De verbreding van de A27 is voorlopig uitgesteld omdat het leidt tot meer stikstofuitstoot. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Wat bekende milieu- en natuurorganisaties als Greenpeace, Natuurmonumenten, Natuur en Milieu en Milieudefensie niet voor elkaar kregen (of niet eens probeerden), lukte Nijmegenaar Johan Vollenbroek wel. De voorzitter van een kleine milieuactiegroep, Mobilisation for the Environment (MOB), stapte vorig jaar met succes naar het Europese Hof om te protesteren tegen het Nederlandse stikstofbeleid.

De overheid gebruikt sinds 2015 een creatieve methode om ten koste van beschermde natuur toch volop wegen, woonwijken en industrieterreinen aan te leggen. De Raad van State oordeelde eind mei dat die methode (Programma Aanpak Stikstof, PAS) onwettig is, omdat zij niet voldoet aan de Europese regels. Duizenden bouw- en infrastructuurprojecten, waaronder de uitbreiding van vliegveld Lelystad, moeten nu worden stilgelegd of afgeblazen.

Wat vindt u van het verwijt dat u Nederland op slot heeft gezet?

‘Onzin. Als het kabinet de maximumsnelheid zou verlagen van 130 naar 100 km per uur, zou dat veel stikstofuitstoot schelen. Dat zou ruimte geven voor woning- en wegenbouw. Maar de minister van Infrastructuur en Waterstaat wil die verhoging van de maximumsnelheid niet terugdraaien. Landbouw wil de veestapel niet inkrimpen en Economische Zaken wil geen energiecentrales sluiten.

‘Allemaal goed en wel, maar op die manier komen we er niet. Daarom heb ik vorige maand een brief aan Mark Rutte geschreven. Als geen van zijn ministers wil inleveren, moet de premier dat maar afdwingen.’

Het kabinet heeft net een Klimaatakkoord gesloten. Er gaan vijf kolencentrales dicht en we moeten elektrisch gaan rijden.

‘Dat Klimaatakkoord zal weinig uitmaken voor de stikstofuitstoot. Ten eerste sluit het kabinet één kolencentrale, de andere vier stappen waarschijnlijk over op biomassa, oftewel het stoken van hout. Dat geeft per kilowattuur méér stikstofuitstoot dan steenkool. Daarnaast komen er veel biomassacentrales bij. Ook die stoten veel stikstof uit. Onbegrijpelijk dat een partij als GroenLinks voor biomassacentrales is. Maar het grootste probleem is dat het kabinet de intensieve veehouderij niet wil beperken.’

In uw brief aan Rutte schrijft u dat u nieuwe trucs om onder de stikstofwetgeving uit te komen als een ‘oorlogsverklaring’ zult beschouwen. U heeft de eerste slag al gewonnen, vanwaar die agressieve toon?

‘In 2015, toen het PAS bedacht werd, hebben we een vriendelijke zienswijze van 22 pagina’s aan staatssecretaris Sharon Dijksma van Landbouw gezonden. Daar is niks mee gedaan. Wij willen niet dat dit nog eens gebeurt, en houden de regering bij de les. Je mag toch verwachten dat de overheid zich aan de wet houdt? Dat verwacht zij ook van de burger.’

U heeft baanbrekende rechtszaken gevoerd met drie onbekende, kleine milieuclubs. Waarom wilden de groten niet meedoen?

‘Dat moet u aan hen vragen. Ik weet wel dat de stichting Natuur en Milieu destijds geconsulteerd is voordat het PAS tot stand kwam. Natuur en Milieu vond het plan weinig soeps, maar heeft er toch geen ‘nee’ tegen gezegd. Recentelijk zei iemand die bij die consultatieronde aan tafel zat nog tegen mij: ‘Joh, we hadden geen schijn van kans met onze bezwaren. De lobby van de intensieve veehouderij was overweldigend. Die zat in alle commissies, het was niet te houden’.’

U protesteert vooral tegen de intensieve veehouderij. Industrie en verkeer produceren ook stikstof.

‘Zeker, maar in de industrie en het transport is er veel verbeterd, mede doordat we ons suf geprocedeerd hebben tegen de raffinaderijen van Shell, BP, KPE, Esso en Total en tegen de kolencentrales. In de intensieve veehouderij nemen de problemen alleen maar toe. Vrijwel alle ammoniak in de lucht boven natuurgebieden komt van veeboerderijen. Die liggen vaak dicht bij beschermde gebieden, waar al die stikstof dan neerslaat.

‘De intensieve veehouderij gijzelt de rest van de Nederlandse economie, er blijft weinig milieuruimte over voor andere sectoren. TNO heeft berekend dat de maatschappelijke kosten van de intensieve veehouderij, in de vorm van natuurschade, dierziekten en gezondheidsrisico’s voor de mens, veel groter zijn dan de economische opbrengsten. En toch is het inkrimpen van de veestapel een taboe.’

U krijgt sinds dat arrest van de Raad van State dreigmails. Uit welke hoek komen die?

‘Weet ik niet, die mails zijn altijd anoniem. Overigens krijg ik véél meer dankbetuigingen dan boze mails. Ook van veeboeren op de Veluwe. Die zijn blij dat de uitbreiding van vliegveld Lelystad is gaan wankelen.’