

Leo Lucassen is directeur Onderzoek van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis en hoogleraar aan de Universiteit Leiden.

Er waart een spook door Den Haag, het spook van migratie. Zoveel is wel duidelijk na bijna drie maanden formeren. De tweede poging om met GroenLinks een kabinet te formeren liep opnieuw stuk op dat vermaledijde onderwerp ‘migratie’, een verhullende term voor waar het echt over gaat, namelijk asielzoekers en vluchtelingen.

En opnieuw krijgt GroenLinks de zwartepiet toegeschoven. Als je er even over nadenkt, dan is het eigenlijk heel vreemd dat de partijen hier zo’n punt van maken. GroenLinks, en D66 in iets mindere mate, stelt zich op het standpunt dat Nederland gewoon de wet moet naleven en het Vluchtelingenverdrag uit 1951 (dat in 1967 bewust een mondiale dekking kreeg) dient te eerbiedigen. Een verdrag dat Nederland en veel andere landen met goede redenen hebben ondertekend, in een tijd dat er miljoenen ontheemden in talloze kampen in Duitsland en Oostenrijk weg dreigden te kwijnen.

Volg de laatste ontwikkelingen in ons formatieblog: Buma: houding GroenLinks ‘onbegrijpelijk’

Dat GroenLinks vindt dat Nederland zich aan dat verdrag dient te houden, is niet bepaald revolutionair te noemen. Maar zo wordt het door VVD en CDA niet gepercipieerd. Die partijen doen eigenlijk alsof we dat verdrag in feite al hebben opgezegd en minister-president Rutte heeft bij herhaling laten weten dat wat hem betreft er geen vluchteling Nederland meer binnenkomt. Dat mag je vinden, maar zolang het Vluchtelingenverdrag niet op democratische wijze is opgezegd, loopt hij wel erg ver voor de troepen uit en overtreedt hij feitelijk de wet. En intussen wordt GroenLinks neergezet als een partij die een extreem en onredelijk standpunt inneemt.

Lees ook De bezweringsformule van Tjeenk Willink die Klaver afschoot

Halfhartige, perverse uitvoering

Dat deze voorstelling van zaken weinig oppositie ontmoet, is het gevolg van de door bijna alle partijen gedeelde opvatting dat de Europese Unie, en Nederland in het bijzonder, de grote aantallen asielzoekers niet meer aankan en onorthodoxe maatregelen noodzakelijk zijn. Dat was ook de legitimering van de Turkije-deal, waar Diederik Samsom zo warm voor liep. Zoals inmiddels bekend heeft die deal er vooral toe geleid dat Turkije (78 miljoen inwoners) met 3,5 miljoen bijna drie keer zoveel vluchtelingen opvangt als alle landen van de EU bij elkaar.

Daarnaast zijn zo’n 50.000 vluchtelingen vast komen te zitten in Griekenland, met nauwelijks uitzicht op een nieuw bestaan. Kortom, het tegendeel van wat het Vluchtelingenverdrag beoogde. En van het overnemen van substantiële aantallen uit vluchtelingenkampen uit Turkije door de EU, als tegenprestatie, is nauwelijks iets terecht gekomen. De bedenker van de Turkije-deal, de Oostenrijker Gerald Knaus, heeft zich dan ook al snel gedistantieerd van deze halfhartige en perverse uitvoering.

Kijk naar de cijfers: minder migranten

Opnieuw lezen we bijna dagelijks over bootjes, nu uit Libië, die wel of niet door de kustwacht worden onderschept en over mensen die verdrinken. Dit wekt de indruk dat er een niet aflatende stroom mensen onze kant op komt. Kijken we echter naar de cijfers, dan is niets minder waar. Zo arriveerden er tot 7 juni dit jaar ongeveer zo’n 60.000 migranten in Italië, Spanje en Griekenland. Een afname van bijna tweederde vergeleken met 2016. En toen was er ook al een forse reductie te zien ten opzichte van het recordjaar 2015.

Lees ook onze analyse: een coalitie met GroenLinks, VVD, CDA en D66 blijkt onmogelijk. Opnieuw is migratie het struikelblok.

De Nederlandse cijfers volgen dezelfde trend. Vroegen er in 2015 nog 43.095 mensen een eerste asielverzoek in, vorig jaar waren dat er nog maar 19.370 en na de eerste vier maanden van dit jaar staat de teller op 5.175, waarvan de meesten uit Syrië en Eritrea (erkende conflicthaarden) en slechts 100 uit West-Afrika. Dat mag je nog steeds te veel vinden, maar geen aantallen waar je achterover van slaat. En vooralsnog hebben we in het huidige decennium nog lang niet het niveau van de jaren negentig bereikt. Dat GroenLinks zich op het standpunt stelt dat Nederland gewoon de bestaande wetgeving moet uitvoeren, kan dus moeilijk als een extreem standpunt worden opgevat. Het is eerder wonderlijk dat VVD en CDA zich in deze kwestie zo halsstarrig opstellen.

Stemmingmakerij over ‘massa-immigratie’

De politieke discussie over ‘migratie’ leidt tot symboolpolitiek die voortvloeit uit een al jarenlange stemmingmakerij over het vermeende gevaar van ‘massa-immigratie’. Een angstbeeld dat weinig met de realiteit te maken heeft. Zo speelde dit thema in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 een dominante rol, terwijl het positieve migratiesaldo destijds niet veel om het lijf had.

Bang voor de populistische adem van de PVV zijn partijen als de VVD, het CDA, maar ook de PvdA, steeds verder naar radicaal rechts opgeschoven. Met als gevolg dat nu openlijk wordt gepraat over het uitbreiden van deals met landen als Libië, waar de anarchie regeert en Afrikaanse migranten als slaven worden misbruikt. Tegen deze achtergrond hoeft het niet te verbazen dat het ook informateur Herman Tjeenk Willink niet is gelukt om het migratiespook uit Het Catshuis te verjagen.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 14 juni 2017