AKVO, ELEKTRO, LERNEJO... Sud-Afriko havas rekordan nombron de manifestacioj por postuli bonan funkciadon de la publikaj servoj. Socia agitado jam estis intensa en la jaroj, kiuj sekvis la elekton de s-ro Jacob Zuma kiel prezidanton de la lando, en 2009 [1]. Ĝi hodiaŭ atingas pinton kaj celas aparte la ŝtatestron, 74-aĝan kaj reelektitan en 2014 por daŭro de kvin jaroj. La 7-an de aprilo, homa tajdo enmarŝis en ĉiuj grandaj urboj de la lando. Legeblis sur la skribpaneloj : « Zuma must fall » (Zuma devas foriri), frapfrazo derivita de tiu de la studentaj manifestacioj, kiuj skuas la landon de septembro 2015, « Fees must fall » (la enskrib-kostoj devas fali). Tiu slogano mem estas inspirita de alia protest-movado, kiu, komencita en la universitato de Kaburbo en 2014, celis forigi la statuojn de la brita koloniano Cecil John Rhodes, simbolo de la blankula supereco : « Rhodes must fall ». La registaro de la Afrika Nacia Kongreso (ANC) promesas, de la fino de la apartismo en 1991, kaj la instalado de demokratio en 1994, « pli bonan vivon por ĉiuj ». Sed, ĉar adepto de ekonomia liberalismo, ĝi montriĝas nekapabla ellabori edukadan politikon kaj lasas la universitatojn mem fiksi siajn enskrib-kotizojn. Fronte al la plendoj de la studentoj, la gvidantoj sendas policon, same kiel ili jam faris en Marikana en 2012, okaze de la minista striko. La rezulto estis la unua amasmurdo de la post-apartisma erao (tridek kvar mortintoj). Sankcio-voĉdono por la ANC ĉe la lokaj elektoj PRETORIO kaj Johanesburgo en februaro refalis en novan ciklon de ksenofobiaj perfortoj kontraŭ enmigrantoj, aparte el Zimbabvo, Mozambiko, Kongo kaj Niĝerio, same kiel en 2008 kaj en 2015. Jen mezurilo de la malbonfarto en la nigrulaj ĉirkaŭ-urboj. 27 % de la profesiuloj estas senlaboruloj, laŭ subtaksata oficiala statistiko, kiu ne enkonsideras la du milionojn da homoj, kiuj rezignis pri serĉado de laboro. Malriĉo restas endemia (42 % de la loĝantaro) kaj koncernas precipe la nigrulan plimulton, t. e. 79 % de la 55 milionoj da sud-afrikanoj. Incitego ja estas konstatebla, en lando, kie la civitanoj ŝatus vidi ĉion « fali », krom la rando, la nacia valuto. Sed tiu ĉi perdis 8 % de sia valoro ene de unu semajno, komence de aprilo, post la eksigo, la 30-an de marto, de la ministro pri financoj Pravin Gordhan. Lia peko ? Li rekomendis travideblon en la administrado de la publikaj financoj, fronte al prezidanto, kiu miskreditigis sin tra multaj skandaloj. Post longa luktado kontraŭ la mediaciisto de la Respubliko, s-ino Thuli Madonsela, s-ro Zuma konsentis repagi en septembro 2016, la 480 000 eŭrojn da publika mono elspezitajn por renovigi sian privatan loĝdomon en Nkandla, lia naskiĝ-vilaĝo. Nepotismo kaj korupto ankaŭ rezultigis ke unu el liaj filinoj, 25-jara studentino pri arto, estis nomumita en 2014 direktorino de la personaro en la ministrejo pri telekomunikadoj, kun jara salajro 100 000 eŭroj jare. Lia nevo, s-ro Clive Khulubuse Zuma, estas nun mineja magnato kun dubinda famo, kiu posedas societojn, publikajn kontraktojn kaj petrolajn interesojn ĝis en la Demokrata Respubliko Kongo (DRK). Li apartenas al tiu klaso de nigrula burĝaro, ŝatanta cigarojn kaj luksajn aŭtojn, intime ligita al la regantaro kaj sen ia ajn kompato al la malbonŝanculoj. En 2015 li estis kondamnita pro fripona bankroto de or-minejo, kiu kaŭzis detruon de kvin mil dungoj. Tiu sinsekvo de « aferoj » okazas fone de malfavora ekonomia konjunkturo. Mez-enspeza lando, kun poloĝanta malneta enlanda produkto (MEP) egala al 6 800 dolaroj jare, Sud-Afriko elreliĝis, sekve de la financa krizo de 2008, de sia longa kresko-ciklo de la 2000-aj jaroj. Strikoj en la mineja sektoro kaj falo de la tutmondaj ercaj prezoj perturbas la aktivadon. Post nur 1,3 % en 2015, la ekonomia kresko laŭdire estas apenaŭ 0,3 % en 2016, laŭ la regionaj ekonomiaj perspektivoj de la Internacia Mon-Fonduso en aprilo 2017. La klimata fenomeno « El Nino » kaŭzis la plej severan sekecon de tridek jaroj. Tradicie eksportanto kaj plej grava afrika produktanto de maizo, la lando devis importi ĝin en 2016. La familioj, enŝuldiĝintaj ĝis 78 % de la disponebla enspezo, vivas super siajn rimedojn, allogitaj de abunda oferto de konsumaĵoj. En tiu kunteksto, la eksigo de la ministro pri financoj kaŭzis retroiron de la lando-vico laŭ la opinio de internaciaj takso-agentejoj. Eĉ sine de la propra partio, la prezidanto Zuma estas malkaŝe kontestata. Ne okazas semajno, sen interveno de alta respondeculo de la ANC, inkluzive de la proparolanto de la reganta partio, por publike alvoki lian foriron. La ribelado estas tia, ke la 1-an de majo, festotago de Laboro, la ŝtatestro, mallaŭdata de la sindikatoj, ne povis plenumi sian paroladon. Sub la ŝaŭmo de la kontestado, potencaj fundo-movadoj tamen lasas esperi politikan rekonstruadon samtempe rapidan kaj pacan – nekutima fakto sur la afrika kontinento. En Alĝerio, Zimbabvo kaj Angolo, la eksmovadoj de nacia liberiĝo ĉefe emis transformiĝi en ŝtato-partiojn firme decidintaj konservi la regadon je kiu ajn kosto. Sud-Afriko povus esti escepto, pro sia unika trajektorio. « Dudek ses jarojn post la oficiala fino de la rasisma reĝimo, ĝiaj esperoj, portataj de mezklaso nun plurrasa kaj efikaj kontraŭpovoj – justico, gazetaro kaj sindikatoj -, estas pli postulemaj », klarigas la politikologo William Gumede, profesoro ĉe la universitato de Witwatersrand. La lokaj elektoj de aŭgusto 2016 rezultigis sankcio-voĉdonon. La ANC perdis la mastrumon de tri el la plej grandaj urboj de la lando : Johanesburgo – la ekonomia ĉefurbo -, Tshwane – eksa Pretorio, la administra ĉefurbo – kaj la havena kaj industria urbaro Nelson Mandela Bay (nova nomo de Port-Elizabeth). Tiuj municipoj pasis sub la regado de la Demokratia Alianco (DA), ĉefa opozicia partio, liberal-tendenca, kiu ricevis (naciskale) 26,5 % de la voĉoj, kontraŭ 54 % ĉe la ANC. Administrante la urbon Kaburbo ekde 2006 kaj la okcidentan provincon Kaburbo de 2009, tiu malnova blankula kaj mestiza partio decidis senrasismigi kaj junigi sin. Ties gvidantino, s-ino Helen Zille, kiu estas blankulino, cedis sian lokon en majo 2015 al s-ro Mmusi Maimane. Tiu 36-jara karisma juna nigrulo, naskita en Soweto, entreprenista kaj evangelia predikanto, edzo de sud-afrika blankulino, anoncas ke venis tempo « liberiĝi el la liberigintoj ». Diplomito pri psikologio, magistriĝinte pri publika administrado kaj teologio, li senĝene alparolas la prezidanton Zuma en la Parlamento en zulua lingvo : « Mi konsentas nomi vin ’via moŝto ’, eĉ se vi ne estas tiom moŝta ». Adepto de ekonomia liberalismo, li tamen rekomendas politikojn de riĉaĵ-redistribuo kaj korektado de malegalecoj, kiujn la ANC ne aplikis. Jen ironio de la historio, kiu lasas suspendita la sorton de la malriĉaj loĝantaroj : la alfrontiĝo inter « nigra partio » kaj « blanka partio » lasis lokon al ebla alterno inter partioj allogitaj, kun diversaj nuancoj kaj variaĵoj, de la liberalaj politikoj. Alia signo de demokratia vigleco : nova tegmenta sindikato estis lanĉita la 20-an de aprilo fare de la sindikato de la metalurgio-laboristoj (Numsa), la plej granda el la lando, kiu altiris aliajn organizaĵojn al si. La nova Federacio de la sud-afrikaj sindikatoj (Saftu) deklaras 700 000 aliĝantojn. Ĝi senigis el parto de ĝiaj fortoj la Kongreson de la sud-afrikaj sindikatoj (Cosatu), historian aliancanon de la reganta partio kaj de la sud-afrika komunista Partio (SAPC), kun kiuj ĝi konsistigas tripartian aliancon de 1994. Kun 1,5 miliono da anoj, la Cosatu restas potenca, sed ĝi timas, ke aliaj aliĝintoj iros al la Saftu. La populara Zwelinzima Vavi, 55-jara, eksa ĝenerala sekretario de la Cosatu kaj nova ĝenerala sekretario de la Saftu, estas unu el la plej akraj kritikantoj de la Zuma-registaro. « Absolutely No Consequences » (tute sen konsekvenco), estas la kromnomo, kiun ĝi donis al la ANC en novembro 2012 en tvitero, kaj poste famiĝinta. Li denuncis la senpunecan kulturon, kiu regas ĉe la pinto de la reganta partio. « Kia estas la valoro de nia demokratio por la laboristoj ?, li ankaŭ lanĉis tra la sociaj retoj. Ĉu ni atingis tiun stadion, kie la post-Apartisma ŝtato agas je la servo de la riĉuloj ? » S-ro Vavi, ano de la ANC, prenas sian pozicion por la ĝeneralaj elektoj de 2019 kaj povus kaŭzi realigon de unu el la plej malbonaj koŝmaroj de siaj kamaradoj de la nacia plenumkomitato de la ANC : vidi amasan kaj maldekstran partion formiĝi el sindikata movado, same kiel en 1999 en Zimbabvo, kun la demokratia Movado por la ŝanĝo de la eksa sindikata gvidanto Morgan Tsvangirai. La minaco ŝajnas des pli serioza, ke en Sud-Afriko la nigrulaj sindikatoj konservas historian legitimecon almenaŭ egalan al tiu de la ANC. Filo de ministo kaj mem ministo, s-ro Vavi aparte gvidis grandan strikon ĉe Anglogold en 1987 ; unu el tiuj, kiuj kontribuis paralizi la apartismo-reĝimon, tiam alfrontatan al ekonomiaj internaciaj sankcioj. De 1994, la sindikatoj daŭrigas internan ribeladon sine de la ANC kontraŭ ties liberala ekonomia mastrumado – politika decido farita de Nelson Mandela en 1996 sen konsulti la bazon kaj markita de la forlaso de vasta rekonstru- kaj disvolvo-plano. La sindikatoj, same kiel la maldekstra alo de la ANC, akuzas la estraron de la partio, ke ili faris tro da kompromisoj, sed ankaŭ ke ili favoris la malmergiĝon de nigrula burĝaro, rekte devenanta el la familioj de la registoj. La reganta tripartia alianco ne rompiĝis, sed la Cosatu ja diseriĝas, kio antaŭ-anoncas tion, kio povus okazi ĉe ANC, kies venonta kvinjara kongreso okazos fine de 2017. Tiu renkontiĝo anonciĝas tiel agitata kiel tiu de 2007 en Plolwane, kiu alfrontigis la subtenantojn de la prezidanto Thabo Mbeki (en posteno de 1999 ĝis 2008) kaj tiujn de s-ro Zuma. Tiu ĉi tuŝis la popolisman sentemon kantante malnovajn kantojn de la lukto kontraŭ apartismo, kiel Umshini Wam (« Alportu al mi mian mitraleton »). S-ro Zuma kalkulis pri la malpopulareco de s-ro Mbeki kaj pri la jam profundaj fendolinioj ene de la ANC, inter maldekstra alo incitita de la novliberala mastrumado kaj la alveno de politika kliko en la sfero de la negoco, danke al la programo Black Economic Empowerment (« Ekonomia potenciĝo de la nigruloj »), lanĉita en 2002. Tiu alfrontiĝo signifas ankaŭ la eblecon fari politikajn ŝanĝojn interne de respektata institucia kadro, tio estas sen uzi perforton kiel aililoke en Afriko. Kadukiĝo de eksterlanda politiko S-ro Zuma deziras, ke lia eksedzino , s-ino Nkosazana Dlamini-Zuma, sukcedu al li, kio povus protekti lin kontraŭ antaŭvideblaj juraj persekutoj. La Justico ja konsideras reaktualigi 783 kulpigojn kontraŭ lin, kadre de procezo pri korupto malfermita en 2005 : la franca societo Thales laŭdire pagis al li ŝmirmonon okaze de negocado de armad-kontrakto en 1998. S-ino Dlamini-Zuma, kuracisto, burokrato de la ANC kaj eksministro pri la eksterlandaj aferoj, forlasis la prezidantecon de la komisiono de la Afrika Unio, kie s-ro Zuma instigis ŝin kandidatiĝi. De la foriro de Nelson Mandela kaj de s-ro Mbeki, la sudafrika diplomatio ne progresas, manke de vizio. Ĝi montriĝas preta subteni gvidantojn tiajn, kiaj s-ro Robert Mugabe en Zimbabvo aŭ s-ro Josefo Kabila en DRK, du homoj konataj pro sia emo truki la balotojn kaj alkroĉiĝi al la regpovo. Sin elmetante al la danĝero grave damaĝi la bildon de la lando de Mandela. Interne, la plej granda parto de la gvidantoj, kiuj deziras anstataŭi la gvidantaron sine de ANC, enkorpigas esperon, kiun ili trompis, senkonsidere ĉu temas pri la mineja magnato Tokyo Sexwale aŭ pri s-ro Cyril Ramaphosa, eksa ĝenerala seketario de la Sindikato de ministoj dum la apartismo kaj nigr-haŭta unua miliardulo, al kiu oni riproĉas okupi sen brilo la postenon de vicprezidanto de 2014. Ankaŭ sindikata gvidanto, s-ro Kgalema Motlanthe, vicprezidanto de s-ro Mbeki kaj poste provizora prezidanto, posedas la honestecon, kiu mankas ĉe la ANC. Sola problemo : li ne havas la necesan karismon por remobilizi la trupojn fronte al la opozicio. La ANC tre riskas perdi la elektojn de 2019, aŭ almenaŭ esti devigita regi sine de koalicio. « La voĉdonantaro de la ANC estas maljuniĝanta kaj de nun kampara, taksas Gumede. Krome, la lokaj elektoj de aŭgusto 2016 montris al la loĝantaro, ke ĝia voĉdono gravas. La urbaj administracioj estas hodiaŭ pli bone mastrumataj de la Demokratia Alianco ol ili iam ajn estis sub la gvidado de la ANC. La reganta partio ne plu estas perceptata kiel la motoro de ŝanĝo, sed male kiel obstaklo. » La nigrula junularo, siaflanke, ne plu havas la lojalecon de siaj patroj rilate al la ANC. Nun voĉdon-aĝaj, tiuj, kiujn oni nomas bornfree, « naskitaj liberaj », tio estas naskitaj post 1991, frontas trioblan krizon : ekonomian, politikan sed ankaŭ kulturan. Kaptitaj de la tutmondiĝo, ŝatantoj de house music kaj de markoj, la heredantoj de Steve Biko eble revas pri pli bona mondo, sed precipe, por la nuna tempo, pri « bela vivo ». Justa kompenso pro la malriĉeco kaj la longaj jaroj da manko, kiujn travivis iliaj gepatroj kaj geavoj sub apartismo. Sabine CESSOU