Proque on me cognosce como le autor de esperanto, multe personas forsan identificara le humanitatanismo con esperanto o con le assi appellate idea interne del esperantismo; isto tamen serea un error. Dum le essentia de esperanto es plen neutralitate e le idea esperantistic presenta solo un indefinite sentimento e sperantia fraternal, que naturalmente emana del incontro sur le base del lingua neutral, e cata esperantista habe le plen derecto de interpretar isto in su proprie maniera, e mesmo de generalmente acceptar o non acceptar lo – le humanitatanismo es un programma special politic-religiose, toto definite, que presenta mi credentia purmente private e que non concerne le altere esperantistas del toto.

Io previde multo ben, que le inimicos de esperanto usara mi declaration sur humanitatanismo como arma contra esperanto, e mi principios purmente personal illes presentara al mundo como principios obligatori pro tote le esperantistas. Isto es le ration que longe tempore io habeva le intention, o non publicar mi credentia del toto, o publicar lo anonymemente. Sed io rejectava iste intention, nam mi trovava, que il serea un coardia impardonabile. Tamen, pro totalmente liberar le esperantistas de cata solidaritate suspectabile con mi private convictiones politic e religiose, durante le octesime congresso universal de esperanto, io ha publicamente retirate me de cata rolo official in le affaires de esperanto.

Mi konscias, ke en sia privata vivo ĉiu homo havas plenan kaj nedisputeblan rajton paroli tiun lingvon aŭ dialekton, kiu estas al li plej agrabla, kaj konfesi tiun religion, kiu plej multe lin kontentigas, sed en komunikiĝado kun homoj de aliaj lingvoj aŭ religioj li devas peni uzi lingvon neŭtralan kaj vivi laŭ etiko kaj moroj neŭtralaj. Mi konscias, ke por samregnanoj kaj samurbanoj la rolon de lingvo neŭtrala povas ludi la lingvo regna aŭ tiu kultura lingvo, kiun parolas la plimulto de la lokaj loĝantoj, sed ke tio devas esti rigardata nur kiel prooportuneca cedo de la malplimulto al la plimulto, sed ne kiel ia humiliga tributo, kiun ŝuldas gentoj mastrataj al gentoj mastrantaj. Mi konscias, ke en tiaj lokoj, kie batalas inter si diversaj gentoj, estas dezirinde, ke en la publikaj institucioj estu uzata lingvo neŭtrale homa, aŭ ke almenaŭ krom la gentlingvaj kulturejoj tie ekzistu ankaŭ specialaj lernejoj kaj kulturaj institucioj kun lingvo neŭtrale-homa, por ke ĉiuj dezirantoj povu ĉerpi kulturon kaj eduki siajn infanojn en senŝovinisma spirito neŭtrale-homa.