Reinoud Bon vrat zich op voor de televisie, toen hij zag dat Jaap van Dissel, hoofd infectiebestrijding bij het RIVM, op bezoek in de Tweede Kamer demonstratief handjes stond te schudden. Bon: “Maak je niet druk, is de boodschap daarvan. Maar die handen zijn een ramp, dat realiseert niemand nu zich echt goed.”

Na zijn tijd als huisarts werkte Bon 21 jaar als inspecteur bij de inspectie voor gezondheidszorg en jeugd, vooral in het noorden van het land. Vroeger viel de infectieziektebestrijding ook onder de inspectie. Vanuit zijn ervaring weet Bon (68) “hoe belangrijk eenduidige en heldere communicatie met de bevolking is om een virus de kop in te drukken”, zegt hij. En juist dat mist hij nu.

Hij vindt het onbegrijpelijk dat het RIVM het in de corona-uitbraak houdt bij ‘vaker handen wassen’ en niezen in je elleboog, of je neus snuiten in een papieren zakdoekje. “Het virus wordt naast druppeltjes bij het hoesten overgedragen via handen. Het feit dat de eerste dode is gevallen, was te verwachten. Het is nu de vraag: doen we er wel alles aan om meerdere doden te voorkomen? En waarom zou je nog een hand geven, als je weet dat het gevaarlijk is?”

Omdat het misschien overdreven is als we nog geen honderd patiënten in het land hebben?

“Op dit moment zijn de aantallen nog laag en daardoor is het risico dat Nederlanders elkaar besmetten klein. Maar we zien in andere landen dat het virus zich snel verspreidt. Als hier over twee maanden veel meer coronapatiënten zijn, zijn er ook meer besmette mensen waarvan we het nog niet weten.

“In zo’n situatie is het nog veel belangrijker om te stoppen met handen geven. Feit is dat het tijd kost om die boodschap bij 17 miljoen mensen te laten landen. We zijn zo gewend om handen te geven, want het is professioneel, het hoort erbij. Dat krijg je er niet zomaar uit.

“Dus moeten we het gedrag nu inoefenen: ‘Omdat ik u waardeer, geef u geen hand’. We kunnen een buiging maken, of onze hoed afnemen – zoals vroeger. Bovendien kost dat niets en kunnen we zo de situatie over twee maanden óók positief beïnvloeden. Door geen handen te geven en volgens voorschriften schoon te houden, neem je misschien wel de helft van de risico’s weg.”

Worden mensen niet juist ongerust van zo’n maatregel?

“Nu kijken we met z’n allen naar professor Van Dissel, alsof die ons moet redden en het er niets toe doet wat wij doen of laten. Maar het zijn de mensen zelf die het virus verspreiden. Je kunt de bevolking, die toch wel ongerust is, juist geruststellen door ze een eenvoudige uitleg en instructie te geven als wapen tegen de verspreiding.

“Als deze epidemie reuze meevalt, dan kunnen we er aan het eind van het jaar flink om lachen in de oudejaarsconference: kijk wat we met elkaar gelaten hebben voor dat virus! Maar er zijn in deze beginfase van de epidemie in de wereld ongeveer 95.000 mensen besmet, waarvan er nu 3281 dood zijn. Dat lijkt mij genoeg reden om ook de bevolking te vragen alles te doen wat kan helpen ziekte te voorkomen of uit te stellen. Het blijft een feit dat we ons op onbekend terrein begeven qua aanpak van het virus, zei de directeur van de WHO deze week nog. Hij zei ook: ‘Onderwijs je mensen!’ Dat kan de RIVM niet langer negeren.

“Ik las een betoog van drie Britse wetenschappers in het gezaghebbende British Medical Journal, die schrijven dat gedragsverandering het hart zou moeten zijn van infectieziektebestrijding, ook bij corona. Je moet ervoor zorgen dat de mensen praktisch uit de voeten kunnen met de informatie die je als overheid verschaft. Het RIVM is daar onvoldoende mee bezig.”

Ze geven toch hygiënevoorschriften?

“Ze zeggen: was vaker je handen, maar wat is vaker? En waarom zou je dat doen als het risico dat je het virus krijgt toch klein is? In Groot-Brittannië verspreidt de overheid uitstekende filmpjes over hoe je je handen goed wast. Je moet niet alleen zeggen dat mensen iets moeten doen, maar ook via een campagne uitleggen hoe: dat je ook je pols mee moet nemen, dat je duim belangrijk is. En dat je je ring af moet doen, anders krijg je je handen nooit schoon. Onze minister zit gewoon met z’n trouw­ring om overal op tv. Ik mis voorbeeldgedrag van de autoriteiten.”

U heeft in het verleden met bestrijding van infectieziekten te maken gehad, hoe ging het toen?

“Waar andere landen er meer moeite mee hadden, had Nederland vrij snel een goede aanpak van bijvoorbeeld aids. Wij vertelden het eerlijke verhaal aan de bevolking: het verspreidt zich via seks, dus vrij met een condoom, dat is wat je zelf kunt doen. Mijn kinderen kregen dat zelfs op het jeugdjournaal te zien. Nou, ik vond dat prima.

“Ik hoop dat ze bij deze kwaal ook snel een goede campagne opstarten. Want kinderen willen ook niet dat hun oma, pats boem, in een week tijd overlijdt aan een virus waarvan we achteraf misschien zeggen: we hadden er op zo’n simpele manier meer tegen kunnen doen.”

Lees ook:

Eerste dode door coronavirus in Nederland, NPO onderzoekt scenario’s Songfestival

In Nederland is voor het eerst iemand overleden die besmet was met het nieuwe coronavirus. Een 86-jarige man die was opgenomen in het Ikazia Ziekenhuis in Rotterdam is vrijdag gestorven, meldt het RIVM.