Tusk wspomniał najważniejsze kryzysy, jakim musiał stawić czoła: rosyjską interwencję na Ukrainie, kryzys grecki, a następnie migracyjny, a na koniec brexit

Nawiązując do procesu impeachmentu Donalda Trumpa, Tusk powiedział, że jemu już on nie grozi, więc wreszcie może mówić otwarcie, co myśli

I ostro skrytykował Niemców za "zbytnią twardość" wobec Grecji w czasie jej kryzysu z rujnującym zadłużeniem oraz Emmanuela Macrona za jego niedawne uwagi na temat Rosji

Bardzo surowo potraktował też Wielką Brytanię za brexit, ostrzegając, że po wyjściu z Unii stoczy się do poziomu "drugorzędnego gracza"

Artykuł w oryginale na stronie POLITICO.eu

Tusk zadbał o odpowiednią oprawę dla swojego ostatniego "na urzędzie" wystąpienia i już dzień przedtem zapowiedział je na Twitterze wraz z ostro zmontowanym, prawie dwuminutowym filmikiem, pokazującym jego dokonania.

Opis tych dokonań rozwinął w mowie na inauguracji roku akademickiego w College of Europe w Brugii. I skorzystał przy tej okazji, by odrzucając dyplomatyczną poprawność, ostro skrytykować z imienia, co i kto mu się przez minione lata nie podobało z perspektywy gabinetu przewodniczącego Rady Europejskiej.

– Po swoim odejściu Wielka Brytania stanie się zewnętrznym, drugorzędnym graczem, podczas gdy główne pole bitwy zostanie zajęte przez Chiny, Stany Zjednoczone i UE – powiedział. – Jeden z moich angielskich przyjaciół ma chyba rację, mówiąc z melancholią, że brexit jest prawdziwym końcem Imperium Brytyjskiego.

Jeśli komuś się ta szczerość nie spodobała, to cóż, trudno.

– Dziś jest już po prostu za późno, by rozpocząć impeachment Donalda, przynajmniej tego europejskiego – powiedział, wywołując ogromny aplauz publiczności.

W swoim wystąpieniu Tusk wielokrotnie poruszał kwestię jedności Unii, opisując ją jako swoją główną troskę w ciągu pięciu lat pełnienia funkcji organizatora i choreografa szczytów 28 szefów państw i rządów UE.

Otworzył swoje wystąpienie, wspominając dwie swoje bohaterki: filozofkę Hannah Arendt i byłą brytyjską premier Margaret Thatcher.

Tusk zacytował przemówienie Thatcher w College of Europe, na takim samym wydarzeniu, które otwierało rok akademicki w 1988 r., kiedy to był jeszcze w antykomunistycznym podziemiu w Polsce.

– Nie wolno nam zapominać, że na wschód od żelaznej kurtyny ludzie, którzy kiedyś cieszyli się pełnym udziałem w europejskiej kulturze, wolności i tożsamości, zostali odcięci od swoich korzeni – cytował Margaret Thatcher. – Zawsze będziemy postrzegać Warszawę, Pragę i Budapeszt jako wielkie europejskie miasta.

– Dwa miesiące później witałem ją razem z Lechem Wałęsą i polskimi robotnikami przed Stocznią Gdańską. Tego dnia mieliśmy wrażenie, że żelazna kurtyna zaraz upadnie i że nadchodzi nowa era wolności i jedności – kontynuował Tusk.

Nawiązał w tym momencie do kwestii jedności Unii, o której powiedział, że była "motywem przewodnim, zadaniem, niemal moją obsesją, od samego początku" pierwszej dwuipółrocznej kadencji w 2014 r.

Kryzys za kryzysem

Tusk powiedział, że jego pierwszym wielkim wyzwaniem było utrzymanie jedności przywódców Unii w obliczu agresji militarnej ze strony Rosji, w tym inwazji i aneksji ukraińskiego Krymu i wyraził zadowolenie, że UE przez cały okres jego urzędowania zdecydowanie trzymała się nałożonych na Moskwę sankcji gospodarczych.

– Musiałem publicznie przypominać innym, niemal co tydzień, że Rosja nie jest naszym "strategicznym partnerem", ale naszym "problemem strategicznym" – powiedział. – Zostałem nawet nazwany "monomaniakiem", ponieważ tak bardzo skupiłem się na tym temacie. Ale w końcu się opłaciło. Przez całą moją kadencję utrzymywaliśmy naszą jedność, również w zakresie sankcji.

Następnie przypomniał kwestię jedności strefy euro podczas kryzysu finansowego, twierdząc, że pomógł ochronić Grecję przed surowymi instynktami Niemiec i Holandii, które mogły skłonić Ateny do porzucenia wspólnej waluty.

– Jako typowy przedstawiciel "szkoły północnej" zawsze uważałem, że nie powinno się wydawać więcej niż się ma – powiedział. – Ale mimo tego przekonania broniłem Greków przed nazbyt twardym i czasem ortodoksyjnym podejściem Niemców i Holendrów.

Przypisał też sobie zasługę zmuszenia niemieckiej kanclerz Angeli Merkel i greckiego premiera Alexisa Tsiprasa do kontynuowania negocjacji w nocy 12 lipca 2015 r. i pochwalił się, że cztery godziny później byli w stanie ogłosić to, co nazwał "naszym aGreekmentem" (gra słów z połączenia "Greek" – grecki – oraz "agreement" – porozumienie).

Inni mogą inaczej wspominać te wydarzenia, ale Tusk się nad tym zbytnio nie rozwodził.

Zamiast tego przeszedł do polityki migracyjnej, twierdząc, że pomógł znaleźć równowagę pomiędzy początkowym podejściem z otwartymi ramionami ze strony Angeli Merkel a preferowanym przez przywódców, takich jak węgierski premier Viktor Orbán, stanowiskiem "Fortecy Europa".

Chociaż kryzys migracyjny uległ złagodzeniu, Unia dalej jest daleka od rozstrzygnięcia gorzkich sporów dotyczących polityki migracyjnej i azylowej, które przejmie po Tusku na dzień dobry jego następca, były belgijski premier Charles Michel.

Brexit – ciągle jest nadzieja, by go zatrzymać

W sprawie brexitu Tusk zauważył, że Wielka Brytania pozostanie członkiem Unii do końca jego kadencji 30 listopada, ale wcale się z tego nie ucieszył.

– Nie będę udawał, że jest to jakiś sukces, ponieważ brexit może nastąpić już na początku przyszłego roku – powiedział. – Zrobiłem wszystko, co w mojej mocy, aby uniknąć konfrontacyjnego scenariusza "no-deal" [bez porozumienia] i aby wydłużyć czas na refleksję i ewentualną zmianę stanowiska w Wielkiej Brytanii. Nazwano mnie romantykiem i anglofilem, co moim zdaniem jest całkiem adekwatne i zasłużone. A co najważniejsze, brexit nas nie podzielił.

W jednej ze swoich mocniejszych krytycznych uwag upomniał wszystkich troje brytyjskich przywódców, z którymi współpracował, za próby podziału Wspólnoty.

– UE27 zachowała niezwykłą samodyscyplinę i wzajemną lojalność, pomimo prób "bilateralizacji" tych negocjacji przez Londyn – powiedział. – Tak było w przypadku premiera Camerona, premier May i tak jest teraz, w przypadku premiera Johnsona.

Krytyka prezydenta Macrona

Tusk miał też ostre słowa wobec niektórych przywódców, których uważa za przyjaciół i sojuszników, takich jak na przykład Macron.

Skrytykował tych, którzy opowiadają się za "Europą wielu prędkości", w której niektóre kraje mogłyby zdecydować się na bliższą współpracę, podczas gdy inne wstrzymałyby się od niej, twierdząc, że doprowadziłoby to jedynie do powrotu do czasów żelaznej kurtyny, kiedy kontynent był podzielony.

– Paryż był tu szczególnie aktywny, paradoksalnie zwłaszcza po wyborze prezydenta Macrona, szczerego i energicznego Europejczyka – powiedział Tusk. – Nie mogę zaakceptować powrotu do Europy wielu prędkości. Połowę życia spędziłem za żelazną kurtyną, w sowieckiej strefie, pod rządami komunistycznymi, więc bardzo dobrze wiem, co naprawdę oznacza Europa dwóch prędkości.

Później w przemówieniu Tusk ostro skrytykował Macrona za komentarze z jego niedawnego wywiadu dla tygodnika "Economist", w którym francuski prezydent powiedział, że Unia powinna ponownie przemyśleć swoje stanowisko w sprawie Rosji – ruch, który według Tuska może kosztować Unię jej suwerenność.

– Prezydent Macron mówi, że podziela te same poglądy na ten temat co Viktor Orbán i że ma nadzieję, że pan Orbán pomoże przekonać Polaków do zmiany ich stanowiska w sprawie Rosji – powiedział Tusk. – Ale nie mnie, Emmanuelu.

Tusk powiedział również, że część jego obowiązków polegała na ochronie praw małych państw Unii. – Niemcy i Francja są większe niż Malta czy Litwa, ale to nie oznacza, że mają więcej racji. Przynajmniej nie zawsze – powiedział i zauważył, że jego celem jako przewodniczącego Rady było zapewnienie każdemu krajowi sprawiedliwego traktowania. – W końcu, nawet Niemcy mają czasem rację – zakpił.

I znów o brexicie

Pod koniec przemówienia, po żarcie, że nie można już wdrożyć wobec niego impeachmentu, Tusk powrócił z niedyplomatyczną otwartością do kwestii brexitu, mówiąc, że nadal ma nadzieję, że zostanie powstrzymany.

– Wielokrotnie słyszałem od zwolenników brexitu, że chcą opuścić Unię Europejską, aby uczynić Wielką Brytanię ponownie wielką i wierzą, że tylko w pojedynkę może być naprawdę wielka – powiedział. – W tych głosach można było usłyszeć tęsknotę za imperium. Ale rzeczywistość jest dokładnie odwrotna. Tylko jako część zjednoczonej Europy Wielka Brytania może odgrywać globalną rolę.

– Wybory w Wielkiej Brytanii już za miesiąc – dodał. – Czy coś jeszcze może się zmienić? Hannah Arendt uczyła, że rzeczy stają się nieodwracalne tylko wtedy, gdy ludzie zaczynają myśleć, że tak jest. Tak więc jedyne słowa, które przychodzą mi dziś do głowy, to po prostu: Nie poddawajcie się. W tym meczu jesteśmy już w dogrywce, może nawet dojdzie do serii rzutów karnych.

W jednym z osobistych akcentów przemówienia Tusk powiedział, że trzyma w swoim biurze ręcznie wykonany plakat, który zostawi Michelowi. Jest na nim napisane: "Jedność, głupcze".

Redakcja: Michał Broniatowski