Interview studenten stress

Huisarts ziet aantal studenten met psychische problemen stijgen: ‘De nood is hoog’

Studentenhuisarts Cees Jansen en praktijkondersteuner Saskia Schipper. Beeld Marcel van den Bergh

Steeds meer studenten kampen met psychische problemen. Volgens studentenhuisarts Cees Jansen en praktijkondersteuner Saskia Schipper is een opeenstapeling van stressfactoren de oorzaak. Vermoeidheidsklachten, angstaanvallen en verslavingsproblemen zijn het gevolg. De nood, zegt Jansen, is hoog.

Aan het einde van dit studiejaar viel het Cees Jansen (64), studentenhuisarts aan de Universiteit Twente, ineens op: de toename van de aanvragen voor ziektebriefjes waarmee studenten uitstel hopen te krijgen voor examens.

Aan het einde van het jaar zit daar altijd wel een piek in. Maar dit jaar waren het er ineens wel heel erg veel, zegt Jansen. ‘Ik kreeg er soms wel vier of vijf achter elkaar. Ze proberen alles erbij te halen om maar te kunnen verantwoorden dat ze hun deadline niet halen.’

Opeenstapeling

Het is een symptoom van een probleem dat Jansen, al 32 jaar huisarts waarvan negen jaar op de universiteit, ziet groeien: steeds meer studenten kampen met psychische problemen. De oorzaak is volgens hem een opeenstapeling van stressfactoren: toegenomen prestatiedruk op universiteiten, angst voor schulden, de invloed van sociale media.

Dat uit zich in vermoeidheidsklachten, angstaanvallen en concentratiestoornissen. Soms gaan die gepaard met verslavingsproblemen, zegt praktijkondersteuner Saskia Schipper, gespecialiseerd in verslavingszorg. Zij komt op haar spreekuur regelmatig studenten tegen die verslaafd zijn aan alcohol, drugs, overmatig gamen of internetporno. De nood is hoog, zegt Jansen. ‘Psychologen zijn niet aan te slepen.’

Hoe groot is het probleem precies?

Jansen: ‘Ik heb geen cijfers, maar ik kan uit eigen ervaring zeggen dat het probleem de laatste jaren groter is geworden. Studenten komen vaak bij mij met lichamelijke klachten zoals hoofdpijn, buikpijn, eczeem of vermoeidheid. Maar als ik in mijn agenda zie dat ik vijf mensen achter elkaar heb met dat soort klachten, dan weet ik genoeg. Dat is geen toeval.’

Schipper: ‘Ik kan alleen maar zeggen hoeveel mensen ik per week zie. Dat zijn er acht tot twaalf. En mijn collega hetzelfde.’

Jansen: ‘Dat is sowieso het topje van de ijsberg. Wij zien alleen de studenten die hulp zoeken. Niet de mensen die op hun kamertje zitten weg te kwijnen.’

Is het studentenleven zoveel zwaarder geworden?

Jansen: ‘Het is natuurlijk een probleem van de hele samenleving. Maar je ziet onder jongeren meer problemen dan vroeger. In de tijd dat ik studeerde kon je nog eeuwige student zijn. In mijn studentenhuis woonde ik naast een jongen die tien jaar psychologie studeerde. Dat kan allang niet meer. Studenten van nu moeten presteren, dat wordt ze hier met de paplepel ingegoten. Als je vertraging oploopt in je studie heeft dat onmiddellijk grote gevolgen.’

Schipper: ‘Financiële problemen spelen ook een rol. Om te studeren moet je lenen. Veel studenten zijn bang om schulden op te bouwen. Om dat te voorkomen nemen ze allerlei bijbaantjes. Dat levert ook weer stress op. Tegelijkertijd proberen ze tegenover de buitenwereld het beeld op te houden dat het allemaal wel goed gaat. Om mee te tellen moet je een fantastisch Instagramaccount hebben dat laat zien wat voor geweldig leven je hebt: lekkere etentjes, leuke feestjes, mooie vakanties, verre reizen. Die druk is enorm.’

De studienormen zijn opgeschroefd. Zijn studenten ook drukker geworden?

Jansen: ‘Ik vraag weleens hoe hun agenda eruit ziet. Dan hoor je dat ze overdag op de universiteit zijn. ’s Avonds zitten ze bij een dispuut of doen ze bestuurswerk, want dat willen ze ook gedaan hebben. Dan moeten ze nog drie keer sporten per week. Er is geen moment rust. Zoals sporters overtraind kunnen raken, zo kunnen studenten last krijgen van een te vol hoofd.’

Schipper: ‘Op een gegeven moment houdt het op. Je ziet mensen onder die druk uitvallen. Anderen vluchten in verslaving, zoals alcohol of cannabis. Dan heb je nog de prikkels van het internet. Ik kom jongens tegen die overmatig gamen of verslaafd zijn aan porno. Dat draait niet om seks, maar om de roeservaring. Even uit de werkelijkheid stappen, even geen druk meer ervaren.’

Dat studenten drinken en blowen is van alle tijden. Wat maakt dat het nu erger is?

Jansen: ‘De overgang van middelbare school naar de universiteit is altijd al groot geweest. Op school zijn ze nog lekker bij pappie en mammie thuis, voor eten en drinken wordt gezorgd. Als student wordt van je verwacht dat je zelfstandig kunt functioneren. Wat ik merk aan jonge mensen is dat er minder structuur in hun opvoeding zit dan vroeger. Jongeren van nu zijn vrijer opgevoed. Ouders zijn vaak druk en met zichzelf bezig. Wat ik ook zie, is dat jongeren het minder gewend zijn om met teleurstellingen om te gaan. Van hun ouders kregen ze altijd een aai over hun bol. Dat is leuk, maar je moet in je jeugd ook leren om teleurstellingen te verwerken.’

Schipper: ‘Ik hoor vaak van studenten dat ze het thuis niet gewend zijn om over dit soort zaken te praten. De vragen die jij stelt over emoties zou mijn moeder nooit vragen, zeggen ze tegen mij.’

Bij studentenverenigingen en disputen heerst een drink- en drugscultuur volgens jullie.

Schipper: ‘Ik heb een jongen geholpen met een alcoholverslaving. Die nam maltbier mee naar de studentenkroeg. Dan valt het niet zo op, dacht hij. Maar dan hoor je dat het not done is om niet mee te drinken. Als iedereen dronken wordt en jij als enige nuchter blijft, kun je niet meer communiceren, dan is het niet gezellig meer. Dat is groepsdruk.’

Jansen: ‘Ik vraag altijd aan studenten die in mijn praktijk komen hoeveel ze drinken. Ik kom regelmatig studenten tegen die dertig glazen of meer per week drinken.’

Schipper: ‘Je ziet ook bingedrinkers: studenten die een of twee keer per week echt fors drinken: vijftien glazen of meer op een avond. Er is een grote groep die daar zonder problemen doorheen komt en op een gegeven moment wakker wordt geschud. Maar met een deel gaat het niet goed. Ik zie aan het einde van het eerste jaar altijd wel een piekje van studenten die het niet gaan redden.’

Hoe reageren studenten daar zelf op?

Jansen: ‘Het fijne aan onze patiënten is dat het allemaal slimme mensen zijn. Je kunt ze gemakkelijk dingen uitleggen. Het gevaar is dat ze alles willen rationaliseren. Dat leren ze tijdens hun studie, dat ze overal een verklaring voor moeten zoeken. Het gevaar is dat ze daarin doordraven.’

Schipper: ‘Onze studenten zitten vaak te veel in hun rationele brein en verwaarlozen de emotionele kant. Ze vergeten hun grenzen te bewaken. Als je voelt dat je moe bent, dat je moet eten, dat je even moet ontspannen en je negeert dat omdat je brein maar doorgaat, dan zorg je slecht voor jezelf.’

De TU Twente heeft ook veel buitenlandse studenten. Hoe gaat het daarmee?

Schipper: ‘Daar zijn de problemen vaak nog groter. Daar zie je aanpassingsproblemen, moeite met cultuurverschillen, eenzaamheid. Nog los van de taal vinden Aziatische studenten het sowieso moeilijk hun gevoelens te uiten. Laatst was een buitenlandse studente helemaal van de radar verdwenen. Ze liet niets meer van zich horen op sociale media, niemand wist waar ze was, ze deed de deur niet open, alles was donker. Daar ben ik toch even gaan kijken. Ze was heel erg depressief, kon de studiedruk niet meer aan en durfde thuis niet te vertellen dat het niet lukte.’

Kan de universiteit hier iets aan doen?

Jansen: ‘Het is niet zo dat er niets gebeurt. We hebben studiebegeleiders en studentenpsychologen. Maar de wachttijd daar is opgelopen tot drie maanden.’

Schipper: ‘Ik denk dat er wel kansen liggen voor de universiteit om meer te doen. Je kunt gaan praten met studentenverenigingen over drankmisbruik. Je kunt alcohol duurder maken, het aanbod van andere dranken groter maken, of de schenktijden aanpassen: moet je alcohol wel de hele dag toestaan?

Overdag een schenkverbod invoeren, alcohol duurder maken: daar verander je een cultuur niet mee.

Schipper: ‘Dat klopt. Het zal een hele tijd duren voordat je een cultuuromslag kunt bewerkstelligen. Twente heeft het imago van een groene en sportieve universiteit. Daar hoort een gezonde leefstijl bij.’

Jansen: ‘Ik heb ervoor gepleit om een extra assistent zoals Saskia erbij te krijgen, daar is enorme behoefte aan. Maar zolang je aan de basis niets verandert, lost dat uiteindelijk niets op.’