Steden langs de grens hebben veruit de meeste baat bij Europese samenwerking. Grote gemeenten, vooral in Limburg, worden veel aantrekkelijker als barrières voor met name werken over de grens wegvallen. Dat stellen onderzoekers van de Atlas voor Gemeenten, een jaarlijkse publicatie waarin gemeenten op vijftig punten worden vergeleken.

Dit jaar is het thema groei en krimp. „Als je barrières weet te doorbreken, is het alsof je steden langs de grens oppakt en in de Randstad neerlegt”, zegt onderzoeker Roderik Ponds van de Atlas, die woensdag in Enschede wordt gepresenteerd. De Atlas geeft een ranglijst van aantrekkelijkheid van de vijftig grootste gemeenten.

Dit jaar prijken – zoals gebruikelijk – Amsterdam en Utrecht met afstand bovenaan. Emmen staat opnieuw onderaan. Ook andere krimpende steden als Heerlen en Sittard-Geleen staan laag geklasseerd, maar deze Limburgse steden zouden ineens tot de aantrekkelijkste steden behoren als bewoners gemakkelijker in Duitsland en België kunnen werken. Op relatief korte afstand zijn daar veel banen te vinden. Voor Emmen zou het niet veel uitmaken – ook in Duitsland zijn weinig banen te vinden binnen een half uur tot drie kwartier reizen, die de gemiddelde Nederlander bereid is dagelijks naar zijn werk af te leggen.

Lees ook In Hazeldonk is de grens nog voelbaar in de regels

Anders ligt dat voor steden als Maastricht, Venlo of Nijmegen. Maastricht, nu nog nummer 37 op de lijst, zou stijgen naar plaats 7. Heerlen, nu nog op plaats 43, zou op plaats 10 eindigen. Onderzoeker Ponds: „Over krimpende grensregio’s maken mensen zich zorgen. Maar doemdenken is niet altijd nodig. Er is een lonkend perspectief.”

Er zijn volgens de onderzoekers meerdere oorzaken voor belemmeringen aan de grens, zoals taal- en cultuurverschillen en gebrekkige infrastructuur. Er is ook „onwetendheid over de mogelijkheden over de grens”, zegt Ponds. Bovendien is er twijfel over sociale zekerheid. „Heb ik recht op WW? Hoe zit het met de hypotheekrente? Hoe is mijn pensioenopbouw?”

Kortom, schrijven de onderzoekers: „Terwijl er in de meeste grensregio’s juist veel banen net over de grens te vinden zijn, zorgen onder andere taal- en cultuurverschillen, verschillen in wet- en regelgeving en gebrek aan informatie over mogelijkheden en kansen aan de andere kant van de grens ervoor dat er nog maar weinig mensen deze banen in het buitenland daadwerkelijk als optie beschouwen.”

Woonvoorkeuren

Alle reden dus voor bestuurders van grensregio’s om niet bij de pakken neer te zitten, stellen de onderzoekers. „Groei en krimp zijn afhankelijk van de woonvoorkeuren van mensen, en die zijn veranderlijk”, aldus de Atlas. Dat een grote sprong voorwaarts in aantrekkelijkheid niet onwaarschijnlijk is, bewijzen volgens de Atlas de cijfers over groei en krimp in de afgelopen decennia. Die bleken, achteraf bezien, slecht te zijn voorspeld.

Acht van de tien snelstgroeiende steden in de periode 2008-2018 stonden in de periode 1968-1983 nog in de onderste helft van de ranglijst, zoals Utrecht, Den Haag en Amsterdam. En in de onderste helft van de ranglijst over 2008-2018 zijn zeven steden te vinden die in 1968-1983 tot de top-10 behoorden, zoals Nissewaard en Purmerend. „De winnaars van toen zijn dus de verliezers van nu, en omgekeerd: de verliezers van toen zijn nu de steden die het meest in trek zijn.”

NRC Europa Onze EU-correspondenten over belangrijke voorstellen tot relletjes uit de wandelgangen Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 22 mei 2019