Annelien Bredenoord (D66), Mei Li Vos (PVDA), Annemarie Jorritsma (VVD), Ben Knapen (CDA) en Paul Rosenmoller voor aanvang van het verkiezingsdebat.

Zes lijsttrekkers waar geen kiezer op kan stemmen die debatteren over zaken waar ze niet over gaan. Het eerste televisiedebat in aanloop naar de provinciale-statenverkiezingen van 20 maart vergt nogal wat goede wil van de argeloze buitenstaander, zeker als de ‘neplijsttrekkers’ elkaar zondag ook nog eens langdurig bevechten over Europese politiek. De staten hebben daar niets over te zeggen, de Eerste Kamer amper.

Het provinciale beleid zal de komende weken een ondergeschikte rol spelen, zoveel maakt het debat bij WNL wel duidelijk. De kiezer mag op 20 maart 570 statenleden kiezen die vervolgens de samenstelling van de Eerste Kamer bepalen. Om die getrapte verkiezing draait de campagne. Hoofdvraag: behoudt de coalitie zijn meerderheid in de senaat of is Rutte III straks afhankelijk van gedogers uit de oppositie om nog wetgeving door de Eerste Kamer te krijgen?

De echte partijleiders maken zich nu al op voor debatten bij de NOS, RTL, EenVandaag en Nieuwsuur; de zogenoemde lijsttrekkers voor de Eerste Kamer dienen als voorprogramma. De contouren van de campagne worden in de studio van WNL wel al al zichtbaar, als is het maar omdat de toekomstige fractievoorzitters in de Eerste Kamer uitvoerig zijn geprepareerd door hun partijtop.

CO2-heffing

Zo pleit GroenLinks-lijsttrekker Paul Rosenmöller zondag net als Jesse Klaver voor een CO2-heffing voor het grote bedrijfsleven. ‘De energierekening van bedrijven moet omhoog, niet die van burgers’, luidt de stelling van Rosenmöller, die Klaver ook volgt als hij verkondigt dat ‘deze verkiezingen over het klimaat gaan’.

Makkelijk gaat dat niet worden. De coalitiepartijen VVD en CDA buigen in het debat gewillig mee met GroenLinks, iets wat de komende weken vaker te zien zal zijn. Ook zij vinden dat het bedrijfsleven een eerlijke bijdrage moet leveren, ‘maar wel op een rationele manier’, aldus VVD-lijsttrekker Annemarie Jorritsma. ‘De planbureaus zijn nu alle voorstellen nog aan het doorrekenen. Daarna gaan we een afgewogen pakket samenstellen.’

Van links naar rechts op de voorgrond: Henk Otten (Forum voor Democratie), Paul Rosenmoller (GroenLinks) en Mei Li Vos (PvdA) voor aanvang van het TV-debat bij WNL op Zondag. Op de achtergrond Annemarie Jorritsma (VVD), Ben Knapen (CDA) en Annelien Bredenoord (D66). Beeld Freek van den Bergh

Ook CDA’er Ben Knapen maakt er dankbaar gebruik van dat het kabinet pas na de verkiezingen knopen doorhakt over het klimaatbeleid. De CDA’er vindt net als GroenLinks dat de bedrijven moeten meebetalen, maar wel ‘een beetje voorzichtig, stap voor stap’. Hoe dan? Dat wordt na de verkiezingen wel duidelijk.

GroenLinks slaat zo in het luchtledige. Ook FvD-lijsttrekker Henk Otten heeft moeite om de coalitiepartijen vast te pinnen. Hij waarschuwt wel dat de klimaatplannen van Rutte III ‘honderden miljarden’ gaat kosten en dat iedereen gedwongen aan de warmtepomp moet, maar de FvD’er krijgt meteen op hoge toon repliek van Jorritsma. ‘Over welke plannen heeft u het? Er is nog helemaal niks geaccordeerd.’

Otten zelf moet weer rookgordijnen optrekken als D66-voorvrouw Annelien Bredenoord hem verwijt dat FvD voor een Nexit is. Een gevoelig punt voor de partij die in de peilingen op forse winst staat. Thierry Baudet zei in het verleden dat ‘Nederland zo snel mogelijk uit de EU’ moet, maar door de onrust rond de Brexit is er meer weifeling te bespeuren. Otten benadrukt zondag dan ook dat hij de EU ‘vooral wil hervormen’. ‘We zijn op zich niet voor Nexit.’ De komende weken moet blijken of Baudet er ook zo over denkt.

‘Er gaat niks gedoogd worden’

Verder zal de campagne zich concentreren op de vraag welke oppositiepartij bereid is om straks Rutte III te gedogen. Bijna iedereen gaat er vanuit dat de coalitie zijn nipte meerderheid gaat verliezen. GroenLinks staat niet te trappelen, blijkt zondag opnieuw. ‘Luister goed: er gaat niks gedoogd worden’, zegt Rosenmöller, al is dat ook een politiek woordenspel. GroenLinks wil geen gedoger zijn, maar lijkt wel bereid om over specifieke onderwerpen, zoals het klimaatbeleid, te praten met het kabinet.

Hetzelfde geldt voor de PvdA. Lijsttrekker Mei li Vos helpt de coalitie eraan herinneren dat haar partij in het vorige kabinet wél bereid was om te luisteren naar de ideeën van de oppositie. ‘Het zou goed zijn als jullie dat nu ook eens doen.’

Veel keus heeft de coalitie na maart waarschijnlijk niet. Op rechts is de spoeling nog dunner. FvD eist dat het klimaatbeleid in de koelkast gaat en de PVV wil niets met Rutte III van doen hebben. De partij schittert zondag door afwezigheid - volgens Geert Wilders omdat WNL bestaat uit ‘PVV-haters’, volgens WNL omdat de PVV nooit reageerde op mails – maar de campagneslogan is duidelijk: ‘Stem ze weg’.

Wilders hoopt zo zijn achterban te motiveren voor een verkiezing die vier jaar geleden een opkomst had van amper 48 procent. Ook toen werd er tijdens de campagne gedaan alsof het voortbestaan van het kabinet op het spel stond. Het liep anders. De coalitie verloor dik, maar het kabinet bleef ondanks een minderheid in de Eerste Kamer nog gewoon ruim 2,5 jaar zitten.