Scroll → →

In de woestijn van oliestaat Qatar werken honderd­duizenden gast­arbeiders in dramatisch slechte omstandigheden aan de stadions en infra­structuur voor het WK voetbal in 2022. 'Moderne slavernij', zeggen mensen­rechten­organisaties. De FIFA wordt nu aangeklaagd vanwege medeplichtigheid aan mensen­rechten­schendingen. Vier arbeiders, die niet herkenbaar in beeld willen, vertellen hun verhaal. Door: Willem Feenstra

Mehedi (56), Bangladesh – Kamp Al Khor Klusjesman, €260/maand Mehedi kijkt schichtig om zich heen voor de kleine levens­middelen­winkel aan de rand van kamp Al Khor. Al 36 jaar werkt hij als gastarbeider in Qatar, hij was een van de eersten. Maar ondanks al zijn ervaring, of misschien wel dankzij, is hij op zijn hoede. Praten met buiten­staanders over het leven in Qatar wordt door de auto­riteiten niet gewaardeerd. Hij is manusje van alles, bij projecten door het hele land. Niet lang geleden kwam hij in de problemen. Zijn vaste werkgever had even geen klussen en had hem zomaar uitgeleend aan een ander bedrijf. Opeens moest hij naar een ander kamp, waar de woon­omstandig­heden nog slechter waren. Geen airco, met velen op een bloedhete kamer, weinig eten. Hij werd er wanhopig van.

Omdat het bedrijf ineens vertrok uit Qatar, is Mehedi nu terug op zijn oude stek. Daar is hij blij om. Hij loopt twintig meter voor zijn gevolg uit, over de schaars verlichte zand­weg die het kamp binnenloopt, en opent een roestige deur in een golfplaten hek. Een felle tl-buis verlicht de ruimte, waar tegen de muren zes bedden staan. Zijn collega tovert een doos druiven tevoor­schijn. Zo vaak krijgen ze niet bezoek. Nog een paar jaar, hoogstens, en dan vertrekt Mehedi voorgoed naar huis. Ruim 36 jaar werken in de woestijn, het is genoeg geweest. ‘Zoals het nu is, zo was het ook toen ik kwam. Er is niks veranderd.’

Jaynoi (30), India – Kamp Shahaniya Elektriciën, €205/maand Gastarbeiders in Qatar klagen niet en vragen al helemaal niet om hulp, maar dat is anders in Area 52 van werkkamp Shahaniya. Hier, in de net uit de grond gestampte beige huizen­blokken, komen 120 arbeiders uit voornamelijk India en Nepal weer op krachten na een half jaar hel. Het is acht uur ’s avonds, een oude man ligt in foetushouding op een dun matras op de grond. Uitgeput na weer een dag in de bloedhete woestijn. Elektricien Jaynoi voert het woord, terwijl steeds meer collega’s zich rond hem ver­zamelen. Doffe blikken, hoofden omlaag. Velen van hen betaal­den grof om in Qatar te mogen werken, en nu zitten ze vast. ‘De afgelopen zes maanden kregen we, net als 500 andere arbeiders, geen cent van het Egyptische bedrijf waarvoor we werkten’, vertelt Jaynoi. ‘We hadden soms geen eten, geen water en geen elektriciteit. Af en toe kwamen mensen van de ambassade nood­pakketten brengen zodat we konden overleven.’

Nu werken ze weer, maar daarvoor moesten ze een groot offer brengen, alsof ze dat niet al dagelijks doen. In Qatar is het verboden van werkgever te wisselen, maar de over­heid maakte voor hen een uit­zon­dering. ‘Op één voorwaarde: we moesten een papier onder­tekenen. Later bleek dat we daarmee afstand hebben gedaan van het achter­stallig salaris waar we nog recht op hadden. Zes maanden werk voor niets!’ Ze voelen zich gevangenen, van het systeem en van de schulden die ze aan­gingen om hier te komen. Jaynoi schaamt zich, maar vraagt het toch: ‘Help ons alstublieft.’

Rama (38), India – Kamp China Klusjesman, €180/maand Rama heeft in zijn ene hand een aktentas en in zijn andere een kruk, waarop hij steunt tijdens het lopen. Hij is blij dat hij even weg is uit zijn hut op het industrie­terrein in de woestijn. Hele dagen brengt hij er door, wachtend op wat komen gaat. Zijn werkgever wil hem zo snel mogelijk het land uithebben. Sinds hij vorig jaar mei van een ladder viel, en daarbij ernstig been­letsel opliep, kan hij niet meer werken. Hij werd geopereerd, maar een van de schroeven in zijn been is gebroken. Nu wacht hij tot hij op­nieuw onder het mes kan, maar de datum van de operatie wordt alsmaar vooruit­geschoven.

Uit zijn tas haalt hij zijn dossier. ‘Kijk naar pagina één, een rapportage van het in­cident. Ze geven mij de schuld!’. Een van zijn leidinggevenden verklaart daarin inderdaad dat Rama het ongeluk aan zichzelf te danken heeft. Hij wilde een kapotte water­tank in zijn eentje maken, terwijl hem dat uitdrukkelijk zou zijn verboden. ‘Dat is niet waar’, zegt Rama. ‘Ik deed wat me was gevraagd.’ De autoriteiten hebben hem gezegd dat hij een maand naar huis mag, in af­wachting van zijn operatie, maar hij vertrouwt het niet. Grote kans dat hij het land nooit meer inkomt, en voor de rest van zijn leven met en gebroken schroef in zijn been rondloopt. En dus wacht hij, in zijn hut, zoals hij al ander­half jaar doet.

Arrafat (25) en Sahar (28), Bangladesh – Kamp Al Wakra Loodgieters, €166/maand Voor Arrafat en Sahar was werken in Qatar een droom. Een wervingsbureau in Bang­ladesh liet mooie foto’s zien van het land van de gouden bergen. Er werd hun verteld dat in Qatar naar arbeiders van constructie­bedrijf HBK, hun toe­komstige werkgever, werd gesalueerd. Niet alleen zouden ze respect krijgen, maar ook nog eens een jaarsalaris van 30000 Rial, zo’n 7400 euro. Om de positie in Qatar te krijgen, moesten ze het wervingsbureau wel betalen. Ze namen een hypo­theek en sloten leningen af bij familieleden om de 5000 euro bij elkaar te krijgen. Het lukte en vol energie stapten ze in het vliegtuig.