Groen-voorzitster Meyrem Almaci wil het stakingsrecht - op maat van de spoorvakbonden - moderniseren en stelt nieuwe stakingsopties voor. Betaalstakingen bij het spoor, waarbij het treinpersoneel wel werkt maar reizigers gratis laat rijden, zijn vandaag risicovol.

Eind mei heeft de NMBS treinbegeleiders nog een sanctie gegeven omdat ze weigerden ­tickets te controleren. En reizigers die zonder ticket de trein opstappen, riskeren dan weer een boete te krijgen van treinbegeleiders die niet staken.

Daardoor kiezen de spoorvakbonden bij een sociaal conflict telkens weer voor een klassieke staking, waarbij de reizigers en de economie het slachtoffer zijn. Almaci wil daar verandering in brengen door overlegstructuren te vernieuwen en andere vormen van staking mogelijk te maken.

Een betaalstaking zou bijvoorbeeld uitdrukkelijk in de wet opgenomen moeten worden. Reizigers zouden aan automaten gratis een ticket met de vermelding betaalstaking kunnen krijgen als het gaat om een betaalstaking waarvoor het stakingsprotocol is gevolgd. Treinabonnementen worden voor de duur van de staking dan verlengd.

Actieve staking

Daarnaast haalt Groen in Italië en de VS ook inspiratie voor een actieve of werkstaking. Daarbij blijven werknemers aan het werk, maar moeten de werkgevers een bedrag storten in een fonds voor het goede doel. Op die manier is er een inzet van de staker én een nadeel voor de werkgever dat hoger moet zijn dan bij een betaalstaking. ‘Daardoor kan treinpersoneel toch een sterk signaal geven aan de werkgever en de regering zonder de treinreizigers, hun bondgenoten, te treffen’, zegt Almaci.

Bij zowel de betaal- als de actieve staking moet er nog altijd een deel van het loon van de werknemer uit de stakingskas worden betaald, zodat er een rem blijft bestaan op het actievoeren.

Groen beseft dat het daarmee de nek uitsteekt en kritiek riskeert van ‘klassiek links of rechts’, maar vindt het nodig om ‘de steriele discussie van minimale dienstverlening te overstijgen en de stellingenoorlog te doorbreken’.

Tegelijk vraagt de partij om het sociaal overleg te moderniseren, bijvoorbeeld door vakbonden en werkgevers adviezen te laten geven voor regeringsbeslissingen, en door het stakingsprotocol te herzien. Zo zouden 24 urenstakingen moeten starten na de laatste trein, en niet om 22 uur, zodat reizigers ’s avonds nog kunnen thuisgeraken.