Teraz naszego materiału możesz posłuchać również w formie podcastu!

Akt I

3...2...1... Akcja!

Trwa szósty odcinek „Tańca z Gwiazdami”. Czas na Asię i Janka. Za chwilę zaprezentują swoje umiejętności taneczne, ale najpierw krótki film wideo. Głos z offu:

"Joanna Mazur do rodzinnego domu zaprasza tylko wyjątkowo bliskie osoby. Naturalne więc, że zabrała tam swojego tanecznego anioła stróża, Jana Klimenta".

Na ekranie wyświetla się materiał wideo. Asia najpierw pokazuje Jankowi rodzinny dom w Szczucinie. Na spacerze opowiada, że kiedy była dzieckiem, koledzy ze szkoły wyśmiewali jej niepełnosprawność. "W pewnym momencie przyszłam do domu i powiedziałam, że więcej nie dam rady [...] Z domu rodzinnego przeprowadziłam się w wieku 14 lat i od tego czasu mieszkam w Krakowie".

Kolejne ujęcie: Asia i Janek wchodzą do jej pokoju w internacie. Pojedyncze łóżko, szafka, mała lodówka - w zasadzie tyle.

Kliment: Joanka, muszę ci powiedzieć... Na to, że ty jesteś taka złota, to tak skromnie mieszkasz...

Oboje płaczą. Janek przytula partnerkę i mówi: Za nic się nie musisz wstydzić, rozumiesz? Ważne jest to, co robisz i jaką drogą idziesz.

Janek po opuszczeniu akademika: Niewidoma kobieta ma toaletę i prysznic na zewnątrz. Dla mnie to jest coś koszmarnego!

I znowu zwraca się do Aśki: Jesteś tak skromna, z taką nadzieją i siłą... Jesteś tak samodzielna. Nie poznałem jeszcze takiej osoby...

Akt II:

Aśka i Janek tańczą rumbę, na scenie śpiewa Piotr Cugowski. Po efektownym występie zawodników pora na oceny jurorów. I wtedy się zaczyna:

Andrzej Grabowski: [...] Chciałbym powiedzieć coś na temat filmu, który zobaczyliśmy. Jestem wzruszony, ale czuję się również zażenowany i zawstydzony tym, że osoba, dla której na mistrzostwach świata grano Mazurka Dąbrowskiego, żyje w takich warunkach. Gdzie są instytucje państwa odpowiedzialne za to, aby taką osobę docenić?! Gdzie są sponsorzy prywatni, którzy będą doceniać - przepraszam, nie chcę nikogo obrażać - trzecioligowego piłkarza z jakiegoś marnego klubu?! Tu stoi mistrzyni świata. Jest mi po prostu wstyd, a z ciebie Joasiu jestem dumny.

Asia i Janek płaczą.

Asia: Dziękuję bardzo. Przepraszam, ale taka jest właśnie prawda, tak wygląda życie.

Iwona Pavlović: Ja po tym filmie nie mogę mówić… Ja bym cię przyjęła do swojego domu, tylko że mieszkam w Olsztynie [...] Szlag mnie trafia, że żyjemy w państwie mistrzyni świata, która ma toaletę na zewnątrz! To jest naprawdę skandal! [...] Coś koszmarnego. Nie zdawaliśmy sobie z tego sprawy. Zaapelujmy do ludzi, znajdźmy sponsora!

Asia prosi, żeby oceniać jej taniec, a nie materiał wideo, ale jest już za późno. Machina ruszyła. Następnego dnia w internecie zejdzie lawina artykułów o mistrzyni, która żyje w upokarzających warunkach. W kolejnym odcinku Mazur na oczach publiczności i widzów dostanie w studiu symboliczny klucz od prezesa firmy deweloperskiej, który postanowił jej sprezentować mieszkanie.

Materiał miał wzruszyć i wzruszył. Jednocześnie skrzywdził bardzo wiele osób, ale kto by się tam przejmował...

Show must go on.

Kilka słów o liczbach

Łukasz Szeliga ma przenikliwe spojrzenie i silny uścisk dłoni. Zapowiadał się na bardzo dobrego piłkarza, ale w wypadku motocyklowym stracił nogę. Szybko przekonał się, że mimo niepełnosprawności nadal może uprawiać sport. Jako narciarz alpejski pojechał na igrzyska paraolimpijskie, zaś po zakończeniu kariery zaczął spełniać się w roli działacza. Dziś stoi na czele Polskiego Komitetu Paraolimpijskiego i Polskiego Związku Sportu Niepełnosprawnych "Start".

Szósty odcinek Tańca z Gwiazdami nie tyle go wzruszył, co zaskoczył. Zdziwiły go dwie rzeczy.

Pierwsza: Dlaczego Joanna Mazur nie zabrała głosu, gdy Andrzej Grabowski sugerował, że zawodniczka nie dostaje od instytucji państwowych żadnego wsparcia?

Druga: Z materiału wynika, że Asi nie stać na wynajęcie mieszkania i życie w godnych warunkach.

Szeliga lubi operować liczbami. Wylicza, ile Mazur otrzymuje z Ministerstwa Sportu i Turystyki oraz Polskiego Związku Sportu Niepełnosprawnych:

40 tysięcy złotych jako członek programu Team100

2 tysiące brutto miesięcznie w ramach stypendium specjalnego (24 tysiące rocznie)

10 tysięcy brutto jednorazowej nagrody

78 tysięcy brutto przeznaczone przez PZSN na szkolenie centralne dla zawodniczki i jej przewodnika

35 tysięcy brutto na szkolenie przeznaczone przez macierzysty klub zawodniczki

Nie licząc jednorazowej nagrody, rocznie Joanna Mazur może liczyć na 64 tysiące złotych. Prócz tego ministerstwo i związek rozdysponowały na jej szkolenie i udział w zawodach ponad 100 tysięcy złotych. Chodzi o zakwaterowanie, wyżywienie, dojazdy, wpisowe, koszty przelotów na zgrupowania krajowe i zagraniczne, zawody międzynarodowe i mistrzostwa Polski, a także zakup sprzętu sportowego i odżywek.

Szeliga zastanawia się, dlaczego zawodniczka nie wynajmie sobie mieszkania, skoro ma na to środki.

To jednak nie pytanie do mnie.

Foto: Adam Starszyński / newspix.pl

Mazur: otrzymane środki muszę wydawać na sport

W materiale z „Tańca z Gwiazdami” pokazano osobę, która nie jest w stanie normalnie funkcjonować i nie otrzymuje znikąd żadnej pomocy. To chyba nie do końca prawda.

Joanna Mazur: Proszę dokładnie przesłuchać materiał wideo. W żadnym momencie nie powiedziałam, że nie mam wsparcia od instytucji. Przed wizytą w internacie mówiłam Jankowi Klimentowi, jak mieszkam. Ani niczego nie upiększałam, ani nie prowadziłam narracji, że to miejsce jest złe. Po prostu pokazałam mu, jak żyję.

Pieniądze, które dostaje pani z ministerstwa, nie wystarczają na wynajęcie mieszkania?

Joanna Mazur: Mieszkanie w akademiku jest wyborem podyktowanym tym, że środki trzeba wydać na inne potrzeby. Otrzymywane pieniądze przeznaczamy na dodatkowe zgrupowania, bo jest ich za mało. Stawiamy na rozwój sportowy, wymaga to podjęcia pewnych decyzji. Chcemy jak najlepiej przygotowywać się do zawodów. Gdybym zdecydowała się na wynajęcie mieszkania, obcięłabym budżet przeznaczony na sport. To jedyne rozwiązanie.

Michał Stawicki, partner biegowy Joanny: Jest pan jednym z nielicznych dziennikarzy, który chciał poznać nasze zdanie oraz próbuje pokazać stanowisko każdej ze stron. Niepotrzebne jest to, ze materiał komentują osoby niemające informacji o naszej sytuacji, potrzebach oraz formie przygotowań.

Skoro pani Joanna otrzymuje spore środki, tyle że przeznacza je na sport, zastanawiam się, dlaczego przedstawiono osobę, która mimo sporych sukcesów sportowych nie może żyć w godnych warunkach.

Michał Stawicki: To kwestia odbioru. Ja nie zinterpretowałem materiału wideo w ten sposób, że Asia nie ma możliwości wynajęcia mieszkania. Chętnie obejrzę wideo jeszcze raz, może po prostu coś przegapiłem albo nie dosłyszałem. Osobiście nie odebrałem tego tak, że Asia nie ma za co żyć - może dlatego, że jestem pełnosprawny i jest mi po prostu w życiu łatwiej. Joanna znalazła się jednak w sytuacji, w której należało podjąć konkretne decyzje.

Ale przecież narracja była taka, że żyje w trudnych warunkach, bo nie ma środków na inne lokum.

Michał Stawicki: A skąd się wzięła taka narracja? Wie pan, skąd? Jaka była geneza i tak dalej? Kiedy pojawiły się komentarze? Można sprawdzić, w którym momencie po uderzeniu w stół odezwały się nożyce.

Jaka była według pana geneza?

Michał Stawicki: Nie chcę się już na ten temat wypowiadać. Niech każdy spojrzy na to obiektywnie i sam oceni. Jeśli ktoś się poczuł skrzywdzony materiałem, bo wzbudzał on litość, Joanna za to przeprosiła.

Niepełnosprawny czeka na jałmużnę

Zdaniem działaczy problem wykracza daleko poza kwestię finansowania Joanny Mazur i jej sytuacji życiowej. Według nich materiał wyemitowany w „Tańcu z Gwiazdami” skrzywdził wielu niepełnosprawnych sportowców.

- Przedstawiono obraz niepełnosprawnego, który prosi o jałmużnę. Nie ma on zbyt wiele wspólnego z rzeczywistością. Jest po prostu skrajnie krzywdzący i kompletnie niekompatybilny z ideą dumnego paraolimpijczyka. Zaznaczam, że przekaz wyszedł od mediów, a nie od Joanny Mazur. Słupki oglądalności poszły w górę, tyle że za cenę wielu „ofiar” – mówi rzeczniczka Polskiego Komitetu Paraolimpijskiego, Paulina Malinowska-Kowalczyk.

Po emisji odcinka zastanawiała się, czy nie zmienić pracy. Jej skrzynkę zapchały maile, w których ludzie pytali, dlaczego w Polsce niepełnosprawny sportowiec nie ma żadnego wsparcia.

- Po telefonach od zawodników i trenerów wiem, że materiał rozzłościł wielu z nich. Niektórzy z nich są w trudniejszej sytuacji niż Joanna, intensywnie trenują, a nie mają stypendiów. Czasem tak w mediach jest, że udzielamy wypowiedzi, a później wychodzi z tego coś, co chyba nie do końca chcieliśmy przekazać. W emocjach sprawy wymykają się spod kontroli. Media mogą zbudować przeróżny kontekst. Wylano na nas wiadro z pretensjami. Tak naprawdę nie są one uzasadnione, bo przekaz był nieprawdziwy. Zaskakujące jest dla mnie przede wszystkim to, że nikt z redakcji programu nie sprawdził rzetelności przygotowanego reportażu. Wydaje mi się, że taka narracja zafałszowała obraz, zagrano na emocjach publiczności – podkreśla Szeliga.

Szósty odcinek „Tańca z Gwiazdami” sprawił, że telefon rozdzwonił się nie tylko w Polskim Komitecie Paraolimpijskim i Polskim Związku Sportu Niepełnosprawnych, ale też w domu Marcina Ryszki. Kiedyś z powodzeniem trenował pływanie – sięgnął po medale MŚ i ME, dwa razy był na igrzyskach paraolimpijskich. Dziś uprawia blind football (piłkę nożną dla niewidomych), jest też dziennikarzem serwisu weszło.fm.

Ryszka patrzy na sprawę podobnie jak Szeliga. - Tamtego wieczoru napisało do mnie mnóstwo znajomych. Nie kryli swojego żalu. Codziennie dążą do tego, żeby pokazać społeczeństwu obraz niepełnosprawnego, który jest samodzielny i działa, robi coś fajnego ze swoim życiem. Tymczasem w materiale zobaczyli kogoś, kto wzbudza litość i dostaje jałmużnę – mówi piłkarz.

- Według mnie Aśka stała się ofiarą mediów. W przeszłości stawiano mnie w podobnej sytuacji. Ktoś mi proponował wywiad, a ja zgadzałem się, bo byłem pewny, że dziennikarz chce dobrze. Tymczasem stawałem się tanią sensacją. Generowano płaczliwą historię, bo łatwiej sprzeda się niepełnosprawny przedstawiony jako, za przeproszeniem, pierdoła, która została bez środków do życia. Dziś mam na liście kilka redakcji, z którymi w ogóle nie podejmuję rozmowy – kontynuuje Ryszka.

Foto: Krzysztof Porębski / newspix.pl

I daje przykład. Kiedyś na trening niepełnosprawnych piłkarzy przyjechała duża stacja, żeby zrobić reportaż. W pewnym momencie do zawodników podszedł ktoś z ekipy telewizyjnej. - Moglibyście wyjść na boisko ze smutnymi minami?

- Po dwóch dniach pojechali i więcej się nie pojawili, a materiał nigdy nie został zrealizowany. Swoimi kanałami dowiedziałem się że chcieli zrobić reportaż o smutnych, bezradnych niepełnosprawnych i nie wpisaliśmy się w ich założenia – śmieje się Ryszka i przestrzega. - W dzisiejszych czasach łatwo rozpętać w mediach burzę, której później nie można zatrzymać, dlatego warto uważać na to, co się mówi w materiałach dziennikarskich.

Stawicki: związkowi brakuje profesjonalizmu

Materiał wyemitowany w „Tańcu z Gwiazdami” podzielił środowisko. Jedni krytykują Joannę Mazur, inni twierdzą, że niepełnosprawni sportowcy powinni otrzymywać jeszcze większe wsparcie. - Rozpętała się zupełnie niepotrzebna, szkodliwa burza. Szkodliwa dla tych wspaniałych ludzi, bo dzieląca ich i stawiająca zawodników przeciwko sobie. Patrzę z przerażeniem na eskalację zarzutów, oświadczeń, pretensji i niedomówień – napisał po wybuchu całego zamieszania dziennikarz „Przeglądu Sportowego” Michał Pol, który od lat pełni funkcję attache prasowego Polskiego Komitetu Paraolimpijskiego.

Mazur i Stawicki mają zupełnie inne zdanie. Według nich burza jest potrzebna. Twierdzą, że dzięki niej opinia publiczna może dostrzec, że niepełnosprawni sportowcy potrzebują większej uwagi i indywidualnego podejścia. Lekkoatleci wytaczają kolejne działa, ustawione w kierunku Polskiego Związku Sportu Niepełnosprawnych. Zaznaczają jednak, że nie są to działa wojenne i chodzi im o dialog, który ma zapoczątkować zmiany.

Michał Stawicki: Nie do końca zgadzamy się z panującym systemem. Idziemy swoją ścieżką. Od ośmiu miesięcy nie korzystamy z centralnego szkolenia i z tego co wiem, nie tylko my. Zrezygnowało trzech najlepszych pływaków. Są określone kwoty przeznaczone na sport niepełnosprawnych, ministerstwo z roku na rok je zwiększa, ale zastanówmy się, czemu zawodnicy rezygnują z pieniędzy, które ministerstwo przeznacza na centralne szkolenie.

Dlaczego państwo zrezygnowali?

Joanna Mazur: Bo nie mamy odpowiednich warunków do treningu.

Michał Stawicki: Nie odpowiada nam poziom organizacji zgrupowań.

Joanna Mazur: Głównym problemem jest kwestia żywieniowa.

Michał: Nie chodzi o narzekanie, ale trzeba to rozgraniczyć. Jest grupa, która chce profesjonalnie trenować i to trzeba im umożliwić. Wyjazd na zgrupowanie zagraniczne jest odbierany jako zaszczyt i nagroda, a zgrupowanie klimatyczne w RPA to szczyt ekstrawagancji.

Opowiem jeszcze o mistrzostwach Europy. Jedziemy na najważniejszą imprezę do Berlina i Joanna śpi na podłodze, bo jest zamówione jedno łóżko dla dwóch dziewczyn. Ostatnio wysłałem plan zgrupowań i startów, w których chcemy uczestniczyć. Przy notce o Grand Prix w Paryżu napisałem, że pojedziemy, jeśli nie będziemy musieli losować, kto śpi na na piętrowym łóżku u góry, a kto na dole. Jak można zarezerwować piętrowe łóżko dla osoby, która nie widzi, nie ma nogi czy ręki?! Człowiek się modli, żeby mu się w nocy siusiu nie zachciało. Tak nie powinno to wyglądać. Nie ma profesjonalizmu w organizacji, logistyce. Jesteśmy na końcu łańcucha. To nie my powinniśmy wytykać palcami i wyliczać błędy. Mówimy o tym głośno, prokurujemy spotkania, które nic nie wnoszą. W tym roku powiedzieliśmy: „stop”. Wolimy sami sobie organizować zgrupowania.

Do kogo państwo macie pretensje?

Michał Stawicki: Organem wydatkującym środki przekazane przez ministerstwo i organizatorem zgrupowań jest Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych.

Joanna Mazur: Od Ministerstwa Sportu i Turystyki dostaliśmy duże wsparcie. Nie tylko w kwestiach sportowych. Ministerstwo nam kibicuje i ogląda odcinki z naszym udziałem. Z panem ministrem często rozmawiamy, mamy dobry kontakt. Bardzo szanujemy działania ministra Bańki, robi wiele dobrego dla sportu paraolimpijskiego.

Michał Stawicki: W środowisku osób niepełnosprawnych nie ma dialogu. Teraz pojawiło się pole do rozmowy, warto pewne rzeczy naprawić. Na razie źle to wygląda.

Mazur i Stawickiemu wtóruje Wojciech Makowski, pływak, srebrny medalista igrzysk paraolimpijskich z Rio de Janeiro.

- Ja obecnie dostaję 2800 zł miesięcznie z ministerstwa za wicemistrzostwo Europy. Da się przeżyć za taką kwotę, to nie są bardzo małe pieniądze, niektórzy pracują za mniej. Tyle że jak chce się czasem dołożyć do sportu, kupić jakieś dodatkowe odżywki czy sprzęt, momentami robi się niekolorowo.

Prócz wspomnianego stypendium w wysokości 2800 zł, Makowski będzie mógł niebawem liczyć na pieniądze z programu Team 100 – 40 tysięcy w skali roku. Uważa jednak, że nie dostaje wystarczającego wsparcia. - Jesteśmy na powierzchni, ale dryfujemy na granicy przetrwania. Kilka razy na zgrupowaniach kadry zakwaterowano nas w lecie w hotelu bez klimatyzacji. To są rzeczy nie do zaakceptowania.

Foto: Bartłomiej Zborowski / PAP

Kilka słów o liczbach, część II

Stawiam przed Szeligą kolejne wiadro z pretensjami. Prezes Polskiego Związku Sportu Niepełnosprawnych załamuje ręce.

- Sprawy z łóżkiem Joanna Mazur w ogóle nam nie zgłosiła. W hotelu podczas mistrzostw Europy w Berlinie część pokoi dwuosobowych miała łóżka typu „twinbed” (180 cm szerokości). Niektórzy zawodnicy dostali takie pokoje – nikt nie zgłosił pretensji. Hotel miał kategorię "cztery gwiazdki plus". Zakwaterowanie zapewniał organizator ME w Berlinie, spały tam wszystkie ekipy. Jeśli chodzi o żywienie, dotarły do nas informacje, że na jednym zgrupowaniu zawodniczka nie miała dostępu do diety bezglutenowej. Takie zdarzenie miało miejsce, ale nie był to nasz błąd. Przekazaliśmy informacje, że Joanna Mazur musi mieć określoną dietę. Gdy dostaliśmy wiadomość, że pojawił się problem, bardzo szybko zareagowaliśmy. Tak naprawdę tego typu rzeczy można rozwiązać bardzo szybko, ale trzeba przy tym odrobinę dobrej woli ze strony zawodników. Jeśli o czymś nie wiemy, nie jesteśmy w stanie zareagować – mówi działacz.

Szeliga znów odwołuje się do liczb. - Kiedy zaczynałem pracę w Polskim Komitecie Paraolimpijskim, mieliśmy praktycznie zerowy budżet, teraz mamy kilka milionów. Miesiąc temu ostaliśmy nagrodę dla najlepszej organizacji sportowej w 2018 roku. W Polskim Związku Sportów Niepełnosprawnych jestem od 2013 roku. W kasie było 7 milionów, obecnie dysponujemy budżetem w wysokości szesnastu milionów. Kiedyś nie mieliśmy żadnego sponsora. Teraz mamy partnerów, z którymi możemy coś zbudować. Ale podkreślam – to proces, a my jesteśmy na początku drogi. Oczywiście nie dysponujemy idealnymi rozwiązaniami, a koszty przygotowań i startów w zawodach kwalifikacyjnych do igrzysk paraolimpijskich czy zawodów rankingowych stale rosną. Z drugiej strony są pieniądze z Team 100, minister Bańka przyznał 62 stypendia specjalne, mamy rekordowe środki na szkolenie, a tymczasem niektórzy generują przekaz, że jest „bida z nędzą” - mówi prezes.

Szeliga zaznacza, ze niepełnosprawni sportowcy mogą liczyć na gigantyczne wsparcie ministerstwa. W ostatnich trzech latach resort zwiększył środki na stypendia z niemal pięciu (2015) do dziesięciu milionów (2018).

Ministerstwo w wysłanym komunikacie podkreśla natomiast, że sportowcy niepełnosprawni są traktowani na równi z pełnosprawnymi. Otrzymują oni takie same nagrody pieniężne za wybitne osiągnięcia.

Łukasz Szeliga: Środki są bardzo wysokie. Musimy sobie uświadomić, że Polska chyba jako jeden z nielicznych krajów dysponuje takimi rozwiązaniami ustawowymi, które stwarzają możliwość otrzymywania gratyfikacji za medale. Poza tym jeśli ktoś zdobywa medal na igrzyskach paraolimpijskich, po ukończeniu 40. roku życia otrzymuje takie samo świadczenie jak pełnosprawny zawodnik. Jest to rzadkość, w Europie spotykana jedynie w Polsce i na Węgrzech.

Foto: Materiały prasowe

Paulina Malinowska-Kowalczyk: Sytuacja niepełnosprawnych zawodników naprawdę się poprawiła. Ostatnio na stronie Polskiego Komitetu Paraolimpijskiego pojawiło się oświadczenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w tej sprawie. Komunikat ma potwierdzenie w faktach. Być może my jako strona nie jesteśmy postrzegani za zbyt wiarygodnych. Najlepszą perspektywę mają zawodnicy, którzy nie zajmują się tym od dwóch, trzech lat, tylko od dłuższego czasu. Proszę ich zapytać.

Pytam.

Rokicki: dziś niepełnosprawni mają łatwiej

Historia Janusza Rokickiego to materiał na świetny dokument. W Atenach, Londynie i Rio de Janeiro sięgał po srebrny medal w pchnięciu kulą. Dwa lata temu w rodzinnym Cieszynie założył klub sportowy, chce zachęcać innych niepełnosprawnych do aktywności. Poza tym spotyka się z młodzieżą w szkołach i opowiada swoją historię.

Latem 1992 roku miał 18 lat i całe życie przed sobą. Pracował na budowie jako pomocnik murarza. Gdy dostał pierwsze pieniądze, po robocie wstąpił do baru, żeby oblać wypłatę. Ktoś musiał wtedy zauważyć, że ma przy sobie spore pieniądze. Niedługo po wyjściu z lokalu dostał z zaskoczenia potężne uderzenie w głowę. Napastnicy zostawili go nieprzytomnego na torach, a przejeżdżający pociąg pozbawił go nóg.

- Kiedy pierwszy raz usłyszałem o protezie, zobaczyłem oczami wyobraźni pirata z drewnianą nogą (śmiech). Dziś niepełnosprawni mają dużo prościej. W latach 90. był mniejszy dostęp do wiedzy. Choć straciłem nogi, nie miałem jakiegoś momentu załamania. Przejechał po mnie pociąg, więc mogę się tylko cieszyć, że przeżyłem – mówi.

Pierwszy raz na podium igrzysk paraolimpijskich Rokicki stanął w 2004 roku. Dostał za medal 8 tysięcy złotych, ale pieniądze szybko się skończyły. Kulomiot schował dumę do kieszeni i poszedł zbierać złom, żeby utrzymać żonę i trójkę dzieci. - W ostatnich latach sytuacja niepełnosprawnych sportowców zmieniła się na plus. Tak samo traktuje się zawodników olimpijskich i paraolimpijskich. Wiadomo, że to proces, który trochę potrwa, jednak widać, że coś się dzieje. Stypendia faktycznie są wyższe niż kiedyś – zaznacza.

Zdaniem Rokickiego problemem jest ustawa 12.8. By niepełnosprawny sportowiec otrzymał pieniądze, w zawodach musi wystartować co najmniej dwunastu zawodników z ośmiu krajów. Jeśli warunki nie są spełnione, sportowiec zostaje z niczym, ale ministerstwo podkreśla, że w takich sytuacjach szuka innych rozwiązań. Za przykład podaje… Joannę Mazur – na MŚ w Londynie, na której lekkoatletka zdobyła trzy medale, nie spełniono w jej konkurencji warunków ustawy. Ministerstwo przedłużyło więc zawodniczce stypendium za siódme miejsce na igrzyskach paraolimpijskich w Rio.

- Bardzo dobrą zmianą jest wprowadzenie emerytury olimpijskiej dla niepełnosprawnych. Człowiek poświęca się dla sportu całe życie i zasługuje na to, żeby mieć zapewnione takie świadczenie – dodaje Rokicki.

Foto: Paweł Jaskółka / newspix.pl

Ryszka wypowiada się w podobnym tonie. - Kiedy uprawiałem pływanie, cały czas wydawało mi się, że na wszystko brakuje i byłem krytyczny wobec instytucji. Myślałem, że działacze nic nie robią, najłatwiej było uderzyć we władze. Teraz łączę rolę zawodnika i działacza i widzę, jaki to ciężki kawałek chleba. Załatwienie jednej rzeczy to czasem długi proces. Znam prezesa Szeligę i wiem, że facet praktycznie pracuje 24 godziny na dobę. Wiadomo, że władze popełniają czasem błędy, ale kto z nas tego nie robi?

Otworzyć drzwi komercyjnego świata

Choć środowisko niepełnosprawnych sportowców jest podzielone jak nigdy wcześniej, wszyscy są zgodni co do jednego – wizerunek osoby niepełnosprawnej w Polsce bardzo zmienił się w ostatniej dekadzie.

Łukasz Szeliga: Dawniej ten wizerunek był bardzo zły. Człowiek, który żebrze, żyje z renty, jeździ maluchem, albo nawet tego malucha nie ma. Ludzie przegrani – tak nas postrzegano.

Paulina Malinowska-Kowalczyk: Przed jednymi igrzyskami pewien prezes stwierdził, że nie będzie pokazywał osób niepełnosprawnych w TV, bo to jest nieestetyczne. To wołało o pomstę do nieba. Na szczęście te czasy już minęły. U nas zmiany rozpoczęły się w 2003 roku podczas obchodów Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych. Szczególne znaczenie miała kampania społeczna „Czy naprawdę jesteśmy inni?” zrealizowana przez Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji.

Janusz Rokicki: Niepełnosprawni wkraczają do przestrzeni publicznej, są bohaterami reportaży, filmów dokumentalnych itd. Pamiętam, jak niedługo po wypadku dzieci patrzyły na mnie zza krzaków, zastanawiając się pewnie, co to za stwór bez nogi. Dziś niepełnosprawność nie budzi już takiej niezdrowej ciekawości.

Wojciech Makowski: Wizerunek osoby niepełnosprawnej się zmienia, ale ciągle marketingowo jesteśmy z tyłu. Są pojedyncze osoby, które stały się rozpoznawalne i przyciągają sponsorów. Sponsor oczekuje w zamian za pieniądze reklamy, a co my możemy reklamować, skoro naszych twarzy nikt nie rozpoznaje?

Łukasz Szeliga: Sport paraolimpijski nie jest sportem komercyjnym. A komercjonalizowanie sportu nie jest proste. Andrzej Szczęsny wygrał program Celebrity Splash, teraz mamy Joannę Mazur w Tańcu z Gwiazdami. Dopiero zaczynamy wchodzić do przestrzeni publicznej, ale to proces, który potrwa. Powoli budujemy świadomość społeczną, coraz szerzej otwieramy drzwi do świata komercyjnego.

Marcin Ryszka: Kiedyś uznawano, że nie warto nas pokazywać, bo jesteśmy brzydcy. Dziś jesteśmy na innym etapie. Wręcz zrobiła się moda na sport niepełnosprawnych, społeczeństwo zobaczyło, że możemy być inspiracją do działania. Teraz pora na kolejny etap – rozmawiajmy o sporcie niepełnosprawnych tak jak o pełnosprawnych zawodnikach. Nie chwalmy za sam udział, nie bójmy się skrytykować kogoś, gdy zawali.

***

Prezes Szeliga chciałby, żeby niepełnosprawni polscy sportowcy byli dumni z tego, co robią i docenili to co mają, bo tylko tak mogą zmieniać wizerunek niepełnosprawnego zawodnika.

Aśka i Michał zachęcają środowisko, by otwarcie formułowało swoje pretensje i roszczenia, jeśli ktoś czuje się pokrzywdzony.

Według Marcina zawodnicy nie powinni być roszczeniowi, bo inaczej będą mogli liczyć jedynie na jałmużnę, a nie na sponsorów.

Wojtek cieszy się, że niedługo będzie miał pieniądze z Teamu 100. Finansowo nie jest źle, ale czasem brakuje. Zwłaszcza że na horyzoncie wesele.

Nie ma i nie może być spójnego obrazu środowiska sportowców niepełnosprawnych, bo także pod tym względem niczym się nie różnią od pełnosprawnych. Wygrywają. Przegrywają. Zaciskają zęby mimo problemów. Mogą stanowić wzór. Są roszczeniowi. Narzekają na każdą niedogodność. Budzą podziw, zazdrość, czasem zażenowanie. Stanowią inspirację, bywa i tak, że mogą być negatywnym przykładem. Są chwaleni, innym razem krytykowani. Są po prostu różni.

Jedno jest pewne: gdy sięgają po wielkie sukcesy, tak jak sportowcy pełnosprawni są za to odpowiednio nagradzani. Mogą się rozwijać jako zawodnicy i jako ludzie, bo mają ku temu stworzone bardzo dobre warunki.

Być może żyjemy w kraju, w którym polska mistrzyni świata mieszka w małym pokoiku z toaletą na zewnątrz. Tyle tylko, że jest to zwyczajnie jej wybór.

Nic więcej.