Antaŭe ni havis neniun kuraciston, do se iu serioze malsaniĝis, li mortis sen ricevi iun ajn helpon. Tombejo estis apude. Ni havis banejon, faritan el traboj – ĝin konstruis malnovaj malliberuloj, alvenintaj en 1937-1940. Malantaŭ ĝi estis tereno, kien oni alportadis mortulojn. Somere oni tuj enterigadis ilin. Sed vintre (ekde novembro) tero estis tro frosta, ne eblis trabati ĝin.

Do ĉiufoje revenante de arbohakejo ni tiradis arbobranĉojn. Se iu mortas, ni metas sur lin branĉojn, poste alian kadavron, poste denove branĉojn.

Fine de marto – komence de aprilo tero jam iom degelis. Tiam malliberuloj iris kun pioĉoj (kutime tio estis viroj) kaj fosis malantaŭ la banejo kavon, kien metis la kadavrojn kaj kovris ilin per la branĉoj. Neniujn signojn oni starigis, nenio markis tiun lokon.

La banejo staris sur deklivo de monteto, do viroj faris ŝedon por ke almenaŭ neĝo ne superŝutu la mortulojn. Ĉiu mortulo havis numeron surmane – lignan aŭ tavollignan ŝildeton sur kiu estis skribitaj persona, patra kaj familia nomoj, naskiĝjaro kaj krimartikolo. Antaŭ enterigo venis la estro kaj kontrolis, ĉu ĉiu mortulo havas tian ŝildon. Kutime oni alligis ĝin per ŝnureto, sed foje ĝi mankis kaj oni uzis draton. Evidente nur la estro sciis laŭ siaj registraĵoj kiu mortis kaj kiun numeron li havis.

Post kiam Loboda forigis libervolajn gardistojn kaj anstataŭigis ilin per soldatoj ni rimarkis ke oni jen alportas al ili supon, jen ne. Nia brigadestro Ivan Makaroviĉ Carenko aliris eskortestron kaj diris: “Permesu al ni iom fiŝkapti. Ni interligas flosojn kaj foje tien trafas bonaj fiŝoj, kiun ni povus kapti kaj dividi”. Samvespere li venis al mi: “Morgaŭ se vi vidos siluron aŭ muksunon – batu ilin per hokstango kaj ĵetu sur bordon”. Mi aprobis.













Foje mi

eltiris kelkajn grandajn muksunojn kaj siluron. Ni aranĝis fajron en kavo (estis malpermesite fari ĝin surtere), buboj faris X-formajn lignaĵon, trovis ie feran stangon, alportis kaldronon kaj mi fumigis tiujn fiŝojn. Tranĉiloj mankis, do ni disspecigis ilin per drato, kiun eltiris el la flosoj (ni kutime interkroĉis la flosojn per ŝtalaj krampoj kaj lasis inter ili draton). Mi prenis unu muksunon kaj petis la brigadestron porti ĝin al la eskortistoj. Malfacila estis tiu tasko – dividi kelkajn fiŝojn inter 80 malliberuloj.