Een zogeheten nitraatbom, die een zeer verwoestend effect kan hebben. Ze zijn in veel Europese landen vrij verkrijgbaar, maar verboden in Nederland. Beeld ANP

Ayoub probeert vrijdagavond 6 december het rumoer in de groep wat te sussen. ‘Politie heeft betere dingen te doen dan mensen zoeken met vuurwerk’, schrijft hij in een bericht via chatapp Telegram aan de rest. Normaal gesproken voelen de vuurwerkkopers- en handelaren in de groepschat ‘2.0 Vuurwerk Handel’ zich veilig.

Onder schuilnamen kunnen de groepsleden er anoniem hun gang gaan. Maar vanavond heerst er onrust. Een andere groep - 1.0 - waar de leden ook in zaten, is eerder die avond plotseling gesloten.

‘In elke groep zit politie justitie recherche’, schrijft een lid met de schuilnaam Alberto Stegeman. ‘Veel mensen denken Telegram is veilig’, gaat hij verder. ‘Dan heb je het mooi mis.’ In de groepschat volgen de prijslijsten elkaar snel op. Want de handel gaat ondertussen gewoon door. Een cobra 6? Per stuk 15 euro, schrijft aanbieder Mert Mertie in een bericht. Of een ‘halve doos’ – 50 stuks – met inkoopkorting voor maar 500 euro. ‘Ophalen in Dordrecht.’

Kat-en-muisspel

Als de politie eerder deze maand ruim 2 duizend kilo zwaar vuurwerk in een garage middenin een woonwijk in het Overijsselse IJsselmuiden vindt, klinken er waarschuwende woorden. ‘Een dergelijke hoeveelheid opslaan in een woonwijk is levensgevaarlijk’, schrijft de politie. Niet alleen het afsteken, maar ook opslag en vervoer van zwaar vuurwerk brengen risico’s met zich mee. Daarom probeert de politie in een kat-en-muisspel met de aanbieders elk jaar nog vóór Oud en Nieuw zoveel mogelijk illegaal vuurwerk van de straat te krijgen.

Zo sloot de politie vorig jaar nog twee grote Poolse vuurwerkwebshops die het spul tot aan Nederlandse voordeuren bezorgden. Het was een klap voor de handel, maar de ingreep heeft ook tot een verschuiving geleid. Kon de Nederlandse fanaat vroeger het illegale vuurwerk nog via de sites bestellen, nu moet de koper zich wenden tot individuele dealers, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. De totale handel lijkt weliswaar te dalen, maar de politie ziet de afgelopen tijd een groei op sociale media, zegt een woordvoerder.

Via sociale media als Instagram, chatdiensten als WhatsApp, Facebook Messenger en het steeds meer gebruikte Telegram kunnen kopers hun bestelling bij dealers plaatsen. Het aanbod is groot. Met wervende prijslijsten – KNALLIJST 2019! – proberen dealers hun explosieve waar aan de man te brengen. De overdracht geschiedt in het openbaar, kopers kunnen alleen met cash betalen en aan de deur wordt niet verkocht. Uit angst voor onderschepping versturen de dealers hun pakketten liever niet. Zoals de drugskoerier na een appje de cocaïne of pillen naar de koper brengt, zo rijdt in de donkere maanden voor Oud en Nieuw ook de vuurwerkkoerier door Nederland.

Een koper hoeft enkel de zoekterm ‘vuurwerk’ in te tikken in Telegram om de groepschats te vinden. Iedereen kan lid worden. De koper is slechts één simpele klik verwijderd van de markt. Voor dit artikel keek de Volkskrant mee in de chats en sprak de krant met deelnemers van de groepen.

De deal

Voor een bestelling van een paar pakken cobra’s of nitraten spreekt dealer Pepijn gewoon af op het station. ‘Als iemand een blok van 700 shots bestelt, moet je toch een afgelegen plaats zoeken.’ Verder is de handel vrij simpel, zegt de dealer. Hij laat het vuurwerk zien, de koper betaalt. ‘En je gaat weer verder met je leven.’ Als hij afspreekt, gaat hij op z’n gevoel en ervaring af. Maar het liefst werkt hij met vaste klanten. ‘Dan weet ik dat ik minder risico loop.’ Voor hen heeft hij zelfs een speciale prijslijst.

Volgens Jeroen – een ‘groot liefhebber’ van vuurwerk - is er de afgelopen jaren een duidelijke verschuiving zichtbaar van de wijze waarop er gehandeld wordt. ‘Vroeger ging het veel via-via’, zegt Jeroen. ‘Toen kreeg je de forums waar je een dealer kon mailen. Daarna had je de Poolse webshops waar je het vuurwerk doodeenvoudig kon bestellen.’ Sociale media hebben die plek volgens Jeroen nu ingenomen. ‘Je kunt een groot publiek bereiken in korte tijd. Het laatste jaar gaat het vooral via Telegram.’

1000 kilo illegaal vuurwerk lag opgeslagen in een garagebox. Beeld Novum RegioFoto

De 2.0 vuurwerkhandel-groepschat van Ayoub is met 150 leden nog bescheiden van omvang in vergelijking tot andere Telegramgroepen. Zo heeft Vuurwerkvandalen (Handel) 2.241 leden en groeit de chat Vuurwerk Handel 2019/2020 in de decemberdagen constant door, met op dit moment bijna 5.100 leden.

De grote openbare groepen van de chatdienst zijn de beste plek voor beginnende verkopers om de markt te bestormen, maar dealers lopen er meer risico. De politie kan vrij gemakkelijk meekijken en er zijn oplichters actief. De kleinere gesloten groepen zijn een stuk veiliger, zegt Jeroen. ‘Je moet eerst in een aantal stappen bewijzen dat je een echte bent. Je kunt er daar dus bijna zeker van zijn dat je met serieuze mensen praat en niet met de politie.’ Toch blijft hij waakzaam. ‘Op internet ben je altijd traceerbaar.’

Economie

Het vuurwerk dat de dealers verkopen, voldoet niet aan de eisen voor de Nederlandse markt. Het is verboden omdat het niet gekeurd en getest is, maar bovenal is het door de grote hoeveelheid explosieve stof te zwaar. Het gevaarlijkste vuurwerk is door de politie ingedeeld in de big five. Daarin staan onder meer lawinepijlen, bangers zoals cobra’s en mortierbommen. Als het met dit vuurwerk misgaat, kunnen de gevolgen ernstig zijn.

Dealers en kopers sturen geregeld foto’s van door de politie opgerolde voorraden van bevriende handelaren. ‘Pas op met illegaal vuurwerk jongens. Ik ben genaaid door iemand.’ De handel is nou eenmaal lucratief. ‘Je verdubbelt al je geld’, zegt dealer Pepijn, die al acht jaar handelt. ‘Hoe dichter je bij Oud en Nieuw komt, hoe meer winst je maakt. Soms kan er dan wel 300 procent winst op zitten.’

In de groep Vuurwerk Handel 2019/2020 beklaagt een lid zich over de hoge prijzen aan het begin van december. ‘2 maanden geleden mooie prijzen alles kon je krijgen’. Een andere deelnemer verklaart: ‘December stijging hé. Met Sinterklaas zijn de pepernoten ook duurder dan erna is gewoon economie’. Verkopers spelen handig in op de grote vraag. Met een ‘sicke give away’ van vuurwerk op Instagram tot groothandelskorting bij aankoop van een hele doos op Telegram. Een andere aanbieder doet er zelfs een ‘gratis gasbrander bij grote bestelling’ bovenop.

Bunkers

Hoewel het meeste in december te halen valt, begint de handel vroeg in het jaar. ‘Rond april begin ik eigenlijk al’, zegt dealer Pepijn. Het vuurwerk kan dan ook het hele jaar het land binnenkomen. In kofferbakken of busjes komt het Nederland binnen, waarmee de smokkel volgens de politie gelijkenissen vertoont met bekende drugsroutes.

Volgens Vincent, ‘al vele jaren’ in de vuurwerkwereld actief, werden die routes ook vroeger al gebruikt. ‘Een paar grote handelaren haalden containers uit China en lieten ze naar bijvoorbeeld een bunker in Hamburg verschepen’, zegt hij. ‘Het zware spul zat gewoon tussen het feestvuurwerk.’

‘Liefhebber’ Jeroen wil liever niet te veel kwijt over de methodes, maar zegt dat het vuurwerk afkomstig is van ‘grote Duitse bunkers’. Vanuit daar wordt het door ‘een Nederlandse groothandelaar met een vrachtwagen over de grens gereden’. In 2016 vond de Duitse politie nog 40 duizend kilo illegaal vuurwerk bedoeld voor de Nederlandse markt. De voorraad lag opgeslagen in drie voormalige bunkers.

Ook op andere manieren komen handelaren aan hun verkoopwaar. ‘Het meeste vuurwerk dat verhandeld wordt, is gewoon vrij verkrijgbaar in België, Frankrijk, Spanje, Polen, Tsjechië, Bulgarije, Servië, Slovenië en ga zo maar door’, zegt Vincent. ‘Mensen nemen het mee van vakanties of gaan bewust naar die landen toe.’

Opsporing

De handel gaat het hele jaar door. Al weet dealer Pepijn elk jaar dat hij het al vanaf augustus steeds drukker krijgt. ‘En in november is het gewoon chaos.’ Een ervaren verkoper stopt tegen die tijd met de online-handel. ‘De kans dat de wouten (politie, red.) je pakken is dan veel groter.’

Dit jaar staat de teller al op 42 duizend kilo in beslag genomen vuurwerk, bevestigt een woordvoerder van de politie. Dat is iets minder dan vorig jaar. Toen verzamelde de politie ruim 56 duizend kilo, al zit daar ook het vuurwerk bij dat door het oprollen van de Poolse webshops kon worden onderschept. Hoeveel illegaal vuurwerk totaal in omloop is, weet de politie niet. ‘Dat is gewoon heel moeilijk in te schatten.’

Het liefst pakken ze de grote handelaren op. ‘Maar ook de kleine kopers laten we niet lopen.’ Over de opsporingsmethoden wil de politie niets kwijt. ‘Dan zouden we het onderzoek in gevaar brengen.’ De woordvoerder zegt wel dat een aantal kopers de politie op bezoek heeft gehad. Door het oppakken van een grote handelaar kwam de politie achter hun adressen.

De kopers en handelaren hekelen de harde aanpak van de politie. ‘Vuurwerk is een traditie die diepgeworteld zit in de Nederlandse samenleving’, zegt Vincent. ‘Je gaat het niet stoppen door strenger op te treden.’ Het gebrek aan regulering maakt het juist gevaarlijker, zegt hij. ‘Dit werkt averechts, mensen halen steeds gekkere capriolen uit.’

De politie houdt vast aan de actieve opsporing. ‘De intenties zijn misschien in sommige gevallen goed, maar er wordt ook ontzettend veel geknutseld en amateuristisch gebruikt’, zegt de woordvoerder. En we zien toch weer elk jaar dat het vreselijk mis kan gaan.’

*Omdat de in het stuk opgevoerde bronnen betrokken zijn bij criminele activiteiten zijn achternamen weggelaten en/of voornamen gefingeerd.