Gemeentegrenzen gaan verschuiven; de landkaart van Parkstad gaat er de komende jaren anders uitzien. Als de gemeenteraden van de betrokken gemeenten ermee instemmen, gaan Heerlen en Landgraaf samen, net als Nuth, Schinnen en Onderbanken. Ook andere gemeenten praten over samenwerking of samengaan. Na jaren van stilstand is herindeling weer volop onder de aandacht in bestuurlijk Limburg.

De vijf gemeenten die nu hebben besloten samen te gaan zijn niet de eerste, en zeker niet de laatsten. Mede door de toegenomen taken op het gebied van zorg en werk zien steeds meer gemeenten zich gedwongen steeds meer samen te doen.



Welke regels gelden voor samenvoeging van gemeenten?

Het beleid is de afgelopen jaren veranderd. Was het voorheen vaak zo dat het Rijk een samenvoeging oplegde, tegenwoordig moeten gemeenten daarvoor zelf het voortouw nemen en krijgen ze daarbij ondersteuning van de provincie. Die zet alleen in bijzondere gevallen de eerste stap. Dat kan als er volgens de provincie urgente problemen zijn die alleen door een herindeling op te lossen zijn. In zo’n geval kan de provincie met betrokken gemeenten gaan praten over hun bestuurskracht of zelf een voorstel voor herindeling op tafel leggen.

De laatste opgelegde herindeling dateert van het begin van dit millennium en was ook meteen de grootste: Sittard, Geleen en Born werden één gemeente. Dat wordt door sommige betrokkenen nog altijd gezien als een schrikbeeld en een voorbeeld van hoe het niet moet; het ‘monsterverbond’ zorgde volgens hen voor jarenlange bestuurlijke en organisatorische verlamming.



Nu gaat het dus anders...

Als gemeenten willen samengaan leggen ze dat voor aan de regering. Die toetst een herindelingsplan op 5 punten:

Is er genoeg draagvlak voor de herindeling en worden burgers betrokken?

Is er samenhang tussen de verschillen dorpen en kernen?

Heeft de nieuwe gemeente voldoende bestuurskracht?

Draagt de vorming van de gemeente bij aan evenwichtige verhoudingen in de regio?

Is de nieuwe gemeente duurzaam, ofwel toekomstbestendig?

De gemeenten moeten zorgen dat inwoners kunnen meepraten over de samenvoeging, bijvoorbeeld via een enquête of inspraakbijeenkomsten.

Kabinet

Het kabinet steunt over het algemeen voorstellen waar alle betrokken gemeenten en een meerderheid van de inwoners achter staan. Daarnaast is belangrijk dat de nieuwe gemeente burgers betrekt, bijvoorbeeld via dorps- en wijkraden, wijkgericht werken, burgerparticipatie of een kernenbeleid.





Nieuwe naam

Daarnaast moet er in de nieuwe gemeente overeenstemming zijn over de naam. Lukt dat niet, dan krijgt de nieuwe gemeente de naam van de grootste gemeente die bij de herindeling betrokken is. Overigens mogen gemeenten hun naam altijd wijzigen.

Financieel toezicht

In de periode voor een herindeling houdt de provincie financieel toezicht op de deelnemende gemeenten, om te voorkomen dat die gaan potverteren of onverantwoorde uitgaven doen zodat de nieuwe gemeente met een lege schatkist van start gaat.

Ingangsdatum

Een nieuwe gemeente gaat altijd per 1 januari van start. De verkiezingen voor de nieuwe gemeenteraad worden in november het jaar daarvoor gehouden. Als de gemeenten Heerlen en Landgraaf samengaan per 1 januari 2019 doen ze niet mee aan de gewone raadsverkiezingen die in maart 2018 plaatsvinden. Die vinden ook in Nuth, Schinnen en Onderbanken in november 2018 plaats.



Afname aantal gemeenten

Het aantal gemeenten is de afgelopen honderd jaar afgenomen van 1120 naar 390.