Teraz naszego materiału możesz posłuchać również w formie podcastu!

W domu pana Marszałka dzień jak co dzień. Pani Krysia, nazywana przez męża Niunią, krząta się w kuchni. Dwa czarne jamniki, Buba i Lula, szaleją w ogromnym salonie, próbując złapać swoje ogony.

Zapraszam, rozgośćcie się. Nie zdejmujcie butów.

Buba (a może to Lula?) szczeka radośnie na powitanie. Państwo Marszałkowie przygotowali się na wizytę, stół już nakryty. Na półce rozciąga się imponująca kolekcja pucharów, jeden wyższy od drugiego, jakby swoją wielkością chciały obronić się przed zapomnieniem.

Choć minęło tyle lat, dziennikarze nie zapomnieli o dawnym mistrzu i co jakiś czas proszą o rozmowę. Ostatnio telefonował Włodek Szaranowicz, ale w zupełnie innej sprawie niż wywiad: zapraszał na swój benefis. Znają się z panem Marszałkiem jak łyse konie. Waldek przywiózł kiedyś Włodkowi kafelki z Berlina Zachodniego (Jezu, jak mu się podobały!). Włodzio Szaranowicz w rewanżu załatwił piec gazowy. Później odstrzelili się od stóp do głów, bo Włodek miał znajomą w zakładzie odzieżowym. Bucik, eleganckie spodnie, marynary...

Królowie życia.

Dawniej pan Marszałek żył od medalu do medalu. Mediolan, Linz, Baia, Borreto, Niemcy, Wielka Brytania… Dziennikarze ochrzcili go „marszałkiem wodnym”, a sukcesów gratulowały mu największe szychy w kraju. Przyjeżdżali nawet Balcerowicz z Kwaśniewskim i mieli co oglądać, bo lista zwycięstw Waldemara Marszałka jest bardzo długa.

Dziś na tej liście są inne pozycje: kłopoty z chodzeniem, złe samopoczucie, słaby słuch… Niedawno pan Marszałek chciał odwiedzić w rocznicę śmierci grób mamy, ale nie było jak. Czasem każdy krok boli, trzeba było zostać w domu.

Pan Waldemar zajmuje miejsce przy stole. Herbata już zaparzona. Usiądźcie wygodnie, to będzie długa opowieść.

I.

Urodziłem się w 1942 roku w Warszawie. Tato pracował w rzeźni, a mama była odpowiedzialna za dom. Zajmowaliśmy małą klitkę w kamienicy niedaleko Portu Praskiego (niedawno ją rozwalili, powstaje tam teraz piękne osiedle). Jedynym luksusem była oddzielna toaleta.

Kamienica była jednym z wyższych budynków na nabrzeżu Wisły. Jak po drugiej stronie wybuchło Powstanie Warszawskie, pociski parę razy walnęły w nasz dom. A później przyszli Rosjanie. Podeszli od strony Wołomina i zajęli budynek, a nas wyrzucili do piwnicy. W zimie nie mieli czym palić, więc zaczęli rąbać okna i drzwi. Pamiętam jak dziś, że zaczynali od piątego piętra. A myśmy bez światła w tej piwnicy żyli całymi rodzinami. Wyobraźcie sobie tylko ten widok: kamienica z porąbanymi drzwiami i oknami, ozdobiona pociskami dużego kalibru. W piwnicy ziąb. I ciemność. Horror.

Kamienica znajdowała się vis a vis siedziby UB. Nie można było się patrzeć na budynek, bo zaraz ktoś pukał i pytał, po co człowiek taki ciekawski. Widziałem nieraz, jak uciekali stamtąd więźniowie. Strzelali za nimi, aż się kurzyło… Wiem, że brzmi to dziś jak coś nierzeczywistego, ale to się wydarzyło naprawdę. Róg Sierakowskiego i Okrzei. Zamordowano tam kilkaset osób.

Musiałem szybko dorosnąć nie tylko ze względu na wojnę. Gdy miałem jakieś osiem lat, mama zachorowała na raka. Ojciec niespecjalnie się nią zajmował, bo od rana do wieczora tyrał na rzeźni, Wstawałem wczesnym rankiem, jakoś po piątej, łapałem tramwaj na Pradze i jechałem do szkoły. A później biegiem do szpitala załatwić mamie morfinę, bo bardzo cierpiała. Pomagał mi pewien profesor, dyrektor oddziału onkologii. Co trzy dni on podawał mi przez uchylone drzwi recepty na leki, a ja jemu wędliny, które ojciec przynosił z rzeźni. Wracałem późnym wieczorem i tak w kółko. Przez trzy lata zrobiłem mamie chyba z dziesięć tysięcy zastrzyków. Ani razu nie podniosła się z łóżka.

Jako dziecko nie miałem świadomości, że mama odejdzie. Okropnie się męczyła, bardzo wychudła. To się stało pewnej nocy, dokładnie o 3:15. Nie wiedziałem, że mamusia nie żyje, a byliśmy w mieszkaniu sami. Po kilku godzinach ojciec wrócił z pracy, gdzieś zadzwonił i niedługo później mamę zabrali.

Mój syn, Bartek, powtarza często, że jestem dla niego najlepszym tatą na świecie. Mój ojciec taki dla mnie nie był. Po śmierci mamy szybko znalazł sobie inną, młodszą od siebie kobietę, a że miała dwójkę dzieci z pierwszego małżeństwa, ulokował wszystkie uczucia w nowej rodzinie. Ja zostałem sam jak partyzant na barykadach.

Foto: PAP

Foto: Roman Wionczek / East News

Koledzy nie mieli takich przeżyć, ale nie rozpatrywałem tego w kategoriach tragedii. Było jak było, koniec i kropka. Byłem dzieckiem, co mogłem zrobić?

Aj… niepotrzebnie się rozgadałem na ten temat. Sernika proszę sobie nałożyć. Bardzo dobry.

Niuniu, podkręcisz trochę grzejnik? Chłodno coś, a ja ciepłolubny jestem…

II.

Pierwszą łódkę miałem do spółki z kolegą. Góralem był. Straszny podrywacz! Do jakiego hotelu byśmy nie pojechali, po kilku minutach Józiu opierał łokieć na blacie i bajerował recepcjonistkę. Ha ha! Zawsze się gdzieś spieszył. Jakoś tą łódką żeśmy się wymieniali.

Kiedyś oglądały nas w Warszawie tysiące. Dyscyplina do pewnego momentu się rozwijała, ale przez nieudolność działaczy z roku na rok traciła popularność. Zawody przeniesiono do mniejszych miejscowości. Dla miejscowej gawiedzi wydarzenie! Piwo, gorzałka, kiełbaska, muzyczka... Wójt czy sołtys wdrapuje się na mównicę i ogłasza, że impreza tej rangi to dowód uznania światowej federacji motorowodnej dla tej wioski. Ha! Guzik prawda! Pies z kulawą nogą tego nie ogląda!

Każda dyscyplina umrze, jeśli nie będzie w niej pieniędzy. W sporcie motorowodnym wartość nagród jest żadna. Sześć razy byłem mistrzem świata, cztery razy zdobywałem mistrzostwo Europy. Kiedyś za złoty medal dostałem z klubu zegarek, który popsuł się pierwszego dnia. Nawet, szanowny panie, nie zdążyłem go założyć.

Największym dowodem niekompetencji działaczy jest wypadek mojego starszego syna, Bernarda, na zawodach w Czechach w 2004 roku. Miejscowość się zwała Podolski Most. Każdy wyjazd kadry narodowej organizował związek i powiem panu, że taki burdel to chyba tylko w postkomunistycznych krajach panuje. Ale od początku…

W tym Podolskim Moście podczas zawodów doszło do karambolu. Mojego syna przetransportowano helikopterem do szpitala oddalonego o 150 kilometrów. Wsiadamy w samochód – ja, żona i Bartek, brat Bernarda. Na miejscu lekarz dyżurny od razu pyta o ubezpieczenie. Patrzymy po sobie… Nie mamy. Umawiamy się z lekarzem, że następnego dnia dostarczymy to ubezpieczenie. Dzwonimy do Polskiego Związku Motorowodnego i słyszymy, że nie ma ani prezesa, ani sekretarza. W końcu gadamy z kierownikiem biura.

- Tak, tak, zaraz przyślę.

No i do dziś czekamy, aż przyśle. Ale wtedy musieliśmy coś zdecydować. Syn przeszedł operację w Czechach, a ja powiedziałem dziennikarzom, że za leczenie musimy płacić z własnej kieszeni. Zaczęło się polowanie na czarownice. Działacze stwierdzili, że Waldemar Marszałek to jest wróg publiczny numer jeden. Od tamtej pory nie mam z Polskim Związkiem Motorowodnym żadnych relacji. Zapraszają mnie do jakichś komitetów honorowych, ale nie chodzę. Nie chcę mieć z tymi ludźmi nic do czynienia.

Powinni ponieść konsekwencje tego, że nie ubezpieczyli mojego syna. Później, jak był pogrzeb, to przyszli z wieńcami.

Życie.

III.

W 1961 roku, jakoś w kwietniu, miałem startować w pierwszych zawodach. Zmierzałem do przystani i nagle poszła część silnika, a ja oberwałem odłamkami. Zrobiła się spora rana i trafiłem na stół operacyjny. Chcieli mi zabrać łódkę, ale na to nie pozwoliłem. W tym samym roku zdobyłem pierwszy medal mistrzostw Polski.

Najpoważniejszy wypadek miałem w 1982 roku w Berlinie Zachodnim. Moja łódka pędząca z ogromną prędkością wbiła się w wodę. Miałem rozbitą głowę, złamane żebra i krew w płucach. Zanim dopłynęły do mnie służby ratownicze, dryfowałem nieprzytomny na powierzchni twarzą w wodzie, więc mogło dojść do niedotlenienia mózgu. Znalazłem się w stanie śmierci klinicznej.

Niunia, podejdziesz do nas na chwilkę? Mamy gdzieś w archiwum zdjęcie z wypadku. Pan zobaczy… jakby bomba wybuchła w wodzie!

No, ale wróćmy do opowieści. Otwieram oczy, nade mną białe fartuchy i mądre głowy. Pielęgniarka pyta, czy wiem, jak się nazywam. Wiedziałem – Waldemar Marszałek. Pomyślałem, że skoro wszystko pamiętam, nie skończę jako przykuta do łóżka roślinka. Tyle dobrze, ale cóż, miłe złego początki. Po kilku dniach wpadł do mnie Dieter Koenig, niemiecki producent silników. Patrzył na mnie jakoś dziwnie, nic nie mówił, łza mu pociekła po policzku. Z początku nie wiedziałem, o co facetowi chodzi, ale w końcu poprosiłem o lustro i zobaczyłem fioletową, pociętą twarz. Wyglądałem okropnie.

Na szczęście niedługo przyjechała do mnie Krysia. Przychodziła wczesnym rankiem i siedziała przy moim łóżku do późnych godzin wieczornych, podtrzymując mnie na duchu. O wypadku dowiedziała się z telewizji - Darek Szpakowski podał informację w wiadomościach sportowych. Nie było jednak szczegółów, tak jakby nic poważnego się nie stało. Następnego dnia zaczęły przychodzić coraz bardziej dramatyczne informacje: złamana noga, złamany obojczyk, pęknięta czaszka… Krysia przekonywała, żebym rzucił sport, że mam ją i dzieci. Najpierw myślałem tylko o tym, żeby się wylizać. A później wiedziałem, że wrócę do ścigania.

I jakoś poszło. Rok później zdobyłem we Włoszech kolejny tytuł mistrza świata. Miałem sporo szczęścia, bo trafiłem w Berlinie na świetnych specjalistów. W Polsce pewnie umarłbym w drodze do szpitala…

Było, minęło, koniec i kropka.

Foto: Paulina Czarnecka / Onet

Foto: Paulina Czarnecka / Onet

Foto: Paulina Czarnecka / Onet

Foto: Paulina Czarnecka / Onet

IV.

W 1987 roku w Żninie znowu się załatwiłem. Strasznie wiało. Zrobiłem dwa kółka testowe i powiedziałem sędziom, że moim zdaniem nie można się ścigać ze względu na niekorzystne warunki. Ale gdzie tam! Nie posłuchali. Inni zawodnicy na nich naciskali, bo następnego dnia mieli iść do roboty. Sędziowie zrobili naradę i dali nam zielone światło.

Jechałem pierwszy, miałem dużą przewagę, ale w pewnym momencie silny wiatr podwiał z boku moją łódkę. Finał był taki, że wyleciałem w górę, wpadłem do wody i nie mogłem oddychać. Zatykało mnie, bo miałem połamane żebra. Próbowano mnie wciągnąć na łódkę ratunkową, a ja wrzeszczałem wniebogłosy. Jak wsadzili mnie do karetki pogotowia, od razu powiedziałem kierowcy:

- Panie, nie popisuj się pan, tylko jedź pan wolno, bo mam żebra połamane!

Każdy kamień na drodze odczuwałem tak, jakby mi wbijano nóż między żebra. Leżałem cztery czy pięć tygodni w stanie ciężkim.

Trafiłem pod skrzydła lekarza, który był ordynatorem oddziału chorób wewnętrznych. Kilka dni w ogóle nie wychodził ze szpitala, żeby mnie ratować. Niestety zrobił się skrzep w płucach. Teraz to, wie pan, nowoczesna aparatura na różne choroby. Odmy, śmodmy, ćmoje, boje. A tam? Końska strzykawa i gruba igła zakończona kulką. I mi to wbili między żebra. Skrzep miałem w płucach, a prawie na serce umarłem!

Po wszystkim lekarz mi mówi, że powinienem przestać palić papierosy. A wtedy, trzeba to przyznać, namiętnie kurzyłem. Fajka szła za fajką. Na łódkach miałem reklamę Marlboro, to paczki mi nigdy nie zabrakło. I ten doktor do mnie mówi:

- Pan masz smołę zamiast płuc.

- Rzucę jeszcze dziś.

- Musi pan dać spokój z fajkami przynajmniej na dziesięć lat.

- Dobrze, panie doktorze, zapraszam na gorzałkę, jak pan będzie w Warszawie.

Teraz opowiem, jak się sprawa skończyła. Jakiś czas później pan doktor faktycznie przyjechał do stolicy. Był na jakichś konsultacjach w Szpitalu Kolejowym na Brzeskiej (kojarzy pan, gdzie to jest?) i spotkaliśmy się. Pochlał zdrowo, a do tego – i to jest najlepsze – sam palił jak smok! Wali do mnie:

- Powiem panu szczerze…. Myślałem, że pan wtedy nam zejdzie na te płuca.

- Wie pan, panie doktorze, jak to mówią: złego diabli nie biorą...

V.

Polski Związek Motorowodny nigdy o nas nie myślał. Zapowiadali, czego to nie dadzą, jak Polak wygra mistrzostwo świata. O Jezu!

Pieniądze? Będą pieniądze!

Mieszkanie? Nie ma problemu!

Samochód? Będzie! W pakiecie ze złotymi górami i gruszkami na wierzbie.

Jak już wygrałem złoty medal MŚ, to zagraniczni zawodnicy do mnie:

- Waldek, to jaki kolor bryki masz?

- Jakiej bryki?

- No tej, co dostałeś od działaczy.

- K***, panowie, ja żadnego auta na oczy nie widziałem.

Oj… teraz to sportowcy mają dobrze. Taki Kamil Stoch na przykład. Dobrze zapłacą, przywiozą, odwiozą… Wcześniej przecież Małysza mieliśmy, Włodzio Szaranowicz piał z zachwytu w telewizji: „Leć Adam!” Bula, śmula i leć!”. Rozkręciło się to wszystko, w przeciwieństwie do naszej dyscypliny.

Ale ja się nie chcę żalić. Naprawdę. Żyłem w takich czasach, a nie innych. Było, minęło, koniec i kropka.

VI.

Żeby mieć pieniądze na sport, pracowałem jako taksówkarz. Kolega (cwaniaczek, cwaniura taka) tak mnie omotał, że przystąpiłem z nim do spółki. Wymienialiśmy się samochodem. Pierwszą dobę jeździłem ja, drugą on. Zapomniał mi tylko powiedzieć, że fura wymagała gruntownej naprawy już dwa lata temu. Jak się jest młodym, naiwnym, to pana wszyscy, za przeproszeniem, mogą wydymać. No i mnie ten cwaniaczek, cwaniura taka, zrobił na szaro. Szybko stwierdził, że samochód trzeba sprzedać. Opchnął go, przychodzi do mnie i mi daje pięć stów. Mówię mu:

- Co ty, gościu! Chory jesteś?! Gdzie reszta pieniędzy?

- Spłacę cię niedługo.

Takiego to tylko w mordę strzelić, za przeproszeniem. Tak się moja kariera taksówkarza skończyła. Na szczęście starty na mistrzostwach zaczęły się opłacać. Związek płacił 2,40 zł za kilometr. Jak się jechało do Bułgarii w obie strony parę tysięcy kilometrów, można było trochę zarobić. Miałem warszawkę górnozaworową. Na raty wziąłem i się zaczęło: podatki, raty, zusy, szmusy… Tyrałem od rana do wieczora, żeby tę warszawę spłacać. Nieraz trzeba było jakichś oficjeli na zawody wieźć. Oni na tylne siedzenie, łódka na dach i wio!

Niuniu, podkręcisz troszkę temperaturę? Chłodno jest.

Mimo dalekich tras za kółkiem warszawy żadnych złych przygód nie miałem. Za to w 1965 roku, jak wyszedłem z wojska, miałem wypadek na jawce. Jechałem normalnie, facet z przeciwka skręcał w lewo i mnie nie zauważył. Straciłem przytomność, wzięli mnie do szpitala. A tamten kierowca, łachudra jedna, wyszedł bez szwanku. Może dał komuś parę złotych, bo mu żadnych przykrości nie robili. Tak czy śmak, ukręcili sprawie łeb. Napisali w papierach, że łachudra skręciła nagle w lewo, bo samochód miał awarię. Ta... awaria w nowej nysce…

No… ale mniejsza z łachudrą. Jak się obudziłem w szpitalu, akurat gadało o mnie dwóch lekarzy:

- To co, tniemy nogę?

- E, zostawmy. Młody chłopak.

Zostawili.

VII.

Z Niunią stworzyliśmy synom normalny kochający dom. Poszli w moje ślady i zaczęli startować w zawodach motorowodnych. Wcześniej zawsze jeździli ze mną. Bartek zdobył tytuł wicemistrza świata, a Bernard zgarnął pięć medali na imprezach mistrzowskich i został mistrzem świata w 2003 roku. Byłem przeciwny, żeby uprawiali ten sport. Do tej pory bardziej się boję o syna niż o siebie. Jestem dumny, że Bartek został pierwszym Polakiem w wodnej Formule 1. Zawsze troszczyłem się o dzieci. Dobrze mieli, o nic się nie musieli martwić. Pamiętam, jak zorganizowałem Bernardowi nową łódkę. Byłem stołecznym radnym, a funkcję prezydenta Warszawy sprawował wówczas Lech Kaczyński. Powiedziałem mu:

- Panie prezydencie, syn został mistrzem świata. Może byście mu łódkę kupili jakąś?

Kupili. Ale za długo na niej nie pojeździł…

***

Wiele w karierze przeszedłem, ale najbardziej bolesny cios dostałem po jej zakończeniu. Nie ma dla rodzica nic gorszego niż śmierć własnego dziecka. Przeżywamy ją z żoną do dziś. Staramy się normalnie funkcjonować, bo co możemy innego zrobić? Jestem nerwus, ale tłumię emocje, żebyśmy cały czas żyli w zgodzie.

Bernard dobrze sobie w życiu radził. Był świetnie zorganizowany, ludzie go lubili. Od dziecka cierpiał na astmę, która pokonała go w wieku 32 lat. Całe życie miał przed sobą i wszystko urwało się jednego dnia…

Miał przyjechać do nas na działkę, żebyśmy wypróbowali łódkę Bartka. Umówiliśmy się na godzinę 14:00 czy 15:00. Dzwoniłem raz, drugi, trzeci, ale nie odebrał. Zmarł kilka godzin wcześniej, Bartek w końcu do niego pojechał i go znalazł... Miał silny atak astmy, który mógł doprowadzić do śmierci.

Zakończmy temat. I tak za dużo powiedziałem… Było, minęło, koniec i kropka.

Foto: Paulina Czarnecka / Onet

Foto: Paulina Czarnecka / Onet

Foto: Paulina Czarnecka / Onet

VIII.

Niunia, zrobisz cieplej? Zimno coś tutaj.

Moje największe szczęście polega na tym, że poznałem w życiu taką cudowną kobietę jak moja żona. Wszystko wytrzymała. Zawsze po zawodach wracałem z radością do domu, który stworzyła. Najważniejsze, żeby spotkać drugiego człowieka z podobną pasją. Niunia uprawiała sport - lekkoatletykę, grała też trochę w siatkówkę, więc wie, o co chodzi. Pan żonaty?

- Tak, od dwóch lat.

- Od dwóch lat?! To jest nic! Wie pan, kiedy myśmy ślub brali? W 1974 roku. Dwa dni później szliśmy do sądu, żeby się rozwieść. Niuniu, o co to chodziło z tym rozwodem?

Pani Krystyna: O Jezu, nie pamiętam. Pamiętam za to, jak staliśmy na schodach w sądzie. Po coś ty mnie tam zagonił?!

Wie pan, poznaliśmy się po zawodach, koleżanka mnie zabrała. W klubie „Nimfa” na bankiecie usiadłam koło Waldka i tak już zostałam na całe życie. A później był ślub i wesele.

Może jeszcze herbatki panu zrobić?

Pan Waldemar: A na dziesięciolecie związku małżeńskiego pojechaliśmy do klasztoru kamedułów nad Wigrami (papież tam nocował, jak do Polski przyjechał). U rybaka zamówiliśmy na lewo kilo wędzonych węgorzy. Pojechaliśmy też z małżonką do Peweksu, żeby wódeczkę kupić, impreza była przednia…

Ach… piękne czasy! Ale teraz też jest dobrze. Mamy domek przy Narwi. Pokażemy panu zdjęcia!

O karierze to ja już chyba panu wszystko opowiedziałem. Przez siedemnaście lat byłem najlepszy na świecie. Zapłaciłem za to wysoką cenę, ale nie mam pretensji. Wiem, że w życiu nie ma nic za darmo. Na ulicy nikt mnie nie zaczepia, popularność minęła. Chociaż ostatnio mnóstwo osób złożyło mi w internecie życzenia z okazji urodzin, to chyba ktoś mnie tam jeszcze pamięta…

No, ale dajmy temu spokój. Było, minęło, koniec i kropka.

Niuniu, napalisz w kominku? Cieplej się zrobi…

***

Z okazji 78. urodzin Waldemar Marszałka przypominamy tekst, który ukazał się w Onecie w marcu 2019.