Ministers Wopke Hoekstra van Financiën en Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat maken tijdens een persconferentie in februari bekend dat de Staat een belang heeft genomen in de holding Air France-KLM. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Dat blijkt uit documenten die de Volkskrant verkreeg na een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) bij de ministeries van Financiën, Economische Zaken en Klimaat, en Infrastructuur en Waterstaat. Hoekstra maakte in februari bekend dat Nederland 14 procent van de aandelen van Air France-KLM had verworven, een aankoop waarmee bijna 750 miljoen euro was gemoeid.

Het kabinet kocht de aandelen uit zorgen over de (toekomstige) koers van de luchtvaartcombinatie, waarop Nederland nauwelijks invloed kon uitoefenen. Een voorbeeld was de herbenoeming van KLM-topman Pieter Elbers, die na een conflict in de top van het bedrijf maar net mocht aanblijven.

Hoekstra kocht de aandelen zonder de Tweede Kamer openlijk te informeren. Enkel de financiële woordvoerders van elke partij werden een week voor de bekendmaking ingelicht. Het was hen echter verboden hun fractievoorzitters bij te praten. Daarmee zou Hoekstra het budgetrecht van de Kamer met voeten treden, waarschuwde zijn eigen Directie Begrotingszaken eind januari al. De stille aankoop van Fortis in 2008, middenin de paniek van de kredietcrisis, vonden de ambtenaren onvergelijkbaar.

Volgens Begrotingszaken was het mogelijk de aandelen rechtmatig te verwerven door de Kamer in het openbaar te informeren en een extra begrotingswet met spoed door het parlement te loodsen. De totale aankoopprijs zou dan waarschijnlijk wel stijgen, omdat de financiële markten zouden weten dat Nederland op de aandelen uit was. Hoekstra koos er echter voor de Kamer pas na de aankoop openbaar te informeren.

Beeld Reuters

Project Lelie

Uit de stukken blijkt verder hoe ‘Project Lelie’, de codenaam voor de aankoop van de aandelen, minutieus werd voorbereid. Vanaf 11 januari kwamen premier Mark Rutte en de ministers Hoekstra, Wiebes (Economische Zaken) en Van Nieuwenhuizen (Infrastructuur) iedere vrijdagochtend samen om de voortgang te bespreken. De start van het opkopen van de aandelen vond plaats op 20 februari, tegelijk met de presentatie van de jaarcijfers van Air France-KLM; op zo’n dag worden veel meer aandelen verkocht dan normaal, waardoor de activiteit van Nederland niet zou opvallen.

Frankrijk reageerde furieus op de stille aankoop, maar de wens van Nederland om aandelen te verwerven kan het land nauwelijks hebben verrast. Tussen augustus 2017 en december 2018 spraken Nederlandse politici en hoge ambtenaren zeker tien keer met hun Franse evenknieën over zo’n uitbreiding van de Nederlandse invloed. Dat gebeurde tot op het allerhoogste niveau: premier Rutte deelde de wens in augustus 2017 met de Franse president Emmanuel Macron.

Met medewerking van Erik Verwiel