Malmulto restos tia, kia ĝi estis. La koronvirusa krizo ankoraŭ ne atingis sian pinton ; la problemoj, suferoj, mortoj en la venontaj semajnoj ankoraŭ pliiĝos. En tia situacio povas ŝajni paradoksa : Sed la koronvirusa krizo havas ankaŭ kaŝitan progreseman elementon, kiu estas kovrata de la sinsekvo de konsternaj novaĵoj. La kapitalismo estas sistemo direktita al konstanta kreskado kaj rapidigo de produktado, distribuado kaj konsumado. Nun ĝi devis abrupte halti. Ĝuste nun ni spertas la plej fortan rompiĝon de la ĉiutaga vivo en la moderna historio. Eĉ dum la mondmilitoj la restoracioj, teatroj kaj vendejoj ĝenerale restis malfermitaj. Iam la kafejoj, trinkejoj kaj restoracioj ja remalfermiĝos, kaj ree okazos ĉiutaga vivo. Iam oni denove skuos al si reciproke la manojn, ŝercos kaj ĝuos la vivon. Sed oni faris ekzistogravan sperton : Nia ĉiutagaĝo povas ŝanĝiĝi de unu tago al alia, ĝi estas memkomprenebla kaj memdeterminata nur ĝis ĉesigo. La subita perdo de korpaj interagadoj dolore konsciigas nin, kiom la homoj estas sociaj estuloj. Eĉ pli : kiom socidependa alte labordivida socio estas. Margaret Thatcher kaj multaj novliberaluloj neis la principon socio tiom, ke ili volis koni nur individuojn kaj ties familiojn. Sed la korona viruso intertempe montras al ĉiuj, kiom ege reciproke dependaj ni estas unu de la alia. Multaj homoj spite al tio restas hejme kaj montras, ke la franca socisciencisto Émile Durkheim eble tamen pravis per sia ideo, ke en alte labordividaj socioj formo de “organeca solidareco” povas estiĝi el la scio pri la reciproka dependeco. Sed la abrupta halto de la kapitalismo okazas nur en certaj branĉoj kaj profesioj. Multaj dungitoj sendiĝas hejmen, sed la sektoroj sano, flegado, loĝistiko kaj podetala komerco estas ne malhaveblaj por la ĉiutaga konservado de la socio. Gekuracistoj, geflegistoj, poŝtaj kaj transportaj gelaboristoj, gedungitoj en nutraĵaj vendejoj, gelaboristoj replenigantaj la varbretojn, gepurigistoj, gemeĥanikistoj kaj teĥnikaj gedungistoj, geedukistoj, gestiristoj kaj kampaj gelaboristoj tenas la socion en funkciado. Unu el la paradoksoj de la kapitalismo ĉiam estis la fakto, ke ĝi faris nevideblaj sub la vualo de la varfetiĉo [1] tiujn agadojn, kiuj gravas por la sistemo, kaj prezentis per loga ĉarmo tiujn, kies utilo estas dubinda. Pri la flegistino en la momento ni ne povas rezigni, pri la konsilisto tamen jes. La dungitoj en la sistemgravaj profesioj − proksimume tri kvarone temas pri virinoj − estas tendence pagataj sub la ĝenerala nivelo. Sed ilia labormerkata potenco nun konsiderinde pliboniĝis. La koronvirusa krizo ne kondukos al aparte forta variaĵo de konjunktura krizo, tia, kia en la ekonomikaj instrulibroj ĝi estas traktata kiel “ekstera ŝoko”. Jam la financa krizo de2008 ne estis simpla konjunkturproblemo, sed estis pli profunda, ĉar gravaj institucioj de la kapitalismo − la bankoj kaj la financa sistemo − mem estis en la krizo. Nur per masivaj kaj kunordigitaj ŝtataj intervenoj la ekonomio povis esti stabiligita. La nun komenciĝanta krizo estas ree pli drasta, ĉar ĝi trafas la centran principon de la kapitalismo : la interŝanĝon de servoj kaj de varoj. En certaj branĉoj ĝi apenaŭ ankoraŭ okazas − kun katastrofaj efikoj por la labormerkato. La politikaj deciduloj pro tio subite praktikas dispoziciojn, kiuj antaŭ kelkaj jaroj ankoraŭ ŝajnis neimageblaj. La politiko de malabundo ĉesis. Gigantaj sumoj en plej mallonga tempo estas liberigataj. Sed tiuj povos efiki nur se la ĉiutaga agado de nia socio jam baldaŭ povos rekomenci. Se oni forprenos oksigenon al fajro daŭre, tiam ĝi estingiĝas. La registaro verŝajne devos savi multajn entreprenojn. Sed tiam oni povas kaj devus ilin ankaŭ demokratiigi. Entrepreno, kiu estas savata − tia povus esti unu el la postuloj −, ne rajtas iun maldungi, ne rajtas pagi malaltajn salajrojn [ekz-e subtarifajn -vl] kaj devas ebligi plilarĝigitan kundecidadon al la dungitoj. En tiu ĉi krizo ne nur bankoj kaj industri-entreprenoj estas prizorgataj per mono, sed ankaŭ malgrandaj entreprenoj. Nepagoj de salajro en multaj landoj estas kompensataj − ne komplete kaj ĝuste por la provizoraj dungito nesufiĉe. En pli longa perspektivo oni povus diri : La pago de 1200 dolaroj al ĉiuj usonanoj estas unufoja senkondiĉa baz-enspezo. Antaŭ ĉio montriĝas ĝenerala alipensado pi la sociaj infrastrukturoj : Ĝis antaŭ nelonge oni intencis fermi eĉ pli da malsanulejoj, oni volis ke regu ekonomia efikeco en la sansektoro. Nun fariĝas evidenta, ke la orientado de la sansistemo laŭ la merkato estas parto de la problemo. Ekzistas tro malmulta personaro, tro malmulta ekipaĵo, tro malmultaj eblecoj por urĝaj kazoj. La farmakologiaj entreprenoj ĉesis esploradon pri SARS (kaj krome ankaŭ pri antibiotikoj), ĉar la atendata profito estos tro malalta. La ŝtato nun donas ekonomiajn direktivojn, kiuj kongruas kun la socia bezono kaj ne kun la merkat-principo. La usona registaro ekzemple devigis General Motors produkti spiraparatojn. Internacie oni kontrolas liverajn kaj produktajn ĉenojn kaj direktas ilin al prilaborado de la koronvirusa krizo. Tre ofte oni parolas pri milito kontraŭ la viruso, metaforo, kiun oni tamen uzu singarde. Efektive la sociaj krizoj de militoj estis la instigo por socipolitikaj ennovigoj, kiuj daŭreme ŝanĝis la sociojn al pli bona stato. Meze de la Dua Mondmilito, en la jaro 1942, en Britujo aperis la Beveredige-raporto, kiu estis la koncepto por la universala sansistemo kaj por la brita prizorgoŝtato. Hodiaŭ nia socio estas alia : pli tutmonda, pli labordivida, sed ankaŭ pli dependa kaj ĝuste ankaŭ pli infektiĝema. Sed eble nun estas tempo por nova Beverdige-raporto, por nova impeto por sistemo de socia risko-traktado. Rekte okazas senchavaj proponoj por tuja programo kaj parte eĉ jam konkretaj dispozicioj, kiuj povus stabiligi nian socion : moratorion pri luprezoj, tiel ke en tiu ĉi krizo neniu perdu sian loĝejon. Neniu perdu la aliron al elektro, akvo kaj Interreto. Baza enspezo por ĉiuj, kiuj perdis sian laboron aŭ kies enspezo estas tro malalta. Se oni difinas tiujn dispoziciojn por la daŭro, forprenas la sansistemon el la merkato, devigas la grandajn entreprenojn orienti sian ekonomian agadon laŭ la ĝenerala bono, tiam tio estus paŝo en la direkto al infrastruktura socialismo. Kaj eble tiaj dispozicioj ja ankaŭ ricevos praktikajn kaj politikajn plimultojn de la civitanoj, kiuj estis stampitaj de la sperto de reciproka dependeco. Oni povas ankaŭ rezigni pri enlandaj flugoj, fari pli da video-konferencoj, plenumi laboron per hejma laboro kaj pli bone dispartigi la domlaboron kaj infan-prizorgadon. Tiu elemento de progres-ebleco ne realiĝos aŭtomate, sed ĝi dependas de tio, ĉu estiĝas novaj politikaj konstelacioj, kiuj ekkonas, daŭrigas kaj elkonstruas ĝin. Ĝi dependas de politikaj disputoj de la estonteco, kiuj turniĝos ankaŭ ĉirkaŭ la demando, ĉu la fortoj de malprogreso estas bridataj, kiuj tre ŝatus eternigi la nunan esceptostaton de la demokratio kaj kompletigi ĝin per ciferecaj kontrolsistemoj aŭ kiom eble plej baldaŭ reveni al supozata normaleco. Sed simpla reveno al la normaleco ne okazos. Jam ĉar la klimata ŝanĝo estos la venonta granda defio. Sed infrastruktura socialismo povus esti utila ankaŭ por tiu tasko. Oliver NACHTWEY. Tiu ĉi artikolo estas tradukita el la retpaĝo SPIEGEL Kultur, 2020-04-04. Ni dankas pro la afabla permeso de la aŭtoro kaj de la semajnulo DER SPIEGEL. -vl