VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra donderdag op het Binnenhof. Een geplande afspraak met de PvdA ging niet door. Beeld ANP

De liberalen vrezen de rechtse kiezer kwijt te raken bij het verstrekken van 'bed, bad en brood', maar voelen aan de andere kant de verantwoordelijkheid voor een stabiel landsbestuur.

Dit melden bronnen rond het coalitieoverleg. Nadat de twee partijen woensdag tot half vier 's nachts hadden overlegd, bliezen ze hun afspraak op donderdag af. 'We gaan in eigen kringen bestuderen wat de opties zijn', zei VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra.



Vooral de VVD laat daarbij de gedachten ook gaan over andere zaken dan illegalen. De liberalen denken na over de gunst van de kiezer en de wenselijkheid van een breuk. Het politieke kernteam van de VVD was steeds in de buurt toen woensdag de onderhandelingen met de PvdA werden gevoerd. Mark Rutte en Halbe Zijlstra hielden geregeld ruggespraak met raspolitici als Henk Kamp en Edith Schippers.



De ministerraad wordt vandaag voorgezeten door minister Kamp. Rutte en Asscher hebben er voor gekozen het coalitieberaad voor te bereiden. Dat laat de Rijksoverheid in een persbericht weten.

Glashelder

De liberalen vinden de uitspraak van het Comité van Ministers van de Raad van Europa glashelder: ze lezen erin dat ze niet verplicht zijn uitgeprocedeerde asielzoekers op te vangen. Eigenlijk hadden ze een 'rode' of 'roze' uitspraak verwacht - meer van de kleur van de PvdA. Fred Teeven, de voormalige staatssecretaris van Immigratie, had in dat geval een scenario klaarliggen: landelijke opvang in Ter Apel en Gilze-Rijen. Maar nu de VVD'ers vinden dat ze volledig gelijk hebben gekregen, weigeren ze opvang te regelen. Dat zou de rechtse kiezer niet pruimen.



Een mogelijkheid is dan 'het blikje weer een half jaar voor ons uit te schoppen', zoals een van de betrokkenen het verwoordt. Een definitieve beslissing over bed, bad en brood wordt al sinds najaar 2013 uitgesteld. Steeds opnieuw wachten de coalitiegenoten op een nieuwe uitspraak van een rechter.



Ook nu zouden VVD en PvdA kunnen besluiten te wachten op uitleg door de Raad van State. Die heeft eerder gezegd dat een uitspraak bij de Raad van Europa 'gezaghebbend, maar juridisch niet bindend' is. De VVD voelt wel voor het uitstel, de PvdA wil het risico niet nemen. Die leest in de uitspraak van de Raad van Europa dat er wél iets moet veranderen. Zij eist basale opvang.

Landelijke opvang

Zo komen de onderhandelende partijen weer terug op landelijke opvang. Dat hoeft niet eens zo aantrekkelijk te zijn voor uitgeprocedeerde asielzoekers, overweegt een betrokkene, zeker niet 'als ze overdag moeten gaan wandelen door de weilanden bij Ter Apel'. Toch stuit zo'n opvangvoorziening sommige VVD'ers, onder wie Halbe Zijlstra, tegen de borst. De principiële keuze om afgewezen asielzoekers op te vangen is dan definitief gemaakt.



Daar gaan electorale afwegingen een rol spelen. Er zijn meer kwesties waarover de coalitiepartners onenigheid hebben: gas uit Groningen, de hervorming van het belastingstelsel. Wat als het kabinet binnenkort toch nog valt, over iets anders? VVD'ers zien al visioenen van PVV-leider Geert Wilders die zegt: de VVD heeft net een gespreid bedje voor illegalen neergezet.



Maar de grootste partij heeft ook een verantwoordelijkheid voor het in stand houden van het kabinet, vindt zeker premier Rutte. Bovendien heeft het voordelen te wachten op het aantrekken van de economie.



De PvdA heeft het gevoel dat de VVD een compromis steeds op het laatste moment afwijst. Die partij lijkt minder belang te hebben bij een breuk - ze staat er dramatisch voor in de peilingen. Maar ook PvdA-leider Diederik Samsom stelt zich naar verluidt hard op. Hij heeft immers aangekondigd dat zijn partij 'strijdbaarder, assertiever en zichtbaarder' wordt.