Αφορμή για τη συνέντευξη ήταν ο πρόσφατος ξυλοδαρμός του στη Θεσσαλονίκη για τις επιστημονικές του απόψεις. Αγνωστοι πλησίασαν και τον ρώτησαν «εάν είναι εκείνος που γράφει άρθρα κατά της Αριστεράς» και αμέσως του επιτέθηκαν απρόκλητα με μπουνιές και κλοτσιές μέχρι να πέσει στο δάπεδο. Από το 1999, ο Νίκος Μαραντζίδης μαζί με τον καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης στο Yale Στάθη Καλύβα ασχολούνται με τη δεκαετία του ’40 στην Ελλάδα και τον εμφύλιο πόλεμο. Η έρευνά τους έχει συμβάλει στην αλλαγή του τρόπου που βλέπει η ακαδημαϊκή κοινότητα το ρόλο της Αριστεράς εκείνη την περίοδο. Παράλληλα έχει γεννήσει αντιδράσεις και έχει αποτελέσει αντικείμενο κριτικών στον Τύπο.

Ο Μαραντζίδης γεννήθηκε το 1966 στη Θεσσαλονίκη και έζησε τα πρώτα δέκα χρόνια της ζωής του στη Γαλλία, όπου ο πατέρας του, στέλεχος της Δημοκρατικής Αμυνας, ήταν πολιτικός εξόριστος. Το διδακτορικό του στο Πανεπιστήμιο Παρίσι 10 είχε θέμα τη μελέτη του κομμουνισμού. Είναι συγγραφέας πολλών βιβλίων: Το τελευταίο του έχει τίτλο «Ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος και το διεθνές κομουνιστικό σύστημα» (Αλεξάνδρεια, 2011). Είναι επίσης επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Καρόλου στην Πράγα και στο Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας.

Στην Ελλάδα η αντίθετη άποψη τιμωρείται με ξύλο;

Υπάρχει ένα ευρύτερο υπόστρωμα ανοχής της βίας στην ελληνική κοινωνία. Ειδικά στην περίπτωσή μου, διαμορφώθηκε ένα κλίμα στιγματισμού εδώ και περίπου δεκαπέντε χρόνια. Ακόμη και σήμερα εντυπωσιάζομαι από το πόση αντιπάθεια μπορούν να γεννήσουν άνθρωποι με διαφορετικές απόψεις.

Η λεκτική βία διαφοροποιείται από την πραγματική;

Δεν είναι άσχετη από τη σωματική. Η ποιότητα του δημόσιου διαλόγου στην Ελλάδα δεν είναι άμοιρη ευθυνών για το τι συμβαίνει έξω στο δρόμο. Οταν αποκαλείς κάποιον υμνητή του Χίτλερ και εξαγνιστή των δωσιλόγων, τι περιμένεις ότι θα κάνει κάποιος φανατικός νέος και προφανώς όχι και ο πιο έξυπνος άνθρωπος αυτού του πλανήτη;

Η έρευνά σας έδωσε συγχωροχάρτι στους δωσίλογους;

Σε καμία περίπτωση. Δεν είναι η δουλειά μου να δίνω συγχωροχάρτια ή να καταδικάζω, αλλά να κατανοήσω γιατί και πώς οι άνθρωποι δρουν μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο. Το παραμύθι ότι η μεγάλη πλειονότητα του ελληνικού λαού αντιστεκόταν στους Γερμανούς και ότι υπήρχε μια μικρή δράκα δωσιλόγων μπορεί να εξυπηρετεί θαυμάσια το εθνικό αφήγημα, αλλά είναι ψευδές.

Οι παππούδες μας ήταν… όλοι δωσίλογοι;

Οχι. Αλλά οι ένοπλοι που συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς ήταν περισσότεροι από τους ενόπλους που πολέμησαν εναντίον των Γερμανών. Στα μέσα του ’44, έχω μετρήσει πάνω από 10.000 αντι-ΕΑΜικές κάννες ένοπλων δωσιλόγων στη Μακεδονία.

Γιατί να πάει Ελληνας με τον εχθρό;

Οι περισσότεροι ωθούνταν προς τους Γερμανούς επειδή θεωρούσαν ότι προστατεύονταν από τις επιθέσεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ο οποίος σε πολλές περιπτώσεις συμπεριφερόταν εκδικητικά εναντίον άλλων Ελλήνων με εκτελέσεις αντιφρονούντων. Είχαμε δηλαδή ήδη μια κατάσταση εμφυλίου πολέμου μέσα στην Κατοχή.

Πώς αποδεικνύεται η έρευνά σας;

Τα στοιχεία μας περιλαμβάνουν, χωριό-χωριό, μητρώα θανάτων εκτελεσμένων από τον ΕΛΑΣ την περίοδο της Κατοχής και δεν έχουν αμφισβητηθεί. Επίσης, ατελείωτο αριθμό συνεντεύξεων.

Και γιατί οι παππούδες μας κρατούσαν αυτό το ένοχο μυστικό τόσα χρόνια;

Μα το έλεγαν! Αλλά από ένα σημείο και μετά το τοπίο της Μεταπολίτευσης τους περιθωριοποιεί. Εχω έναν φίλο από τον Πύργο Ηλείας, που είναι αριστερός και μου διηγούνταν ότι ο πατέρας του χρόνια ισχυριζόταν ότι στο χωριό του παρακαλούσαν τα τάγματα ασφαλείας να τους προστατεύσουν και όλοι του έλεγαν ότι «δεν θυμόταν καλά». Το τοπίο ήταν πιο σύνθετο στην περιφέρεια απ’ ό,τι στην Αθήνα.

Γιατί επικράτησε η αριστερή κουλτούρα στη Μεταπολίτευση;

Οι ηττημένοι κέρδισαν στο επίπεδο της ηθικής δικαίωσης όταν οι νικητές του μετεμφυλιακού κράτους καταδίωξαν μεγάλο τμήμα του ελληνικού λαού με μια περιθωριοποίηση που είχε χαρακτηριστικά «απαρτχάιντ», στη βάση μιας ταυτότητας που συχνά ήταν μόνο οικογενειακή.

Είστε αντικομμουνιστής;

Ναι, είμαι αντικομμουνιστής, όπως είμαι και αντιφασίστας. Είμαι αντίθετος σε κάθε ολοκληρωτισμό.

Μπορεί ένας αντικομμουνιστής να είναι αντικειμενικός ιστορικός;

Είμαι έντιμος ιστορικός. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα ερωτήματά μου πηγάζουν από την υποκειμενικότητά μου. Ομως, η μέθοδός μου και τα ερευνητικά μου εργαλεία είναι επιστημονικά απολύτως παραδεκτά.

Σας ενοχλεί που σας αμφισβητεί μερίδα συναδέλφων σας;

Αφήστε εμένα… Ο Στάθης Καλύβας είναι καθηγητής στο Yale. Δεν είναι μέρος ενός ελληνικού επαρχιωτισμού να ζητάμε νομιμοποίηση ενός από τους πιο σημαντικούς καθηγητές πολιτικής επιστήμης των ΗΠΑ; Επειδή είμαστε σε περίοδο Μουντιάλ: να ρωτήσουμε τον Καραγκούνη τι θα έλεγε για τον Μέσι;

Και εάν οι ΗΠΑ επιχειρούν σήμερα να ξαναγράψουν την ιστορία και το ρόλο τους στον ελληνικό Εμφύλιο;

Αυτό δεν γίνεται. Το Yale λέγεται Yale διότι έχει ψηλά τη δεοντολογία της επιστήμης.

Είχατε, ως Πόντιος Μακεδόνας, οικογενειακή ιστορία από τον Εμφύλιο;

Οχι. Αλλά ο παππούς μου ήταν κομμουνιστής, σταλινικός. Είχε κάνει εξορία στην Ικαρία. Τα ξαδέλφια μου είναι στελέχη του ΚΚΕ σήμερα.

Σας μιλάνε;

Είναι πολύ πιστοί και θεωρούν ότι προδίδω την οικογένεια.

Πού τοποθετείστε πολιτικά;

Στα νιάτα μου ήμουν Ρήγας Φεραίος. Σήμερα νιώθω κεντρώος σοσιαλφιλελεύθερος.

Αποκλείετε ο ξυλοδαρμός σας να ήταν πολιτική προβοκάτσια της Χρυσής Αυγής;

Ναι. Αυτοί που με χτύπησαν βρήκαν καταφύγιο στη συγκέντρωση των αντιεξουσιαστών που γινόταν λίγο πιο κάτω.

Και δεν αντέδρασε κανείς;

Οχι, όλα έγιναν γρήγορα. Ο φοιτητής μου σοκαρίστηκε.

Ο φοιτητής σας – σύμβουλος του πρωθυπουργού;

Αυτή είναι μια ιδιότητα δική του. Ο Μιχάλης Πεγλής είναι υποψήφιος διδάκτοράς μου.

Εσείς συμβουλεύετε τον πρωθυπουργό για τη θεωρία των δύο άκρων;

Οχι, ευτυχώς… Ευτυχώς για τον πρωθυπουργό, όχι για μένα. Είναι κακό να γίνεται εκμετάλλευση της θεωρίας του ολοκληρωτισμού για να εξυπηρετηθούν βραχυπρόθεσμες στοχεύσεις.

Οσοι σας χτύπησαν μπορεί να ήταν φοιτητές σας;

Κατηγορηματικά όχι. Διδάσκω 15 χρόνια. Είχα φοιτητές στελέχη του ΚΚΕ ή του ΣΥΡΙΖΑ και είμαι σίγουρος ότι έπεφταν και μερικά μπινελίκια πίσω από την πλάτη μου, αλλά ήταν πάντα ευγενικοί στις παρεμβάσεις τους στο μάθημα.

Οι φοιτητές του αντιεξουσιαστικού χώρου;

Δεν συνηθίζουν να έρχονται στο μάθημα. Φαίνεται ότι τα ξέρουν όλα.

Σας είχαν απειλήσει στο παρελθόν;

Ποτέ, και είμαι περήφανος γι’ αυτό. Το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας δεν έχει κουλτούρα ή ιστορικό «ζαρντινιέρας».

Είναι έξυπνοι οι φοιτητές σας;

Δεν είναι θέμα εξυπνάδας, αλλά ελλειμματικής παιδείας. Μπαίνουν με 15.000 μόρια από ένα κακό σχολείο, χωρίς βασικές γνώσεις και με δυσκολία στη συνθετική σκέψη.

Και πώς βγαίνουν;

Τα ποσοστά αποφοίτησης του τμήματός μου είναι 70%. Από αυτούς οι μισοί, πέντε χρόνια μετά, είναι άνεργοι ή δεν έχουν καμία προοπτική στο μυαλό τους. Το οποίο είναι ανησυχητικό.

Οπότε αξίζετε τα λεφτά σας ως καθηγητές;

Τα αξίζουμε. Ποια λεφτά δηλαδή; Ενας επίκουρος αμείβεται με 1.300 ευρώ το μήνα. Αλλά πιστεύω ότι οι Ελληνες πανεπιστημιακοί μπορούμε να εργαζόμαστε παραπάνω. Να μια ευκαιρία να με βρίσουν και άλλοι που δεν με έχουν βρίσει… Στην Ολλανδία οι καθηγητές δουλεύουν 9 π.μ. – 5 μ.μ. κάθε μέρα.

Πονάτε ακόμα;

Εχω πονοκέφαλο και πόνο στα πλευρά.

Φοβάστε;

Θέλω να πιστεύω ότι δεν θα ξανασυμβεί.