Afazi Nedir?

Afazi kelime anlamıyla söz yitimi demektir. Afazi, genellikle felç, kafa travması, beyin tümörü veya enfeksiyonlar sonucu beynin sol yarım küresinde bulunan ve konuşmayla ilgili olan Broca, Wernike alanları gibi kısımlarının hasar görmesiyle ortaya çıkar. Konuşma ve konuşulanı anlama, okuma ve yazmayı etkiler. Konuşma kaybı bazılarında iletişimi imkânsız hale getirirken bazı afazi türleri nesnelerin adlarını hatırlayamama, cümle kuramama veya okuyamama gibi dilin sadece belli yönlerini etkiler. Fakat beyinde dilden sorumlu alanları destekleyen ve iletişime geçmede yardımcı olan başka alanlar da vardır. Örneğin, beynimiz ‘koş’ veya ‘dans et’ gibi kelimeleri duyduğunda vücut gerçekten koşuyormuş veya dans ediyormuş gibi beynin hareketten sorumlu kısımları aydınlanır.

Bu örnek de hareketin kontrolünü sağlayan alanların bile dil ile bağlantılı olduğunu gösterir. Aynı zamanda sağ beyin yarım küresi de ritim ve tonlamayı geliştirerek dile katkıda bulunur. İletişim zor olduğunda, bu dilsel olmayan alanlar afazili insanlara yardım eder.Dil problemlerine bağlı olarak afazili insanlar diğerlerinin onları anlamayacağından veya onlara konuşmaları için yeterli vakit vermeyeceklerinden korktukları için toplumdan izole oluyorlar. Bu yüzden onlara yardım etmek adına afazili insanlarla konuşurken zaman ve esneklik sunarak yardımcı olunmalıdır.

Afazi, akıcı (algısal) ve tutuk (ifadesel) afazi olmak üzere ikiye ayrılır. Akıcı afazide kişi gayet akıcı, kelime çekimlerini düzgün kullanarak konuşabilir fakat anlamsız kelimeler kullanırlar. Kişi başkalarının konuştuklarını anlamada yetersizdir ve çoğu zaman kendi konuşmalarındaki hataları ve kullandıkları anlamsız kelimeleri fark edemez. Aynı zamanda yazdıkları da konuşmaları gibi düzensiz ve anlamsızdır. Diğer yandan tutuk afazili insanlar, anlamada güçlük çekmez, ne söyleyeceklerini bilirler fakat kelimeleri bulmakta zorlanırlar. Konuşurken kelimeler arasında uzun duraklamalar yaşarlar ve dilbilgisi hataları yaparlar. Tutuk afazi, günlük kullanılan eşyaları adlandırmayı da zor hale getirir. Aynı zamanda yazmak ve okumak da konuşmak gibi zor ve sıkıntılıdır.

Afazi Tipleri Nelerdir?

Afazi tipleri nelerdir?

Global Afazi

Afazinin en şiddetli türü olan global afazi genellikle kişi felç geçirdikten sonra beynimizin konuşmayla ilgili birden çok alanının hasar görmesiyle ortaya çıkar. Konuşmayla ilgili birden çok bölgenin hasar görmesi, kişinin konuşma, anlama, okuma ve yazma alanlarında güçlükler çekmesine neden olur. Fakat kişinin dil ve konuşmayla ilgili olmayan entelektüel ve bilişsel yeteneklerine zarar gelmez.

Broca Afazisi

Beyinde Broca alanındaki felç yahut travma sonucu ortaya çıkar. Tutuk afazi türlerinden biridir. Kişi akıcı ve gramer kurallarına uygun konuşamaz. Genelde 4 kelimeden az, kısa ifadeler kullanırlar. Doğru ses çıkarmak veya doğru kelimeyi bulmak çok zahmetli bir süreçtir. Bazı kişiler fiilleri kullanmada daha çok zorluk çekerler. Konuşulan dilin gramatik yapısı basitse konuşulan dili anlarlar. Örneğin ‘Ayşe Mehmet’e balon verdi’ cümlesi ‘Balonlar Ayşe tarafından Mehmet’e verildi’ cümlesinden daha anlaşılırdır.

Wernike Afazisi

Beyindeki konuşmayı anlama görevinden sorumlu Wernike bölgesinin zarar görmesiyle ortaya çıkar. Akıcı afazi türlerinden bir tanesidir. Kişi akıcı olarak konuşabilir fakat söyledikleri anlamsızdır ve karşı tarafın söylediklerini anlayamazlar. Pek çok kelime üretip gramatik olarak konuşabilirler fakat söyledikleri anlamsızdır ve var olmayan yahut anlamsız kelimeleri cümle içerisinde kullanırlar. Yazı yazma ve okumada ciddi derecede problemleri vardır.

İletim Afazisi

Broca ve Wernike bölgeleri arasındaki arkuat fasikülüs bölgesindeki hasardan dolayı görülür. Kişi kendini ifade edebilir fakat özellikle uzun ve karmaşık cümleleri tekrar etmede problemler yaşar. Nadir görülen bir afazi türüdür.

Primer Progresif Afazi

Sebebi tam olarak bilinmeyen afazi türüdür. İlk belirtileri konuşma ve dille ilgili sorunlar olmakla birlikte bellek kaybı gibi hastalıkla ilişkili diğer problemler de sıklıkla ortaya çıkar. Kişiler okuma, yazma, konuşma ve anlama yetilerini yavaş yavaş kaybederler. El işaretleri, mimikler gibi alternatif yöntemler iletişimlerini kolaylaştırır. Tam olarak tedavi yöntemi bulunamasa da konuşma terapisi ve ilaçlarla hastalığın semptomları hafifler. Afazi, kişilerin dil ve konuşma ile ilgili olmayan entelektüel ve bilişsel yeteneklerine zarar vermez.Aleksi (okuma yitimi), agrafi (yazı yitimi), akalküli (basit hesapları yapma yitimi), apraksi (bazı hareketleri doğru yapamama), parafazi (bağlantılı kelimeleri birbiri yerine kullanma, kedi-köpek vs gibi), agnozi (kavrama yetisinin bozulması) gibi rahatsızlıklar afaziyle bağlantılıdır.