"Uznaję wyższość człowieka nad innymi gatunkami, co często budzi kontrowersje. Nigdy nie miałam momentu, kiedy po badaniach wybuchałam płaczem lub nie mogłam spać. Nie jest to miłe, kiedy widzę cierpienie zwierząt, ale staram się zapewnić im najlepsze warunki. Działam w imię nauki" – rozmawiamy z dziewczyną, która testuje leki na zwierzętach.

Moja rozmówczyni chce pozostać anonimowa, bo boi się społecznego napiętnowania. Czuje jednak potrzebę, by wyjaśnić ludziom, dlaczego jej profesja jest potrzebna.

Paweł Korzeniowski: Kim jesteś?

– Jestem doktorantką i pracuję w uczelnianej zwierzętarni, gdzie odbywają się badania na żywych organizmach. Zgodziłam się, bo z perspektywy naukowej uważam badania na zwierzętach za coś istotnego, ale też – dla mnie osobiście – za coś bardzo ciekawego.

Czym dokładniej zajmujesz się w zwierzętarni?

– Pomagam przy przeprowadzaniu procedur na zwierzętach laboratoryjnych w naszym laboratorium. Jako zespół robimy wiele rzeczy – wprowadzamy do organizmów zwierząt testowane substancje, na przykład poprzez iniekcje (zastrzyk), wgłębniki lub kateteryzacje (wszywanie), a po wykonanych badaniach dokonujemy eutanazji. Jesteśmy jednostką usługową, koncentrujemy się na badaniach pracowników naszej uczelni, ale wykonujemy również badania dla firm zewnętrznych. Zleceń jest naprawdę dużo, bo zanim produkt leczniczy lub wyrób medyczny pojawi się na rynku, musi przejść szereg badań – w tym na zwierzętach.

Załóżmy, że posiadam firmę, mam pomysł i chcę wprowadzić swój produkt. Co muszę zrobić, by badanie się odbyło?

– Procedury prowadzenia eksperymentów na zwierzętach są bardzo restrykcyjne. Jeśli ktoś chce przetestować daną substancję, musi napisać skomplikowany wniosek do Lokalnej Komisji Etycznej do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach, w której zasiadają ludzie różnych profesji – od naukowców, socjologów, nawet po duchownych. Te osoby, po szczegółowym zapoznaniu się z projektem, sprawdzają, czy badanie jest konieczne, i decydują o pozwoleniu na realizację. Wniosek, który musi złożyć firma lub badacz zawiera szereg informacji: od przesłanek, jakimi kierujemy się w badaniu, przez to, jakie zwierzęta i ile ich należy uśmiercić. Ściśle ustosunkowane są też substancje, które będziemy podawać: dlaczego tyle, a nie mniej, jaka dawka substancji znieczulającej i przeciwbólowej oraz w jaki sposób zwierzę będzie usypiane. Mogłabym jeszcze wymieniać, ale procedura jest bardzo długa. Mówiąc w skrócie: nie ma szans, by na zwierzętach testować byle co. Zasada jest prosta – badamy tylko rzeczy, które nie zostały przebadane, a zarazem te, które mogą przynieść coś korzystnego. Komisja dba o to, by w badaniach wzięła udział jak najmniejsza liczba zwierząt.

Foto: ANDRZEJ WAWOK/REPORTER / East News

Produkty, które badacie, później trafiają do aptek i szpitali. Wymień kilka preparatów, z którymi miałaś styczność w laboratorium.

– My, pracownicy uniwersytetu, nie wiemy dokładnie, jakie produkty w danym momencie przechodzą przez nasze ręce. Cały ten proces jest zakodowany, chroniony tajemnicą firmy. Naukowcy muszą robić swoje i zaufać Komisji Etycznej, która dopuściła dany projekt do fazy eksperymentów. Z doświadczenia jednak wiem, że badamy przede wszystkim potencjalne wyroby medyczne oraz leki. Na przykład takie, które w przyszłości będą służyć jako opatrunki. Wyprzedzam pytanie – nie testujemy kosmetyków.

Mało kto wie, jak dokładnie wyglądają eksperymenty. Jakie zwierzęta testujecie i w jaki sposób to robicie?

– Eksperymentujemy na małych zwierzętach. W naszej placówce mamy kawie domowe, króliki, szczury i myszy. Samych królików jest teraz z 40, myszy pewnie w przedziale między 500 a 700. U nas w zwierzętarni są bardzo dobre warunki. Jesteśmy ściśle kontrolowani. Niektóre króliki, o ile eksperymenty nie były zbyt ciężkie, oddajemy później do adopcji. Nie posiadamy zgody na przeprowadzenie eksperymentów na większych zwierzętach takich jak na przykład świnie.

Mamy różne sposoby podawania testowanych substancji. Czasami rozpuszczamy substancje i podajemy doustnie za pomocą wgłębników, innym razem są to iniekcje, wykonujemy implantacje albo dokonujemy nebulizacji danej substancji. Przeprowadzamy również szereg testów behawioralnych i obserwujemy reakcje danego zwierzęcia. Zwierzętarnia wyposażona jest w labirynty, basen czy specjalne klatki do badań behawioralnych. Jedno zwierzę przeważnie bierze udział w jednym badaniu. Po każdym tego typu badaniu niezależnie czy trwa ono tydzień, czy kilka miesięcy, najczęściej jest usypiane.

Jakich przedmiotów używacie do testów na zwierzętach?

– Wszystko zależy od rodzaju badania. Bardzo popularnym przedmiotem jest labirynt wodny Morrisa, w którym zwierzęta będące pod wpływem różnych substancji, muszą dopłynąć do specjalnej platformy. W ten sposób sprawdzany jest wpływ badanej substancji na pamięć oraz orientację zwierzęcia. Bardzo często stosuje się labirynty, w których mysz pod wpływem badanej substancji może tracić orientację i musi dotrzeć do celu. Mamy też nebulizatory, czyli urządzenia, które rozpylają cząstki danej substancji wewnątrz pomieszczenia z myszką. Zwierzęta są pod ciągłym ostrzałem kamer, które badają każdy krok, a później przesyłają dane do badaczy. To bardzo zaawansowane oprogramowanie. Najbardziej kontrowersyjne są oczywiście klatki do badań behawioralnych tzw. klatki strachu, w których zwierzęta poddawane są np. delikatnemu „szczypaniu” prądem. W niektórych projektach konieczna jest ocena poziomu lęku po zastosowaniu określonych substancji (np. potencjalnych leków przeciwlękowych lub przeciwdepresyjnych). W badaniach tych stosowane są specjalne systemy do badań behawioralnych pozwalające ocenić reakcję i jej szybkość na działający umiarkowany bodziec lękowy.

Wszystkie wasze działania są legalne, skąd zatem opory w opowiadaniu o niektórych metodach?

– Nie ma oporów, wszystkie metody są zatwierdzane przez Lokalną Komisję i u nich są dostępne pełne opisy. Mimo to często spotykam się z opinią, że wykorzystujemy zwierzęta – na pewno dbamy o nie nieporównywalnie bardziej niż niejedna hodowla zwierząt gospodarskich. Mnie zależy na tym, by pokazać naszą pracę jako potrzebną, a „klatka strachu” wzbudza emocje i sprawia, że ludzie automatycznie nas skreślają. Badania opierają się na jak najmniejszym cierpieniu zwierząt. Mam świadomość, że w pewien sposób nie zawsze jest to przyjemne dla zwierząt, ale robimy to w dobrej sprawie i sposób jak najmniej dotkliwy. Każdy kroczek sprawdzamy tysiąc razy, na każdym etapie dbamy o to, by zminimalizować cierpienie. Jest wiele innych bezsensownych śmierci w złych warunkach, ile czyta się o porzuconych, zagłodzonych czy pobitych psach.

Uznajecie wyższość człowieka nad innymi gatunkami zwierząt.

– Tak, i to jest często nieakceptowane przez społeczeństwo. Widzę w tym pewną hipokryzję. Ludzie zapominają, że wszystkie leki, bez wyjątku, są testowane na zwierzętach. Myślę, że większość osób, kiedy znajdzie się w silnej potrzebie zastosowania jakiegoś leku testowanego na zwierzętach, bez wahania z niego skorzysta. Niejako więc, my ludzie, poświęcamy zwierzęta w ofierze dla zdrowia ludzkości. Niedawno, dorabiając w aptece, spotkałam kobietę, która po zastosowaniu eksperymentalnej terapii, wyleczyła się z nowotworu krwi. By ona mogła żyć, jakieś zwierzęta na pewno musiały umrzeć. Z mojej perspektywy – naukowca, to bardzo budujące świadectwo.

Foto: All Creative Commons / Wiki Commons

Testowanie leków na zwierzętach budzi powszechny sprzeciw. Czy twój zawód wpłynął jakoś na kontakty z ludźmi?

– Niektórzy znajomi mieli z tym problemy. Jeśli są to osoby niezwiązane z medycyną, to staram się zrozumieć ich oburzenie, choć zanim zaczną mnie obrażać, powinni wiedzieć, że sami korzystają z leków, które są testowane na zwierzętach. Bardzo bolała mnie reakcja znajomych ze studiów. Kiedy dowiedzieli się, że trafię do zwierzętarni, mówili: "jak tak możesz! Jak możesz krzywdzić zwierzęta". A przecież oni doskonale wiedzą, że w dzisiejszych czasach lek nie zostanie dopuszczony do badań klinicznych na ludziach, o ile nie przejdzie fazy przedklinicznej.

Pojawiły się myśli, by to wszystko rzucić?

– Ja nie miałam tych rozterek, ale innym zdarzają się one regularnie. Nigdy nie miałam momentu, w którym wybuchałam płaczem lub nie mogłam spać, ale znam osoby, które są bardzo rozdarte. Staram się zapewnić najlepsze warunki zwierzętom, ale zarazem nie chcę się do nich przywiązywać. Nie jest dla mnie miłe, kiedy patrzę, jak zwierzę cierpi. Jest mi przykro, ale nie na tyle, by przestać to robić. Na początku miałam opory, kiedy musiałam uśpić zwierzę po badaniu, ale z czasem, mówiąc brzydko, się na to uodporniłam. Tłumaczę sobie, że robię ważne rzeczy. To nie są badana bez sensu, to jest uniwersytet. Działamy w imię nauki.

Czy zdarzają się badania, które – według ciebie – są zbędne i narażają zwierzęta na niepotrzebne cierpienie? Testy często finansowane są przez prywatne firmy, co może budzić wątpliwości.

– Nie przeprowadza się na zwierzętach niepotrzebnych badań – wszystkie są kontrolowane i na nie zezwala Lokalna Komisja Etyczna.

Przeciwnicy badań na zwierzętach mówią o metodach alternatywnych – hodowlach komórkowych i tkankowych, modelach komputerowych. Czy według ciebie da zastąpić się eksperymenty na zwierzętach?

– Wszystko da się sprawdzić na modelach komputerowych i komórkowych poza skutecznością i bezpieczeństwem substancji. Dopiero w tak skomplikowanej maszynerii, jaką jest na przykład żywa mysz, można upewnić się, czy proponowana substancja ma szansę leczyć, a nie szkodzić ludziom. Komputer dziś nie jest w stanie dać ci kompleksowych i szybkich wyników. Według mnie to raczej dodatek, który może pomóc, ale na razie nie jest w stanie zastąpić badań na zwierzętach. Gdybyśmy zrezygnowali z eksperymentów, które prowadzę, mogłoby to się skończyć dużo większą śmiertelnością lub powikłaniami.