Het stond in de sterren geschreven: het Europees Hof van Justitie verwerpt de geplande invoering van een wegenvignet voor auto’s op Duitse (snel)wegen omdat de regeling de buitenlandse automobilisten discrimineert. Met dit arrest mag men een budgetneutrale kilometerheffing voor auto’s in Vlaanderen vergeten en waarschijnlijk ook een kilometerheffing ‘tout court’. Dat is slecht nieuws voor de mobiliteit, want er is geen plan B.

File Ring Antwerpen - © Bart Timperman

Philippe Van Dooren Redacteur Flows.be © Philippe Van Dooren

Het Europees Hof van Justitie heeft het wettelijke kader dat Duitsland creëerde voor de invoering van de PKW-Maut – een heffing voor het gebruik van de federale wegen en autosnelwegen door personenauto’s – verworpen. In dat systeem zou elke eigenaar van een in Duitsland geregistreerd voertuig een heffing van maximaal 130 euro moeten betalen voor een jaarvignet. In het buitenland geregistreerde voertuigen zouden kunnen kiezen voor een tiendagenvignet, een tweemaandenvignet of een jaarvignet. Maar Duitsland wou de Duitse auto-eigenaars een vrijstelling van motorvoertuigenbelasting toekennen voor een bedrag dat minstens gelijk is aan de heffing. In de praktijk hadden dus enkel de buitenlanders moeten betalen.

Het Hof oordeelt dat de combinatie van de infrastructuurheffing en die vrijstelling van motorvoertuigenbelasting “een onrechtstreekse discriminatie op grond van nationaliteit vormt en in strijd is met de beginselen van het vrije goederenverkeer en het vrij verrichten van diensten”.

Het is niet de eerste keer dat Duitsland het deksel op de neus krijgt. In 1992 besliste het Hof dat de voorloper van het Eurovignet voor vrachtwagens en van de LKW Maut, de fameuze Strassenbenutzungsgebühr (wat een heerlijk woord), niet mocht ingevoerd worden. Toen al wegens discriminatie in het voordeel van de Duitse vervoerders: de heffing zou voor hen gecompenseerd worden door een vermindering van de verkeersbelasting.

Met zijn nieuw arrest maakt het Europees Hof dus nog eens duidelijk dat het afschaffen of verlagen van de verkeersbelasting ter compensatie van een vignet of kilometerheffing niet mag. En dat is lastig voor de kilometerheffing voor auto’s die de Vlaamse regering wou invoeren (en die waarschijnlijk terug op de tekentafel van de volgende regering komt). Mobiliteitsminister Ben Weyts (N-VA) bazuinde in het verleden rond dat de heffing ‘budgetneutraal’ zou zijn voor de Vlaamse automobilisten. De bedoeling was om buitenlandse chauffeurs mee te laten betalen voor het gebruik van de Vlaamse wegen. De verkeersbelasting zou voor Vlamingen worden afgeschaft en de buitenlanders zouden dus opdraaien voor de extra investeringen in weginfrastructuur.

Al sinds 1992 wist men dat dat niet mag (en dat is nu bevestigd). Dat betekent dat ofwel de Vlaamse administratie het dossier van de kilometerheffing niet goed heeft voorbereid, ofwel Weyts wist dat een compensatie niet mag en zich wou verschuilen achter Europa om een feitelijke belastingverhoging door te voeren. Inmiddels zijn de zaken veranderd en heeft het hele debat over het draagvlak ervoor gezorgd dat de Vlaamse regering de heffing in de diepvriezer stak. Na het arrest van het Europees Hof gaat Weyts verder. “Een vignet of een kilometerheffing volgens de regels van het Europees Hof zal altijd een belastingverhoging zijn voor de mensen die gaan werken met de wagen. Dat zal zonder mij en zonder mijn partij zijn”, stelt hij eerder opportunistisch.

Als er geen (voor de Vlamingen) budgetneutrale kilometerheffing mag ingevoerd worden, erodeert het draagvlak voor de heffing nog meer.

Feit is dat als er geen (voor de Vlamingen) budgetneutrale kilometerheffing mag ingevoerd worden, het draagvlak voor de heffing nog meer erodeert. De kans dat ze er komt, is dus nog kleiner. Dat is problematisch omdat een slimme kilometerheffing voor auto’s én voor vrachtwagens een belangrijke hefboom moest zijn om de mobiliteit te sturen. Al betwijfel ik dat deze combinatie sterk mobiliteitsverbeterend zou werken, maar dit terzijde.

Wat nu? Ik weet het eerlijk gezegd niet. En ik ben waarschijnlijk niet de enige. Er is immers geen plan B. Dan toch een ‘slimme’ kilometerheffing voor auto’s invoeren, maar dan zonder compensatie? Dat zou véél politieke moed vergen. Eigenlijk had de politiek van meet af aan, járen geleden, eerlijk moeten zeggen dat de heffing een mobiliteitssturende belastingverhoging is. Misschien waren de geesten er vandaag rijp voor geworden. Dat rijpingsproces zal nu nog jaren duren.