De Nederlandse pabo’s doen er alles aan om meer mannen op te leiden tot basisschoolleerkracht. Erg veel effect heeft dat niet: de scholen kampen met hoge uitvalcijfers onder jonge mannen. Uit een onderzoek van Trouw blijkt dat het uitvalpercentage onder mannen op sommige opleidingen oploopt tot 64 procent. Gemiddeld is het uitvalpercentage van mannelijke studenten onder de ondervraagde scholen zo’n 40 procent. “Een schrijnend en urgent probleem”, aldus een van de ondervraagden.

Uit een onderzoek van Duo uit 2015 onder alle Nederlandse pabo’s bleek dat gemiddeld 21,4 procent van de mannelijke studenten uitviel. Dat de ondervraagde scholen nu met zo’n hoge uitval kampen is opmerkelijk omdat pabo’s juist enorm investeren in mannelijk talent.

Uit de Trouw-enquête blijkt dat de scholen hun vakkenpakketten aanpassen aan de wensen van de mannelijke student: die kan bijvoorbeeld sneller kiezen voor onder- of bovenbouw. Om mannen aan te spreken bieden sommige pabo’s ook specialisaties in sport, ICT en gezondheid.

Barbecues en filmavonden

Ook doen pabo’s erg hun best om jongens zich thuis te laten voelen. Tijdens barbecues, filmavondjes, sportdagen en excursies kunnen jongens ervaringen uitwisselen. Als ze met hun studie in de knoop zitten, staan er mentorgroepen en studieverenigingen klaar om te helpen.

Zo’n 70 procent van de ondervraagde pabo’s doet bovendien extra moeite om mannelijke studenten naar de opleiding te lokken. Meesters proberen op open dagen jongens te enthousiasmeren voor het vak, er zijn speciale meeloopdagen en op de posters van pabo’s staat steeds vaker een zelfverzekerde meester in plaats van een juf. Als het pabo’s al lukt om jongens op de opleiding te krijgen, blijven die echter lang niet allemaal.

Pittig

Hoe komt dat? De pabo is ‘pittig’, zegt een respondent. Dat blijkt ook uit de uitkomsten van de enquête. Veruit de meeste mannen stoppen omdat ze te weinig studiepunten hebben gehaald. Ze lijken vooral de hoeveelheid verschillende vakken moeilijk te vinden.

Aardrijkskunde, grammatica, wiskunde: een basisschooldocent in spe moet het allemaal onder de knie zien te krijgen. Dat vergt planning en discipline, eigenschappen waaraan het kersverse studenten soms nog ontbreekt, signaleren de pabo’s.

Negen van de ondervraagde onderwijsinstellingen melden dat het beeld dat jongens hebben van meester zijn vaak niet strookt met de praktijk van het basisschoolonderwijs. Meester zijn betekent óók snotneuzen afvegen en wc-bezoekjes begeleiden, ontdekken de studenten. Voor velen is dat een teleurstelling.

De kleuterstage functioneert hierbij als een vuurdoop die niet iedereen overleeft. Doordat die vaak plaatsvindt in de eerste twee jaar, een periode waarin de meeste studenten stoppen, leggen veel pabo’s een verband tussen de stage en de uitval van mannelijke studenten.

Kleuterstage niet verplicht

De Katholieke Pabo Zwolle kwam daarom begin deze maand met het bericht dat de instelling overweegt de kleuterstage niet meer verplicht te stellen. Daarmee zou de pabo meer gaan lijken op de lerarenopleiding van voor 1984. Toen bestond er een aparte opleiding voor kleuteronderwijs.

Op elf pabo’s hoeven studenten de kleuterstage pas later tijdens hun studietijd te doen. Bij zeker één instelling is die al niet meer verplicht. Op de pabo-opleidingen van Saxion, in Enschede en Deventer, komen studenten tijdens hun stage weliswaar terecht op de onderbouw, maar kunnen ze alsnog kiezen voor groep 3 of 4. Zo kom je als student de pabo door zonder ooit een kleuter te hebben gezien.

Maar zestien van de door Trouw ondervraagde pabo’s zien het volledig schrappen van de kleuterstage niet zitten. Wendy Klaver, opleidingsmanager van de Hogeschool Rotterdam, vindt een opleiding zonder kleuters maar niets. De kleuterperiode is juist een heel belangrijk deel van de opleiding tot docent, zegt ze.

Spelenderwijs leren

“Bij kleuters leer je vaardigheden die je in wat voor specialisatie dan ook nodig hebt: orde houden, oog hebben voor de emoties van een kind, spelenderwijs leren.” Bovendien, vindt Klaver, valt de kleuterstage best mee. “Het is één dag in de week, voor een periode van twintig weken. Dat is toch niet te veel gevraagd? Probeer het en geef het een kans.”

Ook volgens Barbara de Kort, voorzitter van het Landelijk Overleg Leraren Basisonderwijs, is de brede opleiding die pabo’s aanbieden ‘een groot goed’. Er is grote behoefte aan alleskunners in het onderwijs vanwege het lerarentekort. “Basisscholen vragen om leraren die breed inzetbaar zijn.”

Volgens De Kort moet er daarom beter worden gekeken naar de manier van leren. “Sluit wat we aanbieden op de opleiding genoeg aan bij wat jongens nodig hebben?” Er wordt ook de komende tijd niet stilgezeten, zegt ze. “We blijven er met mens en macht aan werken.”

Verantwoording In Nederland zijn er 24 hogescholen die de opleiding tot basisschoolleraar aanbieden op 42 locaties. Van de onderwijsinstellingen werkten er 19 mee aan de enquête van Trouw. De pabo’s is gevraagd hoe ze de uitval van mannen verklaren en of ze zelf maatregelen nemen om de uitstroom tegen te gaan. Zo’n negentig procent zei inderdaad stappen te zetten om mannen binnenboord te houden. Zestien pabo’s verstrekten cijfers over de uitvalpercentages van mannen. Onderwijsinstellingen met meerdere locaties is verzocht om waar mogelijk de antwoorden per locatie te specificeren.

Lees ook:

Opinie: Juf of meester: voor de cijfers maakt het niets uit

Streven naar meer diversiteit in schoolteams is goed, maar niet omdat de overdaad aan juffen verantwoordelijk zou zijn voor het afnemende schoolsucces van jongens, vindt Jannette Prins, opleidingsdocent aan de pabo.