GroenLinks-leider Jesse Klaver. Beeld ANP / Robin Utrecht

Het moest volgens GroenLinks gedaan zijn met de politieke spelletjes, geharnaste stellingnames en loze dreigementen om het kabinet in de Eerste Kamer te dwarsbomen. Of, zoals Jesse Klaver het zei toen hij zich september vorig jaar keerde tegen de ‘scorebordpolitiek’: ‘Als je gaat dreigen, wordt het een strijd tussen oppositie en coalitie. Dan gaat er iemand winnen en iemand verliezen, en krijg je een zero-sum game. Dat wil ik doorbreken.’

Amper een halfjaar later ziet de politieke werkelijkheid er weer anders uit. Eensgezind gaan Lodewijk Asscher, Lilian Marijnissen én Klaver dinsdagavond in Amsterdam eisen dat het kabinet extra geld vrijmaakt voor de publieke sector, betaalbare woningen en natuur, en afziet van de verlaging van vennootschapsbelasting in 2021, zo bevestigen ingewijden. En als dat niet gebeurt? Dan dreigen ze eind dit jaar in de Eerste Kamer gezamenlijk tegen het kabinetsbeleid te stemmen.

De timing van deze ‘gezamenlijke boodschap aan het kabinet’ is opmerkelijk. De stemming over bijvoorbeeld het nieuwe Belastingplan – het financiële hart van het regeringsbeleid – is maar liefst negen maanden weg, terwijl het huidige Belastingplan in november nog werd aangenomen. Toen was de linkse oppositie gespleten: SP en PvdA stemden tegen, GroenLinks stemde voor. Ook bij de onderwijsbegroting ging het zo: Asscher en Marijnissen stemden tegen omdat ze vonden dat er te weinig geld vrijkwam voor de lerarensalarissen, Klaver stemde vóór omdat iets beter was dan niets.

De GroenLinks-leider noemde dat toen nog ‘nieuwe politiek’. Via constructief overleg en een ‘open debat’ zou meer bereikt kunnen worden dan met traditioneel oppositievoeren. ‘De tijd zal leren wat effectiever is: deze manier of hoe het hier gewoonlijk gaat', zei Klaver in oktober nog tegen de Volkskrant. ‘Niet alles los je met een hamer op. Dat is het inzicht. Mensen zijn ook wel klaar met dat gebeuk.’

Scheuring

De houding van GroenLinks veroorzaakte destijds een scheuring in de linkse oppositie. De PvdA en SP wilden het kabinet tot meer concessies dwingen door te dreigen met een tegenstem, maar door de ommezwaai van Klaver was de coalitie hoe dan ook verzekerd van een meerderheid in de Eerste Kamer voor alle begrotingen. Ook bij een deel van de achterban van GroenLinks leidde die houding tot verwarring. Voor de Eerste Kamer-verkiezingen had de GroenLinks-leider nog verkondigd dat hij via de senaat het beleid wilde gaan dicteren. Dat hij daarop terugkwam noemde ex-GroenLinks-senator Leo Platvoet destijds ‘een ongekende buiging voor het kabinet'.

Bij GroenLinks wordt ontkend dat de partij zich nu toch weer bekeert tot ‘scorebordpolitiek’. Klaver stemde volgens zijn medestanders het afgelopen jaar voor de begrotingen van het kabinet, omdat er in alle plannen verbeteringen stonden ten opzichte van het bestaande beleid. Bij de plannen die nu klaar liggen voor 2021 zou dat niet meer het geval zijn. Ook stemde de partij het afgelopen jaar al tegen individuele kabinetsvoorstellen, zoals de noodwet voor het stikstofbeleid en het handelsverdrag Ceta.

Dat de drie linkse partijen via de gemeenschappelijke bijeenkomst in Amsterdam nu weer eensgezindheid uitstralen lijkt niet geheel toevallig. Zeker bij de achterbannen van Asscher en Klaver bestaat er verlangen naar meer samenwerking. De PvdA heeft aanstaande zaterdag een partijcongres, GroenLinks de week daarna; bij beide partijen circuleren er moties om de politieke top te dwingen met een gezamenlijke lijst de verkiezingen in te gaan. Ook gaan er stemmen op om tot een fusie te komen.

De partijtoppen voelen daar vooralsnog weinig voor, maar willen wel laten zien dat ze goed met elkaar optrekken.