Men kan zich domweg niet voorstellen dat je op Trump of Wilders stemt, aangezien Obama en Hillary het gelijk van de geschiedenis hebben. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Hieronder ziet u de Trumpkaart van Nederland. Het is de uitslag van het Oekraïnereferendum, met de 'nee-gemeenten' à la Trump in het rood en de 'ja- gemeenten' à la Hillary in het blauw. Electoraal geograaf Josse de Voogd maakte de kaart, met uitleg. 'Oude industriegebieden, krimpregio's, distributiecentra, streng orthodox-protestantse dorpen, dat is de ruggegraat van het nee', schreef hij erbij. Plus een heleboel ongedefinieerd ongenoegen, waardoor het nee uiteindelijk 61 procent kreeg.



Lijkt het op Amerika? Columnist David Brooks sprak van een legitieme sociale revolte met een destructief doel. Hij noemde de politicoloog Charles Murray die Coming Apart (2012) schreef, over het uiteenrafelende sociale weefsel van de VS. Daarover verscheen intussen een flinke stapel boeken. Met als refrein de instorting van de blanke middenklasse.

Maar hoe het met het ongenoegen in Nederland zit, weten we nauwelijks. Met de inkomensongelijkheid is niet zoveel mis hier. Over Wilders is flink geschreven, vooral over de vraag of hij een fascist is. Er is aandacht voor de kloof tussen hoger en lager opgeleiden. Maar wie die laatsten precies zijn, blijft in het vage. Ik kan me eigenlijk alleen het boek Ons soort mensen herinneren van de VN-journalisten Gerard van Westerloo en Elma Verheij. Uit 1980! De auteurs moesten zich verantwoorden voor journalistenvakbond NVJ, omdat ze met hun boek 'racistische taal' verspreidden.



Een paar jaar geleden hebben een paar collega's en ik getracht het onderzoek van Charles Murray te herhalen voor Nederland. Murray beschreef hoe de VS uiteenvielen. Voorheen bestond blank Amerika uit een onafzienbaar grote middenklasse. Met niet al te grote inkomensverschillen en dezelfde levensstijl. Nu is de lagere middenklasse afgezakt. Hun banen zijn slechter betaald, hun huwelijken mislukt, hun sociale omgeving verdwenen. Ze voelen zich ook fysiek in de steek gelaten door hun geslaagde landgenoten die het land nog wel besturen maar de mensen over wie het gaat niet meer zien. Murray rekent dat vooral progressief Amerika aan, dat zich voorheen het lot van de onderklasse aantrok. Dat laatste heette verheffing en is nu weg - zie Hillary en haar deplorables.

'Oude industriegebieden, krimpregio's, distributiecentra, streng orthodox-protestantse dorpen, dat is de ruggegraat van het nee.'

Wij vonden uit dat de situatie in Nederland niet zoveel verschilt. Ook hier is veel aandacht voor de verhouding tussen allochtonen en autochtonen. Het lijkt alsof het met de segregatie wel meevalt, omdat in de steden hoger opgeleide autochtonen dicht bij allochtonen wonen. Maar kijk je alleen naar autochtonen, dan blijkt de fysieke scheiding tussen blanke hoger en lager opgeleiden scherp. Ga eens op bezoek in Almere Haven, Limburg, West-Brabant of Purmerend. Onlangs vroeg hoogleraar gender en etniciteit Gloria Wekker haar Volkskrant-interviewers of zij wel iemand 'van kleur' kenden; welnu, statistisch is de kans daarop veel groter dan dat ze bevriend zijn met een PVV-kiezer. Deze krant publiceert wekelijks een interview met iemand 'van kleur'; wordt het geen tijd dit af te wisselen met iemand van 'ons soort mensen'?



Ook zij voelen zich genegeerd, gepiepeld, achtergesteld. Je hoeft het daarmee niet eens te zijn, maar het ontbreekt aan inlevingsvermogen. Daarvan getuigt de progressieve verbijstering over deze verkiezingsuitslag, zowel in de VS als hier. Men kan zich domweg niet voorstellen dat je op Trump of Wilders stemt, aangezien Obama en Hillary het gelijk van de geschiedenis hebben. Nu Trump heeft gewonnen, komt het erop neer dat dit eigenlijk een onjuiste uitslag is. Die hovaardij ontgaat de Trumpaanhang natuurlijk niet.

Onder Hillary was 'change' meer van hetzelfde. De beurzen waren bang voor Trump en niet voor haar. Alles moest anders, maar toch eigenlijk liever niet. Herkenbaar, ook in Nederland. Bestuurlijk Nederland houdt momenteel wekelijks conferenties over 'meer democratie' voor de burgers. Alles mag, zolang ze maar geen referendum willen waar echt aan heilige huisjes wordt geraakt. Intussen draait de politiek zich in bochten om van het nee bij het Oekraïne-referendum alsnog een ja te maken.



Mijn geliefde PvdA gaat hierbij voorop. Van oudsher was ze trots op haar verbindende functie tussen hoger en lager opgeleiden. Niet meer. Onlangs liet de partij weten dat ze liefst zou meedrijven op het succes van de keurige bakfietsjongens en -meisjes van GroenLinks. Meer immigratie en meer globalisering, dat is de richting van de geschiedenis. Wie er anders over denkt, heeft de boot gemist. Ook al wint hij de verkiezingen.