Een vrouw loopt met haar gewonde kind naar leden van de Syrische Democratische Strijdkrachten, net nadat ze het laatste IS-bolwerk Baghouz heeft verlaten. Beeld AFP

‘Heel raar dat het Rode Kruis met dit voorstel komt’, reageert Antoinette Laan (VVD). ‘Die organisatie moet juist onafhankelijk opereren. Dankzij hun neutraliteit kunnen ze in oorlogsgebieden optreden. Staten zijn geen opdrachtgevers van het Rode Kruis.’

In juli vorig jaar deed minister van Justitie en Veiligheid Ferdinand Grapperhaus soortgelijke uitspraken over een eventuele rol van het Rode Kruis, die een ‘onafhankelijke taak’ heeft. Nu de organisatie alsnog zelf laat weten dat er wel een beroep op ze gedaan kan worden, houden VVD en CDA voet bij stuk. Laan: ‘We staan nog steeds op het standpunt dat Nederland niet actief IS-vrouwen en kinderen moet terughalen. We hebben hier geen behoefte aan tikkende tijdbommen.’

Lesje keel snijden

Ook Martijn van Helvert (CDA) is niet aan het twijfelen geslagen door het aanbod van het Rode Kruis. ‘Hoe zou dit voelen voor Syrische kinderen die dankzij deze vrouwen geen ouders meer hebben? Ze hebben deelgenomen aan een genocide. En ze moeten berecht worden, liefst door een internationaal tribunaal in de regio zelf.’

De twee regeringspartijen vinden dat ook het terughalen van kinderen niet zomaar kan. ‘Veiligheid is een issue, de eventuele berechting van oudere kinderen ook’, zegt Van Helvert. Maar ook het scheiden van (jonge) kinderen van hun ouders is lastig, vindt hij. ‘Ouders moeten hiervoor toestemming geven, maar ze kunnen zich een jaar later bedenken en dan hebben ze recht op gezinshereniging. Daar ben ik tegen. Stelt u zich voor: ze hebben net een lesje keel snijden gekregen op school en dan moeten ze bij mijn dochter in de brugklas komen?’

D66 had woensdag nog geen ‘vastomlijnd standpunt’ ingenomen, aldus een woordvoerder: ‘Het is een lastige.’

Alleen de ChristenUnie reageert positiever. Joël Voordewind wil dat ‘de minister dit aanbod van het Rode Kruis meeneemt in zijn zoektocht naar mogelijke oplossingen’. Net zoals de andere coalitiepartijen is de ChristenUnie voor berechting van IS-vrouwen voor een nog op te richten internationaal tribunaal in de regio. Maar volgens Voordewind kan het voorstel van het Rode Kruis ‘een oplossing zijn voor alleenstaande kinderen en ook voor heel jonge kinderen’. Die zouden, zelfs als hun moeders moeten achterblijven om berecht te worden, kunnen worden ondergebracht bij hun grootouders in Nederland. ‘Van oudere kinderen, vanaf een jaar of 12, moet eerst onderzocht worden of ze hebben meegevochten. Want dan moeten ze ook berecht worden, door een kinderrechter.’

65 kinderen

Zo’n 65 Nederlandse kinderen en hun moeders worden vastgehouden in vluchtelingenkampen in het noorden van Syrië, aldus de inlichtingendienst AIVD. Het kabinet wil dat de vrouwen die willen terugkeren naar Nederland zich melden bij een Nederlandse ambassade of consulaat in Turkije of Irak. Dit is voor de vrouwen in kwestie echter onmogelijk, omdat zij worden vastgehouden in Syrië.

Woensdag berichtte de NOS dat Nederlandse diplomaten twee jaar geleden informatie hebben uitgewisseld met Turkije en het Vrije Syrische Leger met als doel vier mannelijke Nederlandse jihadisten uit Syrië ‘gecontroleerd’ naar Nederland te halen en hen hier te vervolgen. Volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken hebben de acties van diplomaten niet ‘geleid tot terugkeer van Nederlandse jihadisten uit Syrië’ en is uiteindelijk nooit aan strijdende partijen gevraagd om vrijlating van Nederlanders.

Ondanks oproepen daartoe van de Syrische Koerden en van de Amerikaanse president Trump maken Europese landen tot dusver weinig aanstalten IS-strijders of hun kinderen terug te halen. Frankrijk haalde vorige maand vijf weeskinderen terug en zegt elk geval op zijn merites te beoordelen. Het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken liet tegenover CNN weten dat het ‘opties bestudeert voor Duitse burgers om Syrië te verlaten, vooral in humanitaire gevallen’.