Geregeld duiken er initiatieven op om aanpassingen in de organisatie van onze democratie te doen, van de Democraten in 1966 tot het Forum voor Democratie. Deze partijen hebben daarnaast een programma met oplossingen voor maatschappelijke problemen. Daar kun je het dan mee eens of oneens zijn. Ben je het bijvoorbeeld eens met anti-Europa onderbuik-standpunten dan kun je met een gerust hart op kandidaten van de FvD of PVV stemmen.

Politieke partijen zijn gewoon verenigingen van mensen die een ideaal nastreven, van de SP tot de PVV en alles wat er tussen zit. Iedereen kan lid worden van zo’n vereniging, behalve van de PVV, om zo met stemrecht aan de verenigingsactiviteiten mee te doen. Heel bijzonder wordt het als er kandidatenlijsten ontstaan met alleen het doel burgers bij de politiek te betrekken.

Bij de verkiezingen 2017 waren er twee van dergelijke lijsten: Burgerbeweging en GeenPeil. Kiezers worden opgeroepen om volksvertegenwoordigers te kiezen zonder dat ze weten waar die volksvertegenwoordigers in de Kamer, Staten of raad voor staan. Zijn ze voor of tegen een kinderpardon, dan wel het tegengaan van klimaatverandering, het invoeren van een basisinkomen of veel onderwerpen waar vanuit een ideaal voor een beter Nederland een standpunt over ingenomen wordt?

Veel tamtam

In het traject voor de besluitvorming vindt veel overleg met de samenleving plaats. Dat noemen we polderen of participerende doe-democratie. Maar aan het einde van ieder traject zullen volksvertegenwoordigers een keuze moeten maken: voor of tegen. En dan beslist de meerderheid. Het met veel tamtam gepresenteerde initiatief, burgerbeweging Code Oranje gaat daar in elf loze kreten volledig aan voorbij en wekt de suggestie dat de samenleving de politieke agenda zal sturen.

Los van het gegeven dat juist alle ontwikkelingen en gebeurtenissen in de samenleving sterk de inzet van politici sturen, is het de kern van onze democratie dat bij iedere verkiezing gewone burgers andere burgers die ze vertrouwen, kiezen om hen te vertegenwoordigen in de besluitvorming binnen de overheid. Wat we nu bij Code Oranje lezen zijn vage organisatieadviezen over het functioneren van de democratie, maar zonder enig ideaal.

Sterker nog, het blijkt naar eigen zeggen een volstrekt ondoorzichtig gezelschap te zijn door het afwijzen van een democratische verenigingsstructuur waarin leden stemrecht hebben. Als er geen politiek ideaal is, is er alleen maar kleurloos nihilisme. De kiezers worden opgeroepen op kandidaten van niks te stemmen.

Dictatuur van het volk

Zou er dan niets aan onze democratie verbeterd kunnen worden? Uiteraard wel, stilstand is achteruitgang en leidt tot verval. Wat bij Code Oranje volkomen ontbreekt, is een antwoord op de vraag: welk probleem wil je oplossen?

Het probleem is niet dat burgers niet gehoord worden, of geen invloed hebben. Maar per definitie kan niet iedereen gelijk krijgen. Er zullen altijd keuzes gemaakt worden. Vanuit mijn vrijzinnig politieke ideaal staat met betrekking tot de democratie de vraag centraal, hoe machtsevenwicht op alle terreinen bij de totstandkoming van die keuzes verzekerd kan worden. Het is dus zaak, verstoringen van dat evenwicht aan te pakken.

Te denken valt aan het opstellen van kandidatenlijsten zonder lijsttrekker, om de macht van het partijbestuur in te perken, het invoeren van een correctief referendum en het instellen van een Constitutioneel Hof, omdat de wetgever nu tegen de Grondwet in wetten kan maken.

Ook de dictatuur van het volk heeft in de geschiedenis geen vrijheid gegeven. En als volksbeweging Code Oranje zich in haar gedeelde uitgangspunten gelijkstelt aan de politiek, moeten we het ergste vrezen.

Lees ook:

De kloof tussen kiezers en gekozenen is vooral een mythe

Staatscommissies en wetenschappers willen de kloof tussen kiezers en gekozenen dichten maar, waarschuwt politicoloog Rudy Andeweg, hun middel is soms erger dan de kwaal.