Syrische vluchtelingen in Turkije. Beeld Reuters

Die Europese kritiek is niet alleen gericht tegen de Turkse inval in Syrië (door Europa een ‘unilaterale militaire actie’ genoemd), maar ook tegen Erdogans plannen om in veroverd gebied miljoenen Syrische vluchtelingen te herhuisvesten die nu nog in Turkije verblijven. ‘Elke poging tot demografische verandering zou onaanvaardbaar zijn’, aldus de EU-verklaring.

Door de Turkse inval in het noorden van Syrië zijn sinds donderdag al tienduizenden Koerden die daar wonen op de vlucht geslagen, stelt de VN-Vluchtelingenorganisatie. Turkije heeft zowel grondtroepen als jachtvliegtuigen ingezet om hen te verjagen en wil tot 30 kilometer land schoonvegen. In Turkse ogen gaat het om terroristen. Door de actie zijn al zeker negen doden gevallen aan Koerdische zijde. Nederlandse Koerden willen zaterdag op het Malieveld demonstreren. De Europese buitenlandministers vergaderen maandag over mogelijke maatregelen om het geweld te stoppen.

Van de VS hoeven zij in elk geval geen steun te verwachten. Het is Europa’s crisis, laat het Witte Huis weten. President Trump zegt over de Koerden die eerder terreurgroep IS bestreden en nu aan Erdogans invasie zijn overgeleverd: ‘Ze hielpen ons niet in de Tweede Wereldoorlog, ze hielpen ons niet met Normandië.’ Trump voorspelt ook dat ontsnapte IS-terroristen in Europa zullen belanden, ‘omdat ze daar naartoe willen’.

Erdogans invasie en dreigementen zetten de diplomatieke relatie met de Europeanen – en ook Nederland – op scherp. Bekend is dat de kwetsbare Turkse economie de achilleshiel is die Europa kan raken. Maar zijn de Europeanen – en Nederland – hiertoe echt bereid?

Kamer eist sancties

Een voorproefje van deze krachtmeting was donderdag te zien in de Tweede Kamer. Daar werd geen woord vuilgemaakt aan het eventueel sturen van militairen, maar wel unaniem gepleit voor ‘stevige sancties’ in EU-verband tegen Turkije. Deze oproep is echter geclausuleerd, omdat de VVD bij monde van Sven Koopmans niet wil dat dit ten koste gaat van ‘onschuldige burgers’, waarmee hij behalve slachtoffers in het gebied vooral Nederlandse exporteurs bedoelt.

‘We moeten voorkomen dat sancties Nederlandse inkomens en banen raken’, zegt Koopmans. Het komt hem vanuit de linkse oppositie op het verwijt te staan dat hij optreedt als een ‘kleine Trump’, maar het geeft ook aan hoe groot de uitdagingen en risico’s zijn als de gecompliceerde en veelzijdige relatie met Turkije in de waagschaal wordt geplaatst. Niet alleen economisch, maar ook militair en strategisch: Turkije definitief ‘opgeven’ brengt het chaotische Midden-Oosten nog directer aan Europese grenzen.

Minister Sigrid Kaag, die in de Kamer haar collega van Buitenlandse Zaken Stef Blok vervangt, zegt zich zeer te herkennen in de ‘enorme zorgen’ van de Kamer over burgers in Noord-Syrië. Maar ze voegt eraan toe dat de vraag naar een Europees antwoord nog niet beantwoord kan worden. ‘We sluiten niets uit, ook geen sancties, maar we willen ruimte houden voor een escalerend model, en liefst natuurlijk in bondgenootschappelijk kader.’

Geen Europese oplossing

Maar veel wensen uit de Kamer zijn niet mogelijk, laat Kaag weten. Een wapenembargo tegen Turkije, zoals SP en GroenLinks willen? Dat wil de regering niet unilateraal doen, en in EU-verband is er ‘helaas geen draagvlak voor’. Ook wil Kaag ‘op dit moment’ niet de militaire samenwerking met Turkije opschorten, zoals de Kamer wil. Ze wijst ook op de cruciale informatie-uitwisseling tussen de landen over bijvoorbeeld verdachte personen.

Een door de linkse oppositie bepleit Europees plan om de hergroepering van IS-strijders en -families tegen te gaan, krijgt evenmin regeringssteun. De EU-landen praten daar voortdurend over, laat Kaag weten. Dat ze tot dusver heel weinig doen, een van de redenen waarom Europa nu de terugkeer van groepen IS-terroristen moet vrezen, blijft onvermeld.

Kortom, de complexe realiteit verordonneert dat er geen makkelijke of snelle oplossingen zijn voor de crisis waar de Europeanen nu mee worstelen. Erdogan probeert met zijn dreigement Europa te raken waar het kwetsbaar is – de angst voor een nieuwe vluchtelingencrisis. De Tweede Kamer toont zich niet onder de indruk van deze ‘cynische machtspolitiek’ (Ploumen). Maar het is nog zeer de vraag of schermen met economische maatregelen, als de EU het daar ooit eens over kan worden, zal volstaan om het noodlot voor de Syrische Koerden af te wenden.