Mayroong iba’t-ibang uri ng alpabeto, pero iisa lang ang tumatak sa puso at isip ko. Bago tayo magsimulang pumasok sa paaralan, tinuruan tayo ni nanay at tatay tungkol sa alpabeto.

Kung paano ang tamang pagbigkas…

At kung paano ito isulat….

Limang patinig…

At labing-limang katinig…

Ngunit kahit ilan pang letra ang mayroon dito sa mundo, dalawang letra lamang ang tumatak sa puso’t isipan ko. Dalawang letrang ipinamulat ng dalawang taong nagturo sa akin ng labing-walong bagay. Sa paaralan, na silahis ng karunungan, kung saan nahasa ang ating mga isipan….

Doon ko sila natagpuan.

Dalawang espesyal na mag-aaral.

Dalawang espesyal na kwento.

Dalawang espesyal na pangarap.

Una kong nakilala si Paul Evardone, dalawampu’t anim na taong gulang. Ipinanganak siyang may down syndrome, isang pisikal at mental na kondisyon na dulot ng pagkakaroon ng tatlong kopya ng chromosome 21 na dapat dalawa lamang.

Ang pinakamataas na Intellectual Quotient (I.Q) ng mga batang may down syndrome, nasa 50% lamang kumpara sa mga normal na batang may I.Q na 100% . Kalimitan itong nauugnay sa pagkakaroon ng mababang katalinuhan at pisikal na pag-unlad.

Ngunit pinatunayan ni Paul na talagang iba siya sa lahat.

Sa isang araw kong pamamalagi sa loob ng kanilang silid-aralan, napansin kong isa siya sa pinakaaktibo at pinakamasipag sa klase.

Tanong dito…

Tanong doon…

Tila ba marami siyang gustong kasagutan na malaman sa bawat leksyon na itinuturo ng guro.

Masarap rin siyang kausap. Sa isang tanong ko ng “Ilang taon ka na?” hindi lang edad ang isasagot niya sa iyo kundi pati na rin ang tungkol sa alaga niyang aso.

Labing-walong taon ang inilagi niya sa paaralan.

Noong una, hindi siya kinakitaan ng pag-unlad dahil palagi siyang tulog sa klase. Pero sa tulong ng mga taong nasa paligid niya, heto na ngayon si Paul… isa sa mga representative ng klase pagdating sa mga cooking competition.

Ang matalik na kaibigan naman ni Paul na si Ryan Arenas, dalawampu’t anim na taong gulang, ipinanganak na may intellectual disability o mas kilala sa tawag na mental retardation. Ang taong nakakaranas ng ganitong kondisyon, hirap sa pag-unawa, lalo na sa pag-aaral at sa mga simpleng gawain sa bahay.

Pero ang pagkakaroon ng intellectual disability, hindi ibig sabihin na hindi na pwedeng matuto ang isang tao. Ganito ang paniniwala ni Ryan.

Tahimik man sa klase, masipag naman siya mag-aral. Tulad ng kaibigan niyang si Paul mahilig din siyang magluto.

Sa umpisa, hindi naging madali para sa kanya ang pagpasok sa paaralan. Madalas niyang makalimutan na dalhin ang kanyang bag sa bahay, maiwanan ang pamasahe, at makalimutang magsapatos. Pagdating naman sa paaralan, madalas niyang mahiwa ng kutsilyo ang sariling daliri at makalimutan ang tamang bilang ng pagtakal ng mga sangkap.

Mahirap ngunit kinakaya. Sinisikap niyang matutunan ang mga bagay-bagay kahit kailangan paglaanan ng mahabang oras. Kahit ganito ang kanyang kalagayan, napakasipag niyang mag-aral, magalang at mapagmahal pa rin sa pamilya.

“Ryan Sintu-sinto” — ito ang madalas na itawag sa kanya ng mga tambay sa kanto. Ngunit hindi alintana ni Ryan ang mga panlilibak ng tao. Tuloy lang siya sa kanyang paglalakad. At sa wari ko’y nakangiti pa rin siya kahit pinagtatawanan na.

Ngayon, bihasang-bihasa na sa mga gawaing bahay si Ryan. Kaya niya na ring magluto mag-isa at tulungan ang kanyang nanay sa pagtitinda. Siya na rin ang nagdidilig ng halaman, naglilinis ng bahay at nag-aalaga ng kanyang pamangkin.

Sa kabila ng pagkakaroon ng intellectual disability, patuloy pa rin siyang nagsusumikap na makamit ang pangarap niya sa buhay sa tulong na rin ng mga taong gumagabay sa kanya.

“Ano ang gusto mo paglaki mo?”

Tanong na pauli-ulit kong naririnig noong bata pa ako. At ngayon, aking napagtanto kung ano ang magagawa nito sa buhay ng isang tao.

Unang pagkakataon…

Ito ang unang pagkakataon na ako naman ang seryosong magtatanong ng mga katagang ‘to. Unang beses rin na ako’y nag-alinlangan kung mauunawan at masasagot ba nila ng maayos ang tanong ko.

Pero, nagkamali ako.

Napakalalim nilang sumagot at mag-isip. Napakalalim ng pananaw at pagkakakilala nila sa mundo.

Ilang beses man silang tawaging;

Sintu-sinto.

Maluwag ang turnilyo.

Kulang-kulang.

Kulang sa pito, sobra sa walo.

Basag ang pula.

Dalawang positibong pang-uri lang ang ginamit nila:

Makulay at masaya.

Ganito nila ilarawan ang mundong mabagsik at mapagkait na tanggapin ang kanilang kalagayan. Nakaka-inggit dahil sobrang ganda ng paglalarawan nila sa mundo. Ibang-iba sa paglalarawan ng pangkaraniwang taong tulad ko.

Marami silang kayang gawin. Ngunit marami pang mga bagay ang hindi natutunan at naiintindihan.

Hindi nila natutunang magkimkim ng galit.

Hindi nila natutunang mag-tanim ng sama ng loob.

Hindi nila natutunang magsinungaling.

Hindi nila natutunan na manglait o mangutya ng kapwa tao.

Hindi nila naunawaang lubos ang mga pasakit at kabiguan na bahagi ng mundong kay lupit.

Si Socrates ang gumabay kay Plato.

Si Plato ang gumabay kay Aristotle.

At si Aristotle ang gumabay kay Alexander the Great.

Iniisip ko kung ilang Socrates pa kaya ang kailangan ng Pilipinas. At ilang daang Alexander the Great kaya ang nangangailangan ng masusing paggabay at espesyal na atensyon?

Salamat sa “Special Education: Transition Program” na pinangunahan ng Kagawaran ng Edukasyon. Salamat sa mga guro ng special education na patuloy na gumagabay at naniniwala sa kakayahan ng mga batang tulad nina Paul at Ryan.

Nawa’y mas dumami pa ang mga gurong katulad nila. At mas paigitingin pa at pagtuunan ng pansin ang programang ito.

Teka. Nasaan na nga ba ang alpabetong sinasabi ko?

Greek? Latin? Korean? English? International Phonetic alphabet?

Sabi ko nga…. maraming iba’t-ibang uri ng alpabeto sa mundo. Pero iisa lang talaga ang alpabetong minamahal ko.

ABAKADA, ang alpabetong Pilipino na talagang ipinagmamalaki ko.

Limang patinig…

At labing-limang katinig…

Ngunit kahit ilan pang letra ang mayroon dito sa mundo, dalawang letra lamang ang tumatak sa puso’t isipan ko. Dalawang letrang ipinamulat ng dalawang espesyal na taong nagturo sa akin ng labingwalong bagay:

A BA KA DA GA HA I LA MA NA NGA O RA SA TA U WA YA. Labing-walong letra lang ang nabanggit sa larawan. Parang may kulang yatang dalawa…

A BA KA DA _ GA HA I LA MA NA NGA O _ RA SA TA U WA YA. Dalawang letrang ipinaramdam sa akin ng dalawang espesyal na tao. Ang nawawalang letra ang tanging kailangan nila.

E spesyal na Pa g-ibig.