Sąd nakazał Kancelarii Sejmu udostępnić listę nazwisk osób, które poparły kandydatów do KRS, ale prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych zabronił ujawniać nazwiska sędziów

Prawnicy nie mają wątpliwości: to nie powinno się było zdarzyć. - Sąd już badał sprawę prywatności sędziów. RODO nie dotyczy sfery dostępu do informacji publicznej, więc dane sędziów trzeba ujawnić, bo tak prawomocnie orzekł sąd - mówi Onetowi dr Paweł Litwiński

- To sądy są od oceny urzędników, a nie urzędnicy od oceny sądów - mówi wprost Patryk Wachowiec

Rozwiązanie patowej sytuacji może potrwać nawet kilka miesięcy. Formalnie bieg wydarzeń ma szansę przyspieszyć Rzecznik Praw Obywatelskich

Z treści pisma doręczonego we wtorek do Kancelarii Sejmu wynika, że Kancelaria Sejmu nie może ujawnić danych osobowych osób, które poparły sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa.

Do tej pory sytuacja była jasna, ponieważ wyrok w tej sprawie wydał Naczelny Sąd Administracyjny. Ruch prezesa UODO wywołał ogromne zamieszanie i wysunął szereg wątpliwości.

- Pismo wiąże kancelarię z chwilą doręczenia. Nie może ujawnić tych danych. Jednocześnie wyrok NSA przesądza, że ujawnienie nazwisk sędziów powinno nastąpić - mówi dr Paweł Litwiński, partner w kancelarii Barta Litwiński. Faktycznie więc - jak tłumaczy - postanowienie prezesa UODO doprowadziło do tego, że nie da się postąpić zgodnie z treścią wyroku.

- Kancelaria Sejmu miała inne wyjście, mogła złożyć zażalenie na tę decyzję - twierdzi z kolei prawnik Patryk Wachowiec, prezes Fundacji Centrum Analiz dla Rozwoju. I dodaje, że wciąż może.

Eksperci zwracają uwagę na szereg nieprawidłowości w procedurze zastosowanej przez prezesa UODO Jana Nowaka. Jaki będzie finał sprawy? Wcześniej czy później znów zajmie się nią sąd, ale i tu jest wiele nowych pytań.

Szach-mat prezesa UODO?

- Prezes UODO przyznał sobie nieznaną w prawie kompetencję, aby wpływać na wykonywanie prawomocnego wyroku sądu - twierdzi Wachowiec. Dodaje, że Nowak znał wyrok i wiedział, że też powinien się do niego zastosować.

Litwiński widzi sprawę trochę inaczej, twierdzi, że szef UODO może taki dokument skierować do Kancelarii Sejmu, ale muszą być spełnione przesłanki określone w ustawie, a tu ich nie było. - Musi zostać uprawdopodobnione, że to, co chcemy zrobić, naruszy przepisy o ochronie danych osobowych. Sęk w tym, że w tej konkretnej sytuacji wiemy na sto procent, że ujawnienie nazwisk nie naruszy tych przepisów - tłumaczy dr Litwiński.

RODO i jawność to dwie różne sprawy

Skąd wiemy, że ujawnienie nazwisk nie naruszy przepisów o RODO? - Po pierwsze, udostępnienie informacji publicznej nie jest w ogóle regulowane przez RODO. Po drugie, mamy prawomocny wyrok sądu, który mówi, żeby udostępnić te dane - wyjaśnia Litwiński. Zaznacza przy tym, że sąd pierwszej instancji badał wpływ udostępnienia tych danych na prywatność sędziów. - Szef Kancelarii Sejmu nie zaskarżył wówczas tej decyzji, więc niejako zgodził się z nią - dodaje Wachowiec.

Warunki do wydania postanowienia UODO nie zostały więc spełnione. - To postanowienie w ogóle nie powinno zapaść - twierdzi Litwiński.

Specjaliści od prawa karnego idą o krok dalej i zastanawiają się nawet, czy prezes UODO nie popełnił przestępstwa.

Prywatność sędziów jest ograniczona

Należy pamiętać, że sędziowie pełnią funkcje publiczne. - Oczywiście prawo chroni ich prywatność i np. w oświadczeniach majątkowych nie ujawnia się ich adresów zamieszkania. Ale w sytuacji podpisywania list poparcia, ich prywatność jest słabiej chroniona - mówi Litwiński.

Przypomina, że w orzeczeniu sąd zaznaczył, że listy należy upublicznić, ale bez widniejących obok numerów PESEL i podpisów sędziów.

Technicznie więc pokazanie list ma polegać na udostępnieniu skanów z wymazanymi numerami PESEL lub podanie do informacji publicznej nazwisk sędziów popierających poszczególne osoby.

Kancelaria nie udostępnia informacji publicznej

Nie może być mowy o niewykonaniu wyroku przez Kancelarię Sejmu, ponieważ wyrok nie nakazywał ujawnienia, a doprowadził do uchylenia wcześniejszej odmowy ujawnienia listy nazwisk. - Zgodnie z wyrokiem, kancelaria powinna te dane po prostu upublicznić - tłumaczy Litwiński.

- Odmowa dostępu do informacji publicznej jest karalna. Problem w tym, że przestępstwo musi być umyślne. Trzeba “chcieć nie udostępnić” tych danych. A w tej sytuacji kancelaria dostała zakaz od organu ochrony danych osobowych, nie było tu samodzielnej decyzji - wyjaśnia prawnik.

Patryk Wachowiec zwraca uwagę na możliwość popełnienia innego przestępstwa, polegającego na utrudnianiu wykonania wyroku sądu. - Wydając takie postanowienie, prezes UODO niejako pomaga urzędnikom kancelarii popełnić przestępstwo - tłumaczy prawnik.

Nie wiadomo, kto konkretnie podjął decyzję o tym, że dane sędziów nie zostaną ujawnione. W razie konsekwencji, ukarana będzie kancelaria jako organ, Sąd Administracyjny może nałożyć grzywnę, ok. 40 tys. zł.

Sąd będzie orzekał we własnej sprawie?

Urząd Ochrony Danych wszczął postępowanie, maksymalnie - według przepisów - ma na jego zakończenie dwa miesiące. - Praktyka wygląda jednak inaczej, urząd nie słynie z terminowości, realnie może to potrwać nawet kilka miesięcy. Na odpowiedź UODO w sprawie ujawnienia danych osobowych sędziów możemy poczekać do jesieni albo i dłużej – zwraca uwagę Litwiński.

- Są dwie możliwe odpowiedzi. Jeśli UODO umorzy swoje postępowanie, sprawa będzie już tylko historyczna i polityczna. Ujawnienie nazwisk sędziów nastąpi, ale będzie tylko przesunięte w czasie - tłumaczy Jakub Falkowski z kancelarii Baker McKenzie.

Prawdziwy problem prawny zacznie się wtedy, gdy szef UODO wyda decyzję utrzymującą zakaz publikacji nazwisk. - Będziemy mieć wówczas wyrok sądu i decyzję, którą można jeszcze zaskarżyć do Sądu Administracyjnego. Ale czy sąd podejmie się takiej sprawy? Już orzekał w tej sprawie, a jak wiemy, sąd z zasady nie wypowiada się dwa razy w tej samej sprawie - przypomina prawnik.

Prawnicy zwracają uwagę, że argument “orzekania we własnej sprawie” może być wykorzystywany przez polityków. - Nie obawiajmy się jednak tego. Ustawodawca przewidział takie mechanizmy, na przykład w przypadku skargi do sądu na niewykonanie wyroku – twierdzi Wachowiec.

Nie ma zgody

Złożenie zawiadomienia do prokuratury o możliwości popełnienia przestępstwa przez prezesa Nowaka zapowiedziała posłanka Kamila Gasiuk-Pihowicz, która wcześniej złożyła skargę na odmowę udostępnienia list przez Kancelarię Sejmu. - Może ona jeszcze złożyć pismo z wezwaniem do wykonania wyroku. Jeśli kancelaria nie zrobi tego w ciągu 30 dni, posłanka może wnieść skargę na niewykonanie wyroku do Sądu Administracyjnego - tłumaczy Wachowiec.

- My, jako fundacja (Forum Obywatelskiego Rozwoju – red.), również skierowaliśmy pismo do pana Nowaka z prośbą o stwierdzenie nieważności tego postanowienia - mówi Wachowiec.

Sprawę może przyspieszyć Rzecznik Praw Obywatelskich, który przystąpił już do postępowania przed UODO. Ma on prawo zaskarżyć postanowienie UODO do Sądu Administracyjnego. Z nieoficjalnych informacji wynika, że Adam Bodnar to zrobi, składając jednocześnie wniosek o wstrzymanie wykonalności tego postanowienia. Ta ścieżka w założeniu powinna być szybsza, ale w najgorszym wypadku przeciągnie się do kilku miesięcy.

Jak w Polsce “wstrzymać” prawomocny wyrok sądu?

Jakub Falkowski podkreśla, że postanowienie UODO nie wstrzymuje wykonalności wyroku i - zgodnie z przekazem medialnym - nawet nie odnosi się do niego, ale wykonanie wyroku łamałoby to postanowienie.

- Ten precedens nie miał prawa się zdarzyć. Prawnicy od dwóch dni prześcigają się w trochę złośliwych, a trochę strasznych żartach na ten temat - mówi Litwiński.

Wyobraźmy sobie sytuację, w której zapada wyrok zasądzający kwotę pieniężną. Bankowi trzeba udostępnić dane osobowe. Komuś to udostępnienie danych może się nie spodobać. Albo: do więzienia, w celu wykonania kary, trzeba przekazać dane skazanego. Ktoś może chcieć je zablokować.

Sprzeciw może wzbudzać też publikacja nazwisk urzędników, którym premier przyznał nagrody. Hipotetycznie, ktoś może chcieć sprawdzenia, czy nie jest łamane prawo o ochronie danych osobowych.

Czarny humor? - Do tej pory takie sytuacje nie mogły mieć miejsca, dziś się o nich mówi. To niebezpieczne - mówi Litwiński.

- Do takich zdarzeń będzie dochodzić, niezależnie od tego, przez kogo będzie mianowany urzędnik - ostrzega Wachowiec.

(MW;bp)