Maar liefst 2,72 miljard transacties telde het ov vorig jaar: een berg van data over individueel reisgedrag. Google of Uber zou ervan watertanden, maar de NS, de grootste vervoerder van Nederland, doen niets met de individuele gegevens van reizigers, zegt Udo Oelen, directeur privacy bij de NS. “Natuurlijk willen wij weten hoeveel mensen er in treinen zitten en hoeveel mensen er op de verschillende stations uitstappen, maar wie dat precies zijn is voor ons niet relevant. We kijken alleen naar data op samengevoegd niveau.”

Wat gebeurt er dan als de politie bij jullie data opvraagt?

“De politie kan gegevens over in- en uitchecken bij NS vorderen. Hetzelfde geldt voor beelden van onze camera’s op stations en in sommige treinen. Ook de beelden van de bodycams van onze medewerkers van Veiligheid en Service kan de politie opvragen.”

Dan gaat het dus wel om individuele informatie van reizigers.

“Als de politie vordert, dan is het niet aan de NS om dat in twijfel te trekken. Dat is hoe onze rechtsstaat werkt. Maar je moet het allemaal niet spannender maken dan het is: de politie klopt niet om de haverklap bij ons aan om gegevens te vorderen. Dat doet ze alleen als er echt iets aan de hand is. Bijvoorbeeld de vermissing van een kind of van iemand die acuut medicijnen nodig heeft. En wat betreft camerabeelden: die kunnen alleen gevorderd worden als er sprake is van een incident.”

Udo Oelen

Kun je met de ov-chipkaart wel anoniem van A naar B?

“Dat kan wel. Je kunt met een anonieme ov-chipkaart reizen.”

De klant laadt zijn anonieme kaart veelal op door te pinnen. Worden die bankgegevens niet aan die kaart gekoppeld?

“We hebben juist een heel systeem bedacht om te voorkomen dat dat gebeurt. Die koppeling wordt niet gemaakt. En als je ons niet gelooft: er is de mogelijkheid om met contant geld je kaart op te waarderen. Ook kun je nog met contant geld wegwerpkaartjes kopen.”

Dat kost 50 cent extra. Ook reis je niet met voordeel als je een anonieme kaart hebt.

“Een voordeelurenabonnement is gekoppeld aan de persoon. Dat kan misschien wel anders, maar het gaat hier om een overeenkomst. Jij krijgt korting, maar daar staat tegenover dat wij dan wel bepalen hoe wij dat organiseren. Zo willen wij voorkomen dat verschillende mensen gebruikmaken van één abonnement. Maar je moet vooral niet denken dat wij alles van reizigers willen weten aan de hand van hun reisdata.”

Waarom niet? Het kan toch handig zijn om te onderzoeken wat voor soort mensen met de trein reist?

“We doen wel onderzoek naar typen treinreizigers, maar niet met deze data. Je hebt forenzen, mensen die recreatief reizen, studenten. Onder dat soort groepen doen we klanten- en panelonderzoek.”

Waarom gebruiken jullie die reisdata daar niet voor?

“Is het relevant voor ons om te weten of een bejaarde of een kind die stoel bezet houdt? Ik geloof van niet. Kijk, er is een belangrijk verschil tussen ons en Google. Wij hebben de reisdata nodig om de reis zo goed mogelijk te laten verlopen en de reiziger te informeren, terwijl Google zijn centen verdient met die data om adverteerders blij te maken. Daarom werk ik ook voor de NS en niet voor Google. Daar heb ik heel bewust voor gekozen.”

Staan er bedrijven in de rij om die reisdata te kopen?

“Wij verkopen onze data niet. Wat we wel doen is data ter beschikking stellen aan bijvoorbeeld gemeenten en regionale overheden. Zij vragen zich soms af hoeveel in- en uitstappers er zijn op een bepaald station. Dat is belangrijk om te weten als je moet besluiten of een buslijn moet blijven. Maar dat doen we alleen als het gaat om het verbeteren van de dienstverlening in het openbaar vervoer.”

Vaak lijkt gemak ten koste te gaan van privacy en andersom. Hoe gaan de NS om met die tegenstelling?

“Ik zie de tegenstelling niet. Gemak en privacy kunnen prima hand in hand gaan. Het wordt wel lastig als je iets ontwikkelt en pas op het laatste moment bedenkt dat je ook nog iets met privacy moet. En als je er niet aan ontkomt dat een maatregel de privacy onnodig schaadt dan is het helder: dan is het niet goed voor de reiziger.”

Maakt u zich wel eens druk over uw eigen privacy?

“Ik laat wel dingen, ja. Ik zit niet op Facebook of op Twitter. Ik weet dat zij veel data van mij verzamelen en daar zit ik niet op te wachten. Ik zit wel bij LinkedIn, omdat dat zakelijk wel handig is. Maar verstandig vind ik dat eigenlijk niet, zeker niet sinds ze zijn overgenomen door ­Microsoft. En Google gebruik ik ­natuurlijk ook, daar ontkomt niemand aan.”

Lees ook:

NS willen met wifi-tracking zitplaats beter vindbaar maken

De NS gaan waarschijnlijk wifi-­tracking gebruiken om de zitplaatszoeker van het spoorbedrijf te verbeteren en uit te breiden. Zo kunnen reizigers makkelijk een zitplaats vinden via de app.

Gemeenten stoppen met het wifi-tracken van hun winkelpubliek

Tilburg beëindigde onlangs definitief afspraken met ondernemers om data te delen van bezoekers van de binnenstad. Ook veel andere gemeenten durven ‘wifi-tracking’ niet meer aan.