





D oor versnippering van leefgebied komen in het Fochteloërveen steeds meer dieren in de verdrukking. Het hele jaar door maken we regelmatig melding van verkeersslachtoffers; in oktober 2016 slaan we echter alarm. Die maand sneuvelen duizenden kikkers die de oversteek van zomer- naar winterverblijf proberen te maken.







N atuurwaarden in een Natura 2000 gebied

We hebben daar aandacht voor gevraagd via Twitter en YouTube en de signalen zijn opgepakt door publiek, Natuurmonumenten en de pers, eerst lokaal, later landelijk.





Titel vermeldt 1000; is niet correct . Van 30-9 tot 25-10 zijn al ruim 2000 exemplaren geteld.



Het gesprek is op gang gebracht en hopelijk mondt het uit in wijze besluitvorming. Verschillende belangen zullen hierbij gewogen worden; wij vertegenwoordigen het belang van de natuurwaarden. Met dit artikel willen we duidelijk maken dat het niet om één enkel incident gaat, of om een enkele soort, maar om een grote groep dieren die al jaren onnodig het loodje legt.



Al in 1999 deed Janco Mulder vanuit de Werk - en Studiegroep Amfibieën en Reptielen in Fryslân (WARF) onderzoek naar verkeersslachtoffers op onder andere de Fochteloërveenweg. Klik hier voor de link naar het rapport .





Met steeds meer verkeer blijft het aantal slachtoffers toenemen totdat ze op zijn.





Natuurwaarden omhoog, risico's idem

De trend die Mulder beschrijft, heeft zich in de jaren daarna doorgezet. Recentelijke uitbreiding van de natuurontwikkeling (o.a. in het Fochteloërveld) heeft de natuurwaarden verder omhoog gebracht, maar tegelijkertijd de risico’s vergroot.



Naast bruine kikkers, padden, heikikkers en groene kikkers worden op de Fochteloërveenweg het hele jaar door salamanders, slangen, zoogdieren en vogels doodgereden. Overal waar dit gebeurt is het jammer, maar in een Natura 2000 gebied met nationaal en Europees zwaar beschermde soorten is het onaanvaardbaar, zeker als het gaat om deze aantallen.







Kwetsbaar

Reptielen en amfibieën vormen een heel kwetsbare groep. Amfibieën trekken in het voorjaar vrij massaal naar het voortplantingswater; in de herfst verplaatsen ze zich meer verspreid naar het winterverblijf. In dit geval gaat het om kikkers uit het Fochteloërveld die naar het hoogveen trekken.





Roepende heikikkers in het voorjaar, Fochteloërveen 2012.



Ter info: het Fochteloërveld is een nieuw natuurgebied met waterplassen. Een paar jaar geleden is de waterstand hier verhoogd en dat biedt kansen voor veel nieuwe dieren. Er broeden moerasvogels als blauwborst, porseleinhoen, rietzanger en roerdomp, maar ook das, vos, visotter, slang en kikker hebben zich hier gesetteld. Een prachtige ontwikkeling die dus ook een keerzijde heeft. Natuurlijke trekroutes worden doorkruist door verkeersroutes die aangelegd zijn door en voor mensen.



Kikkermigratie oktober 2016: slachtoffers en profiteurs

Dat eist zijn tol. In de laatste week van september ligt de Fochteloërveenweg bezaaid met dode kikkers. Herman Feenstra zag het en besloot de migratie drie weken te volgen en verkeersslachtoffers te tellen. Feenstra is wetlandwacht voor Vogelbescherming en volgt de ontwikkelingen in het Fochteloërveen op de voet. Zijn aandacht gaat uit naar vogels en overige fauna. Vooral de relaties van dieren in het hoogveen met de omgeving, baren zorgen en vragen om oplossingen. De situatie rond de kikkermigratie onderstreept dit nogmaals.



Op 30 september zijn de slachtoffers verzameld en in de berm gegooid. Levende kikkers, slangen en salamanders zijn overgezet. Daarna is tot 18 oktober elke dag een traject van enkele kilometers gefietst, 1-2 keer per dag en een paar keer ’s avonds. Van 5-10 oktober en na 22 oktober is niet geteld, omdat er weinig kikkers op het asfalt lagen.





Kikkermigratie komt op gang in oktober 2016, Fochteloërveen



Als de trek op gang komt, kruipen en hippen kikkers de weg over. Passeert er een auto, dan springen ze alle kanten op en valt de trek even stil. Als het rustig wordt, komt de migratie weer op gang. Er waren twee aaneengesloten periodes met veel migratie. De eerste liep van 30 september tot 4 oktober en de tweede van 11 tot 21 oktober. Bijna de helft van alle slachtoffers viel op 30 september en van 18-20 oktober. In totaal zijn ongeveer 2.000 kikkers gesneuveld.



Een migratie die opvalt, trekt predatoren. Overdag waren het buizerds, zwarte kraaien, blauwe- en grote zilverreigers die de kikkers opaten en ’s nachts waren er vossen, marters en katten aanwezig. Het werkelijke aantal verkeersslachtoffers zal dus een stuk hoger uitvallen.





Eén van de predatoren, met dagvers eten op het wegdek.



Faunascherm: hulp en barrière

In het verleden heeft Natuurmonumenten faunaschermen aangelegd, bedoeld als tijdelijke maatregel om het aantal verkeersslachtoffers te beperken. Kikkers die de Fochteloërveenweg oversteken, lopen tegen het faunascherm aan en worden naar een onderdoorgang geleid. Achter de schermen hopen kikkers zich echter op en weten reiger en buizerd ze makkelijk te vinden.





Dieren moeten zich vrij kunnen bewegen in onze Natura 2000 gebieden.





Het blijft een trieste aanblik die voorkomen kan kunnen door juist te handelen.



Het woord ‘faunascherm’ doet vermoeden dat alle dieren het gebruiken. Dit is niet het geval. Reeën, vossen, dassen, marters lopen net zo makkelijk de weg op. Een kleine opening of een pol gras is voldoende voor amfibieën en reptielen om voorbij het scherm te komen, dus waterdicht is het niet.



Kuikens van ganzen worden juist tegengehouden door het gladde faunascherm. Dat geldt ongetwijfeld voor meer soorten vogels met kuikens zoals eenden en steltlopers.





De weg doorsnijdt ook het leefgebied van de kraanvogel in het Fochteloërveen.



Grote kuikens van kraanvogels komen er wel over, maar worden dan geconfronteerd met de weg en het verkeer. Door de verkeersdrukte duurt het voor een familie kraanvogel vaak uren voordat ze oversteken. Afgelopen zomer werd een kraanvogeljong bijna aangereden. Dit leidde tot schrik en verontwaardiging bij veel mensen.





Jaarlijks sneuvelen er zwaar beschermde soorten van de H abitatrichtlijn, zoals de gladde slang .



Tijd voor maatregelen

Als er geen maatregelen getroffen worden en de toename van de verkeer- en recreatiedruk zich doorzet, zal het aantal verkeersslachtoffers de komende jaren verder toenemen. De verreweg beste maatregel voor de natuur is afsluiting van de Fochteloërveenweg.



We begrijpen dat dit ten koste gaat van andere belangen. Tegelijkertijd denken we: als je als overheid besluit een gebied tot natuurgebied en Natura 2000 gebied aan te wijzen, dan mag het niet zo ingewikkeld zijn. G a dan pal voor de waarden staan die je zegt te vertegenwoordigen!



