Zijn tong is zijn wapen én handicap. Zeer rap, erkennen zelfs zijn felste politieke tegenstanders. Maar GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout duwt die tong ook te pas en te onpas tegen de binnenkant van zijn wang. Eickhout, de ironische betweter, zo staat hij in Brussel bekend. „Laat die ergerlijke tongue in cheek nou eens achterwege”, adviseren zijn medewerkers hem al jaren.

Groene dromen Energiecommissaris

Woensdagavond in Brussel is het eerste verkiezingsdebat tussen de leiders van de Nederlandse eurofracties. Frans Timmermans (PvdA), tevens ‘topkandidaat’ om de nieuwe Europees Commissievoorzitter te worden, zegde af. Bas Eickhout vormt met de Duitse Ska Keller het ‘spitsenduo’ voor de Europese Groenen. Droomscenario van de Groenen (nu 52 zetels) is een forse groei, waardoor in een nieuwe Europese Commissie een portefeuille binnen bereik komt. Eickhout wil wel, op Energie. Om daar kans op te maken moeten de Groenen na de christen-democraten en de sociaal-democraten de grootste fractie worden.

„Ik probeer het af te leren”, grijnst Eickhout, op campagnetour in de trein van Brussel naar Parijs. Na tien jaar in het Europees Parlement (EP) heeft Eickhout (42, Groesbeek) nu een buitenkans om te groeien: bij de Europese verkiezingen in mei vormt hij met de Duitse Ska Keller het ‘spitsenduo’ namens de fractie van Europese Groenen – ze zijn de boegbeelden tijdens de campagne.

Net terug van een verkiezingsdebat in Boekarest, heeft hij in Brussel een ochtend om zich op te laden voor het volgende evenement: in Parijs staan ’s avonds ontmoetingen met studenten op het programma. Twee uur vóór vertrek van de Thalys heeft Eickhout nog een lunchoptreden bij de Brusselse denktank Bruegel.

Wat Eickhout, opgeleid als scheikundige en milieuwetenschapper, heeft bezield om de politiek in te gaan, wordt hem in het Bruegel-debat gevraagd. „Ik kwam als wetenschapper voor de keus te staan: wéten hoe het met het klimaat misloopt en aan de zijlijn oud en cynisch worden, of de politiek in gaan om het aan te pakken? Ik koos voor het laatste.”

Bij de Europese verkiezingen stem je op een Nederlandse partij. Maar die voegt zich daarna bij een fractie met partijen uit allerlei andere lidstaten. Welke gevolgen heeft dat? We leggen het uit in deze video:

Uiterlijk is Eickhout de atypische Europese politicus – losjes gekleed, joviaal, flapuit. Achter de schermen kennen ze hem in Brussel en Straatsburg als een geslepen onderhandelaar. „Het is de wedstrijd zelf die je hart sneller doet kloppen”, schrijft hij in zijn boek Klimaatmores (2016) over de klimaattoppen (in Kopenhagen en Parijs) waar hij namens het Europees Parlement onderhandelde.

Wat is een spitzenkandidaat en waarom spreken we van fracties in het Europees Parlement? Alles wat je moet weten over de verkiezingen

Aan passie geen gebrek

Vijf jaar geleden al werd Eickhout een Europese hoofdrol als Groenen-fractieleider toegedicht door zijn leermeester, toenmalig Groenen-nestor Daniel Cohn-Bendit. Tegelijk waarschuwde de Fransman: „Aan passie bij Bas geen gebrek, maar passie kan je ook het zicht op de werkelijkheid ontnemen.” Het bleek in 2014 nog te vroeg. Eickhout miste ervaring en gezag. Nu ruikt hij zijn kans. „Dit worden de Europese klimaatverkiezingen!”

Toen de klimaattop van Kopenhagen mislukte moesten zijn medewerkers hem troosten in zijn hotelkamer. „Huilen, huilen en nog eens huilen”, herinnert een medewerker zich.

Onervaren maakte hij in 2009 zijn debuut in het Europarlement, maar hij maakte snel naam. „Hij is venijnig en doortastend op de inhoud, maar wordt ook aardig gevonden, waardoor tegenstanders hem winst gunnen”, zegt een bron, zij het binnen de Groenen.

De euforie kwam in 2013, met zijn strijd tegen F-gassen – krachtige broeikasgassen in koelkasten en airco’s. Zijn Europese wet werd de basis voor mondiale afspraken.

Winnen gaat hem goed af. ,,Verliezen veel minder”, zegt VVD-Europarlementariër Jan Huitema. „Soms wil hij te veel uit de onderhandelingen halen. Als hij dan verliest, kan hij zijn chagrijn niet verbergen.”

Met zijn achtergrond als scheikundige „koketteert hij en voelt hij zich superieur”, zegt PVV-Europarlementariër Auke Zijlstra. „Zelfingenomen zwaait hij dan met zijn armen in de lucht en roept: ‘Begrijpen jullie de cijfertjes dan écht niet?’.” Hij maakt met die houding „uitglijders”, vindt Zijlstra. „Als een zondagskind vaart hij uit tegen ‘die achterlijke Polen’ en hun vervuilende kolencentrales. Zonder er rekening mee te houden dat Polen trots zijn op hun kolen, en dat ze er afhankelijk van zijn.”

„Eickhout is specialist, geen generalist”, oordeelt PvdA-Europarlementariër Paul Tang. „Wat moet hij dan als ‘spits’ die de Europese Unie wil besturen? Dat vergt een brede visie die ik bij Eickhout mis.” VVD’er Huitema ziet hem juist groeien in die ‘bredere’ rol. „Hij is vaker bereid zijn idealen in te slikken en in onderhandelingen iets weg te geven aan ons, de liberalen.”

Dat laatste is „een compliment voor Eickhout de „spitskandidaat, maar een belediging voor Eickhout de GroenLinkser”, vindt Anja Hazekamp, in het EP voor de Partij voor de Dieren. „Hij raakt al aardig vastgeroest in Brussel.”

Vroeg in de avond, na aankomst op Gare du Nord, rent Eickhout naar de metro – door naar universiteit Sciences Po waar een zaal vol politicologiestudenten uit heel Europa wacht. Hij oogst applaus met zijn pleidooi voor Klimaatwetten: „Let’s make it happen!”

Luuk van Middelaar: Mediadynamiek houdt EU-lijsttrekkers scherp

Klimaat is hét thema

Op de eerste rij kijkt de Nederlandse student Kevin de Raat argwanend toe. Hij studeert energie- en klimaatbeleid aan Sciences Po. „Een mooi streven, die klimaatwetten, maar met de opkomst van de Baudets en de gele hesjes in Europa is dat weinig waard. Dat wordt door de Groenen onderschat.”

Het is middernacht als Eickhout in een restaurant aan Place Saint-Germain-des-Prés reageert op de opmerking van student Kevin. De winst van Baudet vindt hij geen verrassing. „Klimaat is hét thema in Europa. Als reactie graven sommigen zich in. Wij Groenen scoren met klimaat, en dus scoort ook het tegenkamp er mee. Een politieke natuurwet.”

NRC Klimaat De laatste ontwikkelingen rond klimaat, natuur en duurzaamheid Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 10 april 2019