Frans Timmermans, de nummer twee van de Europese Commissie, heeft woensdag voorgesteld om de visumplicht voor Turken af te schaffen. Turkije moet voor eind juni nog wel aan de laatste vijf van de in totaal 72 criteria voldoen die de EU hieraan stelt.

Timmermans prijst de Turkse inspanningen sinds de afspraken over visumliberalisatie zijn gemaakt, medio maart. Op dat moment voldeed het land nog maar aan een vijftigtal criteria. “Turkije heeft indrukwekkende vooruitgang geboekt, vooral in de afgelopen weken”, aldus Timmermans.

“Als het dit tempo volhoudt, kan het ook de resterende criteria vervullen.”

Dinsdag werd bekend dat Ankara opnieuw een grote stap heeft gezet, met de afschaffing voor de visumplicht voor álle EU-burgers, inclusief Grieks-Cyprioten. Turkije houdt een deel van Cyprus bezet en erkent het EU-land niet als soevereine staat.

Turkije moet nu nog op een aantal terreinen zijn wetgeving in lijn brengen met die van de EU. Het gaat onder meer om terrorisme- en corruptiebestrijding en om dataprotectie. Het moet nog een samenwerkingsakkoord sluiten met Europol en er moet een onafhankelijke commissie komen die eventuele schendingen van mensenrechten door politiediensten kan onderzoeken.

De visaliberalisatie is onderdeel van de vluchtelingendeal die Turkije en de EU op 18 maart sloten. Ankara zegde toen toe dat het alle migranten die nog in Griekenland aankomen, zal terugnemen.

Dat Timmermans nu al met een voorstel komt, terwijl Turkije nog niet aan alle eisen voldoet, is volgens de Commissie een procedurele kwestie. EU-lidstaten en het Europees Parlement hebben twee maanden nodig om het wetgevende proces te kunnen afronden. Om de met de Turken afgesproken deadline te halen, moest nu al een voorstel worden gedaan. Volgens de Commissie is het niettemin duidelijk dat de Turken hoe dan ook aan alle eisen moeten voldoen.

Lees ook:

Geen visumverplichting? Dan zullen vooral de Koerden komen

Eigenlijk voldoet Turkije op dit moment ook aan nog twee andere criteria niet, maar volgens de Commissie valt dit de Turken niet aan te wrijven. In het ene geval betreft het een verdrag over het terugsturen van Turken die langer in de EU verblijven dan toegestaan. Eerder was al afgesproken dat dit verdrag pas op 1 juni formeel in werking treedt.

De andere kwestie gaat over biometrische paspoorten. Turkije kan deze al produceren, maar de EU heeft eenzijdig de eisen hiervoor aangescherpt. Het land heeft daarom extra tijd nodig om de benodigde aanpassingen door te voeren. De Commissie schat dat dit in oktober gedaan zal zijn. Tot die tijd zal Turkije de biometrische paspoorten ‘oude stijl’ uitgeven, maar dan wel met een korte looptijd.

In de visa-deal zit ook een noodremmechanisme. Mocht de visumliberalisatie leiden tot een substantiële en plotselinge toename van irreguliere migratie, dan kunnen EU-landen zelf besluiten om de visumplicht tijdelijk weer in te voeren.