Floor Jansen, de grootste zangeres die Nederland de wereld te bieden heeft, woont in een prachtig Zweeds gehucht dat tot de kleinste dorpen van dat land moet behoren.

Het ansichtkaartendorp ligt te midden van mistige bossen, groene heuvels en een uitgestrekt meer en kent volgens de laatste tellingen 233 inwoners. Het is een plek waar je de zangeres van een band als Nightwish zou verwachten, of in elk geval: graag zou zien ronddwalen in je symfonische metalfantasieën.

Maar Floor Jansen (Goirle, 1981) heeft het gehad met de clichés over haar muziek: die weldadig orkestrale en soms best mystieke heavy rock die in een vorig tijdperk ook wel ‘gothic-metal’ werd genoemd. Begin bij haar dus niet meteen over die mystieke en mistige bossen, want dan is de Nightwish-zangeres snel uitgepraat. ‘Het is hier rustig, zeker’, zegt ze. ‘Maar er loopt hier ook gewoon een spoorbaan. En boven op de heuvel staat een appartementencomplex.’

Toch leeft Jansen hier in een andere ambiance dan ze gewend was in haar moederland. En ze kan het verschil duiden met een paar scherpe en toch ook wat misprijzende zinnetjes. ‘Zie je in Nederland een meer, dan zitten er waarschijnlijk een paar duizend mensen omheen. En over het meer vliegen de waterscooters.’ Ach, Nederland. ‘Een postzegel met 17 miljoen inwoners.’ Haar relatie met Nederland heeft wat butsen opgelopen en dat wil Jansen best toelichten. Graag zelfs.

Fatsoenlijke Nederlandse festivalshow

Maar eerst nog even de mooie dingen. De landelijke omgeving aan de Zweedse westkust dus, waar Jansen woont met de Zweedse drummer Hannes Van Dahl van de metalband Sabaton en hun 1-jarige dochtertje Freja. Jansen is hier neergestreken vanwege de relatief kleine afstand tot het internationale vliegveld van Göteborg – en ja, oké, ook vanwege de rust. Met Nightwish, de megagrote Finse metalband waarvan ze vijf jaar geleden de vaste frontvrouw werd, speelt Jansen ver over de Scandinavische en Europese grenzen. In Beijing, Moskou en São Paolo. En om wat terug te bladeren in de recente toeragenda: Jansen is net teruggekeerd uit de Verenigde Staten, waar Nightwish 34 concerten gaf.

Floor Jansen nabij haar huis in Zweden. Beeld Peter Zéglis

Volgende week zaterdag geeft Nightwish eindelijk weer een belangrijke show in Nederland, en dat voelt als een genoegdoening, zegt Jansen. ‘Ik loop al jaren te zeuren om een fatsoenlijke Nederlandse festivalshow. Fijn dat dat nu dan eens gaat gebeuren, en dan ook nog op dat Fortarock in Nijmegen, waar het echte metalvolk rondloopt.’ De vuurwerkpakketten liggen klaar in de toervrachtwagens, want Nightwish gaat in Nijmegen eens lekker uitpakken met bergen pyrotechniek en een set vol klassiek Nightwish-werk. ‘Daar heb ik zin in.’

Onderwaardering

Het is een van de raadsels van de Nederlandse popmuziek, waar liefhebbers én slachtoffers zich al jaren het hoofd over breken: Hoe kan het dat een genre dat vanuit Nederland de wereld veroverde, en waarin Nederlandse bands en zangeressen nog altijd leidend zijn, in eigen land zo ondergewaardeerd wordt?

Natuurlijk, we kennen de voortrekkers van de symfonische metal: die eerste band After Forever van Floor Jansen, Within Temptation met Sharon den Adel en Epica, met de klinkende sopraan van Simone Simons. Maar de aandacht die de vrouwen in eigen land krijgen, staat in geen verhouding tot de adoratie die over hen heen golft als zij zich in Mexico of Moskou vertonen. Daar, ver weg van de zuinige Nederlandse muziekpers en -bloggers en onze poppodia- en festivalbranche, worden de vuren ontstoken in de stadions als Floor Jansen langskomt.

Hier wordt een nieuwe single van Nightwish, zoals de toegankelijke folkpoptrack Élan van de laatste Nightwish-plaat Endless Forms Most Beautiful, nooit gedraaid op welke radiozender dan ook. Terwijl zo’n nummer in Zweden of Finland gewoon meedoet in de afspeellijsten op de radio.

Groter dan Anouk, Ilse DeLange en Caro Emerald

Gemeten naar plaatverkopen en optredens is Floor Jansen met afstand onze grootste zangeres, en een vrouw die Anouk, Ilse DeLange en Caro Emerald lachend voorbij sprint. Jansen: ‘Wanneer zie je mij in De Wereld Draait Door? En wanneer hoor je Nightwish op 3FM? Nooit. Ja, heel soms, als er iets echt bijzonders gebeurt of je krijgt een prijs of zo, dan mag je het weer eens komen uitleggen. Dan krijg je vragen als: ‘Goh, wat is dat nu precies, die metal?’ En daarna krijg je te horen dat ze geen idee hadden dat het in het buitenland zo groot was. En dan denk ik: ja, jongens, hoe vaak moet ik het dan uitleggen? Ik heb daar geen zin meer in.’

Waar het dedain vandaan komt? Dat is dus de breinbreker. Zijn we in dit waterland te platvloers voor die spirituele, fantasierijke muziek die rockende gitaartjes combineert met opera-achtige vocalen en antieke volksmuziek? ‘Het is geen kwestie van smaak’, denkt Jansen. ‘De fans zijn er in Nederland ook. Toen Nightwish in 2015 eens kon spelen in de Heineken Music Hall, was het meteen twee keer uitverkocht. Maar die interesse komt echt vanuit de fans zelf. Buiten de gemeenschap van de symfonische metal krijgen we geen poot aan de grond, omdat we geen media-aandacht krijgen. Terwijl heel veel mensen buiten de metal onze muziek leuk zouden kunnen vinden. Maar nee, het gaat in Nederland al jaren en tot vervelens toe over dezelfde bands. Over Krezip of Kane. Terwijl over de grens geen haan naar veel van die bandjes kraait.’

CV Floor Jansen 1981 – geboren in Goirle. 1997-2009 - zangeres bij de Nederlandse metalband After Forever. 2003 – afgestudeerd aan de rockacademie in Tilburg. 2010-2016 – zangeres in door Jansen opgerichte band Revamp. 2012 – vervangt zangeres Anette Olzon bij Nightwish. 2013 – wordt vaste zangeres bij Nightwish. 2015 – eerste album met Nightwish: Endless Forms Most Beautiful. 2015 – uitverkochte show met Nightwish in Wembley Arena, Londen.

Frustrerend

Het went niet, zegt Jansen. ‘Toen ik net begon met After Forever en later Nightwish, vond ik het nog wel charmant. We maken iets bijzonders, dacht ik toen. Logisch dat het ontdekt moet worden. Ze komen er nog wel achter dat dit over de hele wereld gaat.’ Maar die jaren van opgewekte verwondering liggen achter haar. ‘Nu vind ik het frustrerend dat niemand hier onze platen wil draaien. Gewoon jammer.’ Het komt toch neer op de Nederlandse hokjesgeest. ‘In Nederland denkt men in genres. Onze muziek wordt ingedeeld bij de metal, klaar. En dat is een niche, daar zoekt iedereen het zelf maar uit.’

Floor Jansen gold dankzij haar zangkunst in de bands After Forever en Revamp al jaren als een van de leidende Nederlandse vrouwen in de symfonische metal. Met haar fluwelen, soms opera-achtige zang en jubelende hoge noten bezorgde Jansen de meest norse metalhead een brok in de keel. En toen Nightwish in 2012 mot kreeg met zangeres Anette Olzon, die op haar beurt de plotselinge opvolger was geweest van Tarja Turunen, werd Floor Jansen ingevlogen. ‘Dat ging vrij abrupt’, zegt Jansen. ‘Ik kreeg ineens de vraag of ik met Nightwish kon optreden, omdat er een probleem was. Ken je de muziek, ken je de teksten? Ik: nou, nee, niet allemaal. Maakt niet uit, het komt wel goed.’

Personele problemen

Het kwam goed. ‘Bij de eerste show, op 1 oktober 2012 in Seattle, waar ík ineens op het podium stond in plaats van Anette Olzon, was er welgeteld één fan die zijn geld terugvroeg omdat hij niet om deze Floor Jansen had gevraagd. Daarna ging de kaartverkoop wereldwijd omhoog.’ Ze zou het zelf zo niet durven zeggen, maar Floor Jansen is een zegen voor Nightwish. De band, in 1996 opgericht in Kitee, Finland door de songwriter en keyboardspeler Tuomas Holopainen, had vaker personele problemen. Bandleden en zangeressen die wilden vertrekken, of die juist werd gevraagd het symfonische metalschip te verlaten.

Jansen: ‘Tuomas Holopainen is de belangrijkste liedschrijver. Je weet als zangeres dat je zijn liedjes gaat zingen, ook al heb je zelf ook muziek geschreven. Ik ben heel gelukkig in die rol. In de eerste plaats omdat ik Holopainens werk ontzettend goed vind, beter dan ik het zelf zou kunnen. Maar ook omdat ik de ruimte krijg om zijn werk te interpreteren, de verhalen te vertellen op de manier die ik goed vind. De liedjes van Nightwish worden echt op mijn stem en vertelkunst geschreven, dat geeft voldoening.’

Haar stem wordt meer dan ooit uitgedaagd, zegt Jansen. ‘Ik kom nu op plekken waar ik nog niet eerder was geweest. Ineens een octaaf lager of hoger.’ Nightwish is met Jansen een solide band geworden. ‘Als de band vroeger repeteerde met nieuw werk, was daar nooit een zangeres bij’, zegt Jansen. ‘Bizar toch? Toen ik zangeres werd, ben ik eerst naar Finland geëmigreerd. Ik dacht: ik ga maar eens naar de repetitieruimte, eens kijken of ik mee kan doen. Dus liep ik naar binnen, pakte de microfoon en ben mee gaan zingen. De bandleden keken elkaar even vreemd aan, maar ik ben het blijven doen. Nightwish is nu een leuke band. We hebben het gezellig met elkaar, en dat ziet het publiek bij onze shows ook. Niet meer die band van die jongens die er ook nog een zangeres bij hebben gezocht.’

Muziek met gevoel

De laatste plaat Endless Forms Most Beautiful, een conceptalbum over wetenschap en biologie en de eerste plaat met Floor Jansen, is volgens vele fans de subtielste Nightwish-plaat. Meer folk en pop dan metal, en als er dan wat hoekige riffs door de nummers steken dan worden die opgewaardeerd met ragfijne orkestrale arrangementen. Jansen: ‘Op een gegeven moment kun je niet groter, niet bombastischer. Dan ga je muziek maken met gevoel.’

En die muziek kan dus ver buiten de oevers van de genres en de doelgroepen treden. Jansen: ‘Er komen heel jonge fans op onze shows af. Jonge meisjes die er alles aan doen om zich te kleden conform de mode die de symfonische metal kennelijk voorschrijft. Maar ook steeds meer gewone echtparen van een jaar of vijftig. Mannen met leesbrilletjes op de neus. In de Verenigde Staten zag ik een man van en jaar of 80 in de zaal, helemaal vooraan, die onze teksten meezong. Volgens mij heeft onze muziek een verbindende kracht, voorbij de subcultuur.’