Just Spee, de nieuwe voorzitter van de KNVB, wil het gesprek best beginnen met een vraag over een WK dat aan meer dan duizend gastarbeiders het leven heeft gekost. „Dus je wil weten wat ik van het WK in Qatar vind?” De 55-jarige opvolger van Michael van Praag aarzelt niet. „Ik vind het goed dat het WK in Qatar is.”

Ondanks de mensenrechtenschendingen?

„De kritiek is soms te kort door de bocht. Als westerlingen moeten we oppassen dat we niet van andere landen eisen dat zij de stap van de Middeleeuwen naar vandaag in één keer maken, terwijl wij daar ook honderden jaren over hebben gedaan. Juist nú kun je de situatie de goede kant op sturen. De werkomstandigheden voor gastarbeiders zijn al verbeterd. Is het ideaal? Nee. Maar zonder WK was het waarschijnlijk nog altijd een vorm van slavernij geweest.”

Niet veel mensen redeneren zoals u.

„Bij de Spelen van Beijing waren mensenrechten ook een thema. Ik las toen een mooi interview met de Duitse oud-bondskanselier Helmut Schmidt. Die zei: ‘Kan ik met de hand op mijn hart beweren dat ik voor de oorlog een democraat was?’ Hij had daar ook zijn tijd voor nodig gehad, en wilde ermee zeggen dat het niet fair is een land als China naar westerse maatstaven te beoordelen.”

U vindt dat wij anderen onze normen en waarden opdringen?

„Ja en dat is onverstandig. In China vinden ze het bijvoorbeeld een mensenrecht dat iedereen kan werken. Wij in Nederland niet. Maakt dat onze definitie van mensenrechten beter? Het gaat er niet om wat ik vind, maar wel dat je erover kunt discussiëren. Zelfde verhaal met wapenbezit in Amerika. In een klein, dichtbevolkt land als Nederland is er geen reden om een wapen te dragen, in New York ook niet, maar als je afgelegen in Nebraska woont en het drie kwartier duurt voordat de politie bij je is, klinkt wapenbezit toch best logisch?”

Door de jaren heen werkte Spee onder meer in de Verenigde Staten en Duitsland en sloot hij veel buitenlandse deals namens bedrijven als Philips, Procter & Gamble, Endemol en Stage Entertainment. Die internationale ervaring is voor de KNVB een pre. De voetbalbond hoopt dat hij volgend jaar de zetel van Michael van Praag kan overnemen in het uitvoerend comité van de Europese voetbalbond. Zo houdt de bond een stem in het orgaan dat onder andere beslist over de verdeling van tv-geld en de formats van Europese toernooien als de Champions League.

Spee: „Of we die plek houden is moeilijk te zeggen. Het is net als met het Songfestival. Als Zweden op Noorwegen stemt en Noorwegen op Zweden, is dat dan omdat ze elkaar het beste vonden? Michael heeft tegenover mij benadrukt dat voor zo’n verkiezing van groot belang is dat je respect voor iedereen toont, meer nog dan de inhoud van je programma. ‘Veel praten, veel reizen’, zei hij. De KNVB is een grote bond. Als Nederland langskomt, wordt dat zeer gewaardeerd. En er zijn nou eenmaal landen, zoals Italië, Frankrijk en Azerbeidzjan, waar ze alleen een deal sluiten met de president.”

Tot nu toe was het voorzitterschap een erebaan. U bent de eerste die wordt betaald.

„Ik had het ook onbezoldigd gedaan, maar de KNVB is een steeds professioneler wordende organisatie. Dat betekent dat je wat moet eisen van mensen. En als je wat eist, moet je daar ook wat tegenover stellen.”

Als Spee geen hartpatiënt was geweest, was hij vermoedelijk nog altijd ceo van een beursgenoteerd bedrijf geweest. Tot 2016 leidde hij Stage Entertainment, het voormalige entertainmentbedrijf van Joop van den Ende, dat onder meer de musicals over André Hazes en Tina Turner produceert. Hij moest er saneren. Niet leuk, maar hij was er wel goed in. Er gingen banen en „verliesgevende hobbymusicals” verloren, maar een jaar later belandde de zaak voor goudgeld in Amerikaanse handen. „Ik hou van winnen, en dit gaf me een kick. Ik vond het erg moeilijk om mijn werk los te laten.”

De dokter floot u terug.

„Na mijn eerste hartaanval in 2014 dacht ik het rustiger aan te kunnen doen, maar als ceo komt er altijd veel op je af. In 2016 zakte ik weer in elkaar. Mijn vrouw vierde een feestje, mijn dochter stond ernaast. ‘Meneer Spee, we kunnen u best oplappen, maar niet elke twee jaar’, zei de dokter. Als ik zo doorging, haalde ik de zestig niet. Stoppen was de enige optie.”

En zo werd u drie jaar later voorzitter van de grootste sportbond van Nederland.

„Na mijn benoeming belde Joop van den Ende om me te feliciteren. Hij zei: ‘Het valt me op dat we in het theater zoveel mogelijk mensen op het toneel willen hebben, terwijl jullie in het voetbal juist mensen van het toneel drukken.’ Hij benadrukte dat het niet leuk is als straks alleen nog Barcelona op het toneel staat. Joop heeft gelijk. Als de onderlinge verschillen blijven toenemen, verdwijnt de onvoorspelbaarheid die de sport zoveel charme geeft.”

De kloof tussen rijke en arme clubs moet worden gedicht?

„Ja, maar niet door grote clubs geld te laten inleveren. Het is beter als de hele voetbalindustrie groeit. Toen ik Pampers onder mijn hoede had als financieel analist bij Procter & Gamble, was dat ook de strategie. Het is makkelijker de gehele markt met 10 procent te vergroten dan je eigen marktaandeel van 50 naar 60 procent te laten groeien. Als de gehele markt groeit, profiteert iedereen, maar ben je nog steeds de grootste. Grote clubs moeten hierbij wel het voortouw nemen. Helaas heeft niet elke club dat door.”

Wat zijn uw grootste ergernissen in het voetbal?

„Ik heb er altijd moeite mee als mensen de consequenties van hun beslissingen niet aanvaarden. Zoals nu, met de marinierskazerne en Vlissingen. Als het kabinet zo’n belofte doet, kun je dat niet zomaar terugdraaien. In het voetbal zie ik dat bij Manchester City. Ik snap best dat de club zich verzet tegen de straf [twee jaar geen Europees voetbal, red.] maar we weten natuurlijk allemaal dat het niet klopt wat ze hebben gedaan. De Financial Fair Play-regels waren duidelijk en dit is de consequentie als je die niet naleeft. Deal with it. Binnen de KNVB zie ik ook inconsequent beleid. Hoe kan het dat in het betaald voetbal minder zwaar wordt gestraft dan bij amateurs? Bij de profs spreken ze van ‘een professionele overtreding’, terwijl een amateur soms weken niet mag voetballen. Niet fair.”

Just Spee: „Ik vind dat er bij de KNVB zeer getalenteerde mensen rondlopen.” Foto Bram Petraeus

Spee beschouwt de KNVB als een van de weinige organisaties in Nederland die nog voor maatschappelijke binding zorgt. „Laatst bezocht ik het jubileum van een club in Wieringerwerf. Een dorp van 2.400 inwoners, zonder supermarkt, postkantoor of horeca, maar mét een voetbalclub. Dat houdt de boel bij elkaar. De kerk? Ik ga elke zondag, maar ik weet ook dat kerken er niet florissant voor staan.”

Over binding gesproken: bij de presentatie van het antiracismeplan zaten eerder deze maand vier witte mannen op het podium. Is de KNVB te wit?

„Onze organisatie wordt geleid door witte mannen van een zekere leeftijd. Dat is een feit hè. Ik wil niet zeggen dat we dat zo moeten laten, maar ben geen voorstander van quota om verplicht mensen met een andere achtergrond aan te stellen.”

De Rooney Rule, die Amerikaanse footballclubs verplicht sollicitanten uit etnische minderheden uit te nodigen, ziet u dus niet zitten?

„Nee, dat is kunstmatig. Beter is het mensen die je graag wilt hebben, over de laatste hobbels heen te helpen. Ik vind dat er bij de KNVB zeer getalenteerde mensen rondlopen. Jonge vrouwen, niet-witte mannen, die het in zich hebben om ooit op mijn plek of die van de directie te komen. Maar ik besef ook dat zij het moeilijker hebben om daar te komen.”

Hoe komt dat?

„Zoiets kan ongemerkt gaan. Bij sollicitaties is het altijd makkelijker iemand te beoordelen die op jou lijkt dan iemand die niet op jou lijkt. En door je dat te realiseren, kun je er wat aan doen. In de media- en entertainmentwereld deed men ook voorkomen dat we in alles voorop liepen, maar ik heb op dat gebied nog nooit zo’n ouderwetse industrie gezien. Zowel Endemol als Stage Entertainment had voor mijn komst nog geen vrouw in de bestuursraad gehad. Terwijl 60 procent van de musicalbezoekers vrouw is. Bij beide bedrijven heb ik meteen een vrouw aangesteld.”

De eredivisie voor vrouwen snakt naar zendtijd op tv. Moet de KNVB die niet kunnen garanderen?

„Dat is weer iets móeten, en als zakenman geloof ik daar niet in. Het moet zó aantrekkelijk worden dat het vanzelf gebeurt, en ik weet zeker: het gáát gebeuren. Binnenkort gaan we een eredivisierecord vestigen als de vrouwen van PSV tegen die van Ajax in het Philips Stadion spelen. Dat is weer een grote stap. Als voetbalbond maken we nog steeds verlies op vrouwenvoetbal, maar dat is niet erg.”

Gaat u zich daar als voorzitter hard voor maken?

„Als voorzitter moet je ontwikkeling stimuleren. Je hebt feitelijk geen macht, maar al pratend kun je veel bereiken. Dus als ik bij Feyenoord ben, dan zeg ik wel dat ik niet kan geloven dat er nog steeds geen vrouwenelftal is. Feyenoord, kom op. Ja, het kost geld, maar sommige investeringen betalen zich pas later terug.”

CV Econometrist Just Spee (Haarlem, 12 januari 1965) studeerde econometrie aan de VU in Amsterdam. Hij voetbalde bij de Koninklijke HFC en was bestuurder in zowel het amateur- als profvoetbal. Spee was onder meer bestuursvoorzitter van Endemol Group en Stage Entertainment. Hij werkte ook als zelfstandig consultant en ‘verandermanager’. Eind 2019 volgde hij Michael van Praag op als voorzitter van de KNVB.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 26 februari 2020