Wczoraj opublikowaliśmy w Onecie reportaż „Miłość w czasach zarazy” opowiadający o śmierci 14-letniego Wiktora

Wiktor, zanim rzucił się pod pociąg metra był m.in. prześladowany przez swoich rówieśników ze szkoły

Dlaczego szkoły nie tolerują inności i jak edukować uczniów, by szanowali się nawzajem?

- Przez ostatnie pięć lat nie słyszałam ani jednej wypowiedzi, która dawałaby nadzieję, że inność w Polsce będzie akceptowana - mówi Magdalena Frasyniuk

Brakuje mi też zdecydowanej postawy po stronie opozycji, choć oczywiście dostrzegam bardziej zdecydowany głos po stronie lewicy - dodaje

***

Tomasz Pajączek, Onet: Jakie są pani odczucia po zapoznaniu się z historii 14-letniego Wiktora?

Magdalena Dobrzańska-Frasyniuk, właścicielka międzynarodowej szkoły, działaczka obywatelska: Jestem wstrząśnięta i jako matka, ale też jako właściciel międzynarodowej szkoły, dlatego że to nie jest pierwsza historia, która pokazuje, ile mamy zaniedbań w Polsce w obszarze opieki emocjonalnej nad dziećmi i nastolatkami, jak bardzo zawiodły instytucje i jak ogromna w tym obszarze jest odpowiedzialność polityków.

Jeżeli się zastanowimy nad historią Wiktora, to oczywiście musimy rozmawiać o psychiatrii dziecięcej, która jest w fatalnym stanie w Polsce i dzięki Bogu jest Jurek Owsiak, który wraz z marszałkiem Senatu Tomaszem Grodzkim zaczął myśleć o tej psychiatrii dziecięcej i organizuje „okrągły stół”.

Ale dramat Wiktora zaczął się w szkole. Zanim rzucił się pod pociąg metra, był szykanowany przez uczniów, wyzywany. Klasa go odrzuciła. Dlaczego?

Prześladowanie jest bardzo powszechne w polskiej szkole. W tej chwili jest dodatkowo wzmocnione anty-tolerancyjnym i anty-równościowym przekazem, który płynie od polityków z samej góry, nazywających siebie konserwatywnymi, a którzy w rzeczywistości są skrajnymi ksenofobami. Ten niebezpieczny przekaz dodatkowo wzmacniają Telewizja Publiczna i kościół katolicki, który dorzuca swój nie kamyczek, a cały kamień, do szerzenia nietolerancji i ksenofobii w Polsce.

Jeżeli jest przyzwolenie na gnębienie mniejszości, osób, które nie pasują do standardowego obrazka, to później przelewa się to na wszystkie sfery życia publicznego – na szkołę, rodzinę i społeczeństwo. Tak naprawdę Wiktor padł ofiarą tego, z czym mamy do czynienia w sferze publicznej. Padł ofiarą przyzwolenia na hejt, nienawiść i nietolerancję. I to nie jest tylko przypadek Wiktora. To tendencja, która będzie postępowała w Polsce. Póki jest przyzwolenie na dyskryminowanie mniejszości, o czym mówił wspaniały Marian Turski podczas swojego wystąpienia w Auschwitz, póki zamykamy oczy na gnębienie mniejszości, to ta niechęć będzie często kończyła się takimi próbami samobójczymi, jak Wiktora.

Dlaczego szkoła zawiodła Wiktora?

Dzieci biorą przykład od dorosłych. Gdyby dzieci w tej szkole otrzymały jasny komunikat od dorosłych, że Wiktor ma prawo być taki, jaki jest, i nie wolno go gnębić, przynajmniej mielibyśmy tę świadomość, że szkoła zrobiła wszystko, co mogła, że my dorośli zrobiliśmy wszystko, aby to dziecko uchronić.

Jeżeli jednak w sferze publicznej jest przyzwolenie na nietolerancję i mowę nienawiści, to obawiam się, że w większości przypadków szkoła przynajmniej pozostaje bierna. Po co jej dodatkowe problemy, kurator, jak obecna kurator małopolska, która publicznie nawołuje do dyskryminacji uczniów, którzy nie pasują do jej absurdalnego obrazu „polskiego katolika”?

W polskich szkołach jest przyzwolenie na nietolerancję i mowę nienawiści?

Polska szkoła jest w zasadzie w takiej sytuacji, w jakiej jest służba zdrowia. Nawet gdyby chciała się zmieniać, to nie ma do tego narzędzi. Od kilku lat pieniądze są wydawane na absolutnie idiotyczną deformę edukacji. Samorządy skupiają się głównie na kwestiach organizacyjnych i nawet jeśli mają dobrą wolę, tak jak np. we Wrocławiu, aby przeciwdziałać przemocy, to jest to wyłącznie kropla w morzu potrzeb, ponieważ nie ma środków na opiekę pedagogiczno-psychologiczną.

Gdyby polska szkoła chciała przeciwdziałać przemocy, to jest zwyczajnie pozbawiona jakichkolwiek możliwości. To jest odpowiedzialność ministerstwa edukacji i ostatnich pięciu lat rządów PiS. W edukacji jest teraz morze potrzeb związane właśnie z pomocą psychologiczno-pedagogiczną, nakładają się na to wyzwania związane z przemocą w sieci, a my od kilku lat skupiamy się na organizacji i reorganizacji. Gdzie w tym wszystkim jest miejsce dla ucznia?

A w realiach, w których obecnie funkcjonujemy, jak szkoły mogą chronić uczniów przed gnębieniem ze strony innych uczniów?

W pierwszej kolejności szkoły muszą akceptować inność. Jeżeli jest akceptacja po stronie dyrekcji i kadry nauczycielskiej, to mamy 50 proc. sukcesu, bo za tym pójdą kroki, które będą miały na celu ochronę takich dzieci. Jeśli jednak nie ma akceptacji i tolerancji, to o jakiej ochronie możemy mówić? Bez tolerancji dzieci, które są inne, będą absolutnie zagrożone i to zarówno w szkole, jak i na ulicy.

Niezwykle ważne jest badanie tego, co się dzieje w każdej szkole. Nie ma szkoły, która by była całkowicie wolna od zagrożeń związanych z przemocą. Nawet w najlepszej szkole zdarzają się takie przypadki, choćby związane z przemocą werbalną. Dlatego szkoła powinna rok do roku badać sytuację wśród dzieci, rodziców i nauczycieli. Bez świadomości, co się dzieje na naszym podwórku, nie będziemy w stanie przeciwdziałać zagrożeniom.

Jakie przykładowe pytania zawierają takie badania?

W naszej szkole pytamy np. czy dziecko było świadkiem albo czy samo uległo jakiejkolwiek przemocy werbalnej? Czy ktokolwiek był dla dziecka niemiły? Czy miało kontakt z przemocą fizyczną? W których miejscach? Ważne są te strefy w szkole, gdzie taka przemoc może mieć miejsce. Pytamy też o to, jakie było podłoże przemocy? Z takiego badania dyrektor szkoły może później wyciągnąć wnioski i przeciwdziałać.

Czy takie badania są standardem w polskich szkołach?

Nie są, a powinny być. Badanie tego, co się dzieje w szkole i wsparcie opieki pedagogiczno-psychologicznej, oprócz akademickich standardów, powinno być drugim najważniejszym zadaniem szkoły. Samo badanie jednak nie wystarczy, gdyż jeśli w społeczności szkolnej jest przyzwolenie na nietolerancję, wykluczenie, wyśmiewanie, jeśli dyrektor szkoły sam nie toleruje inności, to nie podejmie kroków, żeby taką młodzież chronić.

Jak można jeszcze edukować dzieci, by szanowały się nawzajem, niezależnie od koloru skóry, orientacji seksualnej czy wyznania?

To zadanie dla ministerstwa edukacji. Jeżeli wejdzie się na stronę dolnośląskiego czy małopolskiego kuratorium oświaty, to jest tam szereg projektów patriotycznych dotyczących pamięci mogił poległych, żołnierzy wyklętych, czy konkursów pieśni patriotycznych. Na stronach kuratoriów nie ma jednak programu, który miałby na celu przeciwdziałanie przemocy w szkole.

Przynajmniej ja takiego programu nie znalazłam przez ostatnie lata. Tak ważny obszar, jak wsparcie psychologiczno-pedagogiczne, na poziomie ogólnopolskim właściwie nie istnieje. Są oczywiście wymagania wobec samorządów, aby takie wsparcie zapewniały, ale że polityka oświatowa wpływa na to, iż młodzież takiego wsparcia potrzebuje, nikt nie powie.

Gdyby Wiktor był uczniem pani szkoły, to na jaką pomoc mógłby liczyć?

Po pierwsze musimy mieć świadomość, iż każdy, kto choć trochę odróżnia się od jakiejś grupy społecznej, zawsze to będzie odczuwać. W szkole pracujemy nad tym, by ta inność nie była wyśmiewana. Ona musi być w pełni akceptowana. W przypadku Wiktora, czyli dziecka, które przechodzi przez zmianę płci, niesłychanie ważne jest, aby czuło, że może bezpiecznie wejść do klasy. Że jeśli nawet zdarzy się uczeń, który będzie chciał z tej jego inności się naigrywać, to szkoła stanie w jego obronie. To dotyczy wszystkich „inności”, kulturowych, religijnych, społecznych. Kluczem jest słowo „akceptacja”.

Prokurator powiedział, że za śmierć Wiktora odpowiadamy my wszyscy jako państwo i społeczeństwo. W kontekście szkoły, kto z tej historii powinien wyciągnąć wnioski?

Z pewnością politycy partii rządzącej oraz przedstawiciele administracji publicznej. Przez ostatnie pięć lat nie słyszałam ani jednej wypowiedzi, która dawałaby nadzieję, że inność w Polsce będzie akceptowana. Bo gdy Jarosław Kaczyński mówi, że rodzina, to kobieta i mężczyzna, to już na wstępie wyklucza wszelkie inności.

Brakuje mi też zdecydowanej postawy po stronie opozycji, choć oczywiście dostrzegam bardziej zdecydowany głos po stronie lewicy. Gdy jednak Joanna Mucha, którą bardzo szanuję, w jednym z wywiadów mówi, że gdy do niej na dyżury poselskie przychodzą ludzie, to ich nie interesują kwestie światopoglądowe, tylko ich interesuje, czy mają w portfelu 300 zł więcej czy mniej, to takie bagatelizowanie kwestii wolności człowieka, jego praw i tolerancji mnie martwi.

Mówiąc brutalnie, nie słyszałam o wielu przypadkach samobójstw wśród młodzieży spowodowanych brakiem kilkuset złotych w portfelu rodziców, słyszałam jednak o wielu przypadkach samobójstw spowodowanych prześladowaniem i nietolerancją. Dlatego apeluję do wszystkich grup społecznych o wsparcie dla programów na rzecz tolerancji, otwartości i wspierania mniejszości. Inaczej będą się zdarzały takie przypadki jak Wiktora. Jak mówił Marian Turski, Auschwitz nie spadło nam z nieba, myśmy je sobie sami „wychowali”.

Kontakt z autorem: tomasz.pajaczek@redakcjaonet.pl

W tych instytucjach można uzyskać pomoc: