Geert Dales is oud-burgemeester van Leeuwarden, voormalig VVD-wethouder in Amsterdam en auteur van Na de val, een nog te verschijnen boek over verlies van positie, status en reputatie.

„Het hoeft niemand meer te verbazen, maar treurig is het wel”, aldus het hoofdredactioneel commentaar van 28 augustus over individuen die via sociale media de werkelijkheid ‘omdraaien’. Ter illustratie noemde NRC de Rotterdamse ‘terreurdreiging’ (chatberichten van een jongere), het ongeluk voor Amsterdam CS (aanslag, beweren internetters) en de ‘kwestie Demmink’ – geruchten over vermeend seksueel misbruik door Joris Demmink, voormalig secretaris-generaal van Justitie. Een internethetze, begonnen in 2003 met publicaties in Panorama en Gaykrant.

Aangiftes, naar nu blijkt valse, leidden vervolgens tot jarenlang strafrechtelijk onderzoek. Op 18 augustus besloot het gerechtshof dat het OM, wegens gebrek aan bewijs, de zaak mag seponeren. Eerder, in 2014, had het Hof het OM juist bevolen tot onderzoek. NRC wijdde er vele stukken aan. Het nieuws over het sepot, echter, werd afgedaan met een kortje op pagina 10. En in het Commentaar met een paar regels: „Over en uit, case closed, behalve op internet, waar ook deze conclusie zal worden verworpen.” Online zetten individuen inderdaad hun hetze voort, niet gehinderd door de uitkomsten van diepgaand onderzoek die aantonen dat Demminks reputatie onterecht te grabbel is gegooid. In hun ogen blijft hij een pedofiele verkrachter die opgesloten moet worden en door een complot van machtige beschermheren de dans kon ontspringen.

Zo kun je iedereen wel zwart maken

Dieptreurig dat ook advocaat Adèle van der Plas, aanstichtster van de laster, blijft volhouden dat de rechterlijke macht heeft gefaald. Nog treuriger dat ook serieuze journalisten meewerkten aan een klimaat waarin laster en complotdenken welig konden tieren. Het gemak waarmee ze achter in opspraak geraakte bestuurders aangaan staat in schril contrast met hun inzet de aanstichters van volksgerichten tot de orde te roepen. Door dat na te laten faciliteren ze het. Er werd ontzettend veel redactionele ruimte vrijgemaakt om een zaak te bespreken die enkel dreef op twijfelachtige getuigenissen.

Lees ook de column van Frits Abrahams: De onschuld van Demmink

Nergens heb ik enige zelfreflectie waargenomen van de journalisten die zich vastbeten in deze kwestie. Denk aan Koen Voskuil die in het AD en bij De Wereld Draait Door de verklaringen besprak en de term „minderjarige jongetjes” bezigde. Zo kun je iedereen wel zwart maken. Of Marcel Haenen die Demmink weliswaar nooit beschuldigde, maar met teksten als „OM moet van Hof verkrachting Turkse jongens door Demmink onderzoeken. Besluit enorme blamage voor justitie” (Twitter, 21/1/14), „ongekend explosieve getuigenissen” (NRC, 6/3/14) en „Breaking News: Hof Arnhem heeft besloten dat OM Demmink strafrechtelijk moet vervolgen wegens vermoedens seksuele delicten” (Twitter, 21/1/14) de boel oppookte. Waar blijft zijn verhaal over het sepot? Waarom is dat geen breaking news en een blazoen zuiverend verhaal waard?

Of neem EenVandaag, dat een reeks suggestieve reportages maakte. KRO Brandpunt, van hetzelfde laken een pak. En PowNed, de omroep die Jan Roos op pad stuurde om gasten op Demminks afscheidsreceptie lastig te vallen. GeenStijl (Telegraaf Media Groep) maakte het helemaal bont met koppen als ‘Onverwachte doorbraak in Demmink Doofpot’ en kreten als „Jaaaa, nou hangt hij”. Uitzondering is de Volkskrant die terugblikte op „tien jaar karaktermoord”.

Zelden werd een burger zo aan zijn lot overgelaten

De lijst is onvolledig en lang. Waar blijven de rectificaties en excuses? Waarom stonden journalisten niet al lang op de stoep bij Van der Plas om te vragen of ze zich niet schaamt voor de verwoestingen die ze heeft aangericht in het leven van Demmink? Waarom wordt Jan Poot van gebiedsontwikkelaar Chipshol niet aan de tand gevoeld: hij gebruikte de geruchten om Justitie in diskrediet te brengen in zijn eigen geschil over bouwgrond. Hij financierde niet alleen de anti-Demmink-campagne van querulant Micha Kat, maar plaatste op 26 april 2010 ook een advertentie in NRC met vragen over Demmink aan de minister: „Hoe is het mogelijk dat hij door u tot op heden is gehandhaafd ondanks aangiften en negatieve publiciteit in het NOS Journaal, EenVandaag, Netwerk en andere media?”

Zolang serieuze media weigeren te reflecteren op hun aandeel in de verwoesting van Demminks leven, vind ik dat ze wel een toontje lager mogen zingen in het veroordelen van lieden die op internet onzin verspreiden. Door de kwestie zo veel journalistieke aandacht te geven, bleef de hetze maar voortduren. „Over en uit, case closed”, besluit NRC. Zelden werd een burger zo aan zijn lot overgelaten als Joris Demmink.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 8 september 2017