In Velika Kladusa, in Bosnië, staat een enorm tentenkamp. Het zit vol mensen uit Pakistan, Marokko en andere landen. Sommigen proberen al jaren de EU in te komen. Steeds worden ze ergens gestopt en een paar landen teruggeduwd. ISIS probeert muziek te verbieden en iedereen te dwingen zijn baard te laten staan. De Oostenrijkse krant Der Standard had er een reportage over. „Deze mensen hebben niets te verliezen”, stond er.

Kampen in Europa. Met mensen die niets te verliezen hebben. Wie had dat gedacht? Maar alles went schijnbaar na een tijdje. Er wordt zelfs gesproken over kampen in Beieren. Dat is dichterbij. Regeringsleiders hebben dit laatst op een Europese top goedgekeurd. Kampen zijn eigenlijk al een gepasseerd station.

Ook zijn er deze week tweehonderd Afrikanen verdronken op de Middellandse Zee. Alweer. Weinigen winden zich daar meer over op. Eerder het omgekeerde. Een Duitse cartoonist tekende twee plaatjes. Op de eerste zie je een man die op zijn knieën vanaf de kant probeert een drenkeling te redden, wiens hand uit het water omhoog steekt. In de verte komen twee politieagenten in uniform aanrennen. In het tweede plaatje lopen die agenten weg met de reddende man in handboeien tussen hen in. De hand is onder water verdwenen.

Zo gaat het met veel dingen op het moment. Dingen waarvan we kort geleden nog dachten: dat kan toch niet? Dat dit hier in Europa gebeurt? Sommigen proberen anderen wakker te schudden. Maar ook hun protesten klinken vaak hol. Vergelijkingen met nazisme en fascisme geven geen antwoord op reële problemen, die toch moeten worden opgelost. Huiveren bij de zoveelste uitbarsting van Trump, wéér zijn leugens rondtwitteren – wat heeft het voor zin? Het stompt af. Dus mensen volgen de Tour, gaan naar de supermarkt, boeken hun vakantie. La vie continue.

Thierry Baudet dweept met het werk van een zelfverklaard racist als Dominique Venner. Talloze jonge mensen, die geen idee hebben wie Venner was, lijken diens ideeën over een raszuiver Europa intellectueel wel verfrissend te vinden.

Veel Europese extreemrechtse partijen rekenen af met het antisemitisme, ook in eigen kring. Sommigen staan ineens met keppeltjes bij de Klaagmuur. Maar wat zij over moslims zeggen, lijkt op de taal die tachtig jaar geleden over joden werd gebruikt.

Veel Europeanen zijn bezorgd. Maar weinigen komen in beweging. Want extreemrechts, dat zijn maar kleine groepjes. De AfD kreeg 12,6 procent. De PVV scoorde 13 procent, de Lega Nord 17. Geen reden voor paniek!

Maar de leider van de Lega is nu vicepremier. Hij roept op tot „massale zuivering” van migranten, „straat voor straat, wijk voor wijk”. Dit is officiële politiek in Italië. Vindt de andere 83 procent van het land dit oké?

In Polen beheerst de regeringspartij de hele rechterlijke macht. De Oostenrijkse minister van Binnenlandse Zaken, een FPÖ’er, heeft laatst geprobeerd het hoofd van een van de veiligheidsdiensten opzij te schuiven. De man volgde niet alleen islamitische militanten, maar ook extreemrechtse. De minister zinspeelt tevens op het beknotten van de pers. Ook hier worden sommige rechters nerveus.

Wie protesteert, wordt als links en elitair weggezet. Intussen nemen wij nog een selfie op de Ramblas met een flesje Corona.

Precies over dit mechanisme schreef Sinclair Lewis in de jaren dertig de roman It Can’t Happen here. Het is onleesbaar, zo herkenbaar is het. De hysterie van een kleine groep, die langzaam de zwijgende meerderheid de verkeerde kant optrekt. De veiligheidskleppen van de democratie die het begeven, omdat niemand ze bedient. „That couldn’t happen here in America, not possibly! We’re a country of free men.”

Maar vanwege dat zwijgen kan het juist wél.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.

NRC Europa Onze EU-correspondenten over belangrijke voorstellen tot relletjes uit de wandelgangen Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 7 juli 2018