De aanleiding

Strafrechtadvocaat Peter Plasman wil met zijn partij Niet Stemmers meedoen aan de Tweede Kamerverkiezing in maart. Een partij die niets doet, speciaal voor de mensen die niet stemmen. Als de partij in de Kamer komt zullen de fractieleden dan ook niet meestemmen, zo staat op de website. In een interview met de Volkskrant legt Plasman uit waarom hij de partij heeft opgericht: „Je kunt tijdens verkiezingen thuisblijven, of blanco gaan stemmen, maar dan wordt je stem verdeeld over de partijen waarover je ontevreden bent.”

Is dat zo? Wat gebeurt er met de stem van niet-stemmers en blancostemmers?

Waar is het op gebaseerd?

Aan de telefoon geeft Plasman nadere uitleg: „Wat ik bedoel is dat de blancostemmers en niet-stemmers geen invloed hebben op het resultaat. Stel dat 50 procent van de stemmers blanco stemt, dan heeft dat dus geen enkele invloed op de verdeling in de Tweede Kamer. Daarvoor zou je lege zetels in de Kamer moeten hebben.” Deze uitleg ontbrak in de papieren versie van het interview met de Volkskrant.

Nog niet zeker van je stem? Onze programmawijzer geeft een overzicht van de verkiezings­programma’s. Met een handig filter lees je alleen over de partijen en onderwerpen die je het meest interesseren.

En, klopt het?

Laten we aan de hand van de afgelopen verkiezingen nagaan wat er precies gebeurt met de stem van niet-stemmers en blancostemmers. Na de verkiezingen wordt het totaal aantal geldige stemmen dat op kandidaten is uitgebracht bij elkaar opgeteld, in 2012 waren dat er 9.424.235. Alle blanco stemmen en ongeldige stemmen worden direct al buiten beschouwing gelaten. In 2012 waren er 20.984 ongeldige stemmen en 17.004 blanco stemmen. Deze stemmen tellen dus helemaal niet mee voor de uiteindelijke zetelverdeling in de Tweede Kamer.

Dan wordt de kiesdeler berekend. Het totaal aantal geldige stemmen wordt gedeeld door het totaal aantal zetels. In 2012 was de kiesdeler (9.424.235/150) 62.829, naar boven afgerond. Dit is het minimale aantal stemmen dat je moet hebben voor één zetel. Vanaf dan worden de zetels verdeeld onder de partijen. Het aantal stemmen per partij wordt gedeeld door de kiesdeler. Zo kreeg de VVD in 2012 2.504.948 stemmen. Gedeeld door de kiesdeler, zijn dat 39 ‘volle’ zetels.

Als alle ‘volle’ zetels verdeeld zijn blijven er altijd zetels over, omdat alle partijen eigenlijk nooit precies de kiesdeler halen. Die stemmen zijn meestal goed voor een paar zetels, de zogenaamde restzetels. Deze restzetels worden via een rekenformule verdeeld onder de partijen met gemiddeld de meeste stemmen per zetel.

Dus ook als je gestemd hebt op een partij die uiteindelijk niet de kiesdrempel haalt, gaat je stem niet naar een andere partij. Je stem gaat dan alleen wel verloren. In 2012 waren er zes restzetels, die gingen naar VVD (2), CDA, SP, GroenLinks en ChristenUnie.

Is er nog verschil tussen blanco stemmen, niet stemmen en ongeldig stemmen? Voor de zetelverdeling niet, zowel de blanco stem als de ongeldige stem telt niet mee bij de zetelverdeling. De ongeldige en blanco stemmen worden wel meegerekend bij het opkomstpercentage, dat is het enige verschil met de niet-stemmers. „Deze stemmen zijn immers wel afkomstig van stemmende kiezers”, laat de directeur van de Kiesraad Melle Bakker weten in een reactie.

Conclusie

Je stem gaat nooit naar een partij waar je niet op stemt. Zowel de blanco stem als de stem van iemand die niet gestemd heeft wordt namelijk niet meegenomen in de zetelverdeling. Die stemmen worden in het geheel buiten beschouwing gelaten. De letterlijke uitspraak, zoals Plasman deze deed in de Volkskrant, beoordelen we als onwaar.

We hebben later vastgesteld dat in de online versie van het interview met Peter Plasman zijn citaat uitgebreider is, namelijk: „Je kunt tijdens verkiezingen thuisblijven, of blanco gaan stemmen, maar dan wordt als het ware je stem verdeeld over de partijen waarover je ontevreden bent.” Het oordeel van deze nrc.checkt berust op de bewering die in de papieren krant stond.

nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mailof tip via Twitter met de hashtag