Na de tussentijdse verkiezingen in de VS dacht ik: benieuwd wat dit brengt voor Nederland na Rutte. Het is onduidelijk hoelang de premier nog in functie blijft, erg lang vast niet, en de Amerikaanse resultaten leren één ding: het extreem-rechtse nationalisme van Trump zal niet zomaar verdwijnen. Dit betekent vermoedelijk ook dat het, zoals veel Amerikaanse trends, in verzwakte vorm overwaait naar Europa, en als dat zou samenvallen met het vertrek van Rutte, kunnen we nog wat beleven op de rechterflank van de Nederlandse politiek.

De uitslagen leerden iets over trumpisme en identiteitspolitiek. Deze president ontsloeg zijn nationale veiligheidsadviseur, FBI-directeur, stafchef, strateeg, minister van Buitenlandse Zaken en minister van Justitie. Hij vroeg vervolging van politieke opponenten, verspreidt duizelingwekkend veel onwaarheden en bedient zich van openlijke scheldpartijen. Als zo iemand de Republikeinse meerderheid in de Senaat kan versterken, bijvoorbeeld door een senator in swing state Florida aan een zege te helpen, weten we dat zijn electorale potentie ongemakkelijk groot is.

Evengoed was de terugkeer van de Democratische meerderheid in het Huis goed nieuws voor links. Veel enthousiasme over ongekende aantallen vrouwen, latino’s en moslims die zijn gekozen. Al had je nog in 2004 een onbekende Democraat die het idee van identiteitspolitiek aan stukken sneed: „There is not a black America, a white America, a latino America, an Asian America. There is the United States of America.” Obama’s ideaalbeeld moest het afleggen tegen de nationale verdeeldheid, en rekrutering van kiezers op basis van identiteit werd de effectiefste campagnetechniek in een land dat uit elkaar valt. Dus mensen mogen voor of tegen identiteitspolitiek zijn, zinvol is dit niet meer: het bestaat, zoals het weer.

Nu kun je zeggen dat Nederland dit allemaal al kent: de witte identiteitspolitiek van PVV en FvD; de reactie daarop van Denk; 50Plus, etc. Maar je kunt evengoed verdedigen dat het ware trumpisme, in zijn rauwheid, nog moet landen.

Rutte heeft de uiterste rechterflank als premier na 2010 relatief klein weten te houden. We zijn eraan gewend geraakt. Maar zodra hij vertrekt kan de VVD electoraal zomaar imploderen, het hele rechtse speelveld ligt dan open, met als reële mogelijkheid dat de Rutte-kiezer bij gebrek aan alternatief uitwijkt naar Wilders, Baudet of nieuwe beoefenaren van Hollands trumpisme.

Het is een theorie. Maar wel een theorie die het overdenken waard is voor iedereen die hoopt op een spoedig vertrek van de premier.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 8 november 2018