De aanleiding

Het zorgstelsel staat op allerlei manieren ter discussie. Zo ook de kosten die verzekeraars maken bij de ruim 40 miljard euro aan zorg die zij jaarlijks inkopen. Volgens critici blijft er te veel aan de strijkstok hangen en verkwisten verzekeraars te veel premiegeld aan reclame, overhead en dure bestuurders. Gevraagd of deze uitvoeringskosten de laatste tijd niet sterk gestegen zijn, zei minister Schippers vorige week in Pauw: „Verzekeraars hebben ongeveer een gelijk percentage aan overhead als vroeger het ziekenfonds.” Dat gaan we checken.

Waar is het op gebaseerd?

Minister Schippers baseert zich bij haar uitspraak op de kostenoverzichten van verzekeraars die sinds 2014 volgens een vast stramien gerapporteerd moeten worden. Die informatie vergeleek zij met data van de voormalige toezichthouder CTZ, laat een woordvoerder weten.

En, klopt het?

Over de kosten van zorgverzekeraars doen de meest wilde verhalen de ronde. Zo claimt het Nationaal Zorgfonds – een initiatief van de SP dat zorgverzekeraars en eigen risico wil afschaffen – dat er jaarlijks 500 miljoen euro premiegeld aan reclame en marketing wordt besteed. Dat is onjuist. De uitgaven aan reclame bedragen hooguit 40 miljoen euro blijkt uit onder meer hun jaarverslagen. Wel zijn verzekeraars veel geld kwijt aan vergelijkingssites. Verzekeraars betalen deze websites veel commissie voor iedere polis die via hen wordt afgesloten. Verzekeraars zijn zo een slordige 300 miljoen euro per jaar kwijt, zo blijkt uit data van De Nederlandsche Bank.

Wie gaat speuren naar de kosten van het ziekenfonds komt terecht in een keur aan onderzoeken die zo’n vijftien jaar geleden waarschuwden voor de situatie bij ziekenfondsen. De groeiende verliezen en sterk stijgende automatiseringskosten waren een terugkerend thema.

De Nederlandsche Bank heeft een goede datareeks. Tussen 2007 en 2015 liepen de kosten van het nieuwe stelsel (inclusief aanvullende verzekeringen) terug van 5,5 naar 3,8 procent van de totale premies. Als we alleen de basispolis bekijken, dan daalden de kosten van 4,7 naar 3,0 procent van de premies.

Voor gegevens van vóór 2007 moeten we naar het CBS. De data sluiten goed aan bij die van DNB. Volgens het CBS kostte de uitvoering van het oude stelsel (inclusief particuliere verzekering) 6,5 procent van de premies in 1998 en 5,8 procent in 2005. In 2015 maakten verzekeraars 3,8 procent aan kosten (basispolis én aanvullende verzekeringen). Kortom, de uitvoeringskosten daalden sinds het ziekenfonds ingrijpend. Ook als we alleen het oude ziekenfonds vergelijken met de basispolis nu, dalen de kosten nog steeds.

Er is één maar: verzekeraars moeten als commerciële partijen reserves aanhouden. Dat deed het ziekenfonds minder enthousiast. Het geld dat verzekeraars jaarlijks opzij zetten is de afgelopen tien jaar sterk gestegen. Verzekeraars houden enkele miljarden euro’s meer aan dan de toezichthouder eist. Als je die extra aanleg van buffers meetelt, wat CBS en DNB niet doen, komen er over tien jaar uitgesmeerd jaarlijks een paar honderd miljoen euro aan kosten bij. De strijkstok komt dan in 2015 bijna een procentpunt hoger uit. Maar welke definities we ook kiezen, de kosten komen zelfs dan lager of op zijn best even hoog uit als ten tijde van het ziekenfonds.

Conclusie

Minister Schippers zei dat zorgverzekeraars ruwweg evenveel kosten maken bij de uitvoering als destijds het ziekenfonds. Zij zei dit ter verdediging van de huidige situatie. Schippers blijkt bescheiden: zelfs als de extra aanleg van buffers als kosten wordt meegerekend, komt het kostenpercentage van de zorgverzekeraars nog onder dat van het ziekenfonds uit. De uitspraak is dus waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl

NRC Lunchkoers De belangrijkste ontwikkelingen in de economie, op de beurzen en in het zakenleven Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 21 oktober 2016