Het is juli van dit jaar als Vandi Sannoh arriveert op zijn werk op de Qatarese ambassade in Den Haag. Al snel merkt hij iets vreemds op: de deuren van de keuken zijn op slot. Dat is ook te zien op videobeelden die NRC heeft bekeken. In die keuken bereiden de mensen die op de ambassade werken altijd hun lunch. Nu is het toilet nog de enige plaats met een kraantje om handen te wassen of borden en kopjes schoon te maken.

Vandi Sannoh. Foto David van Dam

Volgens Sannoh heeft de ambassadeur de keuken afgesloten toen hij op vakantie ging, wat getuigt van desinteresse voor het personeel. Per e-mail vraagt Sannoh hem of hij de keuken weer kan opengooien. „We zijn mensen”, schrijft Sannoh, in het Engels. „Ik ben een hardwerkende werknemer van de ambassade, en ik verdien met respect behandeld te worden.”

Drie dagen later komt antwoord. Een officiële brief, ondertekend door ambassadeur Khalid Fahad al-Khater, kondigt onderzoek aan naar het gedrag van Sannoh. Tot die tijd is hij geschorst: „Vanaf nu is het verboden de ambassade te betreden en alle gerelateerde werkruimtes.” Later verbreekt de ambassadeur het contract met Sannoh.

De werkomstandigheden op de Qatarese ambassade zijn onder de maat, zeggen oud-werknemers van de ambassade, waar zo’n twintig mensen werken. NRC sprak met vijf recentelijk gestopte werknemers en kreeg inzage in contracten, videobeelden, WhatsApp-berichten en mailwisselingen. Ze zeggen onbetaald tientallen overuren per week te hebben gemaakt, gedwongen te zijn bij ziekte door te werken en privéklusjes voor de ambassadeur op te moeten knappen. Drie van de oud-werknemers willen niet met hun naam in de krant, uit angst voor maatregelen vanuit de ambassade.

Niet alleen op de ambassade van Qatar wordt geklaagd over werkomstandigheden. De afgelopen vijf jaar hebben 26 particuliere bedienden van diplomaten uitbuiting gemeld, registreerde Buitenlandse Zaken. Het betrof onder meer onderbetaling en ‘ongewenste omgangsvormen’. Vorig jaar boden huishoudelijk werkers die zich uitgebuit voelden door buitenlandse diplomaten de Kamercommissie voor Buitenlandse Zaken een petitie aan. In 2011 brak op de Marokkaanse ambassade een wilde staking uit onvrede over de arbeidsomstandigheden uit.

De meeste opdrachten geeft de ambassadeur op WhatsApp, bijna altijd in gebiedende wijs

Gevoel van vernedering

Vandi Sannoh trekt nu aan de bel om de werkomstandigheden op de Qatarese ambassade onder de aandacht te brengen. Hij werkt er al een aantal jaar als Al-Khater in 2014 ambassadeur in Den Haag wordt. Sannoh ziet daarna de arbeidsomstandigheden verslechteren. „Werknemers worden behandeld als moderne slaven.”

De meeste andere werknemers zijn Nederlanders of hebben een reguliere verblijfsvergunning. Sommigen van hen komen over uit het buitenland. Een van hen is Firoz Khan, een kok uit India, die overal voor de ambassadeur kookt. Khan kan in Nederland leven en werken dankzij een ‘geprivilegieerdendocument’, een identiteitskaart voor werkers op een consulaire post of ambassade.

Al-Khater is tegelijk Qatars vertegenwoordiger in de OPCW, een internationale organisatie die het gebruik van chemische wapens wil voorkomen. In 2014 ligt Qatar wereldwijd onder vuur. Bij de bouw van stadions voor het WK voetbal van 2022 zouden zo’n duizend arbeiders zijn overleden. In de Tweede Kamer vragen Kamerleden Voordewind (ChristenUnie) en Van Ojik (GroenLinks) de regering per motie Al-Khater te ontbieden om de behandeling van arbeiders te veroordelen.

Binnen de Qatarese ambassade, een vrijstaande villa aan de Haagse Borweg, merkt het personeel dat de sfeer verandert. De wil van ambassadeur Al-Khater is er wet. Zelf laat hij zich er een of twee keer per week zien. De meeste opdrachten geeft hij vanuit huis per WhatsApp, bijna altijd in de gebiedende wijs. Drie bronnen vertellen zich geregeld door hem vernederd te voelen. Sannoh is een van hen. Over een privéfeestje van Al-Khater in een Haags hotel vertelt hij: „De ambassadeur had tegen me gezegd dat ik daar in een nette spijkerbroek en blouse moest zijn. Toen ik aankwam, zei hij me dat-ie de broek niet mooi vond. ‘Ga naar huis en trek een andere aan’, zei hij. Toen ik terugkwam, was de ambassadeur boos. ‘Waar was je?’, riep hij. ‘Mijn vrouw had je nodig, je moet hier zijn als mijn vrouw je nodig heeft.’ Op zulke momenten voel je je echt een slaafje, iemand zonder waardigheid.”

Ook kok Firoz Khan vindt dat de ambassadeur zich weinig bekommert om zijn welzijn. „Toen hij naar Qatar wilde, moest ik mee. Ik heb daar ruim een maand twaalf uur per dag moeten werken zonder ook maar één vrije dag.”

De ambassadeur wil zijn personeel niet alleen 24 uur per dag kunnen oproepen, hij zet ze ook in voor privéklusjes, merken oud-werknemers. Zo vult ambassadepersoneel zijn belastingaangiften in, boekt het privévliegtickets voor hem, vervoert zijn kinderen, helpt met huiswerk en verhuizing.

Gastvrouw of huishoudster

Foto’s David van Dam

Verscheidene mensen die worden aangenomen voor werk op de ambassade, worden ingezet in het privéverblijf van de ambassadeur. Zo staat in een vacature en in een arbeidscontract ‘gastvrouw’, maar vermeldt haar loonstrook ‘huishoudster’. Zij meldt zich elke werkdag in het Haagse hotel waar de ambassadeur verblijft, vertelt ze. „Ik mocht pas weg als de ambassadeur was uitgegeten. Dan gaf-ie een knikje en moest ik alles opruimen, schoonmaken, en pas daarna pas kon ik gaan. Vaak was dat ’s avonds laat.”

De ambassadeur is niet alleen een vervelende baas, vertellen de oud-personeelsleden. De vele overuren die ze voor hem privé maken, betaalt Al-Khater niet uit. Als ze ernaar vragen, zegt de ambassadeur dat het later geregeld wordt of dat ze niet zo moeten zeuren, zeggen diverse bronnen.

Vandi Sannoh staat onder contract als receptiemedewerker bij de ambassade van Qatar. Al snel wil de ambassadeur dat hij na zijn werkdagen naar zijn hotel komt, om Al-Khater en zijn familie fitnesstraining te geven. Sannoh: „Dan belde hij me om elf uur ’s avonds op en zei dat ik de volgende ochtend om acht uur bij het hotel moest zijn. Daar gaf ik hem training en dan liet hij me ergens in het appartement uren wachten. Zonder douche of lunch. Daarna gingen we naar de ambassade en moest ik mijn werkdag afmaken.”

Volgens Sannoh zegt de ambassadeur toe die extra uren uit te betalen, maar komt hij dat nooit na. Ook Firoz Khan zegt dat hij wekelijks vele overuren maakt zonder compensatie. Waarom ze voor hem blijven werken? Omdat ze niet snel een nieuwe baan denken te vinden, en het geld nodig hebben.

Khan vertelt dat zijn geprivilegieerdendocument geregeld van hem werd afgepakt door de chauffeurs van de ambassadeur. „Pas toen ze op het vliegveld mijn kaart vroegen, hebben ze die teruggegeven. In Qatar wilden ze hem weer hebben, maar dat heb ik geweigerd. Die kaart was heel belangrijk, want die toonde aan dat ik niet illegaal in Nederland was.”

Niet veel later gaat de Indiase kok een paar weken naar zijn vaderland. Twee dagen voor hij naar Nederland zou terugvliegen, krijgt hij naar eigen zeggen via de chauffeurs te horen dat hij niet meer welkom is. „Ze hadden de terugvlucht gecanceld, ik hoefde niet meer te komen. Terwijl mijn contract nog twee jaar doorloopt. Ik was verbijsterd. Ik heb de ambassadeur geprobeerd te bellen en heb hem berichten gestuurd, maar hij reageert nergens op. Ik heb niet eens een reden te horen gekregen.”

Al-Khater gaat vaker dubieus met contracten om, zeggen twee andere bronnen. Hij zou vrijwel altijd contracten van enkele maanden verstrekken, en verlengt die soms pas nadat ze al zijn afgelopen. In de tussentijd werkt het personeel dus zonder contractuele bescherming. Ook zouden contracten van zwangere vrouwen niet worden verlengd. Ze worden weer aangenomen na de bevalling, zeggen de bronnen.

Respect voor ziek personeel heeft de Qatarese ambassadeur niet, zeggen diverse bronnen. Al-Khater zet zieken onder druk om weer te komen werken. Zo zou hij geen rekening hebben gehouden met de rugklachten waarvoor Sannoh in het ziekenhuis was. „De ambassadeur zei dat ik niet zo moest klagen en moest komen werken. En toen liet hij me stoelen en tafels tillen.”

Diplomaten hebben immuniteit in het land waar ze werken. Daardoor kunnen ze niet vervolgd worden

Vandi Sannoh: “Mensen moeten weten hoe het eraan toe kan gaan op een ambassade. Want als er niks gebeurt, verandert er gewoon niks.” Foto David van Dam

Juridisch kwetsbaar

De slechte werkomstandigheden op de Qatarese ambassade zijn bij vakbond FNV Overheid bekend. Ook FairWork, een organisatie die zich inzet voor uitgebuite werknemers, ontving er meldingen over.

Medewerkers op ambassades zijn juridisch kwetsbaar, vertelt FNV-bestuurder Marieke Manschot. Diplomaten hebben immuniteit in het land waar ze werken. Daardoor kunnen ze niet vervolgd worden. Wel kan het land van herkomst in ernstige gevallen de diplomatieke onschendbaarheid opheffen.

Manschot:

„Die immuniteit wordt bij arbeidsconflicten misbruikt, sommige ambassadeurs hebben het gevoel dat ze alles kunnen maken. Het lijkt er sterk op dat dit op de ambassade van Qatar ook zo is, en dat rechten van het personeel op grote schaal worden geschonden. Wrang is dat wij daar als vakbond weinig aan kunnen doen. Zelfs als een werknemer van de rechter gelijk krijgt, zien we dat een ambassadeur zich daar weinig van aan hoeft te trekken.”

FNV en FairWork pleiten voor een onafhankelijke arbitragecommissie, die buiten de rechter om een oordeel vormt over arbeidssituaties op ambassades. „Immuniteit kun je niet opheffen en dat moet je ook niet willen”, zegt Eline Willemsen van FairWork. „Maar zo’n arbitragecommissie kan een oordeel vellen waarvoor ambassadeurs toch ontzag hebben. We zien in België en Zwitserland dat het werkt.”

Firoz Khan, nu in India, wil graag een advocaat in de arm nemen, maar is bang dat hij dat niet kan betalen. Op basis van zijn driejarig contract bij de ambassade was hij begonnen een huis te bouwen. „Als ik niet meer betaald krijg, levert me dat enorme financiële problemen op. Van de ene op de andere dag blijk ik geen baan meer te hebben. Het is verschrikkelijk.”

Vandi Sannoh vecht komende maandag bij de rechter zijn ontslag aan en wil vergoeding van honderden uren overwerk. Ambassadeur Al-Khater heeft inmiddels de helft van het geclaimde bedrag aangeboden. Maar Sannoh gaat het na twee jaar inmiddels meer om het principe dan om het geld. „En daarom wil ik ook mijn verhaal vertellen. Mensen moeten weten hoe het eraan toe kan gaan op een ambassade. Want als er niks gebeurt, verandert er gewoon niks.”

Al-Khater is via zijn ambassade herhaaldelijk om een reactie gevraagd. Daar is niet op gereageerd.