Lekarze rezydenci, czyli absolwenci studiów medycznych w trakcie specjalizacji, 2 października 2017 r. zaczynają ogólnopolski protest. Głodują, oddają krew, nie przychodzą do pracy. Akcję zorganizowało Porozumienie Rezydentów OZZL, ale popiera ją większość starszych lekarzy. Rozmowy rezydentów z Konstantym Radziwiłłem, ministrem zdrowia zakończyły się fiaskiem. Lekarze chcą podwyżek i staży, które nie będą fikcją, ale dadzą konkretną wiedzę i możliwość wykonywania operacji pod okiem starszych kolegów. Walczą też o poprawę sytuacji pacjentów. Żałosne wynagrodzenia, praca ponad siły, brak czasu dla rodziny i na kształcenie. Brak perspektyw - tak mówią o swoim życiu rezydenci. Część z nich jeszcze walczy, ma nadzieję na zmianę, część przyznaje, że już na studiach byli pewni, że uciekną z Polski.

W latach 2009–2015 Rumunia straciła połowę swoich lekarzy. Wyjechali. Podobna sytuacja groziła Czechom. Jednak tamtejsi lekarze przemalowali ambulans na karawan z napisem: „My wyjeżdżamy, wy umieracie”. Zadziałało. Czeski rząd podniósł im płace, poprawił warunki pracy i kształcenia. Doktorzy przestali wyjeżdżać. Polacy potrafią protestować w obronie niezależności sądów, Trybunału Konstytucyjnego czy przeciwko zakazowi aborcji. Nie wychodzą jednak na ulicę, kiedy ślepną czekając w kolejce na operację zaćmy lub gdy pomocy udziela im dyżurujący nieprzerwanie od 30 godzin nieprzytomny doktor. To jak władza traktuje lekarzy, ich szkolenie, czas pracy i wynagrodzenia odzwierciedla stosunek do wszystkich Polaków, bo przecież każdego z nas prędzej czy później jakaś choroba dopadnie.

Jak tracimy specjalistów?

Marek miał wyjść ze szpitala o piętnastej, ale szef kazał mu zostać dłużej, bo było nagłe przyjęcie. Wykonanie koniecznych badań, wypisanie zleceń zajęło mu ponad dwie godziny. Roboty było tyle, że nawet się nie zorientował, że nagle zrobiło się po piątej. Zadzwonili z przedszkola. Powiedzieli, że jeśli za chwilę nie odbierze syna, zadzwonią na policję, bo już dawno skończyli pracę, więc dziecko zostanie bez opieki. Szaleńcza jazda po mieście, po dwóch dobach dyżuru to wyczyn. Żaden alkomat tego nie wykaże, ale reakcje organizmu są zwolnione, jak u pijanego z jednym promilem alkoholu we krwi. Walka z sennością zaraz po powrocie do domu to jeszcze większe wyzwanie. Trzeba przecież sprawdzić zeszyty starszej córce i zbudować wieżę z klocków z synem.

Marek robi specjalizację z chirurgii naczyniowej, a Ania z anestezjologii. Ich córka urodziła się, kiedy byli na czwartym roku studiów, syn cztery lata później. W ciągu miesiąca spędzają razem zaledwie 6 nocy. W pozostałe dyżurują na przemian. Ten, kto nie jest na dyżurze wstaje o szóstej rano. Ubiera dzieci, robi im śniadanie i zawozi jedno do przedszkola, drugie do szkoły. W szpitalu trzeba być o 7.30 na odprawie. – Na szczęście o tej porze korki nie są zbyt duże, bo większość ludzi zaczyna pracę o dziewiątej – mówi Marek. Praca nigdy nie kończy się o piętnastej, ale za nadgodziny nikt nie płaci. Obiad jem około osiemnastej w domu. Po dwóch rozległych zabiegach jestem tak zmęczony, że gdyby nie dzieci zasnąłbym w ciągu 15 minut. Z Anią kontaktują się za pomocą SMSów. Na pytanie, dlaczego tak dużo pracują, odpowiadają, że młodymi lekarzami obsadza się dyżury, bez dyskusji. Każde z nich łącznie z dyżurami zarabia na rękę około 4 tys. zł. Spłacają jednak kredyt na mieszkanie. Niezbyt duże 60 m kw., trzy pokoje. Ale ponieważ zawsze jednego członka rodziny nie ma, ten metraż wystarczy – żartuje Ania. Auto mają w leasingu, a to dodatkowy koszt. – Wiem, że dzieci wolałyby, abyśmy obydwoje byli z nimi popołudniami. To jednak niemożliwe. Ostatnio nikt z nas nie mógł iść do córki na wywiadówkę. Musieliśmy spotkać się z nauczycielką indywidualnie. Powiedzieliśmy jej, że możemy o 6.30 rano, albo o 16.30 popołudniu. Ona jednak w tym czasie już nie pracuje – opowiada lekarka. Córka, choć jest dopiero w pierwszej klasie ma już telefon komórkowy, aby kontaktować się z rodzicami. Sprawdza wiszący na ścianie grafik i wie, kto ją odbierze ze szkoły. Syn poszedł dopiero do przedszkola i potrzebuje więcej uwagi i czułości. A ja nie mogę mu tego zapewnić – skarży się. Został im tylko rok do zakończenia specjalizacji. Nie chcą, aby tak wyglądało ich życie. Marzą, aby być normalną rodziną. Dlatego, gdy zostaną specjalistami, zamierzają wyjechać za granicę. Nie wierzą, że w Polsce coś się zmieni.

Nikt nie musi żyć heroicznie

Według szacunków NRL, za granicą może pracować nawet 30 tys. polskich lekarzy. Szacuje się, że 10 proc. polskich absolwentów medycyny wyjeżdża za granicę, głównie z powodu zarobków, krótszego czasu pracy, większych możliwości doskonalenia zawodowego. Nie bez znaczenia są biurokratyczne wymogi sprawozdawcze NFZ. Tymczasem w przeliczeniu na liczbę mieszkańców lekarzy jest u nas najmniej w całej UE. W Polsce na 1000 osób przypada 2,2 lekarzy. Jest to najgorszy wynik w UE i o 50% niższy od średniej unijnej. – Nie widzę nic złego w tym, że młodzi lekarze wyjeżdżają z Polski mając dużo do wygrania, a mało do stracenia – mówi etyk i filozof prof. Zbigniew Szawarski. Na pytanie, czy należy zablokować możliwość wyjazdu z kraju wykształconym za państwowe pieniądze medykom, mówi: nie. – Młody człowiek kończący studia chce przede wszystkim inwestować w siebie i wyjazd daje mu tę możliwość. Stwarza szansę na przyzwoity standard życia z możliwością wypoczynku. Emigracja kusi też obietnicą lepszej organizacji pracy, dobrą emeryturą i lepszym prestiżem zawodowym. Jest ucieczką od opresyjnej biurokracji narzucanej przez NFZ, feudalnych stosunków w szpitalach, czy sytuacji politycznej. Bo jaką karierę w naszym kraju może zrobić lekarz, który chce się zajmować in vitro? – mówi profesor. Zdaniem filozofa, jeśli młody człowiek ma postawić na szali dobro społeczne i własne, ma prawo wybrać swoją karierę, perspektywę rozwoju talentu, spełnienia zawodowych marzeń, czy udanego życia rodzinnego. – Nikt nie ma obowiązku życia heroicznego – podkreśla.

Wyjeżdżają zanim zostaną specjalistami

Robert i Edyta są na drugim roku specjalizacji. On będzie kardiologiem, ona gastrologiem. Za miesiąc wyjeżdżają za granicę. Wszystko już załatwione. Twierdzą, że nie wrócą. – Opuszczamy Polskę, bo chcemy się kształcić i normalnie żyć. Byłem najlepszy na roku i mam zamiar być świetnym specjalistą. W Polsce nie mam szans na rzetelne szkolenie specjalizacyjne – mówi Robert. Młody adept medycyny zaraz po studiach nie potrafi zoperować oka czy przeszczepić serca. Przez około sześć lat w trakcie specjalizacji musi nauczyć się wykonywać wiele procedur w ramach wybranego fachu. Jednak w polskim szpitalu, lekarze, którzy mają szkolić młodszych kolegów nie dostają za to wynagrodzenia. – Mój opiekun sam ma tyle roboty, że nie jest w stanie nawet ze mną porozmawiać. W mojej specjalności w ramach kształcenia powinienem zrobić pod okiem opiekunów np. sto koronarografii i wszczepić 25 stentów. To jednak tylko teoria, bo pod koniec specjalizacji wpiszę w książeczkę procedur wymyślone inicjały i daty niby wykonanych zabiegów i starsi lekarze mi te niby procedury podpiszą i podstemplują. To jest oczywiste fałszerstwo, ale obrzydliwie powszechne. Podejrzewam, że mniej niż 10 procent osób na specjalizacji z kardiologii zrobi koronarografię lub wstawi stent, ale wszyscy będą mieli wpisy w książeczce specjalizacyjnej. W rezultacie na tym pseudo–szkoleniu cierpi pacjent – skarży się Robert. W szpitalu brakuje lekarzy, więc szkolący się rezydent pracuje 300 godzin miesięcznie. Trudno znaleźć czas na naukę. – W dodatku w szpitalu zamiast zajmować się pacjentami, wklepuję w komputer zużyte na oddziale leki. Więc moje umiejętności lekarskie od tego nie rosną. Taką pracę mógłby wykonywać ktoś, w kogo państwo nie inwestowało przez sześć lat studiów i trzy lata specjalizacji setki tysięcy złotych – dodaje. Lekarze w ramach kształcenia wykorzystywani są jako tania siła robocza do papierkowej roboty. Nie jest to więc żadne szkolenie tylko obecność na określonym oddziale i wypełnianie tam najróżniejszych luk kadrowych. – Jeśli w czymś się uda nam wyszkolić, to tyko przez przypadek – mówi. Robert marzy, żeby być dobrym kardiologiem. Poza tym chciałby kupić sobie samochód i mieszkanie. Obecnie zarabia 2200 zł na rękę, a jego dziewczyna 2600 zł. Więc ich na to nie stać. Nie mogą też myśleć o założeniu rodziny, bo nie ma na to czasu, a na wynajęcie mieszkania musieliby przeznaczyć prawie całą jedną pensję.– Wyjeżdżamy, bo nie chcemy za 25 lat obudzić się jako ci, którzy poświęcili życie rodzinne, wolny czas, żeby być pomiatanymi przez system nędzarzami pracującymi w urągających godności ludzkiej warunkach – mówi.

Pomoc domowa zarobi więcej

Medycy zrzeszeni w Porozumieniu Rezydentów przypominają ministrowi zdrowia Konstantemu Radziwiłłowi, że kilka lat temu, kiedy był prezesem samorządu lekarskiego domagał się od ówczesnego szefa resortu zdrowia, aby wysokość zarobków lekarzy w czasie specjalizacji wynosiła równowartość dwóch średnich krajowych. Dziś sam będąc ministrem, pensji doktorom nie chce podnieść. – Nie jest to zbyt wygórowane żądanie, aby ktoś, komu powierza się rzecz najcenniejszą na świecie – ludzkie życie zarabiał więcej niż wynosi średnia krajowa – mówi specjalizująca się w dziedzinie onkologii lekarka. Obecnie lekarze, którzy po ukończeniu sześciu lat studiów i rocznego stażu rozpoczynają specjalizację trwającą około 5 lat zarabiają od 3170 zł do 3890 zł brutto miesięcznie. Miesięczne wynagrodzenie brutto doradcy klienta prywatnego w banku wynosi od 6 tys. zł do 15 tys. zł, kierownika budowy od 8 tys. do 12 tys. zł. Natomiast lekarz, który nie będzie się zajmował chorymi, a zatrudni się w firmie farmaceutycznej, jako product manager zarobi od 15 tys. zł do 22 tys. zł. Takiej pensji nie oferuje doktorom rządowa ustawa nawet za pięć lat. Wzrost nakładów na finansowanie opieki zdrowotnej postulują też środowiska pacjenckie, bo mało zarabiający lekarze wyjeżdżają z kraju, a czas oczekiwania na leczenie wydłuża się. Krystyna Wechmann prezeska Federacji Stowarzyszeń Amazonek apeluje do rządu, żeby zamiast zwiększenia finansowania armii, przeznaczył więcej środków na służbę zdrowia. – Naszym najstraszniejszym wrogiem jest choroba i tu potrzebne są większe środki, aby z nią walczyć – przekonuje.

Student medycyny już myśli o emigracji

Wakacyjne praktyki w Szwecji były dla Oli okazją do zobaczenia, jak powinna wyglądać jej przyszła praca. Szokowały nie tylko zarobki, ale i wygląd szpitala, który przypominał luksusowy hotel, tyle tylko, że opustoszały. W polskiej zaniedbanej lecznicy każdego ranka rzesze pacjentów wędrują korytarzem z ręcznikami do łazienek. W szwedzkiej każdy ma jednoosobowy pokój z prysznicem i ubikacją, więc jeśli wychodzi, to tylko do bufetu. W Szwecji lekarz dostaje służbowe ubranie, które po pracy trafia do szpitalnej pralni. W Polsce swój fartuch kosztujący około 100 zł pierze się samemu w domu. W szwedzkiej przychodni szpitalnej pacjenci umawiani są na godziny. W poczekalni jest pusto i cicho. Zanim chory wejdzie do gabinetu lekarz zapoznaje się z jego dokumentacją. Podczas wizyty nie wolno mu pisać ani patrzeć w monitor. Cały czas musi utrzymywać kontakt wzrokowy z pacjentem. Nie wypisuje też skierowań, ani recept, bo to robi pielęgniarka. On natomiast po wyjściu pacjenta przy pomocy dyktafonu opisuje przebieg wizyty. Nagranie zostaje spisane przez sekretarkę medyczną i włączone do dokumentacji. Większość szwedzkich doktorów kończy pracę o 16.00, co ważne – nie biegnie do kolejnej. W czasie pracy ma wpisaną w grafik przerwę na drugie śniadanie. Kiedy Ola po sześciu latach studiów pójdzie do szpitala na staż, będzie zarabiać na rękę 1750 zł – mniej niż jej koleżanka, która pracuje jako kelnerka. Nie ma pewności, czy staż będzie mogła odbyć w miejscu zamieszkania. Może być skierowana do innego miasta, więc trzeba będzie wynająć mieszkanie. Ola marzy, aby być gastrologiem, ale już wie, że nie ma miejsc szkoleniowych. Więc musi wybrać inną specjalizację. – Ci, co mają bogatych rodziców robią wymarzoną specjalizację na wolontariacie, czyli po studiach sześć lat pracują za darmo. Poza tym muszą opłacać szkolenia, własne OC lekarskie, składki izby lekarskiej. Ale rodziców Oli nie stać, aby utrzymywać ją kolejne sześć lat. – Czy w mojej sytuacji wyjazd za granicę, nie jest jedyną szansą ma spełnienie zawodowych planów i marzeń? – pyta.

Wyzysk elementem systemu ochrony zdrowia

W polski system opieki zdrowotnej wpisany jest wyzysk lekarzy. O podwyżkach nie ma mowy, bo zaczęliby pracować zgodnie z godzinowymi normami, a wtedy na oddziałach szpitalnych pacjenci przez pół dnia i całą noc byliby sami. Tymczasem w systemie opartym o wyzysk jakość opieki zdrowotnej jest fatalna, a chorzy czekają w nieskończoność na przyjęcie do lekarza lub płacą z własnej kieszeni za wizyty prywatne. Jednak nikogo specjalnie nie wystraszyła też śmierć 44–letniej anestezjolog w Szpitalu Powiatowym w Białogardzie podczas czwartej doby dyżuru, ani zgon w piątej dobie dyżuru anestezjologa w Głubczycach. – Ostatnio wracając z dyżuru zasnęłam za kierownicą. Zdenerwowani kierowcy trąbili, a ja przespałam całe "zielone". Śmiech przez łzy, ale prawda jest taka, że wielu z nas nie wraca cało z kolejnego dyżuru, albo nawet nie wraca wcale – mówi jedna z rezydentek. UE ograniczając czas pracy lekarzy do 48 godzin tygodniowo, umożliwiła państwom członkowskim w 2004 r.– w ramach siedmioletniego dostosowania się do tych przepisów – jego wydłużenie za zgodą doktora do 78 godzin. Praca ponad unijną normę stała się jednak regułą, bez której w Polsce system opieki zdrowotnej przestałby działać. Polska, jako państwo unijne, powinna od sześciu lat mieć stworzone właściwe warunki do tego, aby pojedynczy lekarz nie był zobowiązywany do pracy ponad 48 godzin tygodniowo. Tymczasem z raportów Państwowej Inspekcji Pracy wynika, że rekordziści pracują nawet 168 godzin, czy dokładnie siedem dób.

Ci, którzy zostają

Maria i Stanisław nie planują wyjeżdżać. – Jesteśmy patriotami i chcemy pracować w Polsce. Wciąż wierzymy, że tu się coś zmieni – mówi Maria. Ona robi pediatrię, on ortopedię. Mają trójkę dzieci. Najmłodsze ma dwa miesiące, najstarsze cztery lata. Jest im ciężko.

– Już dawno przestaliśmy się oszukiwać, że wracając rano z 24 godzinnego dyżuru można być dobrym rodzicem. Ten, kto schodzi, musi się przespać. Nogi bolą potwornie, bo stało się kilka godzin przy stole operacyjnym albo biegało między oddziałem a izbą przyjęć. Często boli też głowa, a trójka dzieci potrafi naprawdę zrobić wiele hałasu – opowiada. Bez opiekunki do dzieci nie daliby rady. Bo młody lekarz nie decyduje, kiedy będzie miał dyżur. Jednak Marii najbardziej doskwiera rozdźwięk między tym jakimi lekarzami chcieli być, a jakimi są. – Jako rodzice trójki dzieci często sami chodzimy do różnych specjalistów. Widzę bylejakość, na którą cierpi nasz system opieki zdrowotnej. Czekam na wizytę trzy miesiące. A kiedy wreszcie na nią idziemy, lekarz ma dla pacjenta piętnaście minut, jest zmęczony, sfrustrowany i nie może zapomnieć o wypełnianiu dokumentacji. Ja wiem, że on, podobnie jak pacjent, stara się jakoś sobie radzić w tym systemie. Jednak większość chorych tego nie wie – ubolewa. Maria uważa, że jest szansa na zmianę. – Polacy muszą

zrozumieć, ze jesteśmy po tej samej stronie barykady. To, co oni widzą podczas wizyty lekarskiej, nas dotyka 24 godziny na dobę podczas pracy. Nie spóźniamy się do przychodni, bo byliśmy na lunchu. Po prostu zabieg w szpitalu się przedłużył, a my jemy w drodze. Trzeba odkłamać wiele mitów, że lekarze są bogaci, że chcą tylko więcej

zarabiać, że z chciwości biegają z pracy do pracy. Zarabiamy poniżej średniej krajowej, wydajemy pieniądze nie tylko na normalne życie. Jeden mój podręcznik kosztuje 300 zł, a tygodniowy kurs USG 2500 zł – mówi. Dodaje, że młodzi lekarze protestując nie chcą odchodzić od łóżek pacjentów. Wierzy, że głodówka zwróci uwagę rządzących na ich problemy. – Starsi koledzy – specjaliści, tak samo jak my, mają dość warunków, w jakich pracują. My mamy jeszcze energię żeby walczyć o zmiany, z nich siły ten system wyssał. – mówi. Oby starczyło im tej energii na długo. Bo inaczej nie będzie miał nas kto leczyć.

Na zdjęciach:

1. Protest głodowy w Samodzielnym Publicznym Dziecięcym Szpitalu Klinicznym, ul. Żwirki i Wigury w Warszawie (zdjęcie z profilu na Facebooku Porozumienia Rezydentów)

2. Lekarze rezydenci Maria i Stanisław z dziećmi