De Chinese Communistische Partij viert deze week zijn 95-jarige bestaan. Bij de oprichting op 1 juli 1921 was de Nederlander Henk Sneevliet aanwezig, een revolutionair die door alle machthebbers in de wereld werd gehaat. In 2010 maakte de VPRO een documentaire over deze man, die zo’n grote en vergeten rol speelde in de Chinese geschiedenis. Zo kreeg de nog jonge Mao les van Sneevliet hoe hij een staking moest organiseren.

Het Spoor Terug: Henk Sneevliet Bekijk Video 60 min

Beroepsrevolutionair in China

Mao Zedong was nog volkomen onbekend toen hij de oprichtingsvergadering van de Chinese Communistische Partij bijwoonde. Hij had toen geen enkele ervaring met de socialistische revolutie, wat ook gold voor de andere Chinese aanwezigen. Henk Sneevliet woonde de bijeenkomst bij als vertegenwoordiger van de Communistische Internationale, de COMINTERN. Met geld vanuit de Sovjet-Unie, waar vier jaar eerder de bolsjewisten de macht hadden gegrepen, was hij in het grootste geheim naar Shanghai gereisd, de stad waar de bijeenkomst plaatsvond. Van zijn advies konden de Chinezen veel leren, want Sneevliet was sinds 1902 overtuigd socialist.

De hartelijke groeten

In de jaren erop radicaliseerde Sneevliet tot overtuigd communist en was in 1914 in Nederlands-Indië betrokken bij de oprichting van de Communistische Partij. In 1921 verliet hij de kolonie, wat zowel de plaatselijke pers als de Nederlandse kranten niet ontging. Sneevliet en zijn vrouw zaten volgens die media op een boot met ingenieur Baars, die was uitgezet vanwege bolsjewistische activiteiten. Baars was onderweg naar Siberië, zo zei hij, omdat hij naar het land wilde van de bolsjewisten. Op 22 mei zouden ze in Singapore aankomen om onmiddellijk over te stappen naar China. Volgens de kranten van Sneevliet werd scherp in de gaten gehouden, maar die mededeling was in feite overbodig – alsof een journalist zou opmerken dat de zon die ochtend in het oosten was opgekomen. Het communistische dagblad De Tribune kreeg in juli 1921 een kaartje van het duo: ‘De hartelijke groeten van ons beiden, door het toeval op één schip samengebracht en nu in een Shanghai-hotel. H. SNEEVLIET en A. BAARS.’ Ze waren toen dus in China, in de stad waar de oprichtingsvergadering was van de Chinese communisten. Baars was blijkbaar al verdwenen, maar voor Sneevliet was dit het begin van een reis van twee jaar door China om mee te helpen met de opbouw van de partij, die de machtsbasis zou worden voor Mao. Sterker: de eerste ontmoeting van Sneevliet buiten Shanghai was met Mao, die drie uur naar de Nederlander luisterde over het organiseren van stakingen.

Terug naar China