Unia proponuje nowy, wielomiliardowy Fundusz Sprawiedliwej Transformacji Energetycznej, który ma wspierać odchodzenie krajów członkowskich od spalania węgla

Komisja Europejska proponuje podział Funduszu proporcjonalnie do rozmiaru potrzebujących go regionów, co stwarza ryzyko zbytniego rozproszenia zasobów

Polska obawia się, że w taki sposób wsparcie dostaną również bogate niemieckie regiony uzależnione od węgla

W Polsce zatrudniona jest połowa siły roboczej Unii pracującej w sektorze górnictwa i energetyki węglowej i to w Polsce odchodzenie od węgla spowoduje likwidację największej liczby miejsc pracy

Do korzystania z Funduszu kwalifikuje się 50 regionów w 18 państwach Unii, w tym dziesięć w Polsce i osiem w Niemczech – dwóch krajach najbardziej dotkniętych transformacją

Artykuł w oryginale na stronie POLITICO.eu

Około 50 regionów w 18 krajach UE będzie mogło kwalifikować się do wsparcia finansowego w ramach Funduszu, którego celem jest pomoc w ograniczeniu do minimum problemów związanych z odchodzeniem od węgla, jak wynika ze wstępnego projektu Komisji Europejskiej z 31 października, który widziały dziennikarki POLITICO.

Wzbudza to niepokój mniej zamożnych i bardziej uzależnionych od węgla państw Wspólnoty, które obawiają się, że pieniądze z Funduszu popłyną także do bogatszych członków Unii. Krajem z drugą największą liczbą regionów kwalifikujących się do takiego wsparcia – zaraz po Polsce – są Niemcy.

Propozycja obecnie omawiana w Komisji ma zostać opublikowana 11 grudnia, wraz z komunikatem w sprawie postępów "Zielonej Agendy" przewodniczącej Ursuli von der Leyen. Nastąpi to tuż przed szczytem przywódców UE, na którym omawiany będzie tzw. cel klimatyczny Unii.

Polska, Węgry i Czechy sprzeciwiają się naciskom w sprawie przyjęcia celu ograniczenia emisji gazów cieplarnianych do zera do połowy XXI w., ponieważ obawiają się, że może to zaszkodzić ich gospodarkom. Moment przedstawienia propozycji Funduszu Sprawiedliwej Transformacji Energetycznej ma na celu zdobycie ich wsparcia.

Stworzenie takiego funduszu zostało zaproponowane przez Parlament Europejski jako sposób na wsparcie dla regionów najbardziej uzależnionych od węgla w okresie stopniowego wycofywania się z tego paliwa, do czego zmusza zaostrzenie celów klimatycznych Unii.

Kasa dla wszystkich

Nowa Komisja Europejska przyjęła tę koncepcję, ale rozszerzyła jej zakres, nie ograniczając go jedynie do węgla. Ursula von der Leyen, powiedziała, że propozycja powinna "oferować wsparcie dostosowane do potrzeb regionów najbardziej dotkniętych problemem – przemysłowych, bazujących na gospodarce węglowej i produkcji energii".

Październikowy projekt wymienia trzy kryteria, na podstawie których poszczególne regiony mogłyby kwalifikować się do korzystania z funduszu. Są to: liczba zatrudnionych w górnictwie węgla kamiennego i brunatnego; intensywność emisji dwutlenku węgla "przekraczająca [X]-krotność średniej w UE" (wniosek nie określa, ile razy); oraz produkcja torfu "przekraczająca [X]-krotność średniej w UE".

Zgodnie z tą propozycją według pierwszych dwóch kryteriów do korzystania z funduszu kwalifikuje się nawet 50 regionów w 18 państwach UE: dziesięć w Polsce, osiem w Niemczech, sześć w Hiszpanii, pięć w Grecji, cztery we Włoszech, po dwa w Bułgarii, Czechach, Rumunii i Słowacji i po jednym w Belgii, Chorwacji, Estonii, Holandii, Portugalii, Słowenii, na Węgrzech i na Cyprze – a nawet na wyspie Réunion na Oceanie Indyjskim, będącej zamorskim departamentem Francji.

Gdyby z kolei zastosować trzecie kryterium, pomoc w ramach funduszu objęłaby także niektóre regiony w Irlandii i Finlandii.

Komisja ma świadomość tego, że zawarta w projekcie duża liczba takich regionów może pozytywnie wpłynąć na wzrost poparcia wniosku w Radzie – choć jednocześnie stwarza to ryzyko zbytniego rozproszenia zasobów funduszu i rozmycia się jego głównego celu.

Rzeczywiście, jest mało prawdopodobne, żeby taka propozycja usatysfakcjonowała Polskę, która opowiedziała się za priorytetowym traktowaniem przez fundusz regionów związanych z węglem. W Polsce zatrudniona jest połowa siły roboczej Unii pracującej w sektorze górnictwa węglowego i energetyki węglowej – i to w Polsce, jak wynika z badań Komisji, odchodzenia od węgla spowoduje likwidację największej liczby miejsc pracy.

Inne kraje zagrożone likwidacją dużej ilości miejsc pracy – Czechy, Rumunia, Bułgaria i Grecja – podzielają obawy Warszawy.

Jak już wcześniej informowało POLITICO, Fundusz Sprawiedliwej Transformacji Energetycznej miałby być finansowany z przyszłego budżetu Unii, przy czym 5 mld euro pochodziłoby z już przydzielonych funduszy spójności, a kolejne 5 mld miałoby zostać pobrane z innych części budżetu lub z nowych funduszy.

Komisja ma nadzieję, że kraje UE sfinansują kolejne 5 miliardów euro; są też plany wykorzystania 500 milionów euro z funduszy Unii na pozyskanie gwarancji w wysokości 1,5 miliarda euro z Europejskiego Banku Inwestycyjnego i przyciągnięcie nawet 20 miliardów od kapitału prywatnego.

Tak więc – gdyby wszystkie te spekulacje okazały się prawdziwe – całkowita dostępna kwota wynosiłaby 35 miliardów euro.

Rozdawanie pieniędzy

Komisja będzie musiała rozdzielić środki z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji Energetycznej pomiędzy kwalifikujące się do tego kraje UE. Zgodnie z propozycją, rządy krajowe mogłyby wtedy wybrać, które z kwalifikujących się regionów chcą wesprzeć.

Nie zmienia to faktu, że proponowany system finansowania może budzić obawy wśród regionów, które już teraz stoją w obliczu znacznych cięć w finansowaniu w ramach polityki spójności. Propozycja ta zamroziłaby część funduszy – niezależnie od tego, że wyjście Wielkiej Brytanii z UE i naciski na przeznaczenie większych środków finansowych na inne cele (takie obszary jak badania, innowacje i problemy związane z migracją) i tak może prowadzić do ograniczenia środków na rozwój regionalny w nadchodzących latach.

W planie budżetowym na lata 2021–2027 Komisja zaproponowała, aby polityka spójności, która ma na celu zmniejszenie różnic między poszczególnymi krajami Wspólnoty, została zmniejszona z 34 proc. obecnego budżetu (uwzględniającego 27 państw UE) do 29,1 proc. Polityka spójności obejmuje Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Fundusz Spójności i Europejski Fundusz Społeczny, a podział środków w dużej mierze oparty jest na poziomie rozwoju gospodarczego.

Ze względu na obserwowany w ostatnich latach szybki wzrost gospodarczy krajów Europy Środkowej, zgodnie z obecnym wnioskiem Komisji, Polska, Republika Czeska, Węgry i Estonia mają stracić prawie jedną czwartą swoich środków na cele spójności. Niemcy mogą oczekiwać cięć rzędu 20 proc., podczas gdy inne państwa, w tym Rumunia, Bułgaria, Grecja, Włochy i Hiszpania, odnotowałyby skromny wzrost przydzielanych funduszy.

– Jeśli uczynienie budżetu UE bardziej zielonym oznacza przesunięcie go bardziej na Zachód, to taka opcja jest nie do zaakceptowania – powiedział na spotkaniu zorganizowanym przez POLITICO francuski eurodeputowany Pascal Canfin, przewodniczący komisji ds. środowiska Parlamentu Europejskiego. – Powinniśmy znaleźć mechanizm, który zagwarantuje, że jeśli staniemy się bardziej "zieloni" we wspólnej polityce rolnej, polityce spójności i tak dalej, to nie spowoduje to niesprawiedliwej dystrybucji środków w poszczególnych regionach, bo to byłoby wyjątkowo trudne dla Polski, Czech i innych krajów.

Redakcja: Michał Broniatowski