Als de fiscale inkomsten de voorbije jaren overschat werden, dan is dat niet de schuld van de FOD Financiën. Een studie van de KU Leuven wijst eerder naar de politiek.

'J'en ai marre.' Wie herinnert zich de noodkreet van Johan Van Overtveldt (N-VA) niet? De toenmalige minister van Financiën slaakte hem in 2016 nadat andermaal gebleken was dat de begroting ontspoord was doordat de fiscale inkomsten aanzienlijk lager uitvielen dan geraamd. En nadat hijzelf daar alweer de zwartepiet voor had gekregen. Vooral dat laatste was Van Overtveldt beu. Niet zijn rekenkunde lag aan de basis van de ontsporing van de begroting, wel de methodiek die gebruikt wordt om de inkomsten te ramen, argumenteerde hij. 'Daar zit een systemische fout in. Al jaren worden de inkomsten overschat', klonk het toen.

Om na te gaan waar de fout precies ligt, bestelde de FOD Financiën een studie bij de KU Leuven. Ruim twee jaar later is dat onderzoek van de economen André Decoster, Toon Vanheukelom en Stijn Van Houtven klaar. Hun analyse van het begrotingswerk van de laatste drie decennia volgt de stelling van Van Overtveldt maar ten dele.

Op de vraag of de fiscale inkomsten tussen 1990 en 2017 structureel overschat werden in de aanloop naar de begrotingsopmaak luidt het antwoord ja. Over de hele periode zaten de ramingen er gemiddeld 1,55 procent naast. Maar dat heeft niet zozeer te maken met de basisraming van de FOD Financiën, die gebeurt door aan de fiscale inkomsten van het huidige jaar een groeivoet toe te voegen. De afwijking blijkt vooral te zitten bij de inschattingen van de macro-economische evoluties en van de verwachte impact van nieuw regeringsbeleid. Die worden geleverd door het Planbureau en de regering.

'Over het algemeen zijn de voorspellingsmethoden kwalitatief goed', staat te lezen. 'De afwijkingen die geobserveerd worden, zijn moeilijk te vermijden. De raming volgt relatief goed de evolutie van de ontvangsten, als ze beschikt over perfecte ramingen van de beleidsimpact en de macro-economische variabelen', aldus de onderzoekers.

Conclusie: als de ramingen van de fiscale inkomsten er de jongste jaren vaak naast zaten, dan kwam dat eerder doordat de politiek te veel lucht in de cijfers pompte dan door de foute rekenkunde van de ambtenarij.