Bewoners van de seniorenflat aan het Prinsenplein zijn wel wat gewend. Vanuit hun woonkamers zien ze elke avond jongeren samenkomen op het plein. En soms is er spektakel. Een vechtpartij, een fouilleeractie van de politie, een drugsdeal – twee auto’s met de raampjes open naast elkaar. „Mijn vrouw zit te genieten hoor”, zegt een oudere bewoner op de galerij, die anoniem wil blijven. „Ze hoeft de tv niet meer aan.”

Maar vorige maand werd het zelfs de senioren te gortig. Stonden de jongeren opeens met bivakmutsen voor de ‘winkelstrip’ van het plein, zwaaiend met vuurwapens en kapmessen. De bewoners belden de politie en een agent loste een waarschuwingsschot. „Die jongens sprongen overal heen.” Ze waren bezig met de opname van een rapvideo, bleek later.

Drill music, overgewaaid uit Chicago naar Londen, is sinds enkele jaren ook in Nederland populair. YouTube staat er vol mee: groepjes jongeren tussen de 14 en 18 jaar uit achterstandswijken in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, die zich afficheren als ‘gang’. In rauwe straattaal rappen ze vanuit hun eigen buurt over hun sociale ellende. Het uiten van dreigementen aan anderen, vaak uit rivaliserende wijken, hoort erbij.

Zwaaiend met machetes

„Heb ik geen shank! (mes, red.) dan krijg je Bullet! Bullet!” rappen Qlas & Blacka met hun entourage op en rond het Prinsenplein in IJsselmonde, Rotterdam-Zuid. ‘Verlof’ heet hun nieuwste nummer op YouTube. Al een half miljoen views. Je ziet gangleden zitten op schommels in een speeltuintje, zwaaiend met machetes. Sommigen hebben zwarte sjaals om hun gezicht. „M’n keukenmes, dat ga je voelen!”

Makers van drill music schuwen geen geweld in woord en beeld. En in daad? Die vraag rees vorige maand, toen de Amsterdamse hoofdcommissaris Frank Paauw zijn zorgen uitte nadat een jongen uit Zuidoost, die voorkwam in zo’n clip, werd doodgestoken. Hij zag een toename van jongeren met een mes op zak. En ook de Rotterdamse politie is bezorgd.

Vorige week ging het driemaal mis in Zuid. Een 14-jarige jongen werd neergestoken voor een middelbare school. Diezelfde week werden twee andere minderjarigen gestoken bij vechtpartijen tussen groepen uit IJsselmonde en Charlois.

Een mogelijk verband tussen de steekincidenten wordt nog onderzocht, zegt de politie. De ruzies zouden het gevolg zijn van een al langer lopende „onenigheid” tussen twee jeugdgroepen uit de rivaliserende wijken, met een aantal vaste kernleden en een wisselende kring eromheen. Onduidelijk is waar de onenigheid precies over gaat. Maar het heeft er „alle schijn van” dat drill music in Rotterdam-Zuid heeft bijgedragen aan de escalatie, zegt criminoloog Jeroen van den Broek, die onderzoek doet naar deze casus.

In opdracht van de gemeente adviseert Van den Broek jongerenwerkers in Rotterdam hoe om te gaan met de online jongerencultuur. Hij wil de muziekstijl niet als de oorzaak van de steekincidenten aanwijzen – want kunnen de clips niet ook juist een reflectie zijn van wat zich al op straat afspeelde? Maar wat hij in Rotterdam-Zuid wel ziet, is dat jongeren elkaar online beschimpen en uitdagen, ook in zulke clips, „en dat krijgt een vervolg in de offline wereld”.

Geloofwaardigheid op het spel

Vooral niet over je heen laten lopen – dat tast je geloofwaardigheid op straat aan. Het is onderdeel van de straatcultuur waar de wijken Charlois en IJsselmonde van oudsher bekend mee zijn. Ook de jongeren van eerdere generaties gingen op het Prinsenplein, ooit de eindhalte van tramlijn 2, met elkaar op de vuist. Vraag het de kapster en ze vertelt hoe hier elke vrijdagavond groepen jongeren de tram uitstapten om de winkelruiten eruit te duwen.

Gebeurde dat provoceren voorheen slechts voor de ogen van omstanders, nu kijkt de hele online gemeenschap mee. En dat is het grote verschil, zegt Van den Broek. „Online dreigementen volgen elkaar op. In drill music, maar ook op Instagram en andere platforms. En als je niet reageert, dan ben je een ‘pussy’ in de offline wereld. Dan is je reputatie aangetast voor de ogen van honderdduizenden meekijkers. Dat maakt de druk om ook op straat te reageren groter.”

En vaak is na enige tijd al niet meer duidelijk wie er precies bij betrokken waren en waar de ruzie om ging. „Meestal nergens om”, zegt Van den Broek. „Maar dan is het al zo ver geëscaleerd dat sommigen op straat een mes meenemen uit zelfverdediging.” En dat is weer een narratief dat is overgenomen van de drill music uit Chicago en Engeland, waar een wapen in sommige wijken wellicht écht noodzaak is.

Op het Prinsenplein bestellen de jongens met hun bivakmutsen – ze zijn deze week naar Lloret de Mar - nog net zo graag „een ijsje met discodip”, weten ondernemers, die wel graag anoniem willen blijven. Ze kennen de rappers nog als kind en zagen ze op het plein luidruchtiger worden naarmate het aantal views van hun rapvideo’s toenam. De winkeliers kijken niet meer op van die opnames op het plein. Dat roepen en zwaaien, die bivakmutsen. Altijd met een professionele filmcamera erbij. Alleen jammer van hun klanten, zeggen ze, die durven er niet langs.

En de bewoners van de seniorenflat? „Knip op de deur.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 26 oktober 2019