Marek Lach pochodzi ze Szczecina, a od 12 lat mieszka w Egipcie i prowadzi w Al-Dżunie własny biznes, Sliders Cable Park

Początki działalności biznesowej Polaka przypadają na lata rewolucji przeciwko prezydentowi Mursiemu. "Mursi był islamistą i utrudniał chrześcijanom prowadzenie działalności gospodarczej. Byliśmy wtedy na etapie kopania jeziora do wyciągów wakeboardingowych i otrzymałem pismo, że muszę zawiesić działalność"

"Dobra pogoda przez cały rok, tańsze życie i służba zdrowia na wysokim poziomie" - to główne plusy życia w Egipcie, które wymienia Polak

Do minusów przedsiębiorca zalicza uciążliwą biurokrację, "ale prowadzenie firmy jest łatwiejsze, bo przepisy dotyczące działalności gospodarczej są mniej restrykcyjne niż w Polsce, a instytucje kontrolne nie ingerują w nią tak bardzo"

Olivia Drost: Spotykamy się w Egipcie w trakcie Eid-al-Fitr, ostatniego dnia Ramadanu i najważniejszego muzułmańskiego święta. Obchodzi je Pan razem z przyjaciółmi lub pracownikami?

Marek Lach: W trakcie Ramadanu z naszymi muzułmańskimi pracownikami celebrowaliśmy iftar, czyli zasiadaliśmy po zmroku do wspólnej kolacji, która była dla nich pierwszym posiłkiem po całym dniu postu. Jałmużna jest jednym z filarów islamu, dlatego w Eid nasi pracownicy zawsze otrzymują premie.

Podejście do religii, szczególnie wśród młodszych Egipcjan, znacząco się zmienia. Jeszcze 4 lata temu, w trakcie Ramadanu, często obserwowałem Egipcjan, którzy do zachodu nie jedli, nie pili i kilka razy dziennie wychodzili na modlitwy. Po kilku dniach słaniali się na nogach z powodu odwodnienia, bo przy 40 stopniach trudno im było funkcjonować bez wody. W tym roku odniosłem wrażenie, że znajomi Egipcjanie trochę liberalniej podchodzą już do tej tradycji. Nastroje się zmieniają, ale podobnie jest w Polsce. Młodzi z większym dystansem podchodzą do kultywowania religijnych obrządków i postów.

Foto: Marek Lach / Arch. pryw.

A muzułmanie chętnie podtrzymują z Wami polskie tradycje?

Oczywiście! Na stałe w menu mamy nawet pierogi. Robi je Egipcjanin, który kiedyś pracował w polskiej restauracji w Hurghadzie. Co roku organizujemy w Sliders Cable Park Wigilię, ubieramy wspólnie choinkę i ozdabiamy wake park. Zasiadamy również wspólnie do wielkanocnego śniadania. W Egipcie mamy sporo świąt, bo to wielokulturowe państwo. Obchodzimy święta katolickie, koptyjskie i muzułmańskie. Mamy tu więc każdego roku dwie Wielkanoce, dwa Boże Narodzenia, podwójny Nowy Rok w odstępie kilkunastu dni i do tego - święta muzułmańskie.

Foto: Marek Lach / Arch. pryw.

Ukrainka o libańskich korzeniach mówi o emigracji do Polski

Co Egipcjanie wiedzą o Polsce, z czym nas kojarzą?

W pierwszych dniach mundialu trudno o inne skojarzenia niż Robert Lewandowski. Sporo Egipcjan zna też Jana Pawła II. Mimo że to państwo zamieszkałe w 90 proc. przez muzułmanów, to oprócz nich w Egipcie żyje ok. 8 mln (10 proc.) chrześcijan, głównie Koptów, czyli wiernych wyznania, dominującego tutaj przed podbojami arabskimi. Egipt jest zbudowany na fundamentach chrześcijańskich.

Biznes w Egipcie prowadzi Pan od 2014 roku. A co sprowadziło Pana tutaj po raz pierwszy?

Pierwszy raz przyjechałem do Egiptu na wycieczkę objazdową w 1999 roku. Zwiedzałem, między innymi, Luksor i Kair. Później regularnie przyjeżdżałem tu na nurkowanie. Morze Czerwone ma niesamowitą rafę koralową. Drugą na świecie, pod względem urody, zaraz po słynnej Wielkiej Rafie Koralowej w Australii.

Co zapamiętał Pan z tej pierwszej wycieczki?

Szczególnie zapadli mi w pamięć zaczepni sprzedawcy pamiątek. Pamiętam też, że co drugim autem spotykanym na drodze był polski Polonez i Duży Fiat.

Jak Egipt zmienił się przez prawie 20 lat, odkąd po raz pierwszy Pan tu przyjechał?

Zaostrzyło się prawo i na sprzedawców nakładane są wysokie kary pieniężne za zaczepianie turystów, a poloneza wciąż widzę tu minimum raz w miesiącu. Na drogach sporo się jednak zmieniło. 20 lat temu nie było prawie wcale znaków drogowych. W ostatnich latach ulepszono i wprowadzono znaki drogowe, sygnalizacje świetlną, obowiązek zapinania pasów i włączania świateł po zmroku. W praktyce te zasady wciąż nie są jeszcze w pełni egzekwowane, ale zostały chociaż ustanowione w prawie.

Dużą zmianą na przestrzeni minionych dekad jest też pojawienie się banków narodowych i możliwość brania kredytów. Koran zabrania lichwy, dlatego wśród muzułmanów nielegalny jest system pożyczek oprocentowanych. W przeszłości funkcjonowały wyłącznie banki islamskie, na zasadzie kasy zapomogowej. Do tej pory ten rodzaj pożyczek jest popularny, szczególnie na południu Egiptu. Co miesiąc każda z osób, należących do takiej kasy, wpłaca do wspólnej puli wraz z innymi znajomymi lub członkami rodziny określoną kwotę. Raz w roku może z tego konta wziąć nieoprocentowaną pożyczkę, na przykład, na organizację wesela dla syna. Egipcjanie, którzy pracują w naszej firmie, cały czas wspierają się w ten sposób, wpłacając regularnie pieniądze na wspólny fundusz.

Co sprawiło, że postanowił Pan w Egipcie zostać na stałe?

Przez całe życie bardzo dużo podróżowałem i szukałem swojego miejsca na świecie. Zakochałem się w Tajlandii i Karaibach. Mam w Polsce firmę, w której musiałem być minimum raz w miesiącu, żeby dopilnować interesów, więc regularne podróże do Azji Południowo-Wschodniej czy Ameryki nie wchodziły w grę. Z Egiptu mam 4 godziny lotu do każdego większego miasta w Polsce. Do tego stałą, znakomitą pogodę i piękne morze.

Dlaczego postawił Pan właśnie na wakeboarding i postanowił otworzyć Sliders Cable Park w egipskim miasteczku obok Hurghady?

Przez kilka lat regularnie odwiedzałem Egipt i obserwowałem, jak rozwijają się tutaj sporty wodne, szczególnie nurkowanie i kitesurfing. W Egipcie są najlepsze warunki na świecie do uprawiania tego sportu, a w okolicy samej Al-Dżuny jest sześć baz kite’owych. Czasami jednak zdarzają się dni bezwietrzne, a wtedy kiterzy się nudzą. Zauważyłem pewną niszę, jednocześnie obserwując, wyrastające jak grzyby po deszczu, wyciągi do wakeboardingu w całej Europie.

Przyznam, że jestem też zapalonym sportowcem. W Egipcie zacząłem od nurkowania i szybko zrobiłem certyfikat, by samodzielnie podziwiać ten podwodny świat. Później wkręciłem się w kitesurfing i skończyłem kurs instruktorski, by uczyć moje dzieci. Do wakeboardingu podchodzę rekreacyjnie, choć zanim jeszcze ruszyliśmy z biznesem, uczyłem dzieci pływać za motorówką. Czasami żartuję, że niedługo dam im spokój, bo następną dyscypliną będzie już tylko golf.

Egipska Wenecja z polskim kapitałem. Polacy inwestują w Al-Dżunie

Początki Pana działalności biznesowej przypadają na niezbyt korzystne dla rozwoju przedsiębiorstw lata rewolucji przeciwko prezydentowi Muhammadowi Mursiemu.

Mursi był islamistą i próbował wprowadzić prawo szariatu, co doprowadziło do załamania gospodarki. Byliśmy wtedy na etapie kopania sztucznego jeziora do wyciągów wakeboardingowych i otrzymałem pismo, że muszę zawiesić działalność. Mursi został obalony w 2013 roku w wyniku przejęcia władzy przez wojsko i mogliśmy kontynuować prace inwestycyjne.

Przed założeniem firmy w Egipcie, prowadził Pan działalność gospodarczą w Polsce. Jakie różnice napotkał Pan w kraju faraonów?

W Egipcie trzeba liczyć się z biurokracją. Założenie firmy trwa minimum dwa miesiące, a każdy urzędnik jest od tego, żeby znaleźć jakiś szczegół, utrudniający załatwienie danej sprawy.

Ostatnio ubiegałem się o kolejną wizę z pozwoleniem na pracę, którą trzeba odnawiać każdego roku. Wiza jest ważna od stycznia do stycznia, a ja dostałem ją dopiero po 6 miesiącach, w czerwcu. Ledwie co uporałem się z formalnościami za ten rok, a już muszę zacząć ubiegać się o kolejną wizę. Poza tym ostatnio miałem gotowe wszystkie dokumenty i poszedłem tylko po pieczątkę do urzędu w Hurghadzie. Pani otworzyła mój paszport i zobaczyła, że ostatnia wiza została wydana w Kairze, a dwa lata wcześniej - w Hurghadzie. Urzędniczka stwierdziła, że nie może podstemplować wizy, bo poprzedni dokument został wydany w stolicy. Przeszła przez cały urząd, a wszyscy pracownicy jednogłośnie potwierdzili tę wersję. Na koniec pani dodała, że nazajutrz będzie szef i może z nim uda się coś załatwić. Stawiłem się kolejnego dnia na spotkanie z dyrektorem, pokazałem mu paszport, a szef odparł do swojej pracownicy: "Dlaczego nie postawiłaś pieczątki? Przecież wszystko jest w porządku". Podstemplował wizę i odprawił mnie do domu. I tak jest tutaj z wszystkimi formalnościami. Ale już samo prowadzenie firmy jest łatwiejsze w Egipcie, bo przepisy dotyczące działalności gospodarczej są mniej restrykcyjne niż w Polsce, a instytucje kontrolne nie ingerują w nią tak bardzo.

Pod jakim jeszcze względem żyje się Panu w Egipcie lepiej niż w Polsce?

Egipt pokochałem, przede wszystkim, za cudowną i stałą pogodę. Żywność jest mniej przetworzona, a owoce i warzywa są o wiele smaczniejsze niż nad Wisłą.

Życie jest tutaj o wiele tańsze niż w Polsce. Benzyna kosztuje 4,8 funta egipskiego (ok. 1 zł) za litr, a ropa - 3,3 funta (0,7 zł) za litr.

Zaskakująco wysoki jest także poziom służby zdrowia. W egipskim szpitalu, za 1000 funtów egipskich (207 zł) zrobiono mi tomografię komputerową od ręki. W Polsce parę lat temu czekałem na nią kilka tygodni i kosztowała ok. 600 zł. Jakiś czas temu, gdy trafiłem do szpitala, rano otrzymałem menu z daniami z kilku pobliskich restauracji. Mogłem sobie wybrać, skąd mają mi przywieźć śniadanie i obiad.

Czy na tę jakość życia ma również wpływ poczucie bezpieczeństwa? W corocznym zestawieniu Gallup Global Law and Order, Egipt zajął 16. miejsce na świecie pod względem bezpieczeństwa. Przewyższył nie tylko cały kontynent afrykański, ale nawet i Polskę, która w rankingu uplasowała się na 44. pozycji.

Mieszkam w Egipcie od 12 lat i nigdy nic mi nie zginęło. Mam otwarty dom, z wyjściem do morza. Samochody często zostawiam otwarte i nic się nie dzieje. W Polsce kilka razy miałem urwane lusterka, wybite szyby i skradzione radia samochodowe. Czuję się dużo bezpieczniej w Egipcie niż w Polsce.

Rozmawiając o bezpieczeństwie w Egipcie, nie mogę nie poruszyć, bardzo nagłośnionej w polskich mediach, sprawy Magdy Żuk.

Polskie media zniekształciły tę sprawę. Nagłośniły problem, nie wyjaśniając ani jego przyczyn, ani zakończenia. Ludzie, którzy byli z tą Polką w hotelu, zwracali uwagę, że od początku nie zachowywała się normalnie. Potrafiła na plaży siedzieć w grubym swetrze lub zupełnie nago. W pewnym momencie zaczęła biegać i krzyczeć, a Egipcjanie nie mogli nad nią zapanować. W Hurghadzie nie ma szpitala psychiatrycznego, a ośrodek, do którego przetransportowano Polkę, został przez nią praktycznie zdemolowany. Na nagraniu, które rozeszło się w Internecie, widać, jak kobieta biega po szpitalu, a przez korytarz ciągnie ją kilku mężczyzn. Ten materiał został również obszernie skomentowany zarówno w mediach, jak i przez Internautów. Nikt nie wyjaśnił jednak różnic kulturowych, np. tego, że w większości szpitali tylko najniżsi rangą pracownicy - pielęgniarze i rezydenci, chodzą w ochronnych kitlach. Bycie lekarzem w Egipcie wiąże się z dużym prestiżem i doktor zazwyczaj nie jest stałym pracownikiem danego obiektu, tylko jest tam ściągany do konkretnych przypadków. Lekarze w takich szpitalach chodzą w normalnych ubraniach, często nawet w garniturach. Wszyscy komentowali ten filmik, że jacyś mężczyźni ciągną Polkę przez korytarz, a nikt nie wpadł na to, że to byli po prostu lekarze i policjanci po cywilnemu. Czytałem raport końcowy, z którego wynikało, że ta kobieta leczyła się psychiatrycznie jeszcze w Polsce, że była pod wpływem środków odurzających, że do gwałtu - o którym tak szeroko rozpisywały się media - wcale nie doszło.

Z czego - pana zdaniem - wynika ta medialna nagonka na Egipt? Trudno znaleźć pozytywne wieści znad Nilu, przedstawiające ten kraj w pozytywnym świetle.

Na pewno miała na to wpływ wojna w Syrii i kwestia uchodźców, którzy dotarli do Europy. Mamy w Polsce do czynienia z ogólną nagonką antyarabską, rzutującą na Egipt, który nie ma z tym nic wspólnego.

Jakiś czas temu w polskich mediach mówiło się o ataku terrorystów, którzy przyodziani w pas szahida, podpłynęli łódką do wybrzeża przy znanym hotelu. Odpoczywałem akurat kilometr od miejsca zdarzenia. Prawda była taka, że byli to pracownicy restauracji, którym szef nie wypłacił pensji. Przyjechali odzyskać pieniądze, a w trakcie kłótni, jeden z mężczyzn zaczął machać nożem i przypadkowo zranił turystę. Egipcjanin został zastrzelony przez miejscową policję, bo akcja działa się na terenie hotelu. Polskie media przedstawiły pracowników, wykłócających się o swoje pieniądze, jako islamskich terrorystów, a pas szahida i podpłyniecie motorówką zostały zupełnie zmyślone.

Przedwojenne marzenia o polskich koloniach

Jacy, Pana zdaniem, są Egipcjanie?

Przede wszystkim - gościnni i przyjaźni. Egipscy przyjaciele czasami zapraszają mnie do swoich domów. Jak Egipcjanin zaprosi cię do swojego domu, to jest w stanie dać ci wszystko, co w nim ma. Ostatnim razem, gdy tylko przyjechałem, kobiety od razu pobiegły na zakupy. Przyniosły świeże mięso, które w Egipcie jest relatywnie drogie, oraz przepiórki, by zrobić jak najlepsze potrawy dla gości. Pamiętam pyszne mahshi, które zrobiła żona naszego inżyniera. To takie egipskie gołąbki, faszerowane ryżem i cynamonem, zawijane w liście winogron. Do tego pita z tradycyjną egipską tahiną.

Są jakieś smaki Egiptu, które niespecjalnie przypadły Panu do gustu?

Desery i słodycze, które są praktycznie cieknącym cukrem lub miodem. Egipcjanie kochają cukier, do małej filiżanki kawy potrafią dodać trzy łyżeczki, a do szklanki herbaty - nawet pięć. Porównywałem kiedyś składy popularnych napojów. Coca-Cola produkowana na rynek egipski zawiera dużo więcej cukru niż ta, którą możemy kupić w Europie.

Przyszłość wyobraża Pan sobie nad Nilem czy nad Wisłą?

Myślę, że między Egiptem a Polską. Obserwuję znajomych Europejczyków, którzy mieszkają tutaj na stałe do ok. 70. roku życia, a później na te cieplejsze miesiące wracają do Europy. Zostanę w Egipcie tak długo, jak długo będę dobrze znosił te upały.