Omstanders hebben zich op schaamteloze wijze misdragen tijdens de moord op Willem van Oranje. In plaats van de Vader des Vaderlands te hulp te schieten en medische bijstand te verlenen, pakten veel mensen een doek en penseel en begonnen te schilderen.

Kees Pietersen, goudsmid, liep toevallig langs het tafereel en keek met verbazing toe. “Mensen stonden in de weg van de hulpverleners die Van Oranje naar de chirurgijn wilden brengen”, schreef hij in een notitie. “En in plaats van even gezamenlijk Balthasar Gerards achterna te gaan, maakten sommigen zelfs een zelfportret, met achter zich een doodbloedende Van Oranje. Daar namen ze dan wel acht uur de tijd voor. Zeer treurig.”

Filips II heeft inmiddels ook gereageerd op de situatie. De Spaanse koning betreurt dat de meeste burgers zelf geen enkele poging deden om Willem van Oranje te vermoorden, maar kennelijk wel de energie hadden om een portret te maken zodra het eenmaal voor elkaar was. “Smakeloos”, aldus Filips II.

De meeste schilderijen zijn momenteel te zien in veilinghuis Dumpaert.