En la lastaj monatoj, intertraktadoj pri la Briteliro metis sub la spoton apenaŭ konatan rolanton : la Democratic Unionist Party (DUP). Depost la ĝenerala elektado en 2017, la partio estas aliancita kun la Konservativuloj por doni al la lastaj plimulton en la Malsupera Ĉambro de la brita parlamento. La dek parlamentaj deputitoj de la DUP kaj favoras, ke Britio eliru el la Eŭropa Unio, kaj kontraŭas al ajna solvo kiu atribuos apartan statuson al Nord-Irlando, malcedema pozicio pro kiu ili povus esti punitaj en la elektado de la 12a de decembro 2019. Ĝi ankaŭ sugestas, ke ne tute malaperis la streĉiteco kiu naskis la konflikton en Nord-Irlando, kaj kiu mildiĝis post la subskribo de la Akordoj de Sankta Vendredo en 1998. Neniuj cedoj al katolikoj Laŭ la lasta censo de 2011, en Nord-Irlando estis proksimume 875 000 protestantoj, preskaŭ duono (48%) de la totala loĝantaro [1]. Ekde la apero de la unuaj postuloj por sendependeco, ĉio estas farita por certigi, ke interreligiaj fendoj influas partiajn preferojn. En tiu kunteksto, protestantoj estas reprezentataj de du partioj, la DUP kaj la Ulster Unionist Party (UUP), kiuj havas la saman primaran celon : restigi Nord-Irlandon en la Unuiĝinta Regno [2]. Ilin alfrontas naciismaj partioj [3], asociitaj kun katolikoj, kiuj favoras la reunuigon de Irlando, kiel Sinn Féin, historie proksima al la Irish Republican Army (IRA), kaj la Social Democratic and Labour Party (SDLP). Fondita en 1905, la UUP delonge superregis la regionon. En 1921 estis subskribita la Angla-Irlanda Traktato, kiu estigis la Irlandan Liberan Ŝtaton. Inter la kreo de la parlamento de Nord-Irlando (tuj antaŭ la subskribo de la Traktato), kaj ĝia abolicio en 1972 (kiam Nord-Irlando revenis al rekta regado de Londono), la regiono spertis duonjarcenton de seninterrompa regado fare de la UUP. En ĉiu elektado, la partio sukcesis gajni plimulton de protestantaj voĉdonoj, eĉ se por tio necesis inciti religian streĉitecon por ke la interreligia divido restu prioritato. La plimulto de ĝiaj gvidantoj estis membroj de la Oranĝa Ordeno, influa framasona asocio fondita kun la celo kontraŭi la disvastiĝon de "papismo". Dum la 1960aj jaroj, fendetoj aperis en la partio kiam movado por civitanaj rajtoj postulis reformojn kaj la ĉesigon de diskriminaciaj praktikoj kontraŭ la katolika malplimulto. La UUP dividiĝis inter moderuloj kaj radikaluloj. La unuaj, laŭ instigoj de Londono, agnoskis la neceson reformi la instituciojn de Nord-Irlando, sed la lastaj rekomendis la plej fortan reziston kontraŭ reformoj. En 1971, la rezulto de ĉi tiu frakciiĝo estis la kreo de rivala partio : la DUP. Ĝi estis iniciato de Ian Paisley, presbiteriana pastoro kies pasiaj paroladoj kontribuis al la eksplodo de la protestanta-katolika konflikto (the Troubles) en la finaj 1960aj jaroj, kio instigis kelkajn protestantojn formi milicion, la Ulster Volunteer Force (UVF), kaj ataki katolikojn (vidu la artikolon de Daniel Finn en ĉi tiu numero). La karakterizaĵo de la DUP estis ĝia rifuzo fari ian ajn cedon al katolikoj. Preterpasante la UUP dekstraflanke, ĝi profitis de la miksa naturo de la protestanta loĝantaro. Ĉar la protestantoj, delonge unuigitaj en la Oranĝa Ordeno kaj la UUP, efektive estis dividitaj en du grupoj kun apartaj sentivecoj. Unuflanke estis la posteuloj de skotaj kolonianoj kiuj alvenis en la 17a jarcento. La plimulto estis presbiterianoj el la laboristaro kaj la malgrandskalaj kultivistoj. Ekde 1971, allogataj de la radikala politika-religia parolo de la DUP, ili kutime subtenis tiun partion. Aliflanke estis la heredintoj de la anglaj kolonianoj, membroj de la anglikana eklezio kaj malpli kontraŭkatolikaj ol la presbiterianaj eklezioj. Ili plejparte apartenis al la meza kaj riĉa klasoj kaj voĉdonis favore al la UUP, kiu estis pli modera ol la DUP. Kun la enkonduko de proporcia balotsistemo en lokaj kaj regionaj elektadoj en la fruaj 1970aj jaroj, la politika lukto fariĝis malpli batalo inter naciistoj kaj unuiĝistoj, kiel en la tempo de la hegemonio de la UUP, sed pli inter la radikaluloj kaj la moderuloj de ĉiu flanko. Post 1998, kaj la subskribo de la Akordoj de Sankta Vendredo, kiu ĉesigis "the Troubles" (la Perturbojn), la UUP perdis sian superregan pozicion. Tiutempe, la DUP estis la sola partio kiu rifuzis subskribi la tekston de la Akordoj. En 2006, ĝi konsentis ratifiki la Akordon de Saint Andrews [4] nur post kiam ĝi ricevis cedojn pri sekurecaj aferoj, kiel la senarmigo de la IRA. En 1997, la UUP gajnis 32,7% de la voĉdonoj en la ĝenerala elektado en Nord-Irlando, kontraŭ 13,6% por la DUP. Sed tiel frue, kiel en 2005, la ekvilibro de potenco estis inversigita (17,7%, kontraŭ 33,7%), kaj la tendenco daŭris : en 2017, la UUP gajnis 10,3% de la donitaj balotoj, kontraŭ 36% por la DUP. La maloportunaj partneroj de Theresa May Ĝia nova statuso kiel la plimulta partio devigis la DUP revizii la strategion de ĝia fondinto. Ĝis 2003, ĝi celis fendi la publikan opinion ĉe protestantoj por gajni lokon sur la politika scenejo. Poste, tamen, la partio provis unuigi pli larĝan elektantaron, je la kosto de dolora ŝanĝiĝo kaj furiozaj internaj debatoj pri sociaj demandoj. Sed la partio retenis kelkajn poziciojn kiuj markas ĝian apartan identecon, kiel kontraŭstaro pri la abortigo (krom kiam la vivo de la patrino estas minacata). La partio vane apelaciis kontraŭ decido de la Malsupera Ĉambro de la brita parlamento laŭleĝigi la abortigon tra la tuta Britio ekde oktobro 2019. Sed la laŭpaŝa demografia erozio de la protestanta loĝantaro trudis al la unuiĝistaj partioj strategion de malfermiteco. Ili devis proponi politikan version de unuiĝismo dekroĉitan de ĝia religia dimensio. En 2005, tial, la UUP decidis tranĉi ĉiujn instituciajn ligilojn kun la Oranĝa Ordeno, kaj la DUP decidis interesiĝi pri la tuta protestanta elektantaro, preter la membroj de la Libera Presbiteriana Eklezio de Ulster, fondita de Paisley. En decembro 2015, la DUP elektis s-inon Arlene Foster kiel sian novan gvidanton. Anglikano, ŝi estis, kiel multaj novaj membroj, eksa partiano de la UUP al kiu ŝi aliĝis kiam ŝi estis studento ĉe la Universitato de Belfasto. Ŝia kontraŭnaciismaj akreditaĵoj estis neriproĉeblaj : en ŝia junaĝo, ŝia patro estis grave vundita en atenco de la IRA, kaj ŝi mem apenaŭ eskapis eksplodon sur lerneja aŭtobuso. Ŝia nomumo, tamen, reflektis la deziron de la DUP projekti pli modernan figuron, ĉar nur 28% de sia membraro estis virinoj (34% ĉe la UUP). Kiel la ministro pri la medio (2007-2008), entreprenoj kaj komerco (2008-2015), kaj poste pri financo (2015-2016), s-ino Foster povis elmontri siajn kompetentecojn per sia politika kariero en Nord-Irlando, kaj fariĝi ĉefministro en 2016. Tiam ŝi estis implikita en skandalo rilate al impostrabata programo por la antaŭenigo de renovigebla energio kies lanĉon ŝi kontrolis. Laŭ la akuzantoj, la programo estis profitinta al membroj de ŝia partio kaj ĝiaj asociitoj, kaj samtempe estis lasinta al la impostpagontoj de Nord-Irlando fakturon por 500 milionoj da pundoj (ĉirkaŭ 580 milionoj da eŭroj). Ŝia rifuzo agnoski ajnan respondecon, aŭ retiri sin dum la publika enketo, estigis la demision de vic-ĉefministro Martin McGuinness (membro de Sinn Féin) en januaro 2017. Konforme al la pacakordoj, la nordirlandaj institucioj tiam estis suspenditaj. Preskaŭ tri jarojn poste, la DUP kaj Sinn Féin ankoraŭ ne estas atingintaj interkonsenton. Dum pli ol mil tagoj, neniu estas paŝinta sur la tapiŝoj de la Irlanda Parlamento. Kvankam la akcepto de la kundivido de la potenco en 2006 estis turnopunkto en la historio de la DUP, ne ĉiuj ĝiaj membroj aliĝis al ĝi. Kiel novulo sur la politika scenejo, sen tiom da politika kapitalo kiom havis siaj antaŭuloj, s-ino Foster adoptis atakeman sintenon pri naciistoj por formi unuiĝintan fronton ĉirkaŭ si, je la kosto de malfortigo de la interpaciga procezo. La krizo pri la Briteliro estigis plian problemon. En la referendumo de junio 2016, la DUP estis la sola nordirlanda partio kiu rekomendis eliri el la Eŭropa Unio. 56 procentoj de nordirlandaj voĉdonantoj favoris, ke Britio restu en la Unio - kio reliefigis la limojn de la reprezentiveco de la DUP. Cetere, la tutlanda venko en Britio de la "Eliruloj" starigis nenombreblajn malfacilaĵojn por Nord-Irlando pro ĝia sindevontigo al la Akordoj de Sankta Vendredo, kiuj aboliciis la fizikan landlimon inter la Respubliko de Irlando kaj Nord-Irlando. Siaflanke, la UUP subtenis la "Restulojn" (kiuj volas resti en la Unio) pro ekonomia pragmatismo. Nord-Irlando profitas de gravaj eŭropaj fondusoj, kaj laŭ la Komuna Agrara Politiko (mezume 85% de la enspezoj de kultivistoj), kaj el la Strukturaj Fondusoj kaj specifa fonduso por firmigi la interpacigan procezon. La DUP devis preni pozicion favore al la Briteliro, kaj samtempe minimumigi maltrankvilojn pri ĝia efiko sur la regiona ekonomio, eĉ se tio necesigis ĵongli per tri plene kontraŭdiraj proponoj : la eliro el la ununura merkato, la malakcepto de ĉia dogana kontrolo inter Granda Britio kaj Nord-Irlando, kaj la malakcepto de "malmola" landlimo inter la Nordo kaj la Irlanda Respubliko. Laŭ mallongatempa perspektivo, la strategio sukcesis. En la ĝenerala elektado de junio 2017, la rezulto estis triumfo por la DUP, kiu gajnis dek el la dek ok nordirlandaj elektodistriktoj, dum la UUP gajnis neniun. La Konservativa Partio de Theresa May, perdinte sian plimulton en la brita parlamento, povis reteni sian mandaton nur per la subteno de unuiĝistoj, nun kun la potenco fari kaj malfari registarojn. Fine de la intertraktadoj, la DUP devontigis sin subteni la Konservativulojn pri mocioj de konfido kaj financaj leĝprojektoj ; interŝanĝe, ĝi ricevis promeson pliigi ŝtatajn elspezojn en Nord-Irlando je 1 miliardo da pundoj en la daŭro de kvin jaroj. Rezulte, la DUP havis konsiderindan potencon super siaj Konservativaj partneroj. Inter januaro kaj marto 2019, ĝi trifoje kontraŭis al la akordo kiun la ĉefministro estis konkludonta kun Bruselo. Dum la somero, Boris Johnson, kampanjante por anstataŭi s-inon May, nepre ĉeestis la ĉiujaran kongreson de la Konservativa Partio. Li energie svatiĝis je la unuiĝistoj, interalie promesante konstrui ponton inter Nord-Irlando kaj Britio. Dum kelka tempo, ĉi tiuj sukcesoj ŝajne kompensis la mankon de interkomunuma registaro en Belfasto, ĉar la DUP nun okupis pozicion kun rekta influo sur la decidoj de Londono. Sed la partio trotaksis sian potencon. Ĝiaj sinsekvaj rifuzoj voĉdoni favore al la akordo de s-ino May devigis ŝin demisii en majo 2019. Poste, Boris Johnson intertraktis akordon kiu malpli plaĉas al la unuiĝistoj, kun doganaj kontroloj inter Nord-Irlando - kiu restos en la ununura merkato - kaj Britio - kiu eliros el ĝi. Tiu akordo estis kondamnita de la DUP, sed s-ro Johnson ne estas s-ino May. Li malpli zorgas ol ŝi pri la kontentigo de siaj maloportunaj unuiĝismaj alianculoj, kaj kalkulas je la elektado de la 12a de decembro, kiu, li esperas, donos al li parlamentan plimulton kaj ebligos al li forigi ilin. Povus esti, tial, ke ĉi tiu elektado finiĝos kun severa seniluziiĝo por la DUP, en kunteksto kie kelkaj nordirlandaj partioj konkludis pakton malakcepti la Briteliron : ili retiros siajn kandidatojn por maksimumigi la ŝancojn de la plej favorataj ĉe ili kontraŭ la DUP. Por partio kiu antaŭnelonge tenis la destinon de Eŭropo en siaj manoj, la elreviĝo povus esti dolora [5].