[ Το κείμενο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο lundimatin#234 στις 16 Μαρτίου. Μετάφραση: Λίζα-Σταυριάννα Αλεξοπούλου ]

Η παράδοση των καταπιεσμένων μάς διδάσκει ότι η «κατάσταση εκτάκτου ανάγκης», που μέσα της ζούμε, είναι ο κανόνας. Θα πρέπει να αναπτύξουμε μιαν έννοια της ιστορίας που να ανταποκρίνεται σ’ αυτήν την αντίληψη. Θα καταστεί τότε σαφές ότι έργο μας είναι να προκαλέσουμε την πραγματική κατάσταση εκτάκτου ανάγκης

Walter Benjamin – Για την έννοια της ιστορίας [i]

Ο Παύλος στην επιστολή του προς Θεσσαλονικείς γράφει ότι η ρωμαϊκή αυτοκρατορία λειτουργεί ως ένας κατέχων [ii], δηλαδή ως μία εξουσία που αποκρύπτει την υφιστάμενη πραγματικότητα της αποκάλυψης. Όμως, η αποκάλυψη σύμφωνα με αυτόν αντιστοιχεί την ίδια στιγμή στην Παρουσία [iii], η οποία αποτελεί τον δεύτερο ερχομό του Χριστού. Η κατάρρευση της αυτοκρατορίας είναι η αποκάλυψη, αλλά είναι επίσης και η αποκάλυψη της λύτρωσης.

Η πρωτοφανής υγειονομική κρίση μέσα από την οποία αυτή τη στιγμή διέρχεται ο κόσμος, είναι το τράβηγμα της κουρτίνας. Η εμμενής καταστροφή, εντός της οποίας πορευόμαστε εδώ και πολλές δεκαετίες –και η οποία σημαδεύεται από πλημμύρες, πυρκαγιές και την αργή δολοφονία των μη ανθρώπινων έμβιων όντων– αποκαλύπτει σήμερα την επικαιρότητά της. Η καταστροφή είναι ήδη εδώ, και είμαστε πλέον υποχρεωμένοι να ανοίξουμε τα μάτια μας.

Η αιώνια επιστροφή του ίδιου πράγματος, το οποίο εδώ και πάρα πολύ καιρό αποδεχόμαστε παθητικά, διαρρηγνύεται από το συμβάν της εξαίρεσης που αποτελεί η επιδημία. Είναι το απολύτως νέο που πέφτει πάνω μας σαν μία πέτρα, χωρίς προειδοποίηση. Ο χρόνος έχει σπάσει στα δύο.

Αυτό το συμβάν είναι αποκαλυπτικό εκ φύσεως. Είναι, βέβαια, τρομακτικό, και οι επισφαλείς πληθυσμοί είναι αυτοί που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο. Αλλά προσφέρει επίσης μία δυνατότητα λύτρωσης. Το ζήτημα εδώ δεν είναι να δοξάσουμε άκριτα τον «εξαγνιστικό» χαρακτήρα μιας καταστροφής που πρόκειται να χτυπήσει με όλη της τη δύναμη τους ηλικιωμένους, τους περισσότερο ευάλωτους και τους πιο φτωχούς. Πρέπει να αντισταθούμε στην απλοϊκή ιδέα, σύμφωνα με την οποία η ασθένεια είναι δώρο θεού, καθώς δημιουργεί μια ρωγμή σε αυτόν τον κόσμο που μισούμε τόσο.

Αυτό που πρέπει να προσπαθήσουμε να αντιληφθούμε, αντιθέτως, είναι ο καιρός [iv] που διανοίγεται από τώρα και στο εξής.

«Είμαστε σε πόλεμο», ανακοίνωσε ο Emmanuel Macron στο διάγγελμά του τη Δευτέρα 16 Μαρτίου [v]. Όπως με μεγάλη σαφήνεια παρατηρούσε ο Carl Schmitt, ο πόλεμος είναι το παράδειγμα που χαρακτήριζε πάντοτε τη φιλελεύθερη κυβερνολογική [vi]. Ναι, είμαστε σε πόλεμο, αλλά η κατάσταση δεν παρουσιάζει τίποτα το καινούργιο, και το θέατρο των επιχειρήσεων είναι τα σώματά μας και η νοημοσύνη μας.

Είμαστε πραγματικά σε πόλεμο. Αλλά ο εχθρός μας είναι ασφαλώς ορατός. Φοράει το κοστούμι μιας εξουσίας που συντελεί εδώ και πάρα πολύ καιρό την καταστροφή των κόσμων μας και των μορφών της ζωής μας. Πάνω στις στάχτες τους χτίστηκε ο καπιταλισμός. Και είναι εξαιτίας της κενότητάς του που αυτός εγκαταστάθηκε παντού όπου η καταστροφή αποτελεί πλέον το φυσικό περιβάλλον, εντός του οποίου ζούμε· η επιδημία του κορωνοϊού εν τέλει δεν είναι παρά μια αναπότρεπτη κατάληξη της Αυτοκρατορίας. Και συνιστά πολύ περισσότερο μια προειδοποίηση: έφτασε η ώρα να σταματήσουμε την αχαλίνωτη πορεία αυτού του μισητού κόσμου που δεν μας υπόσχεται παρά κατάρρευση, θάνατο και απομόνωση.

Υπό το φως του αποκαλυπτικού συμβάντος, γράφει ο Παύλος, η ύπαρξή μας στον κόσμο καθίσταται πεπερασμένη. Σε εμάς, φίλοι μου, εναπόκειται να μετατρέψουμε αυτή την κρίσιμη στιγμή σε μια εκπληκτική συγκυρία για να ξανασκεφτούμε τις ταυτότητες που νομίζουμε ότι ενσαρκώνουμε, να επανασυνθέσουμε τις συναισθηματικές (affectives) σχέσεις που μας συγκροτούν, να φανταστούμε από κοινού τον κόσμο που επιθυμούμε να κατοικήσουμε.

Ενάντια στο μόνιμο καθεστώς εξαίρεσης που κυριαρχεί πάνω στις ζωές μας, ας δημιουργήσουμε το πραγματικό καθεστώς εξαίρεσης που αποκαλύπτει το μυστήριο της ανομίας. Ας αντικαταστήσουμε την ανάλγητη διακυβέρνηση της οικονομίας με τη χαρούμενη δύναμη των δεσμών (complicité), της αλληλοβοήθειας και του έρωτα. Γι’ αυτό, δεν έχουμε ανάγκη να ευχόμαστε το χάος να παραμείνει για πάντα. Όπως υποδεικνύει άλλωστε και μία καβαλιστική [vii] παραβολή, «για να αποκαταστήσουμε το βασίλειο της ειρήνης, δεν είναι καθόλου ανάγκη να τα καταστρέψουμε όλα και να δημιουργήσουμε έναν κόσμο εξολοκλήρου νέο· αρκεί μόλις να μετακινήσουμε αυτήν την κούπα ή αυτόν τον θάμνο ή αυτήν την πέτρα, κάνοντας το ίδιο για τα πάντα».

H. L.

[i] Μετάφραση Σπύρου Δοντά, από το Μπένγιαμιν, Εκλογή, στιγμή 2014, σ. 81.

[ii] Ελληνικά στο πρωτότυπο.

[iii] Ελληνικά στο πρωτότυπο.

[iv] Ελληνικά στο πρωτότυπο. Η λέξη στην προκειμένη περίπτωση χρησιμοποιείται με την αρχαιοελληνική της σημασία, που δηλώνει το κλίμα μίας εποχής – μία κατάσταση – καθώς και την κατάλληλη στιγμή – την ευκαιρία – παρέμβασης.

[v] Αναφορά στο διάγγελμα του Προέδρου της Δημοκρατίας της Γαλλίας, ο οποίος πρώτος –έπειτα ακολούθησε και η Ελλάδα– ανακοίνωσε πως «βρισκόμαστε σε πόλεμο με έναν αόρατο εχθρό».

[vi] Αποδίδουμε τον όρο gouvernementalité ως κυβερνολογική, όπως έχει προταθεί από τον Μάριο Εμμανουηλίδη.

[vii] Η Kaballah αποτελεί την απόκρυφη-μυστική παράδοση των Εβραίων. Η σύνθεσή της έγινε κατά τον Μεσαίωνα και έπεται του Talmud.