Liczba samobójstw w Polsce nieznacznie spadła, choć na tle Unii Europejskiej wciąż wypadamy kiepsko. Zadziwić może dysproporcja pomiędzy płciami - polskie kobiety stosunkowo rzadko zabierają sobie życie (6. najlepszy wynik w UE), tymczasem nasi mężczyźni robią to bardzo często (4. miejsce od końca). Jesteśmy w czołówce europejskiej, jeśli chodzi o liczbę skutecznych prób samobójczych u dzieci i młodzieży.

10 września Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała najnowszy raport dotyczący samobójstw. Każdego roku aż 800 tys. osób na świecie odbiera sobie życie, a na każdą śmierć przypada dwadzieścia dodatkowych prób, które się nie powiodły. Samobójstwo dotyczy wszystkich kategorii wiekowych, jednak niepokoi to, że jest drugą najczęstszą przyczyną śmierci wśród osób w przedziale 15-29 lat (po wypadkach drogowych).

W skali całego świata liczba samobójstw w latach 2010-2016 zmalała prawie o 10 proc. WHO dostrzega progres, jednak podkreśla, że sytuacja nadal wymaga znacznej poprawy. Tylko 38 krajów na świecie może pochwalić się rządowym programem przeciwdziałania samobójstw. - Co 40 sekund ktoś na świecie odbiera sobie życie, to wciąż zbyt wiele - mówi dr Tedros Adhanom Ghebreyesus z WHO.

15 osób dziennie popełnia w Polsce samobójstwo. 12 to mężczyźni

Wskaźnik samobójstw dla naszego kraju wynosi 16,2 na 100 tys. mieszkańców, podczas gdy światowa średnia to 10,5 na 100 tys., a europejska - 13,7 na 100 tys.

Warto odnotować, że liczba samobójstw w Polsce nieznacznie spadła - w 2015 roku wskaźnik dla naszego kraju wynosił 18,5 na 100 tys. Czy mamy powody do optymizmu? - Mniejsza liczba samobójstw to zawsze dobra informacja, jednak twierdzę, że wciąż nie mamy się z czego cieszyć. Każdego dnia życie odbiera sobie 15 osób, to dużo - mówi prof. Brunon Hołyst z Polskiego Towarzystwa Suicydologicznego.

WHO podaje, że w państwach rozwijających się i rozwiniętych mężczyźni zabierają sobie życie aż trzy razy częściej niż kobiety. W Polsce ta dysproporcja jest jeszcze większa niż w pozostałych krajach UE. Nasi mężczyźni popełniają samobójstwa prawie najczęściej w Europie (23,9 samobójstw na 100 tys., 4. miejsce od końca w UE), zaś kobiety robią to relatywnie rzadko (3,4 samobójstw na 100 tys. mieszkańców, 6. najlepszy wynik w UE).

- Mężczyźni w Polsce są wciąż o wiele bardziej zaangażowani zawodowo, mają wewnętrzne poczucie, że muszą zarobić na utrzymanie rodziny. Przy okazji nie zwracają wielkiej uwagi na swoje zdrowie, szczególnie psychiczne. Twierdzą, że “jakoś się to ułoży” - twierdzi Hołyst. Ponadto w kulturze maczystowskiej funkcjonuje tabu towarzyszące chorobom psychicznym i samobójstwom, przez co część osób nie wie, gdzie szukać profesjonalnej pomocy. - Kobiety mają równie dużo obowiązków co mężczyźni, często też opiekują się domem, jednak są bardziej empatyczne i potrafią rozmawiać o problemach. Polskie kobiety są bardzo silne, co widać w statystykach - przekonuje Hołyst.

Media boją się pisać o samobójstwach dzieci

Samobójstwa wśród dzieci to w naszym społeczeństwie temat tabu, tymczasem naukowcy przekonują, że skala zjawiska jest alarmująca. Polska jest w czołówce europejskiej, jeśli chodzi o liczbę skutecznych prób samobójczych u dzieci i młodzieży. W 2014 roku zajęliśmy w tej smutnej kategorii drugie miejsce w Unii Europejskiej – na własne życie skutecznie targnęło się ponad 200 nastolatków i dzieci. W 2016 roku w przedziale wiekowym 10-14 w Polsce doszło do 1,1 samobójstwa na 100 tys. osób, zaś w przedziale wiekowym 15-19 aż 9,3 samobójstwa na 100 tys. osób.

W społeczeństwie funkcjonuje przekonanie, że ktoś, kto mówi wprost o samobójstwie, “tylko próbuje zwrócić na siebie uwagę”, a w rzeczywistości nie ma odwagi, by się zabić. To szkodliwy mit. Statystyki mówią, że 80 proc. osób, które popełniły próbę samobójczą, wcześniej o tym mówiło. - Takim mitem jest też to, że kiedy już ktoś raz podjął próbę samobójczą i mu nie wyszło, więcej tej próby nie podejmie - powiedziała w rozmowie z TOK FM Danuta Wieczorkiewicz psycholog, terapeutka z fundacji "Zobacz, jestem". W polskim procesie wychowania jest za mało empatii, rozmowy o uczuciach, a w szkole brakuje zajęć, które pomagałyby dzieciom identyfikować i nazywać własne problemy.

- Uważam, że Polska niezwłocznie powinna dołączyć do ponad trzydziestu krajów na świecie, które wprowadziły rządowy program przeciwdziałania samobójstwom - mówi Hołyst. W naszym kraju co prawda istnieje grupa robocza przy Ministerstwie Zdrowia, która zajmuje się tematyką samobójstw, ale na razie nie doszło do wprowadzenia narodowego programu wczesnej identyfikacji, leczenia i opieki nad osobami cierpiących na zaburzenia psychiczne lub uzależnienia.

- Chodzi o to, żeby zatrzymać człowieka, zorientować się, co się z nim dzieje. Musi być profilaktyka zdrowia psychicznego, wsparcie rodziców w procesie wychowawczym. Dzieci powinni mieć łatwy dostęp do pomocy psychologicznej i psychiatrycznej. Te wszystkie niespecyficzne oddziaływania też są bardzo ważne - przekonuje dr hab. Barbara Remberk, konsultant krajowy w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży.

Zdaniem Hołysta media powinny częściej angażować Polaków w dyskusję na temat samobójstw. Na razie nie wywiązują się z tej misji. - Każdego dnia jest więcej samobójców niż ofiar wypadków drogowych, mimo to media rzadko poruszają tematy suicydalne – przekonuje Hołyst.

Czy znasz kogoś, kto może rozważać samobójstwo?

Najbardziej narażone są osoby cierpiące na zaburzenia psychiczne lub uzależnienia. Ponadto wiele samobójstw popełnianych jest impulsywnie - w momentach silnego stresu, problemów życiowych, problemów w związku lub przewlekłego bólu i choroby. Wskaźniki samobójstw są również wysokie wśród grup doświadczających dyskryminacji, takich jak uchodźcy i migranci, wśród osób LGBT+ czy więźniów. Zdecydowanie najsilniejszym czynnikiem ryzyka samobójstwa jest poprzednia próba samobójcza.

Jeśli martwisz się, że ktoś może mieć myśli samobójcze - zapytaj wprost. Zachęcaj taką osobę do szukania pomocy u specjalisty - psychiatry, doradcy zawodowego lub pracownika socjalnego. Jeżeli potrzeba, towarzysz tej osobie, gdyż stres związany z wizytą u specjalisty, może okazać się nie do przeskoczenia. Jeśli uważasz, że dana osoba jest w bezpośrednim niebezpieczeństwie, nie zostawiaj jej samej. Jeśli martwisz się o jej życie, upewnij się, że nie ma ona dostępu do leków nasennych czy broni.

#NOTJUSTAMOOD

W Noizz chcemy wyraźnie powiedzieć, że depresja to poważny temat, którego nie można ignorować. A to depresja często prowadzi do samobójstw. Przez następne tygodnie będziemy rozmawiać z ekspertami oraz osobami cierpiącymi na depresję. Będziemy publikować wywiady oraz osobiste historie ludzi z Polski, Niemiec, Słowacji, Serbii i Węgier, czyli krajów, w których jesteśmy obecni. Jeśli chcesz się podzielić swoją historią, opisać swoje doświadczenia ze zmaganiami z depresją lub opisać historię znajomego, napisz na notjustamood@noizz.pl lub opisz swoją historię w social mediach pod hasztagiem #notjustamood.

Jeśli czujesz, że jesteś w ciężkiej sytuacji i potrzebujesz porozmawiać z psychologiem, nie czekaj i porozmawiaj ze specjalistą całodobowego Centrum Wsparcia: 800 70 2222. Numer jest bezpłatny. Możesz również wysłać e-maila lub porozmawiać na chacie. Jeśli jesteś dzieckiem, zadzwoń pod (również bezpłatny i anonimowy) numer przeznaczony dla nieletnich: 116 111.