Op 12 december staakt het primair onderwijs. Doel: meer loon. In de Volkskrant van deze week konden we lezen hoe de verantwoordelijke minister, Arie Slob, de ontevredenheid met de arbeidsvoorwaarden in de sector aanpakt. Met fluwelen handschoenen. Tijdens een bijeenkomst met leerkrachten en andere werknemers zei hij: 'Ik heb jullie kennis, jullie wijsheid, jullie ervaring en misschien ook jullie frustraties nodig.' Gelukkig zei hij er ook bij: er is geen extra geld voor jullie eisen.



Wie dient de ontevredenen in het primair onderwijs wat scherper van repliek? Niemand. Dus moeten we dat zelf maar doen.

Vooropgesteld: het staat eenieder vrij zijn eigen belang na te jagen, inclusief staken voor hoger loon. Maar wie als buitenstaander nuchter naar de arbeid in het primair onderwijs kijkt voelt toch weinig voor een algehele loonsverhoging. Waarom: het lost de problemen niet op. Dat zijn er (ten minste) vier.



Probleem 1. Primair onderwijs is een extreme deeltijdsector. Zeven op de tien werkenden werkt in deeltijd en dan ook nog met een gemiddeld lage deeltijdfactor van 0,6 oftewel 24 uur per week.



Probleem 2. Primair onderwijs is een extreme vrouwensector. Het aantal mannen in de sector is de afgelopen vijftien jaar gedaald van grofweg een op de vijf naar een op de tien. Voor jongens én meisjes op school is dit een gemis.

Probleem 3. Primair onderwijs is de laatste jaren extreem goed bedeeld in de euro's. Voor het verblijf van een kind gedurende acht jaar in het basisonderwijs is volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek 51,6 duizend euro budget beschikbaar. Tien jaar geleden was dat 42,4 duizend euro. Aan het (primair) onderwijs zijn de afgelopen crisisjaren rimpelloos voorbijgegaan.



Probleem 4. Primair onderwijs slaagt er maar niet in betere kwaliteit te leveren. De onderwijsongelijkheid neemt toe: kinderen van laagopgeleide ouders presteren slechter op school dan even intelligente kinderen van hoogopgeleide ouders. Ook in de eenvoudiger dienstverlening aan werkende ouders (betere schooltijden; andere en vooral minder vakanties) zet de sector geen stappen vooruit, al zijn er wel witte raven, de 'integrale kindcentra'.

Waarom zou de belastingbetaler (want die voldoet de rekening) zo'n sector nog meer euro's toebedelen? Zonder er iets voor terug te krijgen?



Tegen leerkrachten die ontevreden zijn met hun inkomen zou je toch in eerste instantie willen zeggen: ga eens wat meer uren werken dan. Wie van deeltijdfactor 0,6 voltijds gaat werken, verhoogt zijn salaris met tweederde. O ironie als mensen dan zouden terugzeggen dat ze dat niet georganiseerd krijgen met de kinderen.

Een voltijdscultuur in het primair onderwijs zou behulpzaam kunnen zijn bij het aanpakken van de andere vraagstukken. Mannen, bijvoorbeeld, werken liever voltijds. De mannen die nog in het primair onderwijs werken doen dat ook vaker voltijds dan vrouwen. De sector moet emanciperen en in dit geval betekent dat: mannen erbij.



Een voltijdscultuur maakt de sector ook efficiënter: minder tijd vermorsen aan vergaderen; minder noodzaak tot overdracht; minder functioneringsgesprekken, et cetera. En al die vermorste tijd kan dan zinvol gebruikt worden voor kwaliteitsverbetering, waaronder het tegengaan van ongelijke onderwijskansen.



Een voltijdscultuur, ten slotte, kan ertoe bijdragen dan onderwijsmensen zelf ook inzien dat de dienstverlening aan ouders moet verbeteren.

Beschikbaar budget voor loonsverhoging - en dat heeft het kabinet wel degelijk vrijgemaakt -- zou ik daarom op twee manieren besteden. Eén: een voltijdsbonus. Alleen de vijfde dag in de week wordt extra beloond, voor mannen én vrouwen. Twee: een mannenbonus. Alleen mannen krijgen meer loon.



Een voltijds werkende man? Twee keer prijs.