W szpitalu w Kutnie zmarł unieruchomiony do łóżka pacjent. Jego materac nagle stanął w płomieniach i nie mógł on uciec. Czy medycyna XXI w. nie może sobie poradzić bez używania wobec pacjenta pasów?

Jak donosiły w ostatnich dniach media, w nocy z poniedziałku na wtorek doszło do nagłego, niepożądanego zdarzenia w oddziale wewnętrznym kutnowskiego szpitala. Z niewyjaśnionych dotąd przyczyn materac jednego z pacjentów zaczął się palić. Chory nie mógł jednak sam uciec, ponieważ był unieruchomiony do łóżka za pomocą pasów. Jak wskazywano w depeszach „Personel zaalarmował inny pacjent, który leżał w tej samej sali co 37-latek (…) Z pożarem walczyły cztery osoby - lekarka i trzy pielęgniarki. Dopóki nie ugasiły pożaru, przywiązanego mężczyzny nie można było zdjąć z płonącego materaca.”. Sprawą – co oczywiste – zajmuje się obecnie prokuratura badająca sprawę. Bez względu jednak na wyniki śledztwa i wskazanie przyczyny pożaru pozostaje kilka kluczowych pytań: Czy pacjent musiał być przywiązany do łóżka? Czy w czasach innowacyjnej medycyny lekarze i pielęgniarki muszą stosować siłowe działania, takie jak unieruchomienie? Czy w ogóle mogą i potrafią to robić?

Poniżej dalsza część artykułu

Zabezpieczenie Oglądając popularne filmy dotyczące psychiatrii, zapewne wiele osób kojarzy sceny, w których to lekarz, pielęgniarka, lub sanitariusz przywiązywali do łóżka pacjenta, który był agresywny, pobudzony, lub po prostu nieposłuszny. W zagranicznych, słynnych produkcjach, takich, jak: „Lot nad kukułczym gniazdem”, „Oszukana”, czy też w polskim filmie „Ogród Luizy” widzimy, jak personel unieruchamia pacjenta w zasadzie za karę. Brak spełniania określonych poleceń sprawiał, iż chory ponosił konsekwencję tzw. „pójścia w pasy”. W Kutnie sprawa wygląda nieco inaczej. Dramat rozegrał się nie „na psychiatrii”, ale na oddziale chorób wewnętrznych. Zmarły pacjent był podobno agresywny, a ponadto chciał natychmiast wyjść ze szpitala, przy jednoczesnym doświadczaniu halucynacji. W podobnej sytuacji trzeba jasno zaznaczyć, że personel miał nie tylko prawo, ale wręcz obowiązek użyć przymusu wobec pacjenta. Działanie to polegało na zabezpieczeniu pacjenta przed nim samym, po przez przywiązanie go do łóżka. Do początku 2018r. przepisy ustawowe nie pozwalały, by personel większości typów oddziałów stosował unieruchomienie, izolację, przymusowe podanie leków lub przytrzymanie. Działania takie były formalnie dopuszczone jedynie w oddziałach: psychiatrycznych, zakaźnych oraz specjalizujących się w leczeniu uzależnień. Dopiero nowelizacja ustawy o ochronie zdrowia psychiczno, która weszła w życie na początku ub. roku. wprowadziła podobną możliwość. Personel wszystkich oddziałów upoważniony został do podejmowania działań siłowych wobec osób stwarzających swoim zachowanie zagrożenie dla siebie lub innych. Konieczne jest jednak przestrzeganie zasad zapisanych w polskiej „ustawie psychiatrycznej”.



Prawa człowieka? W kutnowskiej sprawie prokuratura zapowiedziała zbadanie, czy wszelkie procedury bezpieczeństwa zostały zachowane. Z jednej strony będą to oczywiście zabezpieczenia przeciwpożarowe. Z drugiej perspektywy kluczowe jest jednak pytanie: Czy pacjent ten powinien być w ogóle unieruchomiony, więcej, czy owo unieruchomienie zostało przeprowadzone zgodnie z prawem? Polskie przepisy są jasne w tej kwestii. Gdy pacjent prezentuje -w związku z np. objawami choroby – określone, niebezpieczne zachowania wówczas personel posiada prawo do użycia wobec niego jednego z ww. środków przymusu bezpośredniego. Z założenia ma być on jak najmniej dla niego uciążliwy. W przypadku jednak czynnej agresji lekarze, pielęgniarki, lub ratownicy medyczni (na czas trwania transportu do szpitala) mogą pacjenta przytrzymać lub unieruchomić, przy jednoczesnym podaniu mu środków uspokajających. Konieczne jest wówczas w miarę możliwości uprzedzenie pacjenta o planowanych, siłowych czynnościach. Unieruchomienie lub izolacja stosuje się w konkretnych, czasowych okresach: wpierw jest to przymus trwający 4 godziny, następnie można przedłużyć go na kolejne okresy 6 cio godzinne. Wydłużenie trwania podobnej sytuacji wymaga od lekarza skorzystania z konsultacji psychiatry. Jeśli przymus trwa więcej niż 24 godziny wówczas obowiązkiem lekarza jest zawiadomienie ordynatora oddziału. Polski ustawodawca nie wskazał jednakże maksymalnego czasu, w którym personel może unieruchomić lub izolować pacjenta. Zaznaczono jedynie, iż działanie takie może trwać „do czasu ustania przyczyn jego zastosowania”.

Mamy problem Sprawa kutnowska niestety pokazuje nie tylko dramat, ale także wyłaniający się poważny problem systemowy. Pracownicy oddziałów psychiatrycznych podobne działania siłowe podejmują w stosunku do pacjentów od wielu już lat. Wbrew obiegowym opiniom dotyczącym w tym kontekście naruszania praw pacjenta, intencją działania w podobnych sytuacjach jest pomoc pacjentowi, który stanowi zagrożenie dla siebie. Placówki takie kontrolowane są w tym zakresie przez sąd opiekuńczy i Rzeczników Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego. Do 2018r. w np. wspomnianych oddziałach internistycznych, przymus podejmowany był jako działania w stanie wyższej konieczności. Lekarze nie posiadali w tym zakresie żadnych, formalnych uprawnień. Tym samym brak było stosownych procedur. Już w 2011r. Mariola Łodzińska zwracała z perspektywy pielęgniarskiej uwagę, iż w szpitalach specjalistycznych (niepsychiatrycznych) bardzo często przymus bezpośredni traktowany był w sposób daleki od profesjonalizmu. W swoim artykule pt „Zastosowanie przymusu bezpośredniego. Postępowanie z pacjentem agresywnym. Prawo a rzeczywistość,” stwierdza, iż sytuacje, w których personel oddziałów somatycznych przywiązywał ręce pacjenta bandażem do barierek zdarzały się bardzo często. Zaskakujące było jednak to, iż pielęgniarki poza oddziałami psychiatrycznymi, nie postrzegały tego działania jako formy przymusu. Podobne obserwacje dotyczyły interwencji w postaci przytrzymania osoby pobudzonej. Tutaj z kolei praktyka pokazuje inne błędy, a są nimi nadal ogólne opisy, jakie znajdują się w dokumentacji medycznej pacjentów. Działanie to stosowane było z racji np. : pobudzenia psychoruchowego pacjenta. Pojawiały się również wpisy „pacjent niewspółpracujący”. Niestety podobne błędy w obszarze danego oddziału mają także bardziej ogólne oblicze. Przymus bezpośredni podejmowany był już w czasach późnego Średniowiecza. W historii medycyny znamy przykłady, gdy personel stosował podkłady pod bandaże. Unieruchomienie również dzisiaj jak wiemy jest przykładem działania siłowego, które niejednokrotnie zmuszony jest podjąć personel. Bez względu na poziom rozwoju medycyny, będzie ono nadal formą interwencji stosowaną wobec pacjenta, którego stan zdrowia uniemożliwia mu racjonalną ocenę sytuacji. Nie jest to tylko praktyka psychiatrów. Pobudzony pacjent, często doświadczający np. panicznego i nagłego lęku pojawić się może także w oddziałach neurologicznych, chirurgicznych, czy w gabinecie stomatologii. Problem jednak polega obecnie na tym, iż istnieje całkowicie niezrozumiałe założenie, że personel do podobnych działań jest przygotowany. Prawda jest jednak zupełnie inna. Ani studia lekarskie, ani pielęgniarskie nie przygotowują do podobnych działań. Obecne przepisy wykonawcze, w przeciwieństwie do np. pierwsze rozporządzenia ws. stosowania przymusu bezpośredniego, nie wymuszają organizacji odpowiednich szkoleń na dyrektorze danej placówki. Stosowanie przymusu bezpośredniego winno być bezpieczne nie tylko dla pacjenta, ale również dla personelu. To dlatego część np. szpitali podpisuje umowy z firmami ochroniarskimi, których pracownicy pomagają w trudnych sytuacjach. Zdarzają się jednakże wśród nich takie, w których nie można czekać na dojazd grupy interwencyjnej.