Teraz naszego materiału możesz posłuchać również w formie podcastu!

W ramach naszej nowej kampanii "Prawda" przypominamy wybrane teksty Onetu, które wpłynęły na otaczającą nas rzeczywistość. W najbliższych miesiącach na stronie głównej Onet.pl będą prezentowane kolejne artykuły z serii #WybieramyPrawdę.

Przed laty Tomasz Komenda został skazany za gwałt i zabójstwo 15-letniej Małgosi w Miłoszycach. Do aresztu trafił w 2000 roku, a w 2003 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu skazał go na 15 lat więzienia. Rok później sąd drugiej instancji zaostrzył karę do 25 lat, a sprawa otarła się jeszcze o SN, ale wyrok już się nie zmienił.

Po latach policjanci i prokuratorzy wrócili do śledztwa, bo pojawiły się nowe dowody. 15 marca 2018 r. wrocławski sąd penitencjarny warunkowo zwolnił Tomasza Komendę z dalszego odbywania kary, natomiast 16 maja 2018 r. Sąd Najwyższy oczyścił go ze wszystkich zarzutów. Teraz Komenda domaga się prawie 19 mln zł zadośćuczynienia i odszkodowania.

15 maja premierę będzie miała książka Grzegorza Głuszaka – "Walka przez łzy. Matka Tomasza Komendy Teresa Klemańska". Zawiera wywiady z Teresą Klemańską, które zostały przeprowadzone także w czasie, gdy jej syn niesłusznie odbywał wyrok. Są w niej również niepublikowane dotąd listy więzienne syna do matki.

***

Tomasz Pajączek, dziennikarz Onetu: Od ponad roku Tomek jest już na wolności, został oczyszczony ze wszystkich zarzutów. Koszmar waszej rodziny już się skończył?

Teresa Klemańska, matka Tomasza Komendy: Nie. Nasz koszmar dopiero się zaczął.

Dlaczego?

Wszystkie te wywiady, to chodzenie za nami, w kółko te same pytania, gratulacje, ten fałsz naszych znajomych. Tego jest za dużo. Jak Tomek siedział w więzieniu, to pluli nam pod nogi, wyzywali i robili na przekór. A jak wyszedł na wolność, to nagle pojawiło się od groma przyjaciół, dalsza rodzina. To tak strasznie boli. Wtedy odwrócili się od nas plecami, a teraz chcieliby być jak najbliżej. Tak się nie da.

Tomek też zerwał już ze swoim dawnym towarzystwem. Zamknęliśmy się w sobie. Czasami dziennikarze chcą przeprowadzić ze mną wywiad w domu, ale ja się na to nie zgadzam. Dom to jest mój azyl. Tylko tam się możemy schować i tylko tam możemy czuć się bezpieczni. Czekam tylko aż mąż przejdzie na emeryturę, żeby wyjechać z Wrocławia.

Jak wygląda życie Tomka po wyjściu z więzienia? Jak wygląda pani życie?

Jak Tomek wyszedł z więzienia, to uczyliśmy się na nowo żyć. Tomek pytał o wszystko. Nie wiedzieliśmy, jak mu odpowiadać, żeby go nie urazić. On za wszystko przepraszał, pytał o pozwolenie na wszystko, np. czy może sobie zrobić herbatę. To było już chore, ja tego psychicznie nie wytrzymywałam. Mówiłam mu: ty o nic nie pytaj, bo ty po prostu wróciłeś do domu. Jak na początku Tomek wychodził do sklepu, to patrzyłam przez okno, czy nikt go nie zaczepia.

Ludzie wciąż zaczepiają Tomka na ulicy?

Tak, chcą mu gratulować. Robić sobie z nim zdjęcia. Nawet jak pojechał w zeszłym roku nad morze, to ludzie go rozpoznawali.

Ale on już tego nie potrzebuje.

Już nie.

Jak odnajduje się w nowej rzeczywistości?

Tomek cały czas mieszka ze mną i mężem, ma swój pięciometrowy pokój. On też chciałby się wyprowadzić na swoje, ale jeszcze nie jest na to gotowy. Wiele rzeczy go przerasta. Na telefonie zna się lepiej ode mnie. Na razie nie ciągnie go za to do komputerów. Cały czas chodzi do psychologa. Wycisza się. Chciałabym, żeby łódzkie śledztwo już się skończyło, bo to nam nie daje spokoju. Podejrzani nie są tak często wzywani do prokuratury jak Tomek. Przecież to jest paranoja.

Po tym, co się stało, od jednej z osób usłyszałam „ja panią rozumiem”. Nie, nikt nie jest w stanie mnie zrozumieć. Tomek powiedział: załóż moje buty i maszeruj przez 18 lat, wtedy pogadamy. My chcemy się już od tego odciąć, żyć swoim życiem, ale nie bardzo nam na to pozwalają.

Z czym Tomek i pani macie dziś największy problem?

Oboje mamy problemy ze zdrowiem. Raz po wyjściu z więzienia Tomek zasłabł na ulicy, karetka zabrała go na SOR. Do tego cały czas boli go głowa, musi brać tabletki. Wszystko się zaczęło, gdy został pobity podczas pierwszego przesłuchania 19 lat temu. Myśleli, że to się nigdy nie wyda.

Wrócił do domu wrak człowieka?

Kompletny wrak. Przez 18 lat państwo nas okradało. Mnie zabrali zdrowie, a jemu młodość i zdrowie. Jak się pierwszy raz Tomek rozebrał, to była sama skóra i kości. On przez 18 lat słońca nie widział. Zniszczyli mu życie i jeszcze nikt nie powiedział: przepraszam. Mówiono: pomyłka. Nie, to nie była pomyłka. Tomek był kozłem ofiarnym.

***

Targnęłam się na swoje życie. Dwa razy, tak jak Tomek

***

Pani syn spędził w więzieniu 18 lat za zbrodnię, której nie popełnił. Co czuła matka, która wiedziała, że jej syn jest niewinny, gdy jeden sąd najpierw skazywał Tomka na 15 lat, a rok później drugi sąd zaostrzył karę do 25 lat więzienia?

Serce mi pękło. Nie chciałam żyć. Targnęłam się na swoje życie. Dwa razy, tak jak Tomek. Raz mnie syn najmłodszy uratował, bo za szybko wrócił do domu. Wcześniej zostawiłam list, żeby się na mnie nikt nie gniewał. Za drugim razem mąż mnie z okna ściągał. Nie było sensu. Nie chciałam żyć bez Tomka. Wiedziałam, że oni dadzą sobie radę, ale ja nie. Dopiero jak się dowiedziałam, że Tomek też się targnął na życie, to spotkaliśmy się i obiecaliśmy sobie, że udowodnimy całemu światu, że on jest niewinny, a ja to wytrzymam.

Kto pomógł pani przetrwać te najgorsze chwile?

Zawsze mogłam liczyć na męża i na moich synów (oprócz Tomka, pani Teresa ma jeszcze trzech synów: Gerarda, Krzysztofa i Piotra – przyp. red.). Wspieraliśmy się nawzajem. Bez nich mnie by już nie było. Nie wiedziałam, jak wytrzymam te 18 lat.

Pani nie wiedziała, że to będzie 18 lat, bo Tomek został skazany na 25.

Byłam gotowa na 25 lat. Bałam się, że jak Tomek wyjdzie, to będzie miał piętno pedofila, że po każdej sprawie gwałtu będą przychodzić do niego, że on już nie będzie miał życia. To była droga przez mękę. Nie wiem, za kogo przez te wszystkie lata dźwigaliśmy krzyż. Znam tylko podłych ludzi, którzy nam zniszczyli życie.

Jednego z nich – prokuratora Tomasza Fedyka, który domagał się dla mojego syna 12 lat więzienia, mijałam, gdy szłam na spotkanie z panem. Nawet na mnie nie spojrzał. W tej grupie są także inne osoby, m.in. nasza sąsiadka Dorota, która zmarła w zeszłym roku. Mój syn powiedział: uciekłaś, ale u góry cię rozliczą. To ona się przyczyniła, że mi zabrali mojego Tomasza. Własnymi rękami chciałam ją udusić. Miałam okazję parę razy się z nią spotkać. Nigdy nic mi nie powiedziała.

To Dorota P. rozpoznała Tomka na portrecie pamięciowym. W jakiej była pani relacji z sąsiadką?

Poznałam ją u mojej mamy. Bawiłam jej dziecko. Było mi żal jej synka, któremu nie okazywała miłości. U mnie w domu też nie było miłości, dlatego jak jeszcze byłam dzieckiem, przysięgłam sobie, że jak założę własną rodzinę, to moje dzieci zaznają dużo miłości. I tak było. Wiele rzeczy nauczyłam tego małego brzdąca. Opiekowałam się nim przez około sześć miesięcy.

Jak się pani poróżniła z sąsiadką?

Mieliśmy umowę, że zajmuję się jej synkiem od 9 do 16. Dorota coraz później zaczęła odbierać małego. Raz o 18, a innym razem o 22. Z czasem chciała, bym zajmowała się nim przez cały tydzień, dzień i noc, a ona zabierałaby go tylko na weekendy. Przestraszyłam się tego, że jak gdzieś wyjedzie, to dziecko z nami zostanie. Wtedy jej powiedziałam, że więcej nie będę go pilnować. W odpowiedzi krzyknęła, że jeszcze kiedyś będę przez nią płakać. Nie wiedziałam, o co chodzi. Zrozumiałam to dopiero później.

Ile lat później po tej rozmowie pani zapłakała?

Cztery lata. To była elegancka, ale mściwa kobieta. Takie uczucia, jak miłość i współczucie były jej obce.

Myśli pani, że Dorota P. chciała się na pani zemścić?

Na mnie i na mojej mamie, która zeznawała przeciwko niej w sądzie. To się wszystko skumulowało. Zemsta. Odwet. To była tragedia całej rodziny. Jak się dowiedzieliśmy, że Tomek dostał 25 lat, to nikt z nas nie doczekał tego, co mówił sędzia. Myśmy wszyscy wyszli. Wiedziałam, że on tyle dostanie, proszę mi wierzyć.

Skąd?

Koleżanka mi powiedziała „Ty nie myśl, że on mały wyrok dostanie. Twój Tomek dostanie najwyższy wyrok, jaki może być”. Wiedziałam, że tak to się skończy już w 2000 roku, gdy Tomka aresztowano. Odgórnie był już na niego wyrok wypisany. Jego sprawa była farsą. Byłam na wszystkich rozprawach. Jak słuchałam tego wszystkiego, to krzyczeć mi się chciało. Nikt nic nie robił, a tyle pytań się nasuwało. Jak poszłam do naszego mecenasa Michała Kelma, to traktował mnie jak zło konieczne.

Foto: Materiały prasowe

***

"Jeden z dziennikarzy powiedział mi, żebym wypie***"

***

W jakich okolicznościach się pani dowiedziała, że Tomek został zatrzymany pod zarzutem zabójstwa i gwałtu na 15-letniej dziewczynie?

Zabrali go, jak nie było mnie w domu. Remontowaliśmy wtedy mieszkanie. Tomek poszedł na górę okna malować, bo były powyciągane z ram. Od koleżanki dowiedziałam się, że Tomka aresztowali, że całe podwórko było obstawione. Poszłam na policję i zaczęłam pytać, czy jest tam mój syn. Powiedzieli, że został zatrzymany na 24 godziny. Poprosiłam, czy mogą mu przekazać papierosy. Zgodzili się. Na paczce napisałam swoim charakterem pisma jego imię i nazwisko, żeby wiedział, że już wiem, co się stało.

Później poszłam do prokuratora Stanisława O. Powiedział „To pani nie wie? Pani syn to bandyta, został zatrzymany za morderstwo i gwałt”. Od tamtej pory nie widziałam Tomka przez ponad dziewięć miesięcy. Nie wolno mi było się z nim zobaczyć. Na pierwszej rozprawie obrońca Tomka Michał Kelm doradził mi, żebym nie zeznawała, bo jeżeli powiem, że nie będę zeznawała, to będę mogła się z synem zobaczyć. I tak było.

A w momencie zatrzymania Tomka pani wiedziała, o jaką sprawę chodzi?

Domyślałam się. Jakiś czas przed aresztowaniem Tomka policja zrobiła u nas rewizję w mieszkaniu. Wpadli o 6, weszli z kopa. Szukali butów i łańcuszka. Zrobili niezły kipisz i zabrali Tomka. Po sześciu godzinach go wypuścili. Wtedy powiedział mi, czego dotyczy sprawa. Później dzwonili do niego, żeby się zgłosił na badania, na okazanie. I on chodził, jak cielę na ścięcie. Jak za drugim razem przyszli po niego, to przez 18 lat do domu nie wrócił. Masakra, masakra...

Jak wyglądała pani walka o prawdę?

Gdzie ja nie chodziłam, ile ścieżek nie wydeptałam. Nikt nie chciał ze mną rozmawiać. Jeden z dziennikarzy powiedział mi, że z matką bandyty i pedofila nie będzie rozmawiał, żebym wypie***. Wstał od stolika i odszedł. I on po 18 latach podszedł do mnie i chciał ze mną wywiad przeprowadzić? Powiedziałam, żeby odszedł, bo zadzwonię po synów i mu mordę obiją.

Walka o Tomka to była walka z wiatrakami. Nie miałam żadnych szans. Po kryjomu przed mężem pojechałam do Miłoszyc, zobaczyć miejsce, gdzie doszło do zbrodni. Starałam się z ludźmi porozmawiać. Prowadziłam swoje prywatne śledztwo. Tylko nikt nie chciał mi pomóc. Kompletnie nikt.

Kiedy uwierzyła pani, że sprawa Tomka drgnęła, że jest nadzieja na oczyszczenie go z zarzutów?

W 2016 r. przyszedł do nas młody policjant. Powiedział, że chcą wznowić śledztwo i zapytał, czy zgodzimy się zeznawać. Bardzo długo nie mógł mi nic powiedzieć, żeby nie robić fałszywej nadziei. Dopiero po pewnym czasie wyznał, że zapaliło się światełko w tunelu. Nie wierzyłam. Powiedziałam, że ja im nie wierzę. A ten policjant, Remigiusz Korejwo, zrobił coś pięknego dla naszej rodziny. Udowodnił, że Tomek jest niewinny. Gdy policja wznowiła śledztwo, pierwszy raz pojechałam na grób Małgosi zapalić jej świeczkę.

W sądzie, gdy Tomek opuszczał areszt, mówiła pani, że ten policjant jest jednym z waszych aniołów.

Bo tak jest. Aniołami są także dwaj prokuratorzy: Dariusz Sobieski i Robert Tomankiewicz. To oni wspólnie z panem Remigiuszem dowiedli Tomka niewinności. Długo nas trzymali w napięciu.

Ta trójka pomogła pani przywrócić wiarę w ludzi?

Tak. Nie wierzę w sądownictwo. Wierzę tylko w tę trójkę. Może było więcej osób do pomocy. Ale tylko tej trójce ufam. Remek poświęcił prywatne życie, żeby rozwikłać tę sprawę. Siedział nad nią dniami i nocami. On mieszka w okolicach Miłoszyc i to się od tego zaczęło. Do końca życia będę mu wdzięczna. Nikt się tak nie poświęcił jak on. No i ci dwaj prokuratorzy. Bałam się ich strasznie. A oni mi powiedzieli, żebym była dobrej myśli. Później usłyszałam od nich, że Tomek może wyjść na wolność 15 marca 2018 r. Założyłam się z Grzegorzem Głuszakiem (autorem reportaży dot. Tomasza Komendy – przyp.red), że Tomek na pewno wyjdzie. Wygrałam.

Jeden z prokuratorów (Bartosz Biernat – przyp. red.) już kilka lat temu wiedział, że Tomek jest niewinny, ale nie pozwolono mu tej sprawy ruszyć. Została zamieciona pod dywan. A jak Tomek wyszedł na wolność, to Ziobro wychwalał tego prokuratora pod niebiosa. Za co? Przecież on nic nie zrobił.

***

"Siedział przy oknie, a ja patrzyłam na niego przez lornetkę"

***

Jak wyglądał pani kontakt z Tomkiem, wasze relacje przez te 18 lat?

Widywaliśmy się dwa razy w miesiącu, jak dostał pozwolenie. Najpierw przez lata przychodziłam do Zakładu Karnego we Wrocławiu, później do Strzelina. Tam mu coś zagrażało, dlatego wywieźli go do Rawicza. Półtora miesiąca później wrócił do Strzelina.

Siedem lat temu zmarła moja mama. Prosiłam o zgodę, by Tomek mógł uczestniczyć w pogrzebie babci, z którą był bardzo związany. Wyrazili ją. Cieszyłam się na to spotkanie, ale Tomka przywieźli dwie godziny po pogrzebie. My już tego nie widzieliśmy. Wcześniej zadzwonił i powiedział, że nie ma go kto przywieźć na cmentarz. Ostatecznie było tak, że Tomka przywieźli, jak my już odjechaliśmy.

To był jeden jedyny raz, kiedy Tomek podczas odsiadki opuścił więzienne mury?

Tak. Tuż przed świętami Bożego Narodzenia 2017 r. prosiłam, by go puścili chociaż na sześć godzin, to mówili, że nie ma takiej możliwości: że prokuratura ma swoje przepisy, a oni mają swoje. Pożyczyłam im tylko szczęśliwych świąt. Przyrzekłam sobie wtedy, że nie rozbiorę choinki aż Tomek nie wyjdzie, że on sam to zrobi.

Jak często przychodziła pani pod zakład karny przez te wszystkie lata?

Bardzo często. Umawiałam się z Tomkiem. Mieliśmy swój szyfr. Pytał mnie, jak się czuję, a ja mówiłam, że o 17 idę do lekarza. To oznaczało, że o 17 będę pod murem więzienia. On siedział przy oknie, a ja patrzyłam na niego przez lornetkę. Strażnicy mnie przeganiali, straszyli, że wezwą policję. A przecież ja tylko patrzyłam na swojego syna, jak zmieniał się z minuty na minutę.

Cieszyła każda chwila, kiedy mogła go pani zobaczyć?

Nie taka (płacz). Nie przez te cholerne kraty. Jak ja mam nie płakać? Teraz ma być wszystko dobrze? Nigdy nie będzie. Tak się wykańcza moje życie...

Jak ktoś podkablował, że przychodzę popatrzeć na Tomka, to zabrali go na drugie piętro, gdzie z ulicy nie mogłam go już zobaczyć. Zostawały tylko widzenia. Przez te 18 lat nie było sytuacji, abym przegapiła jakiekolwiek widzenie. Szłam nawet, jak byłam chora. Każde widzenie trwało godzinę i w każdym mogły uczestniczyć dwie osoby dorosłe i dziecko.

Kto chodził z panią na widzenia?

Najczęściej był ze mną Krzyś i najmłodszy syn Piotrek. W domu niemal do awantury dochodziło, kto pójdzie następnym razem. Potrzebowałam kierowcy, gdy jeździłam do Zakładu Karnego do Strzelina, bo powroty pociągiem były męczące. Mąż nie chciał chodzić do Tomka. Wyjątkiem były święta. Nie wiedział, o czym z nim rozmawiać, o co go zapytać. O to, jak się tam czuje? Mówił, że przecież to jest nie fair.

O czym pani rozmawiała z Tomkiem?

Przez pierwsze widzenia tylko ryczeliśmy. Mówił: „Za co mamusiu? Rób wszystko, żebym wyszedł”. Później nie rozmawialiśmy o tym, co się dzieje w więzieniu. Mówiłam mu, co u nas w domu, co się dzieje na świecie. Pamiętam, jak pokazałam mu banknot 500 zł. Zapytał: mamusiu, powiedz mi, to dużo czy mało?

Był 2000 rok, kiedy Tomek trafił do aresztu. Przez 18 lat świat za więziennymi murami bardzo się zmienił.

Jak Tomek wyszedł, to się zagubił. Przez 18 lat świat zmienił się nie do poznania, nawet dla mnie. A co dopiero dla niego. Tomek mógłby już sam mieszkać w mieszkaniu po babci i się usamodzielnić, ale ja jeszcze nie chcę go spod swoich skrzydeł wyrzucić. Jeszcze trochę, bo nie da sobie rady.

Mieszka pani w centrum Wrocławia. Przeżywa pani traumę, gdy przechodzi obok budynku wrocławskiego sądu oraz aresztu śledczego?

Staram się nie chodzić tamtędy. Czasami jednak muszę przejechać obok, bo inaczej się nie da. Mam niesamowity uraz do tych miejsc. Tak samo jak Tomek. Gdy widzę te budynki, to wszystko wraca. Te godziny oczekiwania, te przesłuchania. Dramat.

Jak pani i cała wasza rodzina pomogliście Tomkowi przetrwać to 18-letnie piekło?

Pomagały długie listy. Pisało się o wszystkim. O tym, co na obiad, jak się Piotrek uczy, gdzie bracia wyjeżdżają. Jak chodziliśmy na widzenia, były momenty, że się śmialiśmy. Tomek starał się nie pokazywać, jak jest mu źle. Gdy go odprowadzali, widzieliśmy, że spuszczał głowę i się nie oglądał. Wiedzieliśmy, że płacze. Starałam się mu nosić nasze jedzenie, żeby czuł, że dom jest blisko, choćby tylko podczas widzenia.

Kilka lat temu zabronili przynoszenia własnego jedzenia. Mogliśmy tylko kupować to, co było w więziennym sklepie. Pamiętam, jak kiedyś miał ochotę na loda, a innym razem na arbuza. Dlatego po wyjściu na wolność, w domu oprócz moich gołąbków, czekał na niego też arbuz. Ostatnio przez długi czas Tomek jadł prawie tylko kotlety z kurczaka.

Foto: Tomasz Gzell / PAP

***

Krzyczałam: tylko spróbuj, to będzie stała nie jedna trumna, a dwie

***

Jak przychodziła pani pod zakład karny, to krzyczała pani, że jeśli Tomek się zabije, to pani zrobi to samo.

Dostałam gryps. „Żegnaj mamusiu, życie nie ma sensu, ja tego nie wytrzymam. Pamiętaj, że cię bardzo kocham. Żegnajcie wszyscy”. Za dwie godziny byłam z powrotem pod zakładem. Już nie patrzyłam przez lornetkę. Krzyczałam: tylko spróbuj, to będzie stała nie jedna trumna, a dwie – wiesz, że nie umiem bez ciebie żyć.

Tomek urodził się wcześniakiem. Pierwszy małżonek był katem - tak mnie tłukł, że ze schodów mnie zepchnął, gdy byłam w ósmym miesiącu ciąży. Gdy byłam dzieckiem, była przemoc ze strony ojca. Opamiętał się dopiero, gdy uderzyłam go w twarz. Nie bałam się. Nie wytrzymałam już, chodziłam wtedy do siódmej klasy. Wyzywał nas od najgorszych, mnie, siostrę i mamę. Mamę tak katował, że w szpitalu leżała. Jak dałam mu w twarz, to szybko wytrzeźwiał. Popatrzył tylko na mnie i poszedł do pokoju. Później jeszcze się rzucał, ale żadnej z nas już nie uderzył.

Ma pani pretensje do losu, do Boga, o to, co panią w życiu spotkało?

Chodziłam do kościoła, nie na mszę. Lubiłam, jak były przygaszone światła, gdy w kościele panował półmrok. Mogłam się wtedy schować w ławce i prosić Boga, żeby mi pomógł. Mogłam się wypłakać. Kiedyś poprosiłam: Boże, oddaj mi Tomka, a zabierz mnie, tylko pozwól mi się jeszcze nim trochę nacieszyć. Teraz w końcu mam znów wszystkie swoje dzieci przy sobie.

Do tego mam wspaniałego męża, który wziął mnie z dwójką dzieci. Nigdy nie powiedział, że to nie jego dzieci. Cały czas jest taki kochany. A ja jestem wariatka. Jak było mi źle, to ja wyłam i krzyczałam, waliłam głową o ścianę albo wychodziłam gdzieś. A on trzymał wszystko w sobie, przytulił, żebym mogła się wypłakać.

Uzupełnialiście się.

Gdybyśmy mieli takie same charaktery, to byśmy się pozabijali. Był moment, że wpadłam w alkoholizm. Nie wstydzę się tego. Po prostu nie umiałam sobie poradzić. Odstawiałam alkohol tylko wtedy, kiedy szłam na widzenie do Tomka, żeby nie zauważył. A po powrocie była od razu flaszka. Wszystko to trwało ok. półtora miesiąca. Rodzina pomogła mi się opamiętać.

Chciałaby pani, żeby Tomek poznał kogoś, zakochał się, założył rodzinę?

Ja tego chcę i on tego chce. Tomek chce normalnie żyć, mieć dzieci. Iza, córka najmłodszego syna, stała się jego oczkiem w głowie. Swoją pierwszą bratanicę, Patrycję, Tomek poznał zza krat. Boże, jak oni się do siebie przytulili. Przez godzinę byli w objęciach. Wszystkie bratanice strasznie kochają wujka, a Tomek je.

Wierzy pani, że osoby, które przyczyniły się do tego, że Tomek na długie lata trafił do więzienia, poniosą odpowiedzialność?

Nie. Im tylko się palcem pogrozi. Mnie nie chodzi o to, żeby ich ukarali i wsadzili do więzienia. Ale chciałabym, żeby oni usiedli tak, jak siedział mój Tomek, za pleksi i kratami, jak małpa, gdzie wszyscy się pchali z kamerami, żeby tylko go sfotografować. Żeby tylko tę małpę zobaczyć, zwyrodnialca. Chcę, żeby oni też tego doświadczyli, choćby przez 10 minut, żeby wiedzieli, co Tomek przeżywał. Wystarczyłaby mi ta satysfakcja. Zrobili Tomkowi straszną krzywdę, ale mściwa nie jestem. Nigdy jednak im nie przebaczę i nie zapomnę.

Ma pani męża, wszystkich synów przy sobie, trzy wnuczki. Jest pani szczęśliwa?

Jestem bardzo szczęśliwą żoną, mamą i babcią. Marzę tylko, by jeszcze Krzysiek i Tomek ułożyli sobie życie. Przygotowuję moich chłopców do tego, że kiedyś będę musiała odejść, ale oni nie chcą tego słuchać.

Za 18 lat niesłusznie spędzonych w więzieniu pani syn domaga się prawie 19 mln zł zadośćuczynienia i odszkodowania. Te pieniądze mogą mu pomóc ułożyć sobie życie?

Mogą. Ale to nie jest tak, jak wszyscy mówią: będziecie bogaci. Ludzie się mylą. Ja jestem bogata, bo odzyskałam syna, a jego pieniądze mnie nie interesują. Tomek tak naprawdę nie chce tych pieniędzy. On chce tylko odzyskać tamte lata.

A tego się nie da kupić za żadne pieniądze.

[W tym momencie do pani Teresy podchodzą dwaj synowie: Tomek i Krzysiek. Witam się z nimi. Wymieniają się czułościami z matką. Mówią, co będą robić i odchodzą]. Zawsze, jak spotykam się tu z jakimś dziennikarzem, to oni tu przychodzą.

Pilnują pani?

Nie, to pana pilnują i sprawdzają, czy mi się krzywda nie dzieje. Zaraz Tomek ma wizytę u psychologa. Trafił na wspaniałą kobietę, która bardzo mu pomaga. Do innych lekarzy nie chce chodzić.

Najgorsze już za panią, za całą waszą rodziną?

Tak.

Co dalej?

Dalej niech sobie chłopcy układają życie, a my będziemy żyć z mężem swoim życiem.