Hoewel ik me nadrukkelijk had voorgenomen om niet weer over talkshows te beginnen, stond dinsdagavond in een hoek van de kamer wel De Wereld Draait Door aan. Daar werd prompt de wereld even stilgezet: er was maar één onderwerp en één gast, een vrouw van 97 die haar levensverhaal kwam vertellen.

Selma van de Perre verborg tijdens de bezetting haar joodse afkomst, ging in het verzet en zat gevangen in concentratiekamp Ravensbrück. Haar twee broers overleefden de oorlog; haar ouders en zusje werden vermoord. Bij het naderen van de honderd schreef ze het boek Mijn naam is Selma.

Golfclub

Weinig kijkers zullen Selma van de Perre vooraf al gekend hebben, vrijwel niemand die de uitzending zag zal haar nog vergeten. DWDD had zichzelf voor de gelegenheid bijna helemaal van zijn format ontdaan. De uitzending bestond uit een lang gesprek met Van de Perre, amper onderbroken door beeldfragmenten. Er was wel een jonge tafelheer, Splinter Chabot, die zei te hopen dat de verhalen van de oorlog niet alleen verteld worden, maar dat latere generaties het ook kunnen blijven voelen.

Er viel veel te voelen. De verbijsterend frisse Van de Perre (die pas dit jaar de golfclub heeft opgezegd) zat als een springlevend stukje geschiedenis in de studio. Ze vertelde, uiterst geconcentreerd ondervraagd door Matthijs van Nieuwkerk, hoe ze jarenlang geen aanleiding zag om haar verhaal op te schrijven, ook al omdat in Nederland zo veel oorlogsboeken verschenen. Ze veranderde van gedachten toen ze ontdekte dat in Engeland (ze woont in Londen) heel erg weinig bekend was over het verzet in Nederland.

Van de Perre (Amsterdam, 1922) groeide op in een „zéér liberaal” joods gezin; haar vader introduceerde de poffertjeskraam in Nederland. Op haar twintigste verjaardag kreeg Selma een oproep voor een werkkamp. „We dachten toen dat het echt om een werkkamp zou gaan.” Haar gealarmeerde vader gaf haar laxerende chocolade te eten, waar Selma zo ziek van werd dat er kort uitstel volgde. Dankzij een toevallige ontmoeting kreeg ze werk in een bontfabriek, waarna ze voor het verzet ging werken. Slechts een enkeling wist dat ze joods was en dus extra gevaar liep.

Het gaat bij tv maken niet om of je een miljoen kijkers trekt, maar om wat je die miljoen kijkers laat zien over de wereld

Waar het over het verzet ging, kreeg haar verhaal trekken van een avonturenroman. Zonder blikken of blozen vertelde de oude dame hoe ze gebruikmaakte van de belangstelling van een Duitse soldaat om papieren van hem te stelen. „Hij trok me op de bank, begon me te aaien enzovoort, gewoon dingen doen.” Het soldatenjasje had harde knopen die haar pijn deden, dus dat trok de man uit en legde het over een stoel. „Hij vroeg of ik nog maagd was. Ik zei ja. Toen hield hij meteen op en ging hij in de keuken thee zetten.” Waarna Selma de begeerde papieren uit het jasje kon pikken.

Echte verraders

Prachtverhaal, maar daar stonden pijnlijke geschiedenissen tegenover. Haar arrestatie, het transport in een veewagen naar het kamp en na de bevrijding het voornemen om „niets te vertellen” over de verschrikkingen. De ontvangst was toch al schrijnend: „Nederland was heel erg in die tijd. Echte verraders hadden hun plek aan de top alweer ingenomen.”

Tot besluit las ze de laatste passages uit haar boek, over de dood van haar familieleden: „Binnen in mij zit een groot gat dat nooit meer zal helen […] Ik vraag me af of mams en Clara elkaars hand vasthielden toen ze stierven. Ik vraag me af of Pa aan ons dacht in zijn laatste secondes of dat hij te veel in paniek was om ergens aan te denken.”

Uiteindelijk gaat het er bij televisie maken niet om of je een miljoen kijkers trekt, maar om wat je die miljoen kijkers laat zien over de wereld.

NRC Kijktips De mediaredactie tipt boeiende programma’s, series en films Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 8 januari 2020