Beeld .

Het was een van de dissonanten in het eensgezinde gepruttel waarmee de eerste formatiepoging van Edith Schippers stilviel: waar kwamen ineens die Kamerleden van GroenLinks vandaan die zich meteen na de finale boodschap van de informateur op de kamer van Jesse Klaver verzamelden? Het kon niet anders: hier was sprake van voorbedachte rade. Waar D66, CDA en VVD geheel onbevangen aan de formatiedag waren begonnen, wisten ze bij GroenLinks kennelijk tevoren hoe het zou aflopen: die hadden hun troepen ingeseind.

Niks van waar, bezworen ze bij GroenLinks. De nieuwe Kamerleden kregen maandagmiddag cursus van hun ervaren collega's Liesbeth van Tongeren en Rik Grashoff en waren dus bij toeval in de buurt. Net als de partijvoorzitter en de campagneleider.



Hier werd gespind. Maar door wie?



Ander raadsel, dezelfde dag: hoe lag nu de verhouding in de onderhandelingen over vluchtelingen waar de formatie op strandde? Dit was echt drie tegen een, werd gezegd. Met andere woorden: GroenLinks was de breker. Een ander zag D66 juist in het kamp bij GroenLinks, waarmee de score 2-2 zou zijn. Een derde hield het met gevoel voor nuance op 2,5-1,5.

Allemaal spin. Met als resultaat een mistgordijn dat ook tijdens het formatiedebat van woensdag niet werd weggeblazen. Wat eventuele nieuwe partijen die aanschuiven met een kennisachterstand opzadelt.



Een andere spin had de allure van Gregorius, de paus aan wie we onze kalender danken. Het is gebruikelijk de duur van formaties te meten in de dagen die verstreken sinds de verkiezingen. Maandag stond de teller op 61. Maar na de breuk werd ineens een andere telling ingevoerd: deze formatie was na 18 dagen gestrand, het aantal dagen dat formeel in de Stadhouderskamer was onderhandeld. Een interpretatie waarvan informateur Schippers overigens in het debat afstand nam: 'Natuurlijk is het niet zo dat er maar achttien dagen is onderhandeld.'

...die er in slaagde een formatie van 61 dagen... Beeld anp

Elke partij heeft iemand in dienst die spreekt waarover Kamerleden liever zwijgen. Dat is de spindokter. Het woord vat behoorlijk samen wat zo iemand doet. Hij - vrouwen komen in dit métier niet voor - weeft een web, geeft de werkelijkheid een draai en zegt middelen tegen diverse kwalen te hebben.



Een spindokter is de perfecte geveltoerist van de politiek. Dat hij zijn werk doet zonder zichtbare sporen na te laten, is cruciaal. Om die spoorloosheid te garanderen, heeft hij een probaat middel: een journalist die de code doorbreekt en een spindokter sprekend opvoert, tekent zijn eigen doodvonnis. Dan droogt de bron op.

Coalitiepolitiek staat of valt met vertrouwelijkheid. Dat hebben de formatiebesprekingen weer duidelijk gemaakt. Aan de stilzwijgende eensgezindheid die hier werd geëtaleerd, viel ook voor spindokters weinig eer te behalen. Ook achteraf hadden de onderhandelaars weinig aandrang verantwoording af te leggen. Het Kamerdebat was een oefening in omtrekkende bewegingen, interviewverzoeken waren kansloos.



In plaats daarvan trokken nu de spindokters van leer. Zij kunnen zichtbaar maken hoe de macht bezig is van kamp te wisselen. Door hen werd dit de week waarin de nieuwe verhoudingen neerdalen.

...tot 18 dagen terug te brengen. Beeld anp

Macht, ook poldermacht, koestert een mate van onbenaderbaarheid. Daar hoort de behoefte bij toeval uit te sluiten en onderlinge afstemming als het hoogste goed te zien. De macht koestert discipline en controle. SP en SGP, nooit in de buurt van het landsbestuur geweest, zijn niet voor niets de meest benaderbare partijen op het Binnenhof. De voorlichters leiden er een ontspannen bestaan, hun Kamerleden hoeven niet gechaperonneerd te worden.



De PvdA daarentegen was een bolwerk dat de dekking hooggesloten hield. Dat begint nu te veranderen. Op de nieuwe voorlichterskamer, hoog in Koloniën, is een sofa neergezet: kom lekker hangen als je wilt weten wat wij vinden. Een vorm van comfort die coalitiepartij PvdA niet bood.

Ook het omgekeerde zie je gebeuren. Zodra partijen bij het landsbestuur in de buurt komen, verandert het gedrag. Bij GroenLinks, voor de verkiezingen zeer toegankelijk, is de discipline opgevoerd. Rond de CDA-fractie hangt al het aureool van de macht. Ook de stappen van de ChristenUnie lijken zwaarder te klinken. Als doorgaans casual geklede spindokters in pak verschijnen, weet je dat het menens is.



Zittend op de schouders van spindokters schuift de macht door de Kamer. Mocht u nu willen weten om wie het zoal gaat, dan bent u bij mij aan het verkeerde adres. Ik wil nog even door in Den Haag.