Nederlandse boeren hebben het zwaarder dan collega's elders in Europa, zegt het economisch bureau van ING. Door relatief strenge milieuwetgeving moesten agrariërs de afgelopen jaren flink investeren, bijvoorbeeld in een modernere stal. Ook moeten pluimvee- en varkenshouders 'rechten' kopen om dieren te mogen houden. "Vaak kan alleen schaalvergroting een gezinsinkomen nog op peil houden", zegt Cor Bruns, specialist food & agri bij ING.



Maar wie wil uitbreiden, heeft grond nodig en dan stuit de ondernemer op de voortdurend stijgende grondprijzen. In de laatste vijftig jaar is er in Nederland gemiddeld 7000 hectare landbouwgrond per jaar verdwenen. Op die grond is ruimte gecreëerd voor recreatie, horeca, wegen, woningen en natuurgebieden.



Op dit moment betaalt een boer gemiddeld 57.000 euro per hectare. Dat is 10.000 euro meer dan vijf jaar geleden. In omringende landen ligt de prijs tot de helft lager. Het grote probleem van de pluimvee- en varkenshouders is dat hun kosten zijn gestegen, maar de opbrengst van hun producten niet is meegegroeid.



Biologisch ei

Boeren die hun werkwijze veranderden, blijven kampen met de typisch Nederlandse omstandigheden. De pluimveehouders stapten over op scharrelkippen toen er in 2012 een verbod op legbatterijen kwam. Daarvoor moesten zij extra investeren. Inmiddels leveren scharreleieren nog maar weinig op. Het biologische ei raakt in trek. Maar wie biologisch wil boeren, heeft extra grond nodig en die is dus duur. Varkenshouders kampen op hun beurt met de hoge veevoerprijzen.



Hoewel de prijzen voor eieren en vlees iets omhoog kruipen, verdwijnen de zorgen niet, zegt Bruns. Boeren moeten hun werkwijze drastisch aanpassen, stelt hij. "Van oudsher zijn ze gewend om direct te investeren als er geld binnenkomt, in een grotere stal of in nieuwe dieren. Daar gaat het mis: agrariërs zouden reserves moeten opbouwen voor slechtere tijden. Dat doen ze nu niet."

Bruns adviseert boeren om uit te zoeken of zij een product voor een nichemarkt kunnen maken: "Bulk voor de wereldmarkt is heel prijsgevoelig. Anders is dit als je je richt op een specifieke groep consumenten. Daar kun je meer voor vragen."



Neveninkomsten

Om niet failliet te gaan of om wat bij te verdienen, zoeken boeren naar neveninkomsten. In 2015 deed 52 procent van de 63.000 boeren iets anders naast het bedrijf, berekende het Centraal Bureau voor de Statistiek: een parttimebaan, een winkeltje aan huis, een camping of iets in de landbouwsfeer. Zo ziet Eric Hubers, voorzitter van de landelijke vakgroep Pluimveehouderij en zelf kippenhouder, collega's die hun kippen combineren met akkerbouw. Ze verbouwen zelf het graan waarmee ze de dieren voeren. Zelf teelt hij sinds 2010 veenbessen.



Maar waarom stoppen ze er niet helemaal mee, na vijftien slechte jaren? Boeren is een way of life, stelt ING. Dat laat je niet zomaar achter je. Zeker niet als je het bedrijf van je ouders hebt geërfd, onder agrariërs veelal het geval.



Wim van den Boomen van branchevereniging LTO: "Agrariërs zijn dag en nacht met hun vak bezig, ze geven niet snel op. Tot er betere tijden komen, drukken ze de kosten op alle mogelijke manieren." Of zoals de economen van ING schrijven: 'Boeren kiezen er eerder voor om hun verdiensten in het bedrijf te stoppen, dan in een nieuwe badkamer'.