De politiek kampt met versnippering, in Nederland en andere landen. In Frankrijk en elders gingen mensen de straat op om hun onzekerheid te uiten. Onzekerheid over werk, inkomen en voorzieningen, over veiligheid en tempo van verandering. Zij hebben het gevoel niet gehoord te worden in hun zorgen over het eigen bestaan en de eigen toekomst. Dat uit zich in boosheid tegen Europa, boosheid tegen klimaatbeleid, boosheid tegen heel veel.

Allerlei partijen spelen daarop in en mobiliseren onvrede of behartigen deelbelangen. Het politieke midden dat mensen samenbindt dreigt hierdoor te vervliegen, waardoor het moeilijk wordt te regeren. De bubbels laten zich niet meer door elkaar overtuigen, terwijl samenwerking essentieel is om te kunnen doen wat nodig is voor een hoopvolle toekomst.

Het zijn immers geen geringe opgaven waar Nederland en Europa voor staan: klimaatverandering, internationale veiligheid, langer werken met ondertussen grotere baanonzekerheid, economische rechtvaardigheid. Zonder doorzettingsmacht zitten we straks op de blaren. Maar de eendracht die dat vraagt, is vanwege de versnippering ver te zoeken. Om tegenwicht te bieden is een nieuw, radicaal midden nodig. Niet een grijs midden dat besluitvorming tegenhoudt uit angst om zetels te verliezen, maar een inhoudelijk gedreven midden dat zich wil laten overtuigen door de beste ideeën en dat leiderschap toont om daarvoor steun te winnen.

Onze stelling is dat de christen-democratie die rol kan en moet vervullen. Het christen-democratisch gedachtegoed biedt inspiratie en is zeer actueel. De vier kernbegrippen rentmeesterschap (planeet), gerechtigheid (rechtsorde), gespreide verantwoordelijkheid (markt, overheid én samenleving) en solidariteit (met zwakkeren) zijn juist nu van betekenis.

Vandaag publiceren wij het discussiestuk ‘Verandering en vertrouwen’. Daarin worden actuele dilemma’s van richting voor de toekomst voorzien. Het is een oproep tot debat om de christen-democratie op inhoud uit te dagen én te versterken. Aan de orde komen: een gezamenlijke Nederlandse identiteit; de sociale markteconomie; bestaanszekerheid; zorg; klimaat, energie en waterhuishouding; en Europa. Twee ervan belichten we hier.

Nu aan de bak

Allereerst klimaat. Rentmeesterschap is een kernbegrip van de christen-democratie. Natuurlijk is er discussie over het hoe van de klimaatverandering en hoe snel. Maar er zijn grote risico’s waarvoor we aan de bak moeten. Nu, niet morgen. Sterker nog: in vergelijking met omringende landen heeft Nederland met duurzaamheid een achterstand in te halen. Daarvoor moet het christendemocratisch midden het voortouw nemen en draagvlak mobiliseren. Niet alleen onder burgers maar ook onder de grote bedrijven, inclusief CO2-beprijzing. Een effectieve (verstandige) CO2-heffing mag niet bedoeld zijn om belastinginkomsten te verhogen of mensen met een kleine beurs het leven zuur te maken. Als we de opbrengsten teruggeven kunnen burgers slimmere keuzes maken waar ze meer aan overhouden en wordt het rendabel voor bedrijven om te innoveren. Er zijn genoeg bedrijven die willen meedoen en zich willen profileren in positieve zin. Er zijn genoeg burgers die willen bijdragen, als de lasten maar eerlijk worden verdeeld. Zij hebben een politiek nodig die daarvoor vertrouwen biedt.

Rentmeesterschap in deze tijd gaat niet over ‘een onsje meer of minder’. Het gaat inmiddels om meer dan energietransitie. Aan de orde is herinrichting van ons leven (voedsel en landbouw, water, circulaire economie). Groei in welvaart blijft mogelijk, als die maar gebaseerd is op innovatie en niet op meer verbruik van fossiele brandstoffen en aantasting van het milieu. Zo’n offensieve, ambitieuze aanpak kan het gevoel van saamhorigheid versterken als iedereen zijn deel bijdraagt aan de oplossing.

Klimaat

Ten tweede Europa. Veel op dit niveau kan Nederland niet alleen. Maar op Europees niveau kunnen fossiele brandstoffen worden belast zonder dat bedrijven naar een buurland vertrekken. Wereldwijd is het moeilijk om effectieve klimaatafspraken te maken en naleving af te dwingen. Maar op Europees niveau kunnen ook handelsstromen uit de VS, Rusland en China worden belast voor hun CO2-uitstoot. Op Europees niveau kunnen we in klimaat investeren daar waar het effectief is – in gebieden met meer wind, waterkracht, meer zon.

Ook voor andere uitdagingen is Europa onmisbaar: beheersing van migratie, aanpak van technologie (big tech)- monopolies, veiligheid, financiële stabiliteit. Binnen Europa is dat mogelijk omdat wij de fundamentele waarden delen van openheid, vrijheid, mensenrechten en een internationale rechtsorde. Christen-democraten zijn mede-oprichters van dit Europa met deze waarden.

Nu Europa onder druk staat ­moeten wij verantwoordelijkheid nemen. Dit vergt van Nederland een omslag in denken – van waar we tegen zijn naar waar we voor zijn in Europa. Dus aanhaken bij de Frans-Duitse as en ­bouwen aan Europese militaire integratie, aan een sterke eurozone met eigen stabilisatiebudget gecombineerd met begrotingsdiscipline in de lidstaten.

Onze oproep tot debat benadert deze uitdagingen vanuit christen-democratisch denken. Niet alleen de uitdagingen maar ook hun oplossingen zijn onderling verbonden. Geen beter voorbeeld dan de protesten in Frankrijk en elders. De boosheid die wordt geuit vraagt om erkenning van onderliggende zorgen en onzekerheden. En om een concreet actieprogram dat problemen oplost en mensen inspireert.

In ‘Verandering en vertrouwen’ gaan we uit van de kansen die de veranderingen bieden; kansen om met vertrouwen bij te dragen aan een leefbare en menswaardige wereld. Het midden dat wij voor ogen hebben bestaat niet uit slappe compromissen. Geïnspireerd door het christen-democratisch gedachtegoed bepleiten wij een radicaal midden dat uit eigen overtuiging richting geeft en mensen verbindt.

Lees ook:

Het broeit in het CDA; prominenten vragen om een offensief klimaatbeleid en een antwoord op het populisme

Een groep kritische CDA’ers wil dat de partij een duidelijker alternatief formuleert voor het populisme. Daarbij hoort een offensief klimaatbeleid.

Voorzitterswissel bij het CDA: ‘De C staat ook voor compassie’

Rutger Ploum volgde Ruth Peetoom op als CDA-voorzitter. ‘We hadden als CDA de klimaatdoelen beter moeten uitleggen.’

De eigen achterban vindt het CDA te volgzaam

Het CDA-congres wil dat partijleider Buma in de coalitie opnieuw gaat praten over het leenstelsel. Die ziet daar niks in. ‘Het gaat niet lukken.’