De aanleiding

Weblog GeenStijl noemt zichzelf „tendentieus, ongefundeerd en nodeloos kwetsend”. Dat de site inderdaad regelmatig ongefundeerde berichten publiceert, neemt niet weg dat veel bezoekers geloven wat er wordt geschreven. Dat blijkt wel uit de tientallen en vaak honderden serieuze reacties. Onlangs schreef GeenStijl dat Nederland volgend jaar „weer de grootste nettobetaler van de EU” is. Het bericht werd op diverse andere sites overgenomen. Omdat GeenStijl een flinke schare lezers heeft, checken we het bericht hier op het waarheidsgehalte.

Waar is het op gebaseerd?

Nederland zou volgend jaar dus de grootste nettobetaler zijn, maar in het artikel wordt verwezen naar een grafiekje op de site van het Duitse Der Spiegel die de situatie in 2014 weergeeft. Daarom vragen we via e-mail bij de redactie wat de bron is van de bewering over volgend jaar. „Flikker toch op met je foprubriekje”, is het antwoord van ‘Van Rossem’, die in het dagelijks leven Bart Nijman heet. De eventuele bron van de bewering over 2016 blijft dus onbekend.

En, klopt het?

Ondanks het ontbreken van de bron proberen we zelf te bepalen of Nederland volgend jaar inderdaad de grootste nettobetaler aan de EU is. Volgens het kabinet is dat niet het geval. In antwoord op Kamervragen tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen heeft het kabinet geantwoord dat Nederland dit jaar op plaats vijf staat van landen die per inwoner het meest afdragen. Luxemburg, Denemarken, België en Zweden gaan Nederland voor. Volgend jaar eindigt Nederland volgens het kabinet op plaats vier, achter Luxemburg, Denemarken en België.

Betekent dit dat de bewering van GeenStijl onwaar is? Waarschijnlijk wel, maar de Algemene Rekenkamer wil dit nog niet met zekerheid vaststellen. „De Algemene Rekenkamer doet niet aan voorspellingen”, zo laat een woordvoerder weten. Die terughoudendheid is er volgens hem niet voor niets. De EU werkt namelijk met naheffingen en terugbetalingen, die mede afhankelijk zijn van de omvang van de Nederlandse economie, die pas na afloop van een jaar wordt vastgesteld. De verrekening vindt soms pas jaren later plaats. Daarom is er een kans dat de Nederlandse nettobetalingspositie over 2016 anders uitpakt dan het kabinet nu verwacht. Het oordeel van de bewering van GeenStijl over 2016 is voorlopig dus ‘ongefundeerd’ en niet ‘onwaar’.

Had GeenStijl wel gelijk gehad als het de bewering over 2014 had gedaan, het jaar waar de grafiek van Der Spiegel naar verwijst? Volgens de definitie van de Rekenkamer wel, want in dat jaar betaalde Nederland per hoofd van de bevolking inderdaad het meest. Maar hier hoort wel een kanttekening bij. Nederland krijgt over 2014 namelijk honderden miljoenen euro’s terug, maar dat bedrag wordt pas volgend jaar verrekend. Als dit bedrag over 2014 wordt meegeteld, dan eindigde Nederland dat jaar volgens Buitenlandse Zaken op de derde plaats, achter Duitsland en Finland. De Rekenkamer telt dit bedrag mee in het jaar waarin het wordt gestort, waarschijnlijk 2016 dus, waardoor de kans nog kleiner wordt dat Nederland volgend jaar als grootste nettobetaler eindigt.

Conclusie

Zoals het er nu uit ziet, moet Nederland in 2016 nog drie landen laten voorgaan als grootste nettobetalers (per hoofd van de bevolking) aan de EU. Maar omdat de EU met naheffingen en terugbetalingen werkt, stelt de Algemene Rekenkamer de nettobetalingspositie over 2016 pas na afloop vast. Daarom is de bewering van GeenStijl voorlopig niet onwaar, maar wel ongefundeerd, want een deugdelijke bron ervoor is er niet.