🔊 Beluister dit artikel

In alle commotie rond de ‘affaire Stef Blok’ – de verse VVD-minister van Buitenlandse Zaken (BuZa) die op een besloten bijeenkomst zijn idealistische publiek prikkelde met een portie rauw realisme – lijkt op een enkeling na niemand zich af te vragen hoe dit reces-relletje in slechts anderhalve dag zo intens aan het rollen kon worden gebracht. Niet alleen nationaal, maar ook internationaal. Reconstructie van een ambtelijke muiterij.

Georkestreerd

De timing, de toon van de teksten, de commentaren en de opeenvolging van gebeurtenissen, doen geen toevallige maar een georkestreerde actie vermoeden. Een beeld dat wordt bevestigd door onze bronnen rond en binnen BuZa en het Binnenhof. Er lijkt sprake van een goed voorbereide actie door ambtenaren, spindoctors en politici die het nog steeds niet kunnen verkroppen dat het departement geleid wordt door een VVD-minister en niet door hun droomkandidaat D66-coryfee Sigrid Kaag.

Moraalridders

BuZa in handen van de VVD was hét verlies van D66 aan de onderhandelingstafel van Rutte III. Een schok ook voor het links-activistische ambtenarenapparaat dat onder de PvdA-ministers Frans Timmermans en Bert Koenders geen strobreed in de weg werd gelegd. Integendeel. Buiten de erkenning van een Palestijnse staat mochten de mensenrechtenmeisjes en moraalridders van het departement alle idealistische stokpaardjes berijden die in de BuZa-manege op stal staan.

Links nest

Niet gehinderd door parlementaire en journalistieke controle gaan BuZa-ambtenaren zich in instituten als de VN te buiten aan politiek gedrag waarvoor onder onze bevolking geen enkele meerderheid bestaat. Ook ons stemgedrag in de VN wordt bepaald door instructies verstrekt aan ambtenaren door de BuZa-beleidsdirecties. Instructies die altijd conform het linkse EU-beleid van Federica Mogherini zijn. Open grenzen, globalisering, massamigratie en anti-zionisme voeren daarbij de boventoon. Welke politieke kleur het kabinet ook heeft, BuZa-ambtenaren voeren in feite de programmapunten uit van hun eigen partijen: GroenLinks, PvdA en D66. Op een handjevol realisten na is BuZa tot de nok toe gevuld met hardcore linkse idealisten.

In een nest waarin leiding, personeel en medewerkers voornamelijk links gebekt zijn worden centrumrechtse vogels met argusogen bekeken. Wie in staat is een paar idealistische strofen ten gehore te brengen krijgt het voordeel van de twijfel. Realistische zangvogels daarentegen worden het liefst met kop en staart het BuZa-nest uitgeduwd. Na de eerste kennismakingsweken werd al snel duidelijk dat er in de bedaagde Blok een brutale fluiter schuilging. Iemand die de zoetgevooisde keelklanken van Kaag met gemak kan overstemmen. De toon in het nest was gezet.

Unicef

De ambtelijke baas van BuZa is Joke Brandt (Yoka Brandt voor buitenlanders), oud BuZa-ambtenaar, ambassadrice in Afrika en voormalig directrice van de VN-organisatie UNICEF. Brandt werd eind 2015 door PvdA-minister Koenders voorgedragen als de secretaris-generaal (SG) van BuZa en zonder morren door het kabinet benoemd. Het voordragen van top-ambtenaren en ambassadeurs is een van de voorrechten van een BuZa-minister. Een politiek middel waarover VVD-minister Blok momenteel wel en D66-minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Sigrid Kaag niet beschikt.

Zoals idealisten die het verlies van Hillary Clinton niet kunnen accepteren blijft men in BuZa-, D66- en media-kringen mokken dat Sigrid Kaag niet de echte BuZa-minister is. Na de val van VVD-minister Halbe Zijlstra laait de discussie weer op. Kaag zou ons land moeten vertegenwoordigen en niet een VVD’er als Blok. Kaag is immers een van ons. Zij begrijpt de BuZa wereld als geen ander.

Opstand

Na het aantreden van Blok vreest het ambtenarenapparaat nieuwe VVD-benoemingen en afwijkende instructies. Binnen BuZa broeit een beginnende opstand. Hoe Blok te beschadigden. Er worden plannen gesmeed om een pro-Kaag campagne te ontwikkelen. Ideeën worden met gelijkgestemden buiten BuZa gedeeld. Op 10 juli doet zich een mooie gelegenheid voor tijdens de Touch Dutch Base conferentie in Den Haag

“Vakvrouw Kaag”

In het Johan de Witthuis wordt de tweede editie van de zogenaamde ‘terugkeerdagen’ georganiseerd. Een besloten bijeenkomst voor Nederlanders die hoge functies bekleden bij VN-organisaties als de Palestijnse VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR en gestationeerd zijn in Genève, Rome en New York. Idealisten pur sang. Vorig jaar, tijdens de eerste editie van Touch Dutch Base was het Sigrid Kaag die deze wereldverbeteraars toesprak. NRC meldt “dat de aanwezigen ontzag hebben voor deze ‘vakvrouw’, zij is de verpersoonlijking van hun wereld. Er worden grapjes gemaakt. Kwam Kaag maar weer.”

De kamer waarin Blok zijn toespraak houdt is te klein voor de bijna honderd aanwezigen. In twee zijkamers staan videoschermen opgesteld waarop de bezoekers de speech van Blok kunnen volgen. In een daarvan filmen BuZa-medewerkers stiekem het videoscherm. Blok steekt welbewust zijn provocerende praatje af. De mensenrechtenliefhebbers zien een realist aan het werk die weinig heel laat van hun idealistische BuZa-wereldbeeld. Hier staat iemand die zo te zien niet voor het eerst en niet voor het laatst de BuZa-boel eens flink wil opschudden.

Opzetje met VARA

De BuZa-beelden van Blok worden doorgespeeld aan een VARA-journalist. De in idealistische ogen meest schokkende quote’s worden op maat gesneden en van Nederlandse en Engelse ondertitels voorzien. Acht dagen later worden de beelden en teksten op de VARA Zembla website geplaatst. Om een zo groot mogelijk effect te sorteren wordt het artikel zowel in het Nederlands als in het Engels gepubliceerd.

D66 stookt vuurtje op

Met hulp van bevriend Hillywood en Amsterdam belanden de beelden en info op de bureau’s van de nationale en internationale media. Vol trots meldt Zembla welke buitenlandse media het verhaal inmiddels brengen. In de coulissen staat D66 klaar. Het is Kees Verhoeven, het manusje van alles bij D66, die via Twitter de aanval opent op Stef Blok.

Taak minister Buitenlandse Zaken is diplomatieke betrekkingen onderhouden. #D66 verwacht daarom uitleg van de minister over zijn onbegrijpelijke uitspraken en zijn pessimisme over de verdeling van vluchtelingen in Europa en de multiculturele samenleving.https://t.co/5mM3Eq3jV9 — Kees Verhoeven (@KeesVee) July 18, 2018

NRC doet mee

Buitenlandwoordvoerder Sjoerd Sjoerdsma, de man die kind aan huis is bij BuZa, houdt zich stil. Verhoeven voorziet de pers van quote’s over de kwestie. D66-kanonnen als migratieprofessor Han Entzinger houden in de media de ‘wereldvreemde’ uitspraken van Blok tegen het licht. NRC, de BuZa-bode en het lijfblad van D66-denkend Nederland, stelt in een redactioneel commentaar de vraag “of deze minister het land nog wel kan vertegenwoordigen”. Andere ‘weldenkende’ media volgen.

Beroepsgekwetsten

BuZa-ambtenaren porren bevriende politici op om te reageren. De voorgangster van Sigrid Kaag, PvdA-kamerlid Lillian Ploumen, eist dat de Kamer terugkomt van reces voor een spoeddebat met Stef Blok. Beroepsgekwetst Nederland eist luidkeels het hoofd van Blok. De roep om Kaag weerklinkt.

'Het herstel van de relatie tussen Nederland en Suriname vraagt om Sigrid Kaag,' schrijft @Dave_Ensberg. 'Niet Stef Blok.' https://t.co/39EeZJVg82 pic.twitter.com/kF4KQDV4Nw — Joop (@Joop_nl) July 19, 2018

Vernederende brief

D66-leden die zich verzameld hebben in de groep D66 Diversiteit schrijven een goed getimede open brief. Blok moet volgens deze multiculti-rechters heel diep bukken en buigen anders dient hij te vertrekken. Alsof een bewindsman die zichzelf zo zou laten vernederen nog ergens buiten Nederland geloofwaardig kan zijn.

Diversiteitsobsessie

D66 Diversiteit lijkt wonderwel te corresponderen met BuZa Diversiteit. De opstandige BuZa-ambtenaren schrijven hun minister op het hoogtepunt van de rel een heuse diversiteitsbrief. De brief, die is opgesteld met medeweten van de SG – die nota bene hoofdverantwoordelijk is voor het personeelsbeleid – wordt door BuZa-ambtenaren gelekt aan de pers.

Ambtenaren van Buitenlandse Zaken willen in gesprek met Blok. Dit is de brief van ambtenaren aan Blok en gaat rond op Buitenlandse Zaken. Geen directe koppeling met zijn uitspraken, maar lees vooral tussen de regels door pic.twitter.com/M2zQHEdg9B — Albert Bos (@bosalbert) July 20, 2018

Het leest als een brief van een BIJ1-departement geleid door Sylvana Simons. Het doet een BuZa-kenner de verzuchting slaken: “Geen werkomgeving is ‘diverser’ dan BuZa. Je komt bijna niet meer binnen als je geen gehandicapte Somalische transgender bent.” Een handjevol niet-linkse BuZa-ambtenaren zou juist meer politieke diversiteit op de werkvloer willen zien. De politieke monocultuur werkt zo verstikkend dat sommige ambtenaren de dienst daarom hebben verlaten.

VVD gepikeerd

Binnen de VVD en de coalitie wordt gepikeerd gereageerd op de mediarel en de acties van muitende BuZa-ambtenaren. D66 wordt gemaand een toontje lager te zingen. Een eventueel Kamerdebat met Stef Blok moet worden uitgesteld tot na het reces. D66 gaat akkoord. In de media gaat Blok diep door het stof. Het is niet genoeg voor idealisten (“zijn positie is onhoudbaar.”) en teleurstellend voor realisten (“eindelijk een BuZa-minister die de waarheid spreekt en nu krabbelt hij terug.”).

Pechtold dreigt

Dat de coalitiegelederen nog niet gesloten zijn bewijst diplomatenvriend en penthousebezitter Alexander Pechtold. De D66-leider kan het simpelweg niet laten om aan de deugtafel van Jinek minister Blok nog verder te schofferen en beledigen. Volgens deze D66-denker redeneert Blok met de diepgang van een surfplank. Bovendien eist hij dat Blok nadrukkelijk afstand neemt van de inhoud van zijn uitspraken en dreigt: “Als Blok echt vindt wat hij heeft gezegd moet hij nadenken of hij nog wel geloofwaardig is als minister van Buitenlandse Zaken.”

Muiterij

De commotie rond de uitspraken van Stef Blok hebben een ernstige coalitiebreuk zichtbaar gemaakt die dwars door BuZa loopt. Zelfs al zou de zaak komende september worden afgedaan als het zoveelste recesrelletje – een gevalletje komkommerkolder in de polder – dan nog broeit de ambtelijke opstand binnen BuZa door. Het is aan Stef Blok en de VVD om het gezag op het muitende BuZa-schip te herstellen. Politici bepalen het beleid, niet ambtenaren.

De bezem er door

Een flinke bezem door het departement is daarbij wel het minste dat vereist is. Vervangen van ambtenaren in sleutelposities een noodzakelijkheid. Met een VVD-premier en een VVD-minister zou het toch moeten lukken om dit hardnekkige activistenbolwerk onder de duim te krijgen.

Of de VVD het lef heeft en voldoende steun kan vinden binnen het kabinet voor zo’n grote schoonmaak is helaas de vraag. Het zou immers niet de eerste keer zijn dat binnen dit kabinet de emotionele argumenten van idealisten het winnen van de redelijkheid, ratio en realiteit.