Over het federale regeerakkoord is reeds heel wat inkt gevloeid. Maar één belangrijke tendens bleef tot hiertoe onderbelicht. Inzake justitie en veiligheid draagt deze regering bij aan een verdere uitholling van de rechtstaat. De macht van politie- en veiligheidsdiensten neemt drastisch toe, maar de mogelijkheid tot wettelijk verweer van de burger tegenover deze diensten neemt zienderogen af. Een zorgwekkende evolutie.

Spread the love

















In

januari 2010 werd een naakte en compleet ontredderde Jonathan Jacobs

doodgeslagen door zes agenten van het Bijzonder Bijstandsteam, ook

wel gekend als ‘de bottinekes’. Om Jonathan te ‘kalmeren’ gooiden ze

eerst een flashgranaat in de cel, waarna de zes agenten zich

op de weerloze Jonathan stortten. In de video die het

reportagemagazine Panorama later openbaar maakte, kon je de

bloedvlekken op de witte celmuur zien spatten. Letterlijk.

Wie

denkt dat de dood van Jonathan Jacobs een losstaand feit of

ongelukkig incident was, vergist zich. Met de regelmaat van de klok

wijzen mensenrechtenorganisaties erop dat politiegeweld een courant

fenomeen is binnen de Belgische politiediensten. In een grote

reportage over politiegeweld viel in het magazine MO het volgende te

lezen:

Grosso

modo doemt het beeld op van een breed spectrum van geweld. Aan de ene

kant heb je een beperkt aantal zaken van criminele aard, waarbij

bijvoorbeeld een groep politieagenten een Algerijn zonder papieren

eerst zijn werk als zakkenroller laat doen aan het Brusselse

Zuidstation, om hem ’s avonds zijn buit af te nemen en vreselijk

toe te takelen. Ze worden verklikt door een collega. Daaronder

bevinden zich de hierboven beschreven gevallen van “middelmatig”

verbaal en fysiek geweld. Aan de andere kant van het spectrum is er

lichter fysiek en verbaal geweld, dat dikwijls onder de radar blijft.

Omdat mensen om allerlei redenen geen klacht indienen: te arm,

beschaamd, bang, geen geloof in het resultaat.

Ook

racisme is een vaak terugkerend probleem binnen de Belgische korpsen.

Zo was het helemaal niet toevallig dat de MO-reportage de titel

droeg: ‘Zeg dat je een makaak bent of ik sla harder’. Eerder dit jaar

bewees De Standaard dat racisme een taai en terugkerend probleem

is binnen het Antwerpse korps.

Met

dergelijke feiten op tafel zou je verwachten dat de nieuwe regering

stappen onderneemt om het willekeurige geweld en racisme van

politiediensten in te dijken. Maar wie het regeerakkoord naleest, merkt gauw dat we een compleet andere richting inslaan. Politie- en

veiligheidsdiensten krijgen steeds meer macht en de mogelijkheden

voor burgers om daartegen in te gaan worden beperkt.

Meer

groen op straat





Michel

I zet overduidelijk in op een versterking en uitbreiding van het

veiligheidsapparaat. In het luik over de politie bijvoorbeeld is de

slogan ‘meer blauw op straat’ letterlijk opgenomen. Maar deze

regering wenst niet alleen meer blauw op straat. Ook het leger

kan voortaan ingezet worden voor civiele doeleinden. Dat kan op vraag

van de burgemeester of bij een verhoogde terreurdreiging.

De

mogelijkheid tot het inroepen van het leger ter versterking van de

lokale politie, is een wens die Bart De Wever reeds meermaals uitte. Zowel

na de aanslag op het Joods museum te Brussel als na de blokkades van

de foorkramers, wou de Antwerpse burgemeester het leger inzetten.

Zeker dat laatste voorval geeft te denken. Wanneer er straks harde

sociale acties komen, dan is het waarschijnlijk dat het leger wordt

ingezet.

Maar ook

privédiensten kunnen voortaan politionele taken op zich nemen,

aldus het regeerakkoord. In weerwil van de gangbare visie op

privatisering, betekent dit geen afzwakking van de macht van de

politie. Het betreft net een versterking ervan, want meer diensten

kunnen meer politietaken op zich nemen. Of die privaat dan wel

publiek zijn, doet er niet zoveel toe: het cruciale punt is dat de

macht van de overheid over haar burgers toeneemt. En dat deze burgers

steeds machtelozer worden tegenover de willekeur van het

veiligheidsapparaat dat de staat in het leven roept.



Wiens

geweld?



Op

pagina 96 van het federale regeerakkoord lezen we dat er

geen plaats is voor geweld tegen veiligheidsberoepen. Nogal logisch. Geweld tegenover iedere burger is bij wet verboden –

tenzij het om zelfverdediging gaat. De enige groepen in onze

samenleving die wettelijk geweld mogen gebruiken zijn…

veiligheidsberoepen.

De bescherming van deze

veiligheidsberoepen wordt duidelijk hoger in het vaandel gedragen

door deze regering dan de bescherming van de burger tegenover het

geweld van veiligheidsberoepen. Want de oproep tot respect voor

veiligheidsberoepen wordt onmiddellijk gevolgd door deze passage:

“De

regering zal naar een oplossing zoeken voor manifest onterechte

klachten tegen het politiepersoneel en ander

veiligheidspersoneel.”

Het is een erg vreemde passage. Want

de regering speelt hier even voor rechter. Ze schijnt er weet van te

hebben dat er vele ‘manifest onterechte klachten’ zijn tegen

politiepersoneel. Zoveel, dat het een werkelijk probleem wordt. In

het licht van de talrijke getuigenissen en rapporten over

politiegeweld doet dit toch de wenkbrauwen fronsen.

Bovendien

stelt zich de vraag hoe de oplossing om het teveel aan onterechte

klachten weg te werken eruit zal zien. Gaat men het indienen van een

onterechte klacht tegen de politie strafbaar maken? Het lijkt er

alleszins op.

Dit kan

niet los gezien worden van een andere maatregel die deze regering

neemt. Onder het luik Gerechtelijke organisatie wordt gesproken over

een ‘overconsumptie’ en ‘quasi-automatische keuze voor een

rechtsgang’ die de ‘legitimiteit van het ganse rechtssysteem’ op de

helling zet. Vrij vertaald: te veel mensen stappen naar de rechter en

dat ondermijnt ons rechtssysteem.

Oplossing? Een verstrenging

van de tweedelijnsbijstand door, onder meer, een middelentoets in te

bouwen en het afbouwen van de mogelijkheid om een beroep te doen op

pro-Deoadvocaten. Het gaat nog verder: er zal ook remgeld worden

ingevoerd “waarbij een deel van de kost van de juridische

tweedelijnsbijstand op de rechtzoekende zal verhaald worden”.

Kort

samengevat: de burger verliest macht tegenover de overheid en in het

bijzonder de politie. Verliezen in het bijzonder aan macht: niet

kapitaalkrachtige burgers. De blinddoek van Vrouwe Justitia glijdt

stilaan af, haar weegschaal hangt scheef en de gewapende arm der wet

krijgt carte blanche.

Privacy



Met

betrekking tot de bescherming van politiemensen staat nog een

opmerkelijke passage in het regeerakkoord:

“De

integriteit van politiemensen dient te allen tijde gegarandeerd bij

uitoefening van hun functie. Daartoe wordt, ondermeer, hun

identiteit beschermd.”

Deze

passage moet gelezen worden in de context van steeds meer

(gewelddadige) politie-interventies die vastgelegd worden door middel

van smartphones. Mogelijks houdt het in dat het filmen van een

politieoptreden voortaan verboden wordt. Dat wil zeggen dat één van

de belangrijkste hulpmiddelen bij het vaststellen van effectief

politiegeweld illegaal wordt verklaard.

De

maatregel staat in schril contrast met andere passages in het

regeerakkoord waarin de privacy van de burger veel minder waard is

dan die van de politieagent.

Zo valt

meer dan eens te lezen dat deze regering werk wil maken van

het kruisen van databanken. De persoonlijke info die u bijvoorbeeld

deelt met het OCMW, kan hierdoor probleemloos aangewend worden in een

strafonderzoek.

Het

hangt samen met een meer algemene tendens: deze regering zet in op

meer samenwerking tussen politie, justitie, hulpverlening en OCMW en

bestuur. Hulpverlening en sociale instellingen worden op die manier

werktuigen – een verlengstuk van een repressieve overheid. Dat

geldt ook voor belangrijke delen van de civiele maatschappij. Scholen

en religieuze instellingen, bijvoorbeeld, hebben volgens de nieuwe

regering een belangrijk aandeel in de strijd tegen ‘radicalisering’

onder jongeren.

Hierop

voortbouwend wordt de wet op bijzondere opsporingsmethoden en

bijzondere inlichtingmethoden ‘geëvalueerd’, volgens het

regeerakkoord. Dat wil zeggen: aangepast en verruimd. Ook categorieën

voor personen die ontvankelijk zijn voor screening worden uitgebreid,

net zoals de toegang door derden tot beelden van bewakingscamera’s.

Wederom

dus: overheid 1 – burger 0.

Auto-immuun

In het

federaal regeerakkoord wordt benadrukt dat men fundamentele rechten

en vrijheden wil bewaken. Maar om die te bewaken, wordt een reeks

maatregelen voorgesteld die diezelfde rechten en vrijheden op

systematische wijze ondergraven. In het luik over justitie,

veiligheid en radicalisering is een duidelijke machtstransfer

merkbaar: de greep van de overheid wordt groter en die van de burger

wordt kleiner. In die machtstransfer is de democratie zelf het eerste

slachtoffer en wordt rechteloosheid de norm.

De Franse filosoof Jacques Derrida vergeleek dit soort post-9/11-mechanismen met een auto-immuunziekte. Bij een

auto-immuunziekte keren de afweerstoffen in het lichaam zich

tegen het lichaam zelf. Omdat ze het eigen lichaam zien als een

vreemd lichaam. Het verdedigingsmechanisme van het lichaam wordt zo

de grootste bedreiging van het lichaam.

Politiek

vertaald: het beschermingsmechanisme van de democratie is tegelijk

haar grootste bedreiging. Deze bedreiging is sinds 9/11 steeds

reëler geworden. In naam van democratie en mensenrechten werden

kampen als Guantánamo opgericht, burgerlijke vrijheden opgeschort en

mensen zonder proces gevangengezet. Ook in België heeft de

democratie zich allang tegen de democratie gekeerd. Het wordt meer

dan ooit duidelijk als we er het nieuwe regeerakkoord op naslaan.

Spoken



Het

concrete gevolg van de beleidskeuzes van Michel I inzake veiligheid,

justitie en politie is de toenemende productie van rechteloosheid. In

de confrontatie met de politie wordt de burger in belangrijke mate

ontdaan van zijn rechten. De politiecel wordt een ruimte van

toenemende rechteloosheid. In de straten waarin straks wordt betoogd

en geprotesteerd, kan de politie met gerust hart de wapenstok

hanteren.

Maar de

rechteloosheid is niet alleen beperkt tot de politiecel of de straat.

Ook bepaalde burgers worden door deze regering als rechteloos

bestempeld. Het gaat hier in het bijzonder om de zogeheten

Syriëstrijders. Uit het akkoord blijkt duidelijk dat men alles in

het werk zal stellen om aan Syriëstrijders de nationaliteit te

ontnemen. Iets wat overigens nu ook al gebeurt.

Zo

worden in toenemende mate personen gecreëerd die statenloos en dus

rechtenloos zijn. Syriëstrijders worden spoken tussen rechtsordes in

die op geen enkel pardon meer kunnen rekenen. Zo keert de

middeleeuwse figuur van de vogelvrije of de banneling terug. Wie

verdacht wordt van jihadisme bevindt zich buiten de wet, en mag

straffeloos gedood worden door middel van drones of executies.

Ongetwijfeld

wordt er in tijden van verhoogde paranoia en maatschappelijke angst

hier en daar geapplaudisseerd voor dit soort gespierde maatregelen.

Maar wie even langer dan nadenkt dan een Facebookstatus vers blijft,

beseft algauw dat dit een razend gevaarlijk precedent vormt. Niets

minder dan de rechtstaat zelf wordt door dit soort beleid op de

helling gezet. Want, om het met een parafrase van een spreuk uit

de Koran te zeggen, wie één burger tot rechteloosheid degradeert,

die degradeert de ganse rechtstaat.