Gdy ogłoszono program PPK rządzący zakładali, że do programu przystąpi 75 proc. uprawnionych, czyli ok. 8,5 mln Polaków. Zdaniem ekspertów osiągnięcie pułapu 50 proc. byłoby sukcesem. Rzeczywiste wyniki okazały się jeszcze niższe, ponieważ w I etapie osiągnięto jedynie pułap 39 proc. Zastanówmy się więc dlaczego zaufanie Polaków do PPK jest tak niskie i co można było zrobić inaczej.

W dniach 10-11 stycznia 2020 roku odbyło się Forum Finansów i Inwestycji organizowane przez Stowarzyszenie Inwestorów Indywidualnych (SII). Impreza była kierowana głównie do początkujących adeptów sztuki inwestowania i oszczędzania, ale nawet taki stary leśny dziadek jak ja znalazł tam coś ciekawego. Wydarzenie to trafnie podsumował Przemysław Barankiewicz, który stwierdził:

Trzy tematy rządzą inwestycyjnym #Forum2020:

1. Nieruchomości

2. Crowdfunding

3. długo, długo nic — Przemek Barankiewicz (@Barankiewicz) January 10, 2020

Może to trochę dziwić biorąc pod uwagę, że w programie były przynajmniej 2 panele oraz 1 debata poświęcona przede wszystkim Pracowniczym Planom Kapitałowym. Biorąc pod uwagę frekwencję wydarzenia te nie cieszyły się niestety porównywalną atencją jak konkurencyjne wystąpienia na drugiej sali. To jednak jest jasnym znakiem, że z wdrożeniem programu PPK coś jest nie tak.

Uczciwie trzeba przyznać, że owe debaty miały dość silną obsadę merytoryczną w postaci przedstawicieli Polskiego Funduszu Rozwoju (Paweł Borys czy Bartosz Marczuk), rynku kapitałowego (Izabela Olszewska z GPW, Wojciech Nagel z Fundacji GPW czy Maciej Trybuchowski z KDPW) oraz inwestorów. Mimo tego odniosłem wrażenie, że te wszystkie argumenty już wielokrotnie słyszałem i to nie jeden raz. Oczywiście być może dlatego, że przysłuchuję się debatom dotyczącym PPK od wielu miesięcy. Powodem może być też fakt, że osoby odpowiedzialne za wprowadzanie PPK nadal nie rozumieją pewnych obaw i wątpliwości sporej części Polaków. Niska partycypacja w początkowej fazie jest tłumaczona przez nich przede wszystkim traumą po OFE (to nie nasza wina tylko tamtych) i historycznie niską skłonnością do oszczędzania (zabory, wojna, komunizm). Jest to niewątpliwie prawda, ale czy całkowita?

Ja stawiam śmiałą tezę, że najważniejszym problem jest brak wiarygodności całej klasy politycznej (nie tylko rządzących) w kontekście powierzenia im naszych własnych pieniędzy. I niestety nie mogę oprzeć się wrażeniu, że ten brak wiarygodności jest ostatnio potęgowany przez rozjazd pomiędzy tym co PFR deklaruje, a tym co się dzieje w rzeczywistości. To po prostu buduje totalną niespójność przekazu i podważa wiarygodność. A jest ona, w mojej opinii, kluczowa jeśli chce się ludzi przekonać do oddania na wiele lat komuś innemu pieniędzy. Tak więc po kolei:

PFR mówi, że PPK jest super i należy odkładać na własną emeryturę, a jednocześnie rząd obniżył wiek emerytalny . Trudno uznać, że to jest spójne. Odkładając politykę na bok i chęć wygrywania wyborów, ciężko znaleźć argumenty za skracaniem wieku emerytalnego. Nie będę się znęcał nad jednym z członków zarządu PFR-u, który jeszcze 5 lat temu mocno optował przeciwko obniżaniu wieku emerytalnego, a potem z uśmiechem na ustach był w ekipie, która go obniżała. Co mają pomyśleć obywatele w takiej sytuacji? Może jednak taki statystyczny Polak po prostu stwierdzi, że nie będzie odkładał na PPK, bo Państwo w ten czy inny sposób go wspomoże i nie zostawi na lodzie. 13 i 14 emerytura, choć trudno krytykować takie świadczenia socjalne, również w pewien sposób potwierdzają tok myślenia takiego statystycznego Polaka.

. Trudno uznać, że to jest spójne. Odkładając politykę na bok i chęć wygrywania wyborów, ciężko znaleźć argumenty za skracaniem wieku emerytalnego. Nie będę się znęcał nad jednym z członków zarządu PFR-u, który jeszcze 5 lat temu mocno optował przeciwko obniżaniu wieku emerytalnego, a potem z uśmiechem na ustach był w ekipie, która go obniżała. Co mają pomyśleć obywatele w takiej sytuacji? Może jednak taki statystyczny Polak po prostu stwierdzi, że nie będzie odkładał na PPK, bo Państwo w ten czy inny sposób go wspomoże i nie zostawi na lodzie. 13 i 14 emerytura, choć trudno krytykować takie świadczenia socjalne, również w pewien sposób potwierdzają tok myślenia takiego statystycznego Polaka. PFR mówi, że PPK jest super, ale jednostki sektora finansów publicznych przystępują do tego programu na samym końcu w czwartym etapie – 1,5 roku po jego starcie. Czy to na pewno jest ten dobry przykład i pokazanie, że sami wierzymy w to co proponujemy milionom osób pracujących w Polsce?

– 1,5 roku po jego starcie. Czy to na pewno jest ten dobry przykład i pokazanie, że sami wierzymy w to co proponujemy milionom osób pracujących w Polsce? PFR mówi, że oszczędzanie na emeryturę jest super, ale rząd opodatkowuje środki z OFE podatkiem w wysokości 15 proc . O przepraszam, to nie podatek, tych przecież rząd nie podnosi, to tylko „opłata przekształceniowa”. Jasnym jest, że największym nadwyrężeniem zaufania Polaków do instytucji Państwa była tzw. „grabież OFE” i obecnie rządzący nie są za to odpowiedzialni. Ale pomysł z opodatkowaniem tych resztówek po OFE idzie w bardzo podobną stronę. Rząd tłumaczy się chęcią sprawiedliwego i równego opodatkowania różnych części emerytur. Jak jednak można wierzyć, skoro podatek pobiera się z góry. Nikt nie wie jakie podatki (czy w ogóle) będą w momencie wypłaty tych pieniędzy z OFE. A może emerytury będą zwolnione z podatku? A może będzie stawka 25 proc.? Tego nie wiemy, ale wiemy, że prawdziwym powodem tej opłaty są potrzeby budżetowe. Jak wiemy rząd zmienił budżetowany rozkład wpływów z tej opłaty między latami 2020-2021 tylko po to, aby móc pochwalić się budżetem bez deficytu. Nota bene jak pięknie to wykazał Ignacy Morawski (Link) nie będzie czegoś takiego jak zrównoważony budżet Państwa na rok 2020. Jeśli rządzący używają pewnych księgowych sztuczek, to czy Polacy mogą mieć wątpliwości czy podobnie nie będzie w wypadku chęci wypłaty tych pieniędzy? Czy znowu nie nastąpi pewne przeksięgowanie i kuglowanie?

. O przepraszam, to nie podatek, tych przecież rząd nie podnosi, to tylko „opłata przekształceniowa”. Jasnym jest, że największym nadwyrężeniem zaufania Polaków do instytucji Państwa była tzw. „grabież OFE” i obecnie rządzący nie są za to odpowiedzialni. Ale pomysł z opodatkowaniem tych resztówek po OFE idzie w bardzo podobną stronę. Rząd tłumaczy się chęcią sprawiedliwego i równego opodatkowania różnych części emerytur. Jak jednak można wierzyć, skoro podatek pobiera się z góry. Nikt nie wie jakie podatki (czy w ogóle) będą w momencie wypłaty tych pieniędzy z OFE. A może emerytury będą zwolnione z podatku? A może będzie stawka 25 proc.? Tego nie wiemy, ale wiemy, że prawdziwym powodem tej opłaty są potrzeby budżetowe. Jak wiemy rząd zmienił budżetowany rozkład wpływów z tej opłaty między latami 2020-2021 tylko po to, aby móc pochwalić się budżetem bez deficytu. Nota bene jak pięknie to wykazał Ignacy Morawski (Link) nie będzie czegoś takiego jak zrównoważony budżet Państwa na rok 2020. Jeśli rządzący używają pewnych księgowych sztuczek, to czy Polacy mogą mieć wątpliwości czy podobnie nie będzie w wypadku chęci wypłaty tych pieniędzy? Czy znowu nie nastąpi pewne przeksięgowanie i kuglowanie? PFR mówi – trzeba oszczędzać i zarządzający funduszami będą inwestować rzetelnie oraz w najlepszym interesie tych, którzy wpłacają tam pieniądze. Polak mówi sprawdzam i widzi, że istotną część rynku towarzystw zarządzających funduszami PPK (przynajmniej w chwili obecnej) zagospodarowały dwie firmy z grupy PKO i PZU . Oczywiście jest wolny rynek i z pewnością te firmy miały najlepsza ofertę skoro zostały wybrane. Jednak warto pamiętać, że są to podmioty de facto kontrolowane przez polityków. Oczywiście istnieje argument, że fundusze są zarządzane przez niezależnych specjalistów, którzy nie podlegają żadnym naciskom politycznych. A Polak po prostu przypomina sobie np. jak pewien syn pewnego urzędnika państwowego był doradcą zarządu Pekao SA. Aż nagle się okazało że ten urzędnik już jest „be”, to i syn przestał doradzać. No tak, przecież zmienił się zarząd, więc nowy ma prawo wybrać nowego doradcę. Każdy ma prawo mieć swoich doradców. Tego typu sytuację (pomijam dla uproszczenia fakt, czy ten człowiek powinien być w ogóle doradcą prezesa zarządu) prowokują jednak do stawiania pytań. Czy jeśli ten niezależny specjalista decydujący o polityce inwestycyjnej funduszu będzie wciąż niezależny, to nie nastąpi konieczność wymiany na swojego specjalistę? Mądry Polak nie ma więcej pytań w tym temacie i już wie swoje. W mojej ocenie wprowadzający PPK bardzo nie doceniają faktu jak zawłaszczanie urzędów i spółek przez partie polityczne oraz wymiana kadr wręcz do poziomu sprzątaczek, wpływa na brak zaufania ludzi do Państwa.

. Oczywiście jest wolny rynek i z pewnością te firmy miały najlepsza ofertę skoro zostały wybrane. Jednak warto pamiętać, że są to podmioty de facto kontrolowane przez polityków. Oczywiście istnieje argument, że fundusze są zarządzane przez niezależnych specjalistów, którzy nie podlegają żadnym naciskom politycznych. A Polak po prostu przypomina sobie np. jak pewien syn pewnego urzędnika państwowego był doradcą zarządu Pekao SA. Aż nagle się okazało że ten urzędnik już jest „be”, to i syn przestał doradzać. No tak, przecież zmienił się zarząd, więc nowy ma prawo wybrać nowego doradcę. Każdy ma prawo mieć swoich doradców. Tego typu sytuację (pomijam dla uproszczenia fakt, czy ten człowiek powinien być w ogóle doradcą prezesa zarządu) prowokują jednak do stawiania pytań. Czy jeśli ten niezależny specjalista decydujący o polityce inwestycyjnej funduszu będzie wciąż niezależny, to nie nastąpi konieczność wymiany na swojego specjalistę? Mądry Polak nie ma więcej pytań w tym temacie i już wie swoje. W mojej ocenie wprowadzający PPK bardzo nie doceniają faktu jak zawłaszczanie urzędów i spółek przez partie polityczne oraz wymiana kadr wręcz do poziomu sprzątaczek, wpływa na brak zaufania ludzi do Państwa. PFR mówi – PPK to program, który służy polskiej gospodarce oraz polskiej giełdzie. Polak mówi sprawdzam i widzi, że fundusze mają obowiązek inwestowania minimum 40 proc. swojego portfela udziałowego (akcyjnego) w akcje spółek z WIG20 . Polak mówi sprawdzam i widzi, że 11 z 20 spółek w tym indeksie jest kontrolowanych przez Skarb Państwa. Jeśli wzięlibyśmy pod uwagę kapitalizację to jest blisko 2/3. Stopa zwrotu z indeksu WIG20 za ostatnie 10 lat wynosi spektakularne -10,97 proc. Trzeba być jednak uczciwym i raczej wziąć pod uwagę indeks WIG20 TR uwzględniający również dochody z tytułu dywidend. Wtedy wygląda to sporo lepiej, choć dziesięcioletnia (nie roczna) stopa zwrotu na poziomie 30,01 proc. nadal szału nie robi. Trudno nie powiązać przeciętnych stóp zwrotu na WIG20 z obecnością tam spółek skarbu Państwa, choć nie jest to oczywiście prosta zależność. Jednak czy narzucanie de facto obowiązku inwestowania środków w części akcyjnej jako minimum 40 proc. (max 80 proc.) w WIG20 przy jednoczesnej teoretycznej możliwości braku inwestycji w spółki z MWIG40 (do 20 proc.) czy SWIG 80 (do 10 proc.) jest rozwiązaniem promującym polskie małe firmy? Polak pomyśli i powie – aha, za moje pieniądze chcą pompować duże państwowe spółki i podtrzymywać ich kursy. Szczerze mówiąc ja nie jestem w stanie łatwo zbić takiego argumentu. Takie samo ryzyko, a może nawet większe, widać w kwestii lokowania w obligacje. Nietrudno wyobrazić sobie sytuację w której pieniądze z PPK pójdą na zakup obligacji wyemitowanych w związku z przekopem Mierzei Wiślanej, budowę elektrowni atomowej, Elektrowni Ostrołęka C, D czy E lub np. lotniska w Radomiu (z całym szacunkiem dla tego miasta). I nie kupuje tutaj argumentu prezesa Borysa, że nie widzi nic złego w finansowaniu dużych projektów infrastrukturalnych z pieniędzy PPK. Ja widzę, ponieważ dostrzegam również polityczne tła podejmowania takich decyzji. A to jak historia pokazuje, rzadko kiedy kończy się dobrze.

. Polak mówi sprawdzam i widzi, że 11 z 20 spółek w tym indeksie jest kontrolowanych przez Skarb Państwa. Jeśli wzięlibyśmy pod uwagę kapitalizację to jest blisko 2/3. Stopa zwrotu z indeksu WIG20 za ostatnie 10 lat wynosi spektakularne -10,97 proc. Trzeba być jednak uczciwym i raczej wziąć pod uwagę indeks WIG20 TR uwzględniający również dochody z tytułu dywidend. Wtedy wygląda to sporo lepiej, choć dziesięcioletnia (nie roczna) stopa zwrotu na poziomie 30,01 proc. nadal szału nie robi. Trudno nie powiązać przeciętnych stóp zwrotu na WIG20 z obecnością tam spółek skarbu Państwa, choć nie jest to oczywiście prosta zależność. Jednak czy narzucanie de facto obowiązku inwestowania środków w części akcyjnej jako minimum 40 proc. (max 80 proc.) w WIG20 przy jednoczesnej teoretycznej możliwości braku inwestycji w spółki z MWIG40 (do 20 proc.) czy SWIG 80 (do 10 proc.) jest rozwiązaniem promującym polskie małe firmy? Polak pomyśli i powie – aha, za moje pieniądze chcą pompować duże państwowe spółki i podtrzymywać ich kursy. Szczerze mówiąc ja nie jestem w stanie łatwo zbić takiego argumentu. Takie samo ryzyko, a może nawet większe, widać w kwestii lokowania w obligacje. Nietrudno wyobrazić sobie sytuację w której pieniądze z PPK pójdą na zakup obligacji wyemitowanych w związku z przekopem Mierzei Wiślanej, budowę elektrowni atomowej, Elektrowni Ostrołęka C, D czy E lub np. lotniska w Radomiu (z całym szacunkiem dla tego miasta). I nie kupuje tutaj argumentu prezesa Borysa, że nie widzi nic złego w finansowaniu dużych projektów infrastrukturalnych z pieniędzy PPK. Ja widzę, ponieważ dostrzegam również polityczne tła podejmowania takich decyzji. A to jak historia pokazuje, rzadko kiedy kończy się dobrze. PFR mówi – zarządzający wiedzą co robią i będą to robić rzetelnie. Polak mówi sprawdzam i przypomina sobie jak wygląda corporate governance w spółkach kontrolowanych przez państwo . Przypomina wtedy sobie np. 9 prezesów w Enerdze w ostatnich 5 latach, przypomina sobie ostatnie zmiany zarządów w PZU czy PGNiG. Czy jakikolwiek mniejszościowy akcjonariusz otrzymał informację na temat powodów tych zmian? Czy były one zasadne? Jak to mawiał klasyk: nie wystarczy mieć większość, trzeba mieć jeszcze rację. A w wypadku niektórych z tych spółek Skarb Państwa nie ma nawet większości w kapitale akcyjnym. Polak mówi sprawdzam i pamięta jak wiele problemów Skarb Państwa robił, aby udało się powołać niezależnego członka Rady Nadzorczej GPW. Bodajże dopiero trzecia próba okazała się skuteczna, po tym jak sprawa stała się głośna na rynku kapitałowym. Naprawdę to wszystko nie buduje zaufania do spółek kontrolowanych przez Państwo.

. Przypomina wtedy sobie np. 9 prezesów w Enerdze w ostatnich 5 latach, przypomina sobie ostatnie zmiany zarządów w PZU czy PGNiG. Czy jakikolwiek mniejszościowy akcjonariusz otrzymał informację na temat powodów tych zmian? Czy były one zasadne? Jak to mawiał klasyk: nie wystarczy mieć większość, trzeba mieć jeszcze rację. A w wypadku niektórych z tych spółek Skarb Państwa nie ma nawet większości w kapitale akcyjnym. Polak mówi sprawdzam i pamięta jak wiele problemów Skarb Państwa robił, aby udało się powołać niezależnego członka Rady Nadzorczej GPW. Bodajże dopiero trzecia próba okazała się skuteczna, po tym jak sprawa stała się głośna na rynku kapitałowym. Naprawdę to wszystko nie buduje zaufania do spółek kontrolowanych przez Państwo. PFR mówi – inwestycje w spółki giełdowe to szansa na emeryturę w przyszłości. Polak mówi sprawdzam i zastanawia się jak wygląda corporate governance w spółkach prywatnych i jak reaguje państwo na ewidentne szwindle i przestępstwa na rynku kapitałowym. Skoro w państwowych jest słabo to może w prywatnych będzie lepiej. Ten przykładowy Polak pyta się, jakie działania zostały podjęte w głośnych sprawach GetBack, Krezus, Kania i wielu innych. Polak mówi sprawdzam i widzi, że przewodniczący KNF wnioskuje o utajnienie raportu na temat afery GetBack (Link) tłumacząc to koniecznością ochrony tajemnicy zawodowej. Naprawdę? Czy Państwo czytacie to, co piszecie? Nagle konieczność ochrony tajemnicy zawodowej jest ważniejsza od przedstawienia informacji o przyczynach takiej afery (ponad 3 mld strat licząc akcjonariuszy i obligatariuszy razem)? Naprawdę wierzycie, że takim argumentem zbudujecie zaufanie przeciętnego obywatela do rynku kapitałowego oraz programu PPK?

Naprawdę wierzycie, że takim argumentem zbudujecie zaufanie przeciętnego obywatela do rynku kapitałowego oraz programu PPK? Polak mówi sprawdzam i czyta ustawę o PPK. Natrafia na art. 37 ust.1 par 18, w którym dowiaduje się, że de facto polityka lokowania środków w akcje i obligacje nie ma większego znaczenia. Nie ma ponieważ, minister (na szczęście ten właściwy do spraw instytucji finansowych) może w drodze rozporządzenia zmienić politykę lokowania środków. Zapewne tylko i wyłącznie w celu zapewnienia bezpieczeństwa zainwestowanych środków i w celu zapobieżenia nadmiernemu obciążaniu funduszy kosztami. Oczywiście nie należałoby nazywać tego widzimisię danego (właściwego) ministra ewentualnymi pilnymi potrzebami budżetu.

Zapewne tylko i wyłącznie w celu zapewnienia bezpieczeństwa zainwestowanych środków i w celu zapobieżenia nadmiernemu obciążaniu funduszy kosztami. Oczywiście nie należałoby nazywać tego widzimisię danego (właściwego) ministra ewentualnymi pilnymi potrzebami budżetu. Ostatnie, choć tak naprawdę najważniejsze – PFR mówi: PPK to nie OFE – tutaj środki są prywatne i dziedziczone. A Polak mówi sprawdzam i przypomina sobie jak szybko w Polsce można zmienić ustawę i uzyskać pod nią podpis Prezydenta RP. Polak przypomina sobie jak rządzący wprost mówią, że pewnych wyroków sądów nie wykonują bądź nie opublikują, ponieważ nie są one sprawiedliwe. To jak ten biedny człowiek ma ufać, że zapisy na kontach PPK cokolwiek znaczą? A ja jeszcze złośliwie dodam, że argument o tym, że prawo nie działa wstecz też nie musi być skuteczny. Na dowód opinia Rady ds. Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania (Link). Akurat ta rada jest powoływana przez Ministra Finansów. Oczywiście opinia Rady to tylko opinia, ale jakoś jestem dziwnie spokojny, że zostanie użyta przez Krajową Administrację Skarbową kiedy jej będzie wygodnie.

Statystyczny Polak przypomina sobie również wypowiedź Pana Marczuka z niedzielnego panelu, której przekaz może mrozić krew w żyłach. Sprowadzała się ona do tego, że co prawda rząd opodatkowuje środki z OFE, ale przecież mogło być gorzej. Przecież zgodnie z wyrokiem TK rząd mógł przesunąć wszystkie środki do ZUS czy FRD. Jasne, skoro ktoś mi kiedyś uciął dwie nogi (tzw. reforma OFE z 2014), to jak teraz amputuje mi przedramię (15 proc. opłaty za przekształcenie OFE w IKE) to powinienem się cieszyć bo mógł przecież uciąć całą rękę i jeszcze drugą. Szczerze mówiąc spodziewałbym się raczej, że rząd skupi się na zaproponowaniu mi protez do wcześniej uciętych nóg i zostawi moje ręce w spokoju.

Kończąc wyliczanie wątpliwości w zakresie wdrażania PPK warto jeszcze podkreślić obowiązującą propagandę sukcesu. Przekaz dnia czyli „początkowe wdrożenie PPK na poziomie 39 proc. to sukces” jest jednak dość sztuczny i rażący. Przypominam sobie wypowiedź Pawła Borysa z 2018:

– Myślę, że ten program jest na tyle atrakcyjny, że od razu przyciągnie co najmniej połowę pracowników, do których jest adresowany. Czyli od początku wejdzie do niego przeszło 5,5 mln osób – mówił prezes PFR.

Zakładając podobny poziom partycypacji w kolejnych dwóch rundach nie wydaje się, żeby uzyskanie takich wyników było możliwe. Co więcej, należy się obawiać, że pracownicy z mniejszych firm będą jeszcze bardziej sceptyczni w stosunku do tego programu. Jak widać rozumienie sukcesu jest jednak różne. Nie sposób wspomnieć, że sam rząd w Ocenie Skutków Regulacji do ustawy o PPK zakładał partycypację na poziomie 75 procent. I nic wtedy nie pisano o tym, że zakłada się dojście do 75 proc. w jakimś dłuższym horyzoncie czasowym. Oczywiście przestrzelenie założeń w stosunku do rzeczywistości nie jest podstawowym problemem, ani najważniejszym zarzutem w stosunku do realizacji tej ustawy.

Stawiam tezę, że Polacy nie lubią jak im się wmawia, że białe jest czarne, skoro jest białe. Naprawdę obecnie wdrożenia programu nie można nazwać sukcesem. Kolejna informacja pod płaszczykiem sukcesu to pojawienie się mitycznego 1,3 mln nowych inwestorów na rynku kapitałowym. Ci ludzie nie mają żadnego wpływu na wybór funduszu (decyzja pracodawcy) i minimalny na strategię (fundusz zdefiniowanej daty). Jak będą niezadowoleni z wyników nie mogą przenieść środków do funduszu, który działa lepiej, o ile nie zmienią pracodawcy. Tak więc naprawdę nie mówmy, że mamy milion nowych inwestorów. Zresztą jeśli byśmy tak chcieli definiować inwestorów to należałoby sprawdzić, ile z osób zapisanych do PPK było również kiedykolwiek w OFE, IKE czy IKZE. Wydaje się, że całkiem sporo, więc to też nie byliby nowi uczestnicy rynku kapitałowego.

Mam wrażenie, że osoby wprowadzające PPK w Polsce postąpiły dokładnie odwrotnie niż tytuł tego artykułu. Chcieliby zbudować zaufanie do programu PPK w sekundy, podczas gdy na jego brak pracowano latami. Rządzący latami nadwyrężali zaufanie Polaków do władzy państwowej, oszczędzania i rynku kapitałowego, a teraz mają nadzieję, że się uda to w sekundę odzyskać. Panie i Panowie tak się nie da, to tak nie działa. Chcecie naprawdę, aby Polacy zaufali Państwu i powierzyli Wam ich własne, ciężko wypracowane i opodatkowane pieniądze? To pokażcie, że na to zasługujecie. Stąd na koniec kilka moich propozycji zmian w tym programie. Realizacja choćby połowy z nich pokaże, że naprawdę PFR-owi i innym odpowiedzialnym za wdrożenie programu zależy na tym, aby Polacy zaczęli masowo i dobrowolnie oszczędzać na swoją emeryturę.

Zrezygnowanie z pobrania opłaty przekształceniowej (15 proc. OFE-IKE) jako potwierdzenie, że nie chodzi o ratowanie budżetu, a o przyszłość emerytur. Zagwarantowanie opodatkowania tych środków w momencie wypłaty na takim samym poziomie w przyszłości jak standardowa emerytura. Większa elastyczność polityki inwestycyjnej związana z lokowanie pomiędzy WIG20, MWIG40, SWIG80, spółki zagraniczne oraz wykreślenie możliwości zmiany polityki inwestycyjnej w postaci rozporządzenia. Realne zaimplementowanie strategii rozwoju rynku kapitałowego wraz z powołaniem wiarygodnej osoby na miejsce pełnomocnika do jej wdrożenia oraz całkowite zwolnienie z „podatku Belki” dla inwestycji długoterminowej. Możliwość wyboru funduszu (PPK/IKE/IKZE) i kształtowania własnej polityki inwestycyjnej przez uczestników PPK. Ważne jest, aby ludzie odkładali na emeryturę – nie musi to być koniecznie PPK. Skoro mają już własne IKE/IKZE i są zadowoleni, czemu pieniądze z PPK nie mogą trafiać właśnie tam? Oczywiście technicznie jest to skomplikowane, ale nie takie rzeczy się przechodziło. Wprowadzenie rzeczywistego, porządnego corporate governance w spółkach kontrolowanych przez Skarb Państwa. Zmiany zarządów powinny być jasno uzasadnione i podane do wiadomości, podobnie jak powołania w radach nadzorczych. Realna działalność organów państwowych w zakresie przeciwdziałania oszustwom na rynku kapitałowym. Szybkie działanie, gromadzenie dowodów i szybki, uczciwy proces. A nie wyrok po 10 latach od popełnienia przestępstwa. Przypominam, że afera Getback wydarzyła się 1,5 roku temu, a obligatariusze i akcjonariusze nie mogą nawet rozliczyć strat podatkowych. Umożliwienie przystąpienia do zbliżonego programu dla osób samozatrudnionych. Być może specjalne wyższe limity na IKE/IKZE byłyby rozwiązaniem tej sytuacji. Obecnie ta grupa jest jednak trochę poza systemem. Gwarancje Skarbu Państwa, że pracownik otrzyma nie mniej niż sam oddał (bez dopłat ze strony Państwa). Postulat kontrowersyjny, ale mógłby przekonać część osób obawiających się, że pieniądze po prostu znikną. Przekazanie realnej, uczciwej informacji o programie (plusy ale również i minusy) do działów HR w spółkach wchodzących do programu w kolejnych etapach. To właśnie tam pracownicy (a szczególnie ci mający niewielkie pojęcia o finansach) zasięgają rady i porady. I powinni uzyskać rzetelną informację, aby świadomie podjąć decyzję.

Trzeba jednak uczciwie przyznać, że program PPK w założeniu jest słuszny. Ma zresztą wiele zalet jak chociażby dopłata ze strony Państwa (choć limitowana do 240 zł rocznie) czy również partycypacja pracodawcy (choć to dla niego jest bezsprzecznie obciążenie, które niektórzy lubią nazywać inwestycją). Polacy powinni, lub wręcz muszą, oszczędzać na emeryturę we własnym dobrze pojętym interesie. Czy będzie to oszczędzanie przy użyciu programu PPK, IKE, IKZE czy zupełnie na własną rękę jest to mało istotne. Być może program ten będzie również szansą na to, aby rządzący zmienili sposób komunikacji ze społeczeństwem i rozpoczęli z nim poważnie rozmawiać. Czego sobie i Państwu życzę.

Przemysław Staniszewski, analityk StockWatch.pl