Charlotte Pijper, vijfentwintig, heeft in februari haar borsten laten verwijderen. Ze heeft een fout in haar BRCA-1-gen, wat bij vrouwen 60 tot 80 procent kans op borstkanker geeft. Het BRCA-1-gen werd in één klap beroemd toen actrice Angelina Jolie in 2013 via een brief in The New York Times de wereld liet weten dat ze haar borsten had laten verwijderen. Twee jaar later volgden haar eierstokken en eileiders, want een BRCA-1-mutatie geeft ook nog eens 30 tot 60 procent kans op eierstokkanker.

Charlotte vertelt graag over haar borsten, ze schaamt zich nergens voor. Niet zielig, geen slachtoffer. Ze bepaalde zelf hoe het allemaal is gegaan. Begin 2016 zat ze in een uitzending van Valhalla, een programma van Valerio Zeno op NPO 3, waarin hij ‘de gekste dromen waarmaakt’. Charlottes droom was een ‘bloteborstenkalender’ van zichzelf, als aandenken aan haar borsten, voor na de operatie. Valerio had voor haar een fotoshoot geregeld in het ADO Stadion, in voetbalkleding – ze voetbalt sinds haar zestiende.

Na de uitzending belandde ze op Dumpert, de videodeelwebsite van GeenStijl. ‘Charlotte laat haar tetten zien’, heet het filmpje. Het werd bijna 150.000 keer bekeken. „Zal mij een worst wezen”, dacht ze. „Als mensen het verhaal erachter maar gewoon kennen.”

Charlotte was zestien toen haar vader vertelde dat hij de genmutatie had. Zijn zus had jong borstkanker gekregen en had voor haar dood een erfelijkheidsonderzoek in gang gezet. De kans dat Charlotte ook een fout gen zou hebben, was vijftig procent. In dat geval zou ze vanaf haar 25ste een verhoogd risico op kanker hebben. „Zien we dan wel weer”, dacht ze toen. Vier jaar geleden wilde ze het toch weten. Ze werkte in de thuiszorg, met terminale kankerpatiënten. „Ik dacht: dit wil je toch niet.” En toen begon „de mallemolen”: bloed afnemen, een psycholoog die met haar wilde praten over of ze het allemaal wel aan zou kunnen. „Maar dat hoefde ik niet. Ik wilde het gewoon weten, klaar.”

Haar moeder was thuis toen de brief kwam en had hem stiekem al met een mesje aan de onderkant opengemaakt, bleek later. Ze belde Charlotte tijdens haar stage, bij een ziekenhuis in Amersfoort – ze studeerde verpleegkunde. Zij vertrok direct naar Houten. In de trein dacht ze nog: mensen moesten eens weten wat ik zo te horen krijg. De brief lag in de hal toen ze thuiskwam. ‘Draagster’, zag ze meteen.

Dat ze haar borsten wilde laten verwijderen, wist Charlotte meteen na de uitslag. Sommige vrouwen houden hun borsten, en gaan elk jaar op controle. Maar dat is niks voor haar, „wachten tot de bom afgaat”. Op internet las ze dat het mogelijk was om nieuwe borsten te laten construeren van eigen weefsel, bijvoorbeeld van buikvet. „Ik ben niet de strakste, dus dat waren twee vliegen in een klap.” Ze zegt het laconiek.

Ze maakte een afspraak bij de plastisch chirurg in het UMC Utrecht. De chirurg snapte eigenlijk niet wat Charlotte op haar eenentwintigste bij haar kwam doen. En als ze dan toch al iets wilde, raadde zij haar siliconenborsten aan. „Toen heb ik het plan weer aan de kant gezet.”

Al snel besloot ze dat ze toch echt voor haar vijfentwintigste haar borsten geamputeerd wilde hebben. Het moest tóch. Via de moeder van haar vriendin – ook verpleegkundige – kwam ze begin 2016 bij een mammachirurg in het Slotervaartziekenhuis in Amsterdam. Die liet direct een mammografie, een CT- en een MRI-scan maken. Charlotte zei tegen haar: ik wil graag die en die operatieborsten van eigen weefsel, wat moet ik doen? „Ga lekker plastisch chirurg-shoppen”, had de mammachirurg gezegd. Zelf voerde ze de operatie niet uit, maar ze kende een paar chirurgen die dat wel deden. „Kijk maar wie er iets moois van kan maken.”

Lovehandles en buikvet

Charlotte begon aan een tournee langs vier ziekenhuizen, met steeds hetzelfde verhaal: ‘Ik ben Charlotte, en ik wil nieuwe borsten van m’n eigen lovehandles en buikvet. En met mijn eigen tepels als het kan.’ Eerst Hilversum, toen Maastricht. Daar zei de arts dat tepelbehoud niet mogelijk was. „Ik heb de hele weg naar huis gehuild.” Van het ziekenhuisbezoek in Gent maakte ze met haar vriendin een weekendje weg. Daar zou ze haar tepels wel kunnen behouden – „klant is koning in België”. De arts bij wie ze op gesprek ging, had een goede naam. De borsten van de vrouwen die hij geopereerd had, kon ze online bekijken.

Lees ook Een preventieve operatie met ernstige gevolgen, het relaas van actrice Angelina Jolie, die in 2013 haar borsten liet verwijderen (2015)

Het werd toch het Erasmus MC in Rotterdam, het laatste ziekenhuis van haar tournee. „Ik kwam binnen en ik dacht: ja, dit is het. Het gesprek was relaxed, niet zo zakelijk. En de arts was een vrouw, toch wel fijn: die begrijpt dat je mooie borsten wilt.”

Weer die CT-scan, wéér die ellendige MRI. Een andere arts – een oncoloog – zei toch dat het beter was om haar tepels weg te halen: „‘Weinig vrouwen zijn tevreden met het resultaat’, had hij gezegd”. Dat zien we dan wel weer, dacht Charlotte. Ze kunnen er altijd nog af.

Vanaf juni 2016 stond ze op een wachtlijst, in januari wist ze dat ze in februari geopereerd zou worden. Wanneer precies, hoorde ze een dag van tevoren. „Ik dacht ineens: holy crap, morgen gaan m’n tieten eraf. Ik moest toch wel even huilen.”

Diezelfde avond nog liet ze een afdruk van haar borsten maken bij een ‘bodycasting’-studio, voor een ‘borstenbeeld’. Halsoverkop, de afspraak stond eigenlijk voor een week later gepland.

De operatie duurde twaalf uur. De oncologisch chirurg kreeg twee uur „om de boel schoon te maken”, daarna was „de plast” aan de beurt. Twee ribben moest ze breken, om goed bij de bloedvaten in haar borst te kunnen komen; daarop werden de bloedvaten uit „de lap” uit haar buik aangesloten. Uit een gat van twaalf centimeter doorsnede hadden ze daar huid en weefsel weggehaald.

Ook in Nederland worden borsten, eierstokken en eileiders soms preventief verwijderd. Hoe effectief is dat?

Vier dagen later mocht ze naar huis, met twee drains en „een buik van beton”. Bed in de huiskamer, twee katten als permanent gezelschap. Het herstel verliep „wel prima eigenlijk”. Nuchter vertelt ze erover. Maar helemaal prima ging het niet. Haar buikwond ging open en de huid rond haar tepels stierf af. Ja, dat was rot, maar ze had met erger rekening gehouden. Wel vervelend vond ze het dat ze geen idee had of ze haar wonden goed verzorgde – ook als verpleegkundige „weet je ineens geen drol als het om je eigen lichaam gaat”.

Na drie maanden was ze weer aan het werk en aan het voetballen. Begin juni ging ze met haar vriendin een weekje naar Griekenland, in bikini lag ze op het strand. Maar mooi vindt ze haar nieuwe borsten niet. Haar rechterborst is een stuk kleiner dan de linker. Bij één tepel zit nog een flink litteken en ze zien er heel anders uit dan voorheen. „Net twee eilanden” die op haar nieuwe borsten zijn geplakt, met een randje van het hechten er nog omheen.

Ze mogen nog wel even aan haar borsten knutselen, vindt ze. Dus gaat ze deze zomer weer onder het mes. Dan worden haar lovehandles weggezogen om haar kleinste borst groter te maken en haar tepels op te knappen.

Snapt ze dat sommige vrouwen met het gen ervoor kiezen om hun borsten te houden? „Nee.” Dat klinkt hard, zegt ze, „maar waarom zou je gaan lopen sollen met je leven terwijl je nú iets kan doen.” Zij wilde zelf de regie houden. Dat ze zelf haar arts en operatie heeft uitgekozen vindt ze alleen maar fijn. Zelfmanagement van de patiënt noemt ze dat. Kritisch zijn, niet blind varen op wat één arts zegt, want een ander weet misschien wel meer. „Tof toch, dat je zelf kunt beslissen wie wat met je doet?”

Het borstenbeeld van hars, staat nu pontificaal in de woonkamer. Ze postte er een foto van op Facebook, ‘Vandaag de trofee opgehaald! #oldboobies #trots #herinnering’. Ze dacht dat de klap nog zou komen, dat ze ineens heel verdrietig zou zijn om haar borsten. Maar het is niet gebeurd. „Je kunt er lang of kort over huilen. En nu heb ik tenminste zekerheid.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 10 juli 2017