Het kan een verkiezingsnederlaag in Den Haag nóg pijnlijker maken: weggestuurd worden uit de Tweede Kamervleugel waar je fractie al jaren heeft gezeten. Het overkwam de PvdA na de vorige grote nederlaag, in 2002. De nieuwe LPF-fractie kwam werkkamers opeisen in het PvdA-bastion van de Tweede Kamer: het voormalige ministerie van Koloniën. LPF’er Jim Janssen van Raay liep een vertrek binnen en zei: „Dames, dit is nu mijn kamer.”

Hoewel de meeste aandacht nu naar de formatie gaat, onderhandelen politici ook over iets anders: hun toekomstige werkplek. De gebouwen die samen de Tweede Kamer vormen hebben soms grote symbolische waarde voor partijen. Zoals de PvdA altijd in ‘Koloniën’ zit, is de CDA verknocht aan het voormalige ministerie van Justitie.

„De fracties beschouwen dit zeker niet als een minor problem.”, zegt de oud-directeur bedrijfsvoering van de Tweede Kamer Henk Bakker. Van 1998 tot zijn pensionering vorig jaar was hij verantwoordelijk voor de grote periodieke verhuizingen aan het Binnenhof. Een ingewikkelde logistieke puzzel, volgens Bakker. „Ik vind het geen straf dat die verantwoordelijkheid nu elders ligt.”

Bij het leggen van die puzzel gelden een paar vuistregels. Fracties hebben per Tweede Kamerlid recht op 52 vierkante meter. Binnen die ruimte wordt ook het ondersteunend personeel gehuisvest. Grote fracties, vanaf vijftien zetels, hebben recht op een eigen ‘fractiekamer’: een vaste vergaderruimte. Binnen veel fracties geldt anciënniteit: het langstzittende Tweede Kamerlid – kabinetsjaren tellen ook mee – mag de mooiste werkkamer uitzoeken.

Schilderijen van de muur

Waar de transitie in het Witte Huis in Washington, van de ene president op de volgende, zich binnen een paar uur voltrekt, neemt de Tweede Kamer de tijd. Het verhuisbedrijf is pas voor het laatste weekend van mei besteld. Wel wordt deze week de eerste schets verwacht van de nieuwe indeling: het ‘vlekkenplan’, gemaakt door de nieuwe directeur bedrijfsvoering Jan-Willem Duijzer.

Het is nu dus stil op de gangen van de PvdA-fractie in Koloniën. Veel kamers zijn ontruimd. Schilderijen zijn van de muur gehaald en teruggebracht naar de kunstuitleen van de Tweede Kamer. In het Justitie-gebouw is het juist vol en levendig. CDA, D66 en GroenLinks die hier kantoor houden, wonnen samen 23 zetels. De ChristenUnie, buren van GroenLinks op de begane grond, behoudt zijn vijf zetels.

Het ligt voor de hand dat GroenLinks met tien nieuwe Tweede Kamerleden en nog veel meer medewerkers naar Koloniën verhuist. Fractiesecretaris Linda Voortman werd er maandag al gesignaleerd. Ze had nog net geen meetlint in de hand.

Ook nieuwkomer Thierry Baudet van Forum voor Democratie liep er vorige week een rondje – al heeft hij een voorkeur voor het klassiekere Justitie-gebouw. Zijn nieuwe werkkamer moet in elk geval ruim zijn, liet hij weten, want hij wil zijn vleugel meeverhuizen naar het Binnenhof. „Natuurlijk! Dat was onze eerste verkiezingsbelofte. Die wil ik niet breken.”

Het minst geliefde gebouw aan het Binnenhof is het ‘Hotel’ aan de Lange Poten. Het heeft kleine kamers, dunne tussenwandjes, aftandse vloerbedekking en slechte airconditioning. De PVV heeft hier een extra beveiligde verdieping. Ook Henk Krol zit er met zijn 50Plus-fractie, die is gegroeid naar vier zetels. Krol vindt het prima om daar op de vierde etage te blijven zitten.

Na de verkiezingen van 2012 dreigde de ChristenUnie op die zolder van het Hotel te belanden, volgens de schets die directeur Bakker had gemaakt. De partij zat toen al jaren in ‘1A’, de VVD-vleugel op het Binnenhof. De ChristenUnie moest daar weg omdat de VVD met tien zetels was gegroeid.

Het verhuizen was op zichzelf geen probleem, zegt Tweede Kamerlid Joël Voordewind, onderhandelaar namens de ChristenUnie. Maar de vierde verdieping van het Hotel kon hij niet accepteren. Wegens de slechte staat, maar ook omdat het zo veraf ligt. „Dat is niet handig met het ophalen van gasten.” Bij de komende verhuizing blijft Voordewind het liefst op de begane grond van Justitie: „We zitten mooi centraal bij de hoofdingang.”

Mild voor verliezers

De onderhandelingen gaan meestal gemoedelijk, zeggen betrokken ambtelijk secretarissen van de fracties. Sluitpost bij de verschuiving is het ambtelijk apparaat van de Tweede Kamer. Op de minst gewilde plekken belanden griffiers, stenografen en juridische ondersteuning.

De partijen zijn mild voor de verliezers, zegt de ambtelijk secretaris van de VVD, Isabelle Kuivenhoven. „We weten allemaal wat het is om te verliezen. Ook als je hebt gewonnen, komt er weer een moment dat je verliest.” Als de partijen er tóch niet samen uitkomen, verplaatsen de onderhandelingen zich naar het hoogste politieke niveau: het presidium, het dagelijkse bestuur van de Tweede Kamer waarin alleen de grootste fracties zitten.

Oud-directeur Bakker maakte eens mee dat ook het presidium geen overeenstemming kon bereiken. Dus werd er gestemd. „Na afloop zei iemand van een fractie die niet zijn zin had gekregen dat ik een rat was”, zegt Bakker. Droogjes: „Je kunt het niet iedereen naar de zin maken.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 22 maart 2017