Wetenschappers gaan ervan uit dat in Nederland 1 op de 20 aangiften van verkrachting vals is. Beeld anp

Onderzoeker André De Zutter van de Vrije Universiteit bracht samen met rechtspsychologen Robert Horselenberg en Peter van Koppen de motieven voor het doen van valse aangiften in kaart. Ze bestudeerden 57 Nederlandse politiedossiers waarin valse aangifte van verkrachting was bewezen. In alle gevallen waren de aangiften gedaan door vrouwen.



Aanleiding voor het onderzoek was de vraag of geldelijk gewin een motief kan zijn. Slachtoffers van verkrachting kunnen immers een beroep doen op een vergoeding van het Fonds Slachtofferhulp. 'We wilden kijken of materieel voordeel een motief kon zijn', zegt De Zutter. Hij geeft meteen het antwoord: 'Dat kan vrijwel worden uitgesloten. We vonden slechts één persoon die er financieel gewin mee wilde bereiken.'

Uit de vergetelheid Jaarlijks publiceren Nederlandse wetenschappers 172 duizend onderzoeken. In deze rubriek een greep uit de ontdekkingen die bijna onopgemerkt waren gebleven.

Het meest voorkomende motief (in 14 gevallen) was wat De Zutter 'emotioneel voordeel' noemt: een alibi om iets te verdoezelen, zoals vreemdgaan of spijbelen. In Archives of Sexual Behavior geeft de auteur het voorbeeld van een vrouw die haar buitenechtelijke affaire met een beschuldiging probeerde toe te dekken toen ze door haar man werd betrapt. En van een 17-jarig meisje dat een verkrachting verzon nadat ze niet was komen opdagen bij een stage.



In een aantal gevallen (12) bleek de behoefte om aandacht en/of sympathie op te wekken het motief. Aandacht van familie, vrienden of politie. Als iemand interessant en sympathiek wil worden gevonden, is de beschuldiging vaak bedoeld voor een kleine kring en wordt niemand persoonlijk aangewezen als dader.

Wie? André De Zutter, Robert Horselenberg, Peter van Koppen

Wat is hun specialiteit? Rechtspsychologie

Originele titel publicatie? Motives for Filing a False Allegation of Rape

Vrij vertaald? Waarom liegen over verkrachting?

Ook wraak (5 gevallen) kan aanzetten tot valse beschuldigingen. In de meeste gevallen ging het om vrouwen die zich bedrogen voelden omdat ze meer van een ontmoeting hadden verwacht dan een one night stand. De Zutter haalt het voorbeeld aan van ouders die hun dochter dwongen tot valse aangifte tegen haar ex-vriendje omdat ze niets moesten hebben van de jongen.



In een enkel geval komt een aanklacht voort uit een psychische aandoening. Een vrouw die wegens herhaalde valse aangifte was veroordeeld, bleek een persoonlijkheidsstoornis te hebben. Van 2 op de 5 gevallen konden de onderzoekers geen motief vaststellen, omdat degenen die aangifte hadden gedaan hun motief niet onder woorden kunnen brengen en/of omdat hun motief niet was opgenomen in het politiedossier.



De Zutter hoopt met zijn onderzoek het wantrouwen te verminderen dat echte slachtoffers volgens hem veelal ontmoeten. 'Als we de valse aangiften er in een vroeg stadium uit kunnen halen, wordt dat wantrouwen hopelijk wat minder. We moeten niet vergeten dat 80 procent van alle aangiften van verkrachting eindigt in de beslissing van het Openbaar Ministerie om niet te vervolgen. Ook als je daar de 5 procent bewezen valse aangiften van aftrekt, blijven er veel gevallen over die ten onrechte niet worden vervolgd.'