Het was een daverende verrassing in het laatste Kamerdebat voor de verkiezingen: koeien moeten tóch verplicht de wei in. Een meerderheid van de Kamer steunde donderdagavond een voorstel van de Partij voor de Dieren om de weidegang van koeien ‘wettelijk te borgen’. Twee weken geleden werd datzelfde voorstel nog afgewezen.

Steeds minder Nederlandse koeien lopen in de wei; ongeveer 30 procent komt nooit buiten. Verschillende politieke partijen vinden dat een probleem. Hun oplossing verschilt: SP, D66 en GroenLinks willen dat de regering boeren stimuleert om hun koeien naar buiten te doen. Als dat niet helpt, willen deze partijen op termijn eventueel een verplichting instellen. Dit scenario hebben ze vervat in de initiatiefnota ‘Wei voor de koe’, die begin deze maand in de Tweede Kamer werd behandeld.

Weidewet

De Partij voor de Dieren heeft er geen vertrouwen in dat de boeren er zelf voor zullen zorgen dat de koeien vaker naar buiten gaan, en wil zo snel mogelijk een weidewet. Bij de behandeling van de initiatiefnota ‘Wei voor de koe’ diende Esther Ouwehand daarom een motie in die de regering verzocht weidegang bij wet te regelen. Die motie werd verworpen; boeren kregen tot 2020 de tijd om ervoor te zorgen dat 80 procent van de koeien een deel van de tijd in de wei loopt.

De agrarische sector haalde opgelucht adem. Want boeren zien niks in een verplichting. Ze hebben verschillende bezwaren, van principiële, praktische en financiële aard. Boeren vinden dat de regering zich niet met hun bedrijfsvoering moet bemoeien – er is toch ook niemand die piekert over een wettelijke plicht voor ouders om hun kinderen te laten buitenspelen?

Verder zijn er genoeg boerenbedrijven waar weidegang niet of heel lastig te organiseren is, bijvoorbeeld omdat er te weinig land is, of omdat de wei ver van de melkstal ligt. En het gaat ook om geld: nu nog geven zuivelcoöperaties een premie voor weidemelk, als beloning voor boeren die zich inspannen voor weidegang. Als straks iederéén de koeien naar buiten moet doen, is dat voordeel weg.

Maar de Partij voor de Dieren gaf niet op. Donderdagavond sprak de Kamer weer over boeren en koeien. Nu ging het over het fosfaatprobleem en de gedwongen krimp van de melkveesector. Volgens Esther Ouwehand kunnen de fosfaatreductieplannen ervoor zorgen dat er nog weer minder koeien buiten komen. Want experts zeggen: hoeveel fosfaat een koe uitstoot, is in een stal makkelijker onder controle te houden dan in de wei. Dus diende ze haar eerder verworpen motie opnieuw in. En nu kreeg die wel een meerderheid, omdat de PVV, die twee weken geleden nog tegen was, nu voor stemde. De woede van boeren richt zich nu op Dion Graus van de PVV. Hij zegt ter toelichting dat hij altijd al voor een weideplicht was, maar Ouwehands motie eerder niet opportuun vond.

Esther Ouwehand. Beeld anp

Ouwehand vindt dat vrijblijvende afspraken met de boeren te weinig opleveren. Zij verwacht dat de regering haar motie uitvoert en dat een wet in 2020 van kracht wordt.

Waarom moeten koeien van u naar buiten?

“Koeien in de wei helpen om de natuurdoelstelling te halen. De wei laten begrazen in plaats van maaien zorgt voor meer weidevogels. En koeien in de wei hoeven geen geïmporteerde soja te eten. Een koe is een graasdier, dat wil buiten in de wei haar kostje bij elkaar grazen. Het huidige landbouwsysteem is tegen de behoefte van het dier ingericht.”

Goedwillende boeren die nu een weidepremie krijgen, verliezen straks die bonus.

“Er zijn andere instrumenten om het inkomen van de boer te verbeteren. De supermarkten hebben een rol om een goede prijs af te spreken met Nederlandse boeren die hebben geweid.”

Hoe kunnen boeren met weinig grond aan de weideplicht voldoen?

“Wie koeien wil houden heeft grond nodig om te kunnen weiden. De staatssecretaris heeft de ruimte om te werken met ontheffingen, maar die zullen er niet tot het eind der tijden blijven. Boeren doen er goed aan zich te realiseren dat het onverstandig is geld te steken in een stal waar geen grond voor weidegang bij is. Uiteindelijk willen we een systeem van vrije uitloop, waarbij koeien op zelfgekozen momenten naar binnen en naar buiten kunnen. Dat is al een oud idee, uit 1991, van het CDA nota bene.”