De kans is groot dat er voor kleine plastic flesjes vanaf begin 2021 statiegeld moet worden betaald. De coalitiepartijen zijn achter de schermen tot de conclusie gekomen dat dit haast onvermijdelijk is. De verpakkende industrie slaagt er niet in om het plastic in het zwerfafval terug te brengen. Integendeel. Het aantal kleine flesjes langs de weg en in de berm neemt zelfs toe.

Op dit moment zit er alleen statiegeld op grote petflessen en bierflesjes. Al jarenlang wordt er gesteggeld over de vraag of dit ook zou moeten gelden voor kleine plastic flesjes en blikjes. Supermarkten, frisdrankfabrikanten en de verpakkingsindustrie hebben zich altijd – met succes – verzet tegen uitbreiding van statiegeld. Staatssecretaris Stientje van Veldhoven (milieu) heeft het bedrijfsleven begin vorig jaar wel gewaarschuwd: eind 2020 moet het aandeel plastic flesjes in zwerfafval met 70 tot 90 procent zijn teruggebracht. Anders volgt alsnog statiegeld. Over blikjes zijn destijds geen afspraken gemaakt.

Duidelijkheid

De staatssecretaris was van plan om najaar 2020 een besluit te nemen over statiegeld op kleine flesjes. Ze schrijft vanochtend aan de Tweede Kamer dat zij komend voorjaar al duidelijkheid wil verschaffen. In die brief meldt Van Veldhoven dat ‘het aantal kleine plastic flessen in het zwerfafval een stijgende lijn in plaats van een dalende lijn laat zien’. “Deze ontwikkeling baart mij (...) grote zorgen.” Daarmee lijkt ook de staatssecretaris ervan overtuigd dat de industrie niet meer onder statiegeld uit kan. Door het bedrijfsleven sneller duidelijkheid te geven, hebben de supermarkten en fabrikanten langer de tijd om zich voor te bereiden. Ze hebben zelf aangegeven een jaar nodig te hebben om het statiegeldsysteem voor flesjes in te voeren.

Bij 4Pet Recycling worden petflessen verzameld en vermalen tot een grondstof voor nieuwe producten. Beeld ANP

Uitbreiding van statiegeld is een langgekoesterde wens van ChristenUnie en D66. Maar binnen de huidige coalitie lagen VVD en CDA tot voor kort dwars. Deze partijen vrezen dat het bedrijfsleven wordt opgezadeld met hoge, onrealistische kosten, terwijl de milieuwinst gering zou zijn. Tweede Kamerlid Erik Ziengs van de VVD zegt dat hij akkoord gaat met statiegeld op kleine flesjes op het moment dat het bedrijfsleven toegeeft dat de recycle-doelen niet zullen worden gehaald.

De coalitie is het nog niet eens over het invoeren van statiegeld op blikjes. Er ligt een voorstel op tafel om dit begin 2022 in te voeren, maar de VVD voelt er niks voor. Ziengs noemt dit ‘een brug te ver’. Hij voorziet vooral praktische problemen bij het inzamelen van blik.

De vraag is in hoeverre de VVD verdere uitbreiding van statiegeld kan tegenhouden. ChristenUnie, D66 en linkse oppositiepartijen vinden al langer dat het systeem ook voor blikjes zou moeten gelden. Het CDA was altijd tegen uitbreiding, maar veranderde onlangs, met de komst van een nieuwe woordvoerder op dit dossier, van mening. Kamerlid Maurits von Martels is ook melkveehouder en maakt zich zorgen over de hoeveelheid blik in de natuur. Met enige regelmatig krijgen koeien stukjes metaal of aluminium in hun maag, restanten van drankblikjes. De koeien kunnen er ziek van worden, of erger.

Draai

Von Martels verwacht dat statiegeld op blik dit probleem kan verminderen. Hij zei onlangs nog in deze krant: “Ik heb er hoop in dat we dan eindelijk zoden aan de dijk kunnen zetten.” En in het AD: “We hebben bij het CDA lang gedacht dat we mensen wel op zouden kunnen voeden in het kader van fatsoen en dat mensen begrijpen dat blikjes niet in de natuur thuishoren, maar het werkt niet.” Door de draai van het CDA is de VVD binnen de coalitie alleen komen te staan.

Van Veldhoven zegt in haar brief niets over statiegeld op blikjes. Ze geeft wel aan dat het aandeel blik in zwerfafval niet afneemt; “een zorgelijke ontwikkeling.”

Lees ook:

Statiegeld op blik kan het leven van de koe redden

Koeien krijgen ongewild stukjes gemalen blik in hun maag. Dat kan dodelijk zijn. Boeren en een veearts hopen dat er door statiegeld minder blikjes in het weiland belanden.

“Linksom of rechtsom, deze aanpak van zwerfafval gaat lukken”

Niemand hoeft Stientje van Veldhoven te overtuigen van het afvalprobleem. Ze kent de cijfers: ieder jaar belanden 75 miljoen plastic flesjes op straat en in de berm. “Dat zegt mensen misschien niet zoveel. Totdat je uitlegt dat dit gelijkstaat aan achttien olympische zwembaden vol flesjes. Per jaar dus.”