir Amerikalı arkadaşıma sordum? Siyasetçiler burada ağaçları kesip, parkın yerine bina dikseler halkın tepkisi ne olur? Adam soruyu anlamadı… “Halka sormadan bunu nasıl yapabilirler ki” dedi… Farz et yapmaya kalkan siyasetçiler oldu. Halkın tepkisi ne olurdu” diye yineledim… “Katrana bular, üstünü kaz tüyü ile kaplar, sokaklarda dolaştırırdık” dedi.





‘HUKUKSUZLUĞUN HÜKÜM SÜRDÜĞÜ ÜLKEDE SERMAYE DURMAZ’



17-25 Aralık sürecini ve sonrasında yaşananları nasıl değerlendiriyorsunuz?

Ben daha 17-25 Aralık süreçleri yaşanmamışken, yabancı basına yansıyan, ama bu ülkede haber olup üzerine gidilmeyen, yabancı holdinglerin nasıl kendi Adalet Bakanlıklarına Türkiye'de rüşvet verdiklerini kabul edip, on milyonlarca dolar cezalar ödediklerini takip ettim. Kafamda zerre kadar şüphe yok. Olayların gayri hukuki uygulamalar ile nasıl örtbas edilmeye çalışıldığını biraz kafası çalışan insan anlar.



Mesela masum bir insan, olay günü evinin önündeki 10'larca mobese kayıtlarını yayınlatır ve kendisini, eğer masum ise, temize çıkartabilirdi. Ama bu yapılmadı. Yargı önünde aklanılması gerekirken, gayri kanuni metotlar ile "paralel" ve "darbe" safsataları ile aklanma yoluna gidildi. İşin acı tarafı, rüşvet ve yolsuzluğun yapanın yanına kâr kaldığı ülkeye yatırım ve sermaye gelmez. Hukuksuzluğun hüküm sürdüğü, mahkeme emrini polisin uygulamadığı ülkede sermaye durmaz, kaçar… Bu da fakirlik ve sefaletin reçetesidir. Kabullenmek mümkün değildir. “Çalıyorlar ama çalışıyorlar” demekle, “Bizim kız kötü yola düştü ama eve iyi para getiriyor” demenin farkı nedir?