Kiedy wół był ministrem i rządził rozsądnie,

Szły, prawda, rzeczy z wolna, ale szły porządnie.

Jednostajność na koniec monarchę znudziła;

Dał miejsce woła małpie lew, bo go bawiła.

Dwór był kontent, kontenci poddani — z początku;

Ustała wkrótce radość — nie było porządku.

Pan się śmiał, śmiał minister, płakał lud ubogi.

Kiedy więc coraz większe nastawały trwogi,

Zrzucono z miejsca małpę. Żeby złemu radził,

Wzięto lisa: ten pana i poddanych zdradził.

Nie osiedział się zdrajca i ten, który bawił:

Znowu wół był ministrem i wszystko naprawił.

Ignacy Krasicki

Król Kazimierz, ostatni polski władca z dynastii Piastów, nie zasłynął z żadnej większej zwycięskiej bitwy, nie odebrał też wrogom zagarniętych przez nich, a należących do jego przodków, ziem. Jednak, jako jedyny z naszych monarchów, nosi przydomek „Wielki”.

O wielkości Kazimierza przesądziła gospodarka. Jest on znany z tego, że „zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną.” Wzrost gospodarczy osiągnięty przez Polskę za rządów Kazimierza był rzeczywiście spektakularny, zauważony i doceniony już przez mu współczesnych. Polska, jeszcze w latach 30 XIV wieku będąca małym kraikiem wciśniętym pomiędzy znacznie od siebie potężniejszych wrogów, kraikiem, którego władca nazywany był, nie bez lekceważącej ironii, „królem krakowskim”, kilkadziesiąt lat później stała się czołowym mocarstwem Europy środkowej.

Sukces ten Kazimierz osiągnął, bynajmniej nie dzięki „wstawaniu z kolan”, „zerwaniu z polityką białej flagi”, czyli wygrażaniu wszystkim bliższym i dalszym sąsiadom, a dzięki reformom ustrojowymi i prawnym, inwestycjom w infrastrukturę, oraz utrzymywaniu poprawnych stosunków z ościennymi potęgami i dyplomatycznym zamienianiu wrogów, jeżeli nawet nie w sojuszników, to w przynajmniej w spokojnych sąsiadów. Wojny toczył Kazimierz nie tam, gdzie miał największą „słuszność”, ale tam, gdzie miał największe szanse na zwycięstwo. Nie odzyskał ani Śląska, ani Pomorza, ale zajął za to bogatą i strategicznie położoną Ruś Halicką.

Dobrą władzę zatem, jak widać po powyższym przykładzie, można rozpoznać po tym, że zapewnia ona rządzonemu przez siebie krajowi nie „poczucie godności”, ale dobrobyt i wzrost gospodarczy, dzisiaj mierzony wielkością PKB i PKB per capita. Oczywiście gospodarka, nawet już gospodarka feudalna, średniowieczna, jest systemem niezwykle złożonym i skomplikowanym. Polityka władz jest tylko jednym z wielu czynników wpływających na procesy ekonomiczne i to trudnym do jednoznacznego wyodrębnienia. Kazimierzowi Wielkiemu na pewno sprzyjała też koniunktura, niemniej nawet koniunkturę można wykorzystywać lepiej lub gorzej.

Aby zatem ocenić faktyczny wpływ polityki władz na stan gospodarki, należy od wyników PKB odjąć wpływ czynników od władz niezależnych. Najprościej to uczynić poprzez porównanie wyników gospodarczych danego kraju z wynikami krajów sąsiednich, najlepiej maksymalnie zbliżonych do niego geograficznie, klimatycznie i kulturowo. Potraktowana takim narzędziem polityka Kazimierza broni się w całej rozciągłości. Przed Kazimierzem, wojska Zakonu mogły praktycznie bezkarnie najeżdżać i pustoszyć sam rdzeń ziem polskich, a Krzyżacy mogli na serio i wiarygodnie grozić królowi, że będą go ścigać aż do Krakowa. Po Kazimierzu, wszystkie kolejne wojny z Zakonem, toczyły się już na jego ziemiach i nieodmiennie kończyły się polskimi zwycięstwami.

Drugi z głównych ówczesnych wrogów Polski, Czechy Luksemburgów, z pozycji niekwestionowanego lidera naszej części Europy, stoczyły się zaś do roli państwa upadłego, rozrywanego wewnętrznymi konfliktami i w końcu krwawą wojną domową.

Tak to było u schyłku Średniowiecza. A jak jest teraz? Inaczej niż wtedy, dzisiaj dysponujemy narzędziami, w postaci baz danych i metod statystycznych, które umożliwiają nam wyznaczenie tej różnicy bardziej, niż w XIV wieku, precyzyjnie. Zastosujmy je więc i zbadajmy jakość rządów w Polsce po roku 1989. W tym celu wykorzystamy zmiany polskiego PKB per capita. Zgodnie z regułą opisaną wyżej, weźmiemy pod uwagę dynamikę stosunku tego wskaźnika dla Polski i średniej ważonej dla jedenastu krajów postkomunistycznych, należących dzisiaj, tak samo jak Polska, do UE. Dodatkowo porównamy Polskę ze średnią dla wszystkich obecnych (28) krajów UE. Źródłem danych jest fundacja Conference Board

Porównując Polskę z całą dzisiejszą UE, widać, że od 1991 roku systematycznie nadganiamy dystans do krajów zachodnioeuropejskich. Jest to efekt w małym stopniu zależny od bieżącej polityki, słabo koreluje też z koniunkturą. Wynika on w znacznej mierze z konwergencji gospodarki polskiej z gospodarką europejską i wyrównywaniu potencjałów między nimi.

Dużo ciekawszy obraz uzyskujemy po wyłączeniu tego efektu, porównując Polskę tylko z krajami postkomunistycznymi. Widać tu trzy główne okresy. Dekada lat 90 XX wieku, to stosunkowo szybkie równanie w górę do średniej dla tych krajów. To też efekt swoistej „mikrokonwergencji”, PRL bowiem, u swego schyłku był, o czym wielu dzisiaj nie chce pamiętać, kompletnym dziadostwem, nie tylko w porównaniu z krajami normalnymi, niesocjalistycznymi, ale także z większością bratnich baraków obozu pokoju i postępu.

Jednak po osiągnięciu tej średniej, około roku 2000, nastąpił proces odwrotny. Polska, nadal, co prawda nadganiając dystans od całej UE, zaczęła się cofać w stosunku do krajów podobnych sobie. Ten regres trwał do 2007 roku, po czym nastąpił trzeci etap, odbicia w górę i wyrównania do dzisiejszego poziomu liczącego ok 105% średniej dla tych krajów. W jaki sposób te wyniki rozkładają się na poszczególne ekipy rządzące w tym czasie naszym krajem?

Wykres nr 2 ujawnia bardziej subtelne zjawiska, wcześniej słabo widoczne. Efekt konwergencji z gospodarką zachodnioeuropejską miał charakter bimodalny. Pierwszy szczyt nastąpił w latach 1993-1997 i wynikał z transformacji od gospodarki komunistycznej, nakazowo-rozdzielczej, do, z grubsza rzecz biorąc, wolnorynkowej i nawiązaniu z krajami tamtego regionu normalnych stosunków handlowych. Szczyt drugi, z lat 2007-2011 to efekt integracji ze strukturami unijnymi i wspólnym rynkiem. Przebieg tego procesu, wynikłego z podjęcia jeszcze za czasów „wczesnego Balcerowicza” strategicznej decyzji o przyjęciu zachodnioeuropejskiego modelu gospodarczego, na co wszak nie wszystkie kraje postkomunistyczne się zdecydowały, od bieżących decyzji politycznych był jednak mało zależny. Co innego w przypadku porównania z krajami postkomunistycznymi. Tu wyniki są znacznie bardziej urozmaicone. Jeżeli nie liczyć, zdominowanego przez mikrokonwergencję, okresu bezpośrednio po 1989 roku, to najlepsze wyniki w rządzeniu osiągnęła ekipa PO w latach 2007-2011. Oprócz umiejętnego zarządzania, PO dopisało także szczęście, bo na lata te, przypadło też maksymalne oddziaływanie „dużej” konwergencji. Nic zatem dziwnego, że, w uznaniu tych gospodarczych sukcesów, wyborcy, po raz pierwszy w historii III RP, nagrodzili PO drugą kadencją, w której jednak PO szło już nie tak dobrze, co zakończyło się utratą przez nią władzy w roku 2015.

Co jednak sprawia, że jedne rządy są lepsze od innych? Na czym polega właściwa, zapewniająca wzrost i rozwój, polityka gospodarcza? Nie odkryjemy w tym miejscu Ameryki, twierdząc, że na stwarzaniu odpowiednich do rozwoju warunków. Prawnych, instytucjonalnych i infrastrukturalnych. Na zapewnieniu odpowiedniego poziomu wolności gospodarczej po prostu.

Miernikiem który mierzy poziom takiej wolności i przyjazność danego kraju dla prowadzenia w nim przedsięwzięć biznesowych, jest, publikowany co roku przez fundację Heritage, Wskaźnik wolności Gospodarczej, Index of Economic Freedom, IEF. Oczywiście, podobnie jak to jest z PKB, również zmiany IEF zależą nie tylko od decyzji władz, ale, choć w znacznie mniejszym stopniu, od innych czynników. Dlatego tez ponownie nie porównamy, co czyni wiele poruszających to zagadnienie publikacji, wartości bezwzględnych IEF, ale właśnie, podobnie jak poprzednio, dynamikę jego różnic od 1995 roku.

Po nałożeniu dwóch ostatnich wykresów na siebie, od razu widać przyczyny fluktuacji polskiego wzrostu gospodarczego. Do roku 2002, pod względem wolności gospodarczej, polska gospodarka była na poziomie średniej krajów postkomunistycznych i wraz z nimi systematycznie nadrabiała dystans od krajów rozwiniętych. Jednak w roku 2002 nadeszło załamanie. Dwa kolejne fatalne rządy, SLD w latach 2001-2005 i PIS 2005-2007, sprowadziły polski IEF na dno. W najgorszym, 2007 roku różnica wynosiła już prawie 11 pkt dla średniej unijnej i 5,5 pkt w porównaniu z krajami postkomunistycznymi. To, że nie było w tym czasie w Polsce żadnej recesji, zawdzięczamy wyłącznie wzrastającemu wtedy efektowi konwergencji. Po roku 2007, na szczęście, polski IEF znów jednak poszedł w górę, aby w roku 2016, sięgając prawie 70 pkt i będąc najwyższy w całej historii Polski, zrównać się wreszcie ze średnią europejską. Niestety, już w roku 2015 powróciła w Polsce do rządów polityka godnościowa, i przez ostatnie dwa lata, polski IEF znów spada, zarówno w liczbach bezwzględnych, jak i w stosunku do średniej europejskiej.

PIS zatem, ponownie objąwszy w 2015 roku władzę, nie tylko nie wyciągnął żadnych wniosków z porażki poprzedników, ale nawet i ze swojej własnej z roku 2007. Nadal, tak jak wtedy, prowadzi politykę nastawioną na obniżanie polskiego IEF, a to zakazując Polakom nabywania ziemi, a to ograniczając konkurencję na rynku aptekarskim, a to zabraniając robienia zakupów w niedzielę, o szerokim wprowadzeniu socjalnego, skrajnie demoralizującego rozdawnictwa, nawet nie wspominając.

Nic dziwnego, że powtarzając swoje nieudolne działania z lat 2005-2007, gospodarczo ma PIS, jak widać na drugim wykresie, gorsze od PO wyniki gospodarcze. W odróżnieniu jednak od tamtego okresu, obecnie polski PKB per capita osiągnął już ponad 70% średniej unijnej i w związku z tym efekt konwergencji jest znacznie słabszy i maskować nieudolności rządzącej ekipy, tak jak wtedy, już nie będzie. Tym bardziej, że PIS, w sposób tylko słabo zawoalowany, zapowiada chęć wyrwania Polski z zachodnioeuropejskich struktur politycznych i gospodarczych, co oczywiście spowoduje w Polsce natychmiastową zapaść gospodarczą, porównywalną do skutków rządów Gierka. Wskaźniki będą nadal spadać i pod rządami PIS Polska prostą drogą pomaszeruje do tzw. pułapki średniego rozwoju, kiedy to, po wyczerpaniu się możliwości inwestycji kapitałowych i obniżeniu w związku z tym średniej stopy zwrotu do poziomu krajów zachodnich, rozwój Polski zatrzyma się w miejscu.

Narastająca katastrofa gospodarcza została już chyba zresztą zauważona przez pisowskich funkcjonariuszy. Podczas gdy jeszcze w zeszłym roku chwalili się oni, a to wiekopomnym rzekomo sukcesem „500+”, a to przełomowymi podobno skutkami „wystarczyniekraść”, snując wizje świetlanej przyszłości pełnej elektrycznych samochodów, czy gigantycznych lotnisk, tak dzisiaj wątki ekonomiczne praktycznie zniknęły z reżimowej propagandy, a dominująca stała się w niej „polityka historyczna” coraz bardziej przeradzająca się w politykę histeryczną. Potrzeba wykreowania wroga, jakiegoś żydowsko-niemieckiego banderowca, na którego będzie można zwalić winę za opłakane skutki swojej polityki, staje się dla PIS najwyraźniej coraz bardziej paląca.

W PIS pokutuje przekonanie, że właściwa polityka gospodarcza polega na wymianie odpowiedzialnych za nią osób z komunistów, kosmopolitów i innych „osób wykorzenionych z poczucia polskości” na patriotów. Wystarczyniekraść i gospodarka pod wpływem patriotycznych zaklęć automatycznie rozkwitnie. Tym bardziej zwolenników PIS frustruje fakt, że ekonomia na ich zaklęcia nie reaguje i okazuje się, że samo wystarczyniekraść jednak nie wystarcza. Tym bardziej, że pod rządami PIS i tak kradnie się ze znacznie większym rozmachem niż za PO. Udowadnia to zachowanie kolejnego wskaźnika – indeksu percepcji korupcji (Corruption Perception Index), CPI, którego zmiany, ty razem w postaci bezwzględnej, pokazano na przedostatnim wykresie.

Korupcja pod koniec rządów SLD osiągnęła w Polsce taki poziom, że same tylko proste działania policyjne podjęte przez PIS w latach 2005-2007 pozwoliły nieco ją ograniczyć. Wtedy wystarczyniekraść faktycznie, inaczej niż dzisiaj, mogło pomóc. Jednak dopiero po roku 2007 CPI w Polsce zaczął stale i systemowo rosnąć. Chociaż rządy PO, dzięki wysiłkom pisowskiej propagandy, kojarzą się zwykle z „aferami”, to jednak w latach 2013-2016 Polska, naprawdę była drugim, po Estonii, najmniej skorumpowanym krajem postkomunistycznym na …świecie. Było, minęło. Od roku 2015, korupcja w Polsce znów zaczyna lawinowo narastać. I nie jest to żadna patologia, sabotaż czy przypadek. To nieunikniony rezultat socjalizmu. Skoro zamiast prywatnych, generujących wzrost PKB, sprzedawców, dostawców i handlowców, w niedziele pracują teraz państwowi, przeżerający PKB inspektorzy, urzędnicy i kontrolerzy mający pilnować by ci pierwsi nie pracowali, to jak korupcja ma nie rosnąć? Nie wystarczy nie kraść, a nawet nie kraść się w takim systemie po prostu nie da.

W eseju „O państwie i mizerii akapu” niżej podpisany skonstruował swoistą macierz pozwalającą umiejscowić poszczególne kraje pod względem panującego w nich ustroju społeczno – politycznego. Model ten uwzględnia z jednej strony sprawność państwa w stanowieniu i efektywnym egzekwowaniu prawa, ze szczególnym uwzględnieniem prawa własności (oś pionowa) z drugiej zaś koszty tegoż państwa utrzymywania – efektywną wysokość opodatkowania (oś pozioma). Zainteresowanych szczegółową metodologią tworzenia tej macierzy odsyła pilaster do wspomnianego eseju, teraz zaś przedstawi zaktualizowaną macierz za bieżący, 2018 rok. Łamana czerwona linia, to przemieszczająca się po wykresie pozycja Polski od 1995 roku.

PO, powoli i zakosami, ale prowadziła Polskę w stronę lewego górnego rogu – krajów liberalnych, takich jak nowa Zelandia, Singapur, czy Hong Kong – tanich w utrzymaniu, a zarazem wysoce efektywnych. PIS natomiast, zarówno w latach 2005-2007 jak i obecnie podąża w stronę dziadostwa. Oddala Polskę od cywilizowanych krajów Zachodu, zarówno europejskiego, jak i amerykańskiego, czy australijsko – nowozelandzkiego, a coraz bardziej przybliża do Chin, a zwłaszcza Rosji, kraju dla PIS wzorcowo wręcz „suwerennego”.

W tym swoistym, opisanym wyżej, „teście na Kazimierza Wielkiego” zdecydowanie wygrywa, nie tylko po 1989 roku, ale w całej historii pomiarów (czyli ci najmniej od 1950 roku) PO. Prowadziła ugodową politykę „białej flagi” Kazimierza i osiągnęła podobne do Kazimierza rezultaty. PIS natomiast, najgorszy rząd od czasów Edwarda Gierka, przegrywa z kretesem. PIS jednak, jako środowisko Polsce wrogie i Polski nienawidzące, historię naszego kraju zna bardzo słabo. Słyszeli tam coś o Kazimierzu Wielkim jako wybitnym władcy i usiłując się podpiąć pod tą tradycję kazali nawet swoim polskojęzycznym mediom wyprodukować stosowny serial. Serial ten, pomimo swoich wielu, szczegółowo opisanych już w publicystyce wad, od strony ściśle historycznej jest jednak zrobiony, jak na produkcję tego rodzaju, dość rzetelnie. I dzięki temu, absolutnie na opak intencjom swoich zleceniodawców, stał serialem skrajnie antypisowskim. Serialowy Kazimierz co rusz deklaruje, że na wojnę z tym czy z tamtym wrogiem Królestwa nie stać. Że na konflikt z tym, czy z tamtym jesteśmy za słabi, że lepiej zainwestować w infrastrukturę, niż w wojnę, czyli wygłasza tezy absolutnie PISowi obmierzłe. Natomiast przedstawicielem pisiorstwa, głoszącego konieczność permanentnej wojny na wszystkich frontach jest, pokazany w utworze w negatywnym świetle, biskup Jan Grot. A co jest w tym wszystkim najbardziej zabawne, to fakt, że chyba dotąd nikt w PIS nie zorientował się co też mu, widać niedostatecznie zlustrowani podwładni, zmajstrowali.

Skrócona wersja powyższego artykułu została opublikowana w 1453/1454 numerze „Najwyższego Czasu”