LA 24-AN DE OKTOBRO 1995, la usona Kongreso (Deputitaro) per forta plimulto adoptis tekston decidantan translokadon de la usona ambasadejo en Israelo de Tel-Avivo al Jerusalemo, plej malfrue la 31-an de majo 1999. Kvankam tiu translokado estis unu el liaj promesoj faritaj okaze de la elekto-kampanjo de 1992, la prezidanto William Clinton rifuzis subskribi la Jerusamem Embassy Act. Liaj posteuloj s-roj Georges Bush kaj Barack Obama same agis, konsiderante, ke Usono havas devon atendi la solvadon de la israelo-palestina konflikto kaj konformi sin al la internacia interkonsento rilate al la jerusalema statuso. Por ne finaprobi tiun leĝon, la sinsekvaj usonaj prezidantoj subskribis, de semestro al semestro, ĝian provizoran suspendon, same kiel faris s-ro Donald Trump en junio 2017. Agnoskante, la 6-an de decembro, Jerusalemon ĉefurbo de Israelo, tiu ĉi metas finon al tiu ambigueco. Sed li ĉefe kontraŭstaras la rezolucion N-ro 476 de la sekurec-Konsilio de la Unuiĝintaj Nacioj (UN), kiu, la 30-an de junio 1980, deklaris nulaj ĉiujn decidojn de Israelo kiuj « modifas la geografian, demografian kaj historian karakteron de la Sankta Urbo ». Unu monaton poste, la Knesset - la israela parlamento -, aprobis « fundamentan leĝon » kiu deklaras la urbon « tutan kaj unuigitan, ĉefurbo de Israelo ». La sekurec-Konsilio reagis la sekvan 20-an de aŭgusto, per voĉdono [1] de la rezolucio 478 petanta la membroŝtatojn elpreni siajn diplomatiejojn el Jerusalemo. Depost tiam, krom kelkaj esceptoj –[Kostariko] kaj Salvadoro konservis sian ambasadejon tie ĝis 2006 -, Jerusalemo enhavas nur kelkajn konsulejojn, dum la ambasadejoj troviĝas en Tel-Avivo. En Israelo la iniciato de s-ro Trump estis ĝoje akceptita de la publiko [2] kaj eĉ pli de la registaro. Malmultaj estis la komentistoj, kiuj rimarkis, ke la Blanka Domo evitas definitive solvi la demandon pri plena kaj ekskluziva suvereneco de Israelo al Jerusalemo, precizigante, ke ties konkretaj limoj devos esti difinitaj kadre de intertraktadoj pri la fina statuso de la urbo. Al tio aldoniĝas la fakto, ke, rilate al ĝia konstruo kaj la akiro de la tereno sur kiu ĝi povus esti konstruata, la usona ambasadejo ne baldaŭ estos translokita en Jerusalemon. Plurfoje la usona Ŝtat-sekretario (ministro pri eksteraj rilatoj) Rex Tillerson sciigis, ke tiu transloko ne povos okazi antaŭ du aŭ tri jaroj. Alidirite, post la fino de la mandato de s-ro Trump… Sed, por la palestina estraro, tio estas rompo de la internacia juro, sur kiu ĝi apogas sin de la komenco de la pac-intertraktadoj. Estas ankaŭ nova malsukceso de la strategio de la Organizaĵo por Liberigo de Palestino (OLP) fronte al Israelo, kies kaŭzoj estas pluraj. Iuj datumas de la komenco de la Oslo-procezo. La 29-an de julio 1993, meze de la sekretaj intertraktadoj en Halversbole, (Norvegujo), la israela jura konsilisto Yoel Singer skribis en sia raporto sendita al la Ĉefministro Jicĥak Rabin kaj lia ministro pri eksterlandaj aferoj Ŝimon Peres en Jerusalemo : « La OLP intencas prokrasti la transdonon de la civila potenco ĝis la retiriĝo de Tsahal el Gazao kaj Jeriĥo. Ili klarigis al ni ke tiu potenco devos esti transdonita al la ĉefoj de la Tunizo-OLP, kiam ili alvenos en Gazao, kaj ne al (…) palestinanoj de la interno. [3] » Tiam la estraro de la OLP troviĝis en Tunizo kaj deziris gardi ekskluzivan dominadon ĉe la intertraktadoj, kaj limigi la influon de la politikaj figuroj vivantaj en la okupitaj teritorioj. Kiel konsekvenco de tiu rivaleco, la foresto, en la intertrakta teamo, de estroj de la interno, kiuj konas pli bone ol iu ajn la surlokan situacion, sentiĝis ekde la komenco de la traktadoj. Intime ligita necesa malsimetrio DUM LA intertraktado pri aŭtonomio de Gazao kaj Jeriĥo, meze de oktobro 1993 en Egiptujo, en Taba, oriente de Sinajo-monto, ni povis konstati la frustiĝon de s-ro Khalil Toufakji, la palestina kartografo de orient-Jerusalemo, kiu ne rajtis eniri la traktado-salonon. La ĉefoj venintaj el Tunizo akumulis erarojn, pri la desegno de la teritoriaj limoj de Jeriĥo… Ni observis la loĝistikajn diferencojn de la israelaj kaj palestinaj teamoj. La unuaj disponis pri plej modernaj teko-komputiloj, pri stakoj da K-diskoj, kun simulaĵoj preparitaj de unuarangaj juristoj. La aliaj krajonis notojn sur paperaj kajeroj. La OLP nur poste uzis la servojn de pli profesiaj internaciaj juristoj. La palestinanoj ne sukcesis transpasi ĉi tiun intime necesan malsimetrion en tiu intertraktado inter liberiĝo-organizo kaj ŝtato. La teamo de Fayçal Al-Husseini (1940-2001), la tre populara ĉefo de la palestinanoj de la interno, ne ĉesis atentigi kontraŭ la disvolvado de la israelaj kolonioj en la okupitaj teritorioj. Sed nenio, en ĉiuj interkonsentoj subskribitaj de la OLP, postulas precize la ĉesigon de la koloniado, kvankam konsiderata kontraŭleĝa laŭ la internacia juro kaj multaj rezolucioj de la sekurec-Konsilio de la UN, el kiu la lasta (n-ro 2334) datumas je decembro 2016. La palestinanoj opinias, ke du tekstoj subskribitaj kun Israelo malpermesas la koloniadon. La deklaracio de principoj de septembro 1993 diras en sia artikolo 4, ke « ambaŭ partioj konsideras Cisjordanion kaj Gaza-sektoron kiel unusolan teritorion, kies integreco estos protektata dum la intera periodo ». La intera interkonsento pri aŭtonomio (kelkfoje nomata Oslo-2) de septembro 1995 (artikolo 31-7) precizigas : « Neniu el la partioj iniciatu nek adoptu decidon, kiu modifus la statuson de Cisjordanio kaj de la Gaza-sektoro, dum estas atendataj la rezultoj de la intertraktado pri la konstanta statuso. » Ĉiuj israelaj registaroj forĵetas ĉi tiujn palestinajn argumentojn. En 1996, la proksimuloj de la OLP-ĉefo Jaser Arafat pri tio respondis al ni : « Tio ne gravas. Ni ĉiuokaze havos nian ŝtaton en 1999, kaj la kolonioj estos for ! » En majo 2001, ni metis la demandon al la prezidanto de la palestina Aŭtoritato : « La nombro de kolonianoj kreskas ĉiumonate… Kion vi diras pri tio ? » Lia respondo estis konciza : « Ili foriros ! Ili foriros ! » Arafat pensis, ke li povos solvi la problemon per kompromiso. Interŝanĝo de teritorioj inter Israelo kaj Palestino por ebligi la instaladon de kolonianoj el la kerno de Cisjordanio al blokoj situantaj sur la « verda linio », la landlimo naskita el la israelo-jordania armistico-interkonsento de la 3-a de aprilo 1949. Post la malsukceso de la lastaj intertraktadoj de Taba, en januaro 2001, ambaŭ partioj donis al s-ro Miguel Angel Moratinos, la eŭropa sendito, liston de siaj konsentoj kaj malkonsentoj [4] : « La israela partio deklaris, ke ĝi ne bezonas pluteni establojn en la jordania valo pro sekurec-motivo, kio estas spegulata en ĝiaj proponitaj mapoj. La israelaj mapoj estis bazitaj sur demografia projekto de instalaĵoj enhavanta 80 % de la kolonianoj. La israela partio desegnis mapon prezentantan la aneksadon de 6 % de palestinaj teritorioj. (…) La palestina mapo antaŭvidis la aneksadon fare de Israelo de 3,1 % de Cisjordanio, kaj tio kadre de teritorio-interŝanĝo. » Diferenco de nur 2,9 %... Sed pri Jerusalemo la blokado ne estis transpasita. La partioj rekonis partajn interkonsentojn pri la novaj israelaj kvartaloj de la orienta urbo, la palestinanoj pretis akcepti israelan suvereneco super la juda kvartalo de la malnova urbo, parto de la armena kvartalo kaj la okcidenta Muro (Muro de lamentadoj), kies longeco devos esti limigita. Neeble tamen trovi interkonsenton pri la Monto de la Templo (Haram Al-Charif, « nobla sanktejo »), sankta loko por islamanoj, kie troviĝas la kupolo de la Roko kaj la moskeo Al-Aksa (loko ekde kie la profeto Muhammad laŭdire komencis sian ĉielan vojaĝon). Por la judoj, tie staris la Templo de Jerusalemo, la plej sankta ejo de judismo. La leĝo de la plimulto IUN NOKTON de marto 2002, post longa konversacio kun Arafat, diskrete kaj ne sen postuli nian promeson teni la sekreton, proksimulo de la palestina prezidanto konfidis al ni : « Vi scias … la revo de Abu Amar [militnomo de la palestina prezidanto] estas proklami la sendependecon de Palestino ĉe Haram Al-Charif. Li diros : « Estas neniu kialo, por ke palestinano decidu reveni en Israelon kaj fariĝu israelano. La palestinanoj venos kun ni, konstrui nian ŝtaton ! » » Finfine, Orienta Jerusalemo kiel ĉefurbo interŝanĝe kontraŭ rezigno pri la reven-rajto de la rifuĝintoj en ilian originan regionon. Jam, la 10-an de decembro 2000, la tagon post sesio de sekreta intertraktado en hotelo David Intercontinental, en Tel-Avivo, s-ro Jaser Abed Rabo, la palestina intertraktanto, malkaŝis al ni antaŭ kamerao : « Ĉi-foje, mi opinias ke ili vere volas interkonsenton,eble pro timo de dekstra venko ĉe la venontaj elektoj. Ni certe atingos interkonsenton post du aŭ tri semajnoj. Por la unua fojo, la israelanoj akceptis la principon de palestina suvereneco sur la Haram Al-Charif ». En la posttagmezo, s-ro Gilad Sher, intertraktanto kaj kabinet-ĉefo de la laborpartia ĉefministro Hehoud Barak, remetis la aferojn enorde : « Mi ne komprenas kiel la palestinanoj povis kredi, ke ni pretas rezigni pri la suvereneco sur la Monto de la Templo. » S-ro Schlomo Ben- Ami, la israela ministro pri eksteraj aferoj, ne havis permeson fari tiun fundamentan koncedon, kaj, dum ĉiuj sekvantaj intertraktadoj, la palestinanoj esperis – kaj atendis vane -, ke ĝi estos ripetata de la israela delegacio [5]. La pintkunveno de Camp David en julio 2000, destinita trovi definitivan pac-interkonsenton inter Islaelanoj kaj palestinanoj, malsukcesis pri la loko de la sanktejo. Por la israela estraro, absolute ne eblis akcepti palestinan suverenecon sur la Monto de la Templo. S-ro Barak estis tre klara : « Mi ne konas iun ajn ŝtatestron, kiu konsentus subskribi la transdonon de suvereneco sur la Unua kaj la Dua Templo [La Monto de la Templo], kiu estas la bazo de sionismo. (…) Palestina suvereneco sur la malnova urbo estus tiel malfacile [eltenebla] kiel funebro. Sed, sen disiĝo disde la palestinanoj, sen fino de la konflikto, ni enŝlimiĝos en tragedion [6]. » En aŭgusto 2003, Arafat permesis al pluraj el siaj ĉefaj konsilistoj, kondukataj de s-ro Abed Rabo, intertrakti kun delegacio de la israela maldekstra opozicio prezidata de s-roj Josi Beilin kaj Amnon Lipkin-Shahak, la eksa stabestro. Ili atingis interkonsenton en decembro de la sama jaro. Nomata la ’Iniciativo de Ĝenevo’, ĝi baziĝas sur la principo de trade-off (« interŝanĝo ») rifuzita de Israelo. La palestinanoj rezignus pri la reven-rajto, kaj ricevus interŝanĝe la suverenecon sur la Haram Al-Charif. Ariel Sharon, la ĉefministro, kvalifikis « perfiduloj » la israelajn subskribintojn ; Arafat gratulis, siaflanke, la intertraktintojn de tiu neaplikebla teksto. Elektita ĉe la kapo de la aŭtonoma Aŭtoritato kaj de la OLP post la malapero de Arafat en novembro 2004, s-ro Maĥmud Abbas povis nur administri, pli malpli bone, la faktan situacion. Li restarigis sian policon kaj siajn sekureco-servojn detruitajn dum la subpremo de la dua Intifada, li restarigis la sekurecan kunordigadon kun la armeo kaj la Shin Beth, la israela interna informservo, kaj li gajnis kelkajn diplomatiajn sukcesojn, inter kiuj la akceptiĝo de Palestino kiel membro-ŝtato en la Unesko en 2011. La sekvan jaron, la ĝenerala Asembleo de la UN donis al Palestino la statuson de observanto-ŝtato, nemembro. Sed ĉefe, Israelo profunde ŝanĝiĝis laŭ paso de la jaroj. S-ro Abbas estas alfrontita al unu el la plej dekstraj registaroj el la historio de la lando, kie la religiaj kaj mesiaj elementoj donas la tonon. Sur la interna kampo, la israela plimulto kondukata de s-ro Benjamin Netanjahu konsideras demokration kiel povon de la plimulto, kun, por la malplimultoj, nur minimumaj protektoj. Tiu plimulto intencas difini Israelon kiel judan kaj demokratan landon – laŭ tiu ordo -, kie nur judoj havos plenajn rajtojn. En marto 2016, 79 % de la israelaj judoj demanditaj kadre de opinienketo estis favoraj al « plifavora trakto por judoj ». Tio estas, formo de diskriminacio al la ne-judoj [7]. La perspektivo de la « du-ŝtata solvo » do estas plu nur miraĝo. La okupado de Cisjordanio fariĝas konstanta kun preskaŭ 400 000 israelanoj loĝantaj en la kolonioj situantaj en 60 % de Cisjordanio, fakte aneksitaj. Sen kalkuli la 200 000, kiuj loĝas en la novaj judaj kvartaloj de orienta Jerusalemo. Nombroj komparendaj kun la fakto, ke nur 151 200 israelanoj loĝis en la kolonioj de Cisjordanio kaj Gazao en 1996. La maldekstro kaj la israelaj neregistaraj organizaĵoj (NRO), kiuj aŭdacas kritiki kaj kontraŭbatali la okupadon, estas regule kvalifikitaj kontraŭ-patriotoj, eĉ perfiduloj, fare de la regantoj. Leĝoj estas voĉdonitaj cele limigi iliajn aktivaĵojn [8]. Ĉio tio igas Matti Steinberg, eksa ĉefa analizisto de la Shin Beth [9], diri : « La nuna situacio ne estas stabila, sed evoluas en la direkto kiu nepre kondukas la partiojn al du-nacia realeco, kie Israelo, dominanto, provos trudi sian volon al la palestinanoj enfermitaj en teritoriaj enklavoj [10]. » Charles ENDERLIN