Etter nesten ti år i uvisse, er framtida til bonde og grunneigar Erling Liland spikra: Til saman 1.000 dekar med dyrka jord og kulturlandskap ved Flesland lufthamn skal asfalterast og erstattast med hus, næring og industri.

Snart må Liland flytta frå det naturvernarar omtalar som den beste matjorda i Bergen.

– Uvissa har gjort det umogleg for oss som har blitt buande å satsa på drift.

FORTVILA: Nils T. Bjørke (Sp) har kjempa kampar som denne då han var leiar i Noregs Bondelag. Oddvar Skre (t.h) i Naturvernforbundet kallar vedtaket ei skandale. Foto: Even Norheim Johansen / NRK

140 fotballbanar

Kommunedelplanen for Birkeland, Liland, Ådland og Espeland (BLÅE) har vore under planlegging i over åtte år (sjå faktaboks). I mars sa Fylkesmannen nei til deler av planen.

Førre veke vedtok Bergen kommune den omfattande planen (ekstern lenkje). Dei fire minste partia i bystyret, Sp, SV, Miljøpartiet Dei Grøne og Raudt, røysta imot.

Næringsplanar ved Flesland lufthamn Ekspandér faktaboks Kommunedelplanen for Birkeland, Liland, Ådland og Espeland (BLÅE) har vore under planlegging sidan 2009.

Planen legg opp til ei nytt sentrumsområde i Blomsterdalen vendt mot bybaneterminalen. Det er også lagt opp til næringsområde på Liland, Lønningen og Espehaugen og bustader ved Ådland.

Området har kapasitet til cirka 3.300 nye arbeidsplassar og mellom 2.400-2.900 nye bustader.

I alt legg planforslaget til rette for omdisponering av cirka 1.000 dekar landbruksareal til byggeformål.

Totalt utgjer Liland-området 359 dekar med dyrka og dyrkbar jord.

Liland-området låg først inne som LNF-område, før det blei teikna inna som industriområde i kommunedelplanen. Då byrådet la fram planen i februar 2017, var det igjen med mål om å verna landbruksområdet. Fjorten dagar seinare var området regulert for industri etter presse frå mellom andre Bergen næringsråd. Kjelde: Bergen kommune

Totalt utgjer Liland-området 359 dekar med dyrka jord – eit område som svarar til 47 fotballbanar. Den totale matjorda som blir omdisponert svarar til storleiken på 136 fotballbanar.

Den tidlegare mjølkebonden er oppgitt over politikarar og kommunen som i årevis har skapt uvisse om kva som skal skje på Liland.

– Området på Liland blir brukt og hausta. Men det blir vanskelegare når både kommunen og private pressar på for å få omgjort dette til industriføremål. No tek dei siste rest, seier Liland-bonden.

Laster kart, vennligst vent... For å se dette innholdet, må du aktivere JavaScript i nettleseren din. OMFATTANDE PLAN: Heile planområdet er 7.260 dekar stort og grensar til Flesland lufthamn i vest. Totalt går 1.000 dekar landbruksjord tapt til bustad- og næringsføremål.

Tidlegare leiar av Noregs Bondelag, stortingsrepresentant Nils T. Bjørke (Sp), har kjempa mot nedbygging av jordbruk over heile landet. Men lite kan måla seg med omfanget av denne planen.

– Dette er sjokkerande. I ei tid der Stortinget har stilt seg samrøystes bak målet om å redusera tapet av matjord, så slukar Bergen kommune éin fjerdedel av målet i eitt vedtak. Eg er enormt skuffa og vil ta denne prinsippsaka til Stortinget, seier Bjørke.

LILAND: Landbruksområdet på Liland utgjer 359 dekar av planområdet. Det utgjer 47 fotballbanar. Foto: Sissel Rikheim / NRK

– Har hatt utbyggjarar på døra fleire gongar

Matproduksjonen i Noreg må nær doblast i løpet av tretti år, anslår forskingsinstituttet Bioforsk. I 2015 stilte difor alle partia på Stortinget seg bak jordvernstrategien, som slår fast at innan 2020 skal maksimalt 4.000 dekar matjord forsvinna kvart år.

Slik bygger bønder ned matjord Ekspandér faktaboks Mellom 2004 og 2015 ble det årlig omdisponert 8.100 dekar matjord. Det er mer enn dobbelt så mye som Stortinget har vedtatt som årlig maksimum fra 2020.

8.100 dekar tilsvarer nær hele Oslo innenfor ring 2 eller åtte ganger Midtbyen i Trondheim.

Mens boligbygging forsyner seg med mest matjord, så forsvinner 22 prosent til landbruksformål og utgjør dermed det nest største formålet.

Bygninger til landbruksformål har ikke omdisponeringsforbud etter jordloven, slik det for eksempel er for boliger og veger. Driftsbygninger og landbruksveger regnes som ledd i jordbruksproduksjonen, og omfattes ikke av omdisponeringsforbudet selv om tiltaket skjer på jordbruksareal eller dyrkbar jord.

Ringsaker er den kommunen som bygger ned mest jordbruksareal til landbruksformål, deretter følger Elverum. Blant fylkene bygde landbruket ned mest jord i Hedmark med 3.200 dekar, deretter Rogaland med 2.800 dekar. Kilde: SSB og Nibio

I Bergen forsvinn ein fjerdel av framtidas mål i eitt vedtak. Senterpartiet fryktar ein dominoeffekt før innskjerpingane trer i kraft.

– 1.000 dekar er svært dramatisk. Mi frykt er at både utbyggjarar og kommunar vil nytta på i åra som kjem og gjera om mest mogleg areal.

Enkelte hevdar at det ikkje er noko drift her. Men det er ikkje enkelt å satsa eller vidareføra drifta når både kommune og private kjempar for å omgjera tomta til industriføremål. Det er håplaust. Erling Liland, bonde

MISNØYE: Erling Liland (t.v.) la ned mjølkeproduksjonen i 2010, men slår framleis den fleire hundre dekar store tomta. Nils T. Bjørke (t.h.) meiner Bergen kommune gjer vedtak stikk i strid med det styresmaktene har vedteke. Foto: Even Norheim Johansen / NRK

Landbruksministeren vil ikkje kommentera saka eller bekymringa til den tidlegare bondelagsleiaren. Landbruksdepartementet skriv i ein e-post til NRK at det er kommunane og fylkesmennene som har ansvaret for å ta omsyn til jordvern.

Utbyggjarar har kjøpt opp fleire av nabotomtene, men har venta på vedtaket frå kommunen.

– Det har vore utbyggjarar på døra mi fleire gongar, men eg har takka nei, fortel bonden.

Ofra jord – lovar betring

Byutviklingsbyråd Anna Elisa Tryti (Ap) seier byrådet på grunn av mangel på anna næringsareal, måtte ofra landbruksarealet på Liland.

BYUTVIKLINGSBYRÅD: Anna Elisa Tryti (Ap) kallar saka ei klassisk konflikt. Foto: Even Norheim Johansen / NRK

– Paradoksalt nok, ja. For å bygga den tette byen rundt Bybanen og kollektivaksane, må arealkrevjande industri flyttast ut av byen. Vedtaket er òg resultat av at me ynskjer å gi føreseielege vilkår for bedriftene som alt har kjøpt land, seier Tryti, som understrekar at byrådet vil leggja vekt på grøne areal i komande planar.