5 april 2019: Het is vandaag 25 jaar geleden dat Nirvana-zanger Kurt Cobain zelfmoord pleegde. Reden genoeg om dit verhaal weer wat aandacht te geven.

Het besneden piemeltje van de vier maanden oude baby op de hoes van Nirvana’s tweede album Nevermind zou een probleem gaan opleveren, voorspelde de publiciteitsafdeling van platenmaatschappij DGC. Amerikaanse platenwinkels en vooral warenhuizen zouden het album niet in voorraad nemen en zeker niet in het zicht van klanten uitstallen. Er moest een sticker over het geslachtsdeel van Spencer Elden, het piepjonge ventje dat tijdens de fotosessie naar een (later ingemonteerd) dollarbiljet aan een vishaak had gedoken. Geen probleem, verklaarde zanger en gitarist Kurt Cobain. Die sticker kon er komen, mits voorzien van de tekst „Als je hier aanstoot aan neemt, ben je waarschijnlijk een stiekeme pedofiel.”

Kurt Cobain (1967-1994) bleef tot zijn zelfgekozen dood een punkrocker, op zoek naar confrontatie en controverse. De sticker kwam er niet en Nevermind werd desondanks een gigantische albumhit. Het belangrijkste rockalbum van de jaren negentig, wordt Nirvana’s opvolger van het debuut Bleach met terugwerkende kracht genoemd. 25 jaar na dato is er een generatie van muzikanten opgegroeid in de wetenschap dat een rebelse, onafhankelijke rockgroep uit Seattle de wereld kon veroveren met harde, compromisloze en hartstochtelijk uitgeschreeuwde muziek.

Als songschrijver en muziekfreak was Cobain een man met veel gezichten. Hij hield van The Beatles, maar koos producer Butch Vig voor de opname van Nevermind omdat die de noiseband Killdozer zo’n snoeiharde sound had gegeven. My Sharona van The Knack was een van zijn favoriete nummers. Van de Pixies stak hij op hoe je een zacht en melodieus nummer in keihard georganiseerd lawaai kon laten exploderen.

Springende cheerleaders

Toen Nevermind op 24 september 1991 verscheen had de verkoopafdeling van de David Geffen Company (DGC) er geen hoge verwachtingen van. Nirvana was een undergroundband die op voorspraak van bassiste Kim Gordon van Sonic Youth bij het grote label had getekend. Bleach, op het onafhankelijke Sub Pop, was vooral opgevallen door de ruige coverversie van Love Buzz, een obscuur nummer van de Nederlandse sixtiesband Shocking Blue. De eerste oplage van Nevermind – 45.000 exemplaren – werd door DGC overwegend uitgezet in de regio Seattle, omdat meer dan lokaal succes er volgens de marketingmensen niet in zat.

En toen barstte het los met Smells Like Teen Spirit. De single debuteerde in het avondprogramma 120 Minutes van de nog jonge clipzender MTV. De ruw gefilmde clip met springende cheerleaders bleek meteen zo populair dat MTV het voor de zender atypisch harde rocknummer in het dagprogramma ging uitzenden. Teen Spirit werd een wereldhit en sleepte Nevermind mee in het miljoenensucces.

Kijk hier de clip van Smells Like Teen Spirit. De tekst gaat verder onder de clip.



‘Grunge’ uit Seattle werd de nieuwe hype en bands die niet mee konden in de gruizige sound van Nirvana, Soundgarden en Mudhoney lagen er uit. Vooral met de populariteit van de zogenaamde ‘hair metal’ van theatrale bands als Mötley Crüe, Hanoi Rocks en Skid Row, was het snel afgelopen. Nirvana zette de nieuwe standaard voor muziek die direct sprak tot de outsiders, die hun tienerfrustraties weerspiegeld zagen in Cobains veelal cynische teksten: „I feel stupid and contagious. Here we are now, entertain us!”

Luister hier het hele album. De tekst gaat verder onder de link.



Opgegroeid met Nirvana

Rudeboy, indertijd rapper en zanger van de internationaal gevierde Nederlandse band Urban Dance Squad, herinnert zich de impact van Nirvana in 1991. „Toen wij in 1989 ons eerste album uitbrachten bij een grote platenmaatschappij met Whitney Houston als belangrijkste artiest, werden we in de bandjeswereld raar aangekeken. Wij kozen voor goede distributie, die je bij de indies toen nog niet had. Het succes van Nirvana bevrijdde ons van ons weirde imago, omdat ook zij een echte liveband waren die zich uit de alternatieve sector had losgemaakt. Dankzij Nirvana voelden wij ons niet meer zo alleen.”

Nederlandse muzikanten groeiden op met Nirvana en lieten de invloed van Kurt Cobain, bassist Krist Novoselic en drummer Dave Grohl toe in hun muzikale opvoeding. In 2013 verscheen het tributealbum If You’re Offended By This, You Must Be A Closet Pedophile. Daarop werd heel Nevermind door Nederlandse bands gecoverd, later dat jaar ook live op Lowlands. Ryanne van Dorst (voorheen Elle Bandita) deed de nummers Territorial Pissings en Drain You. „Ik hoorde Nevermind voor het eerst toen ik twaalf was. De liedjes waren best makkelijk te spelen, met een geleende akoestische gitaar. Niet lang daarna speelde ik ze met een drummer en een bassist erbij in de oefenruimte, tot bloedens toe. De schreeuw van Kurt Cobain gaat door merg en been. En je begrijpt die als tiener helemaal. Nu als dertiger eigenlijk ook nog wel. Kurt heeft me leren schoppen tegen alle maatschappelijke normen en waarden.”

Gitarist/zanger Danny van Tiggele van Mister and Mississippi, begonnen als schoolband op de Herman Brood Academie in Utrecht, vindt dat Nevermind bij de muzikale ontwikkeling van elke rockmuzikant hoort. „Het is een plaat vol energie en passie die van begin tot eind goed is. Kneiterhard maar er zitten megamooie melodieën in. Nirvana leerde me dat er geen grenzen zijn aan je creatieve vrijheid.”

De groepen Paceshifters en Green Lizard brengen samen met Rudeboy en de zangers van PAUW en Traumahelikopter drie liveshows gewijd aan 25 jaar Nevermind. Na Eindhoven volgen Hengelo en Alkmaar. Zanger en gitarist Brian Pots van PAUW haalde veel inspiratie uit Kurt Cobains voorbeeld als songschrijver. „Nevermind heb ik grijsgedraaid. Lounge Act springt er uit vanwege de monotone zanglijn die later in het nummer wordt doorgezet met Kurts waanzinnige schreeuw. De melodieën zijn echt geniaal. De invloed van Nirvana hoor je misschien niet direct terug bij PAUW, maar hij is er wel degelijk.”

Makkelijke akkoorden

Zanger/gitarist Seb Dokman van Paceshifters hoorde Nirvana op zijn achtste en sloeg als beginnend gitarist de akoestische fase over. „Ik wilde meteen keihard gitaar spelen met makkelijke akkoorden, net als Kurt. Mijn favoriete Nirvanamoment is de opening van het legendarische Paradisoconcert uit 1991. Zelf was ik daar niet bij, maar op de dvd zie je hoe het publiek bij Drain You meteen helemaal los ging. Paceshifters worden wel eens vergeleken met Nirvana, waarschijnlijk omdat we ook een trio zijn en ik af en toe een schreeuwstem op zet. Emotie overbrengen is het belangrijkste van muziek en dat lukt alleen als je, net als Kurt Cobain, alles meent wat je zingt.”

Kijk hier het optreden van Nirvana in Paradiso. De tekst gaat verder onder de video.



Nirvana heeft de geschiedenis van de popmuziek voorgoed veranderd, vindt zanger en gitarist Mark Lada van Traumahelikopter. „Ik ben pas laat naar ze gaan luisteren, want op mijn middelbare school liepen veel mensen rond in van die aanstellerige Kurt Cobain-shirts en daar wilde ik niet bij horen. Uiteindelijk kon ik er niet omheen dat Nevermind een fantastisch en letterlijk snoeihard album is. Het is hun grote verdienste dat ze vanuit de underground met een eigenlijk heel ontoegankelijk nummer als Smells Like Teen Spirit zo’n groot publiek bereikt hebben. Kurt wilde graag een popster zijn, maar tegelijk verafschuwde hij die heldenstatus. Hij kwam steeds verder af te staan van de esthetiek van de underground en de bands waar hij zelf graag naar luisterde. Ik herken die worsteling tussen trouw blijven aan je uitgangspunten en tegelijk liever voor volle dan voor lege zalen willen spelen.”