Podczas oglądania czołowych lig zagranicznych ma się wrażenie, jakby po boisku biegały wszystkie narodowości świata. W rzeczywistości ponad połowa ludzkości nie miała w tym sezonie okazji oglądać występu rodaka w ligach z europejskiej czołowej piątki. Premier League, Bundesliga, Serie A, La Liga i Ligue 1 coraz mocniej wyrastają finansowo i sportowo ponad resztę Europy. Zaczynają przypominać koszykarską ligę NBA, o której marzą wszystkie dzieci uprawiające koszykówkę na dowolnej szerokości geograficznej. Wszystkie inne ligi są ważne tylko jako trampoliny do tych najlepszych. Teoretycznie, kluby angielskie, niemieckie, włoskie, hiszpańskie i francuskie mogą werbować piłkarzy skąd tylko im się podoba. Nie ma granic, nie ma limitów, nie ma ograniczeń finansowych. Tymczasem werbują głównie tych, których znają.

Polska w wąskim gronie

W aktualnych kadrach (za transfermarkt.de) klubów z pięciu najlepszych lig są aktualnie przedstawiciele dziewięćdziesięciu ośmiu krajów. To oznacza, że aż sto trzynaście państw (terytoriów) zrzeszonych w FIFA nie ma w ligach czołowej piątki ani jednego reprezentanta. Z Europy kraje bez jakiegokolwiek przedstawiciela w czołówce to Białoruś, Łotwa, Malta, Cypr, San Marino, Wyspy Owcze, Gruzja, Andora, Kazachstan, Gibraltar i Kosowo. Spoza Europy m.in. Indie, Indonezja, Pakistan, Bangladesz czy Filipiny, czyli kraje mające przynajmniej sto milionów mieszkańców. Jako że bardzo częsty mechanizm to kibicowanie rodakom, ich zwiększona obecność często ciągnie zainteresowanie daną ligą. Stąd częste próby najmowania niskiej jakości Chińczyków, jak Dong Fangzhuo, były gracz m.in. Legii Warszawa, który cztery lata był w Manchesterze United (rozegrał jeden mecz), by przyciągnąć tłumy z największego państwa świata. Aktualnie Chińczyka ma w kadrze tylko Werder Brema. Yuning Zhang nie rozegrał jednak jeszcze ani jednego meczu. Bardzo słaba wypada też Rosja, która akurat sama ma względnie mocną i bogatą ligę, więc aktualnie niemal nie eksportuje piłkarzy na Zachód. Aktualnie jej jedynym przedstawicielem jest Denis Czeryszew z Villarrealu. Samo znalezienie się w gronie 98 państw z przedstawicielem w czołowych ligach już jest więc jakimś wyczynem. Grono państw, które mają przynajmniej jednego piłkarza w każdej z czołowych lig jest jeszcze węższe i liczy 22 kraje. Trzynaście europejskich, Argentynę, Brazylię, Kolumbię, Wenezuelę, Senegal, Wybrzeże Kości Słoniowej, Algierię, Nigerię i Japonię. Polska jest w tym towarzystwie, choć wisi w nim na włosku, mając w Hiszpanii tylko jednego Przemysława Tytonia, który w Deportivo La Coruna nie odgrywa żadnej roli.

Embed from Getty Images

Najwięksi eksporterzy

Z zestawienia wyłączeni są Anglicy, Niemcy, Holendrzy, Francuzi i Włosi. Oni bardzo silne ligi mają na miejscu. Muszą się do nich przebić z rynku wewnętrznego. Oto ci, których kluby z czołowych lig najchętniej ściągają z zewnątrz:

Brazylia – 113 graczy w ligach czołowej piątki Argentyna – 89 Portugalia – 43Holandia – 43

Belgia – 42 Szwajcaria – 40 Serbia – 39 Senegal – 37 Urugwaj – 34 Chorwacja – 32

Nie ma chyba wielu zaskoczeń. Brazylijczycy i Argentyńczycy to od lat na piłkarskim rynku odpowiedniki belgijskich frytek i niemieckiego piwa. Portugalia, Urugwaj i Holandia to stosunkowo małe kraje, które od dawna znaczą relatywnie dużo w światowym futbolu. Belgia i Szwajcaria wychowały bardzo dobre pokolenie piłkarzy dzięki stworzonemu niedawno systemowi szkolenia oraz napływowi imigrantów. W przypadku Senegalu trudno mówić o eksporcie. Piłkarze z tego kraju w większości wychowali się we Francji, a jedynie reprezentują Senegal. Wreszcie Serbowie i Chorwaci, czyli od lat nieprzebrane źródło talentów. Polska zajmuje w zestawieniu (zaskakująco) wysokie dwunaste miejsce. Za Austrią, ex equo z Danią.

Najwięksi eksporterzy per capita

Wiadomo, że liczba mieszkańców nie jest w piłce bardzo istotnym kryterium. Największe kraje świata w futbolu znaczą stosunkowo mało. Na mundial jedzie trzystutysięczna Islandia, a nie jadą ponadmiliardowe Chiny. Niemniej warto sprawdzić, które kraje produkują do czołowych lig znacznie więcej piłkarzy, niż wskazywałaby na to ich wielkość. Oczywiście, trzeba brać poprawkę na to, że to zestawienie premiuje kraje bardzo małe.

Curacao Liechtenstein Islandia Urugwaj Chorwacja Nowa Kaledonia Słowenia Serbia Walia Szwajcaria

Odsiawszy mikropaństwa czy terytoria zależne, które w piłce występują jako niezależne byty, jak Curacao czy Nowa Kaledonia, znów widać jak świetną pracę wykonuje się w Urugwaju, Islandii czy na Bałkanach. W pierwszej dziesiątce krajów produkujących więcej piłkarzy, niż wskazywałaby na to liczba ludności, znalazły się aż trzy kraje z byłej Jugosławii. A tuż za pierwszą dziesiątką są jeszcze Czarnogóra (12.) czy Bośnia i Hercegowina (13.). To tylko pokazuje, że wrażenie, jakoby w każdej drużynie z europejskiej czołówki grał jakiś „ić”, jest bliskie prawdy.

Biorą znanych

Teoretycznie, w piłkę nożną wszędzie gra się podobnie i nie trzeba się przywiązywać do kwestii kulturowych, czy historycznych. W praktyce jednak, nadal odgrywają one w imporcie do czołowych lig gigantyczną rolę. By to pokazać, policzyłem liczbę piłkarzy, których dany kraj wysyła do konkretnych czołowych lig. Jeśli Polska najwięcej zawodników z lig czołowej piątki ma w Serie A, przypisywałem ją do włoskiej strefy wpływów. To pozwoliło stworzyć mapę piłkarskich wpływów na całym świecie:

Dokąd wysyłają najwięcej piłkarzy. Szary kolor oznacza brak piłkarza z danego kraju w ligach czołowej piątki europejskiej. Brana pod uwagę narodowość piłkarza i jego obecny klub (za transfermarkt.de).

i w Europie:

Z map wynika, skąd konkretne ligi najchętniej czerpią piłkarzy. La Liga penetruje głównie rynki południowoamerykańskie, Ligue 1 afrykańskie, Serie A bałkańskie, Bundesliga środkowoeuropejskie, a Premier League kraje Beneluksu. Co zwraca uwagę, to bardzo mocne przywiązanie do kwestii historycznych i kulturowych.

PREMIER LEAGUE

Najliczniej reprezentowane nacje: Holandia (20), Irlandia (17), Belgia (17).

Holendrzy w Premier League

Anglicy najchętniej penetrują rynki holenderski, belgijski, irlandzki, walijski (14) oraz szkocki (11). Są też głównym przyjmujących piłkarzy z Kanady, Egiptu, Nigerii, Australii, Nowej Zelandii, Ghany, Jamajki, Bermudów i Islandii. W tym gronie praktycznie nie ma zaskoczeń. Każdy z tych krajów to dawna lub obecna część Wspólnoty Brytyjskiej albo najbliższy duży sąsiad, jak w przypadku Islandii. Jedynie wyjmowanie najlepszych Belgów i Holendrów jest nietypowe, bo dla Belgów najbardziej naturalnym kierunkiem byłaby Ligue 1, a dla Holendrów Bundesliga. Mocną walkę toczyli Anglicy z Niemcami o Danię, jednak aktualnie minimalnie więcej Duńczycy grają w Premier League. Anglia dominuje też w nienaturalnych dla siebie kierunkach estońskim (Ragnar Klavan!), armeńskim, peruwiańskim, izraelskim oraz na Curacao. W zdecydowanej większości jednak, angielskie kluby najchętniej przyjmują tych zagranicznych piłkarzy, dla których urzędowym językiem jest angielski.

BUNDESLIGA

Najliczniej reprezentowane nacje: Austria (23), Szwajcaria (21), Holandia (11).

Austriacy w Niemczech

Niemcy miały nieliczne kolonie zamorskie i administrowały nimi stosunkowo krótko. W piłce wyraźnie skupiły się na roli regionalnego lidera. Znów, najchętniej korzystają z tych, którzy czują się u nich jak u siebie: z mówiących tym samym językiem Austriaków i Szwajcarów. Chętnie korzystają też z bliskości geograficznej Czech, Słowacji, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Węgier i Ukrainy. Ciekawym przypadkiem jest Polska, która jako jedyne duże państwo w regionie przestało w piłce należeć do bundesligowej strefy wpływów. Jeszcze niedawno eksportowaliśmy piłkarzy głównie do Niemiec. Aktualnie pierwszeństwo przejęła Serie A. Niemcy dominują też w kilku kierunkach, które tylko pozornie nie są dla nich naturalne – w Stanach Zjednoczonych, Turcji czy Grecji. To jednak obcokrajowcy tylko teoretyczni. Z racji dużej liczby amerykańskich żołnierzy stacjonujących przez lata na niemieckich ziemiach, jest w Bundeslidze spore grono piłkarzy amerykańskich wychowanych w Niemczech, jak Fabian Johnson czy Timothy Chandler. Turcy i Grecy to też często potomkowie Gastarbeiterów przyjeżdżających do Niemiec w latach 60. Czyli ludzie mówiący biegle po niemiecku, wychowani w Niemczech, a tylko mający obcobrzmiące nazwiska i paszporty. Zupełnie nienaturalne dla Niemiec kierunki, w których dominuje Bundesliga, to Meksyk, Azerbejdżan, Chiny i Japonia. Zwłaszcza przykład tego ostatniego kraju jest nietypowy. Po tym jak w Dortmundzie wypalił Shinji Kagawa, Niemcy zakochali się w japońskich piłkarzach. Moda trwa już kilka lat, nie ma jasnych wytłumaczeń kulturowych, nie rozprzestrzenia się na inne ligi europejskie, ale w Niemczech nie słabnie.

SERIE A

Najliczniej reprezentowane nacje: Brazylia (38), Argentyna (28), Urugwaj (15).

Brazylijczycy we Włoszech

Liga włoska to, podobnie jak Bundesliga, mocarstwo głównie regionalne. Włosi wprawdzie chętniej, niż ktokolwiek inny, importują Brazylijczyków, często, choć nie tak jak Hiszpanie, sięgają też po Argentyńczyków i Urugwajczyków, co ma historyczne i kulturowe wytłumaczenie, bo szacuje się, że nawet 25 milionów Argentyńczyków ma za przodków włoskich osadników. Ale poza tym, Włosi skupiają się głównie na drugim brzegu Adriatyku. Po raz kolejny powtarza się kryterium bliskości geograficznej. Słoweńcy, Chorwaci, Serbowie, Macedończycy, Bośniacy i Czarnogórcy większość piłkarzy sprzedają właśnie do Włoch. Dotyczy to także Bułgarii, Rumunii i Mołdawii. Polska jest wyrwana z kontekstu. Nie do końca wiadomo, dlaczego akurat stąd Włosi zaczęli tak chętnie czerpać piłkarzy. Włosi mają też pomniejsze ośrodki pozaeuropejskie – w swojej dawnej kolonii Libii oraz w Ghanie, Angoli i Ekwadorze. Ciekawy jest przypadek Liechtensteinu, który z racji językowej powinien piłkarsko bardziej ciążyć w kierunku Bundesligi. W całej historii ligi Niemcy zaprosili jednak tylko jednego piłkarza z tego kraju Sandra Wiesera, który sześć lat temu rozegrał 28 minut w barwach Hoffenheim. Włosi talent piłkarzy z księstewka cenią zdecydowanie bardziej. Pionierowi Mariowi Frickowi pozwolili rozegrać aż 111 meczów w Serie A, a teraz mają Marcela Buechela, który dość regularnie gra w Hellas Werona.

La Liga

Najliczniej reprezentowane nacje: Argentyna (30), Brazylia (20), Urugwaj (15)

Argentyńczycy w La Liga

Dawne kolonialne wpływy Hiszpanii mają do dziś bardzo istotne znaczenie przy pozyskiwaniu piłkarzy. Hiszpania jest głównym celem dla piłkarzy z Wenezueli, Chile, Kostaryki, Paragwaju, Argentyny i Urugwaju, a także dla sąsiadów – Portugalczyków i Marokańczyków. Pozostałe wpływy są marginalne i trudno je nazwać jakąś tendencją. Hiszpania przyjmuje więcej, niż inne silne ligi piłkarzy z Rosji (jednego), Arabii Saudyjskiej (trzech) i Kenii (jednego). Najchętniej jednak Hiszpanie biorą tych obcokrajowców, którzy mówią po hiszpańsku. Nawet jeśli z innym akcentem.

LIGUE 1

Najliczniej reprezentowane nacje: Brazylia (33), Senegal (19), Wybrzeże Kości Słoniowej (16).

Senegalska jedenastka w Ligue 1

Jeszcze silniej, niż w innych ligach, widać we Francji zależność kulturową i historyczną. Intuicyjnie mówimy, że w Ligue 1 grają w dużej mierze Afrykanie. Tak, ale głównie Afrykanie z dawnych francuskich departamentów zamorskich: Madagaskaru, Nigru, Czadu, Republiki Środkowoafrykańskiej, Burkina Faso, Algierii, Beninu, Konga, Togo, Kamerunu, Mali, Gwinei, Tunezji, Gambii, Wybrzeża Kości Słoniowej czy Senegalu. Demokratyczna Republika Konga należała do Belgii, ale jej urzędowym językiem jest francuski, więc także kluby z Ligue 1 biorą stamtąd piłkarzy. Już jednak Nigeria, Ghana, Kenia czy Egipt, które nie należały do Francji, nie eksportują do Ligue 1 wielu zawodników. W tym kontekście słowa “eksport” i “import” są jednak nie na miejscu, bo większość obcokrajowców z Afryki, grających w Ligue 1, wychowała się we Francji i mogłaby ją równie dobrze reprezentować. Poza Afryką, Francuzi dominują też w dawnych zamorskich posiadłościach – Dominikanie, Haiti, Nowej Kaledonii (do dziś francuskiej) oraz w sąsiednim Luksemburgu i… na Litwie, skąd wzięli jednego piłkarza.

Widać więc, że mimo pozornej możliwości czerpania piłkarzy z całego świata, mimo posiadania szeroko rozwiniętych siatek skautingowych, mimo że teoretycznie Premier League mogłaby drenować z talentów Bałkany, a Serie A Afrykę, tak się praktycznie nie dzieje. Najsilniejsze kluby sięgają najczęściej po graczy z tych samych kręgów kulturowych. Czynniki takie jak znajomość języka czy kultury kraju, do którego się przyjeżdża, są nadal przynajmniej równie ważne, jak sama umiejętność gry w piłkę.