Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Ruim zevenhonderd universitair medewerkers meldden zich na een oproep bij WOinActie met klachten over overwerk. Zij gaven aan structureel zo’n 36 procent, gemiddeld 12 tot 15 uur per week, meer te werken dan waarvoor zij worden betaald. Van de zelfmelders werken hoogleraren en docenten met alleen een onderwijstaak het meest over. Bijna de helft werkt bijna anderhalf keer meer uren dan is afgesproken in hun arbeidscontract. Onderzoekers als promovendi melden bijna een derde aan overwerk.

Medewerkers die zowel les geven als wetenschappelijk onderzoek doen verschuiven hun onderzoekswerk ‘veelal’ naar de avonden en weekeinden. Onderwijs ‘heeft altijd prioriteit’, maar is volgens de inventarisatie ‘in een veel te krap bemeten jasje geperst.’ Niet alleen zijn er steeds meer studenten, het voorbereiden van colleges, het contact met studenten en aanverwante zaken kost veel meer tijd dan wordt aangenomen in de gestelde ‘normuren’.

Ook levert het grote aantal kortlopende contracten veel extra werk op, door het begeleiden van steeds nieuwe collega’s. Ruim 40 procent van het wetenschappelijk personeel in Nederland (promovendi niet meegerekend) werkt volgens WOinActie op basis van een tijdelijk contract. Een conclusie van WOinActie: ‘De toppositie die Nederlandse universiteiten internationaal gezien innemen is mede gebaseerd op de prestaties die wetenschappers leveren in hun vrije tijd.’

Psychische en lichamelijke klachten

De universiteiten zijn als werkgevers op de hoogte van het volgens de aangevers onvermijdelijke overwerk. De ‘extreme werkdruk’ leidt volgens de actiegroep tot psychische en lichamelijke klachten. Die lopen uiteen van stress en concentratieproblemen tot uitputting, hartkloppingen en hoge bloeddruk. Ook staan het sociale leven en de beschikbare tijd voor het gezin onder grote druk. Ook financieel zijn er consequenties: om te voldoen aan de eisen van een wetenschappelijke deeltijdbaan wordt (meer dan) voltijd gewerkt.

Beloften van de universiteiten om de werkdruk te verlichten zijn volgens WOinActie niet nagekomen. In 2015 zijn er cao-afspraken gemaakt om de werkdruk te verminderen. De situatie lijkt inmiddels eerder verslechterd, volgens het rapport.

WOinActie vraagt om een structurele investering van 1,15 miljard euro in het wetenschappelijk onderwijs, voor de aanstelling van extra universitair docenten. Begin december erkende minister Ingrid van Engelshoven van Onderwijs (D66) in een interview met NRC Handelsblad dat universiteiten jaarlijks structureel een miljard euro extra nodig hebben. Onzeker is of dat extra geld er ook zal komen.

Eerder deze maand deden wetenschapsfinancier NWO en de universiteiten een voorstel tot verbetering van de positie van jonge onderzoekers. Zij hoeven minder vaak beurzen aan te vragen, geld uit beurzen wordt minder belangrijk voor wetenschappelijke carrières, en mogelijk komt er zelfs een quotum voor het aantal beursaanvragen per universiteit. De aanpassingen zouden de werkdruk die ontstaat door financieringsaanvragen moeten verlagen.

Wetenschappers zijn veel tijd kwijt aan het binnenhalen van onderzoekssubsidies, blijkt ook uit de WOinActie-inventarisatie. De medewerkers staan onder ‘grote druk’ om onderzoeksgeld binnen te halen. Aanvragen kost veel tijd, de kans op succes is per aanvraag gering.