Jakiś czas temu napisałem, że "PiS sobie mózg rozwierciło". Zdaje się, że właśnie zaczynamy widzieć skutki tego rozwiercenia.

REKLAMA

Rozwiercenie to pewien rodzaj samookaleczenia, który sobie prawica zadała. Z własnej woli. Polega to na świadomym poświęceniu na ołtarzu bieżącej skuteczności najważniejszych mechanizmów samokontroli i autokorekty. Zupełnie jak u bohatera popularnego pod koniec lat 90. filmu "Pi", który w ostatniej scenie bierze do ręki wiertarkę, przykłada do głowy i naciska spust. Chce być pewnych rzeczy nieświadomy. Wybiera życie prostsze i pozbawione wielu męczących dylematów. Podobnie postąpiło po przejęciu władzy PiS. W efekcie faktycznie żyło się władzy przez wiele miesięcy milej i łatwiej. Ceną za tę błogość było jednak zatracenie zdolności do odbierania i przetwarzania sygnałów ostrzegawczych. W efekcie PiS z dyktującego warunki gry wpadło w wir kryzysu goniącego kryzys.

Niechętni partii Kaczyńskiego sięgną pewnie w następnych tygodniach nieraz po wyświechtany frazes, że pycha kroczy przed upadkiem. Ale akurat w tym wypadku zupełnie nie o to chodzi. Pycha to przecież nadmiernie wysoka samoocena. Takie ugruntowane przekonanie o własnej wartości w życiu i polityce nie musi wcale przeszkadzać. Pyszałek może się utrzymać na szczycie przez długi, długi czas. Pod warunkiem jednak, że umie wysłuchać krytyki. Jeśli zaś morduje wszystkich posłańców przynoszących złe wieści lub wręcz nie dopuszcza ich nawet w pobliże swojego pałacu, to przegra. Przegra zresztą również skromniś. Pycha nie ma tu wiele do rzeczy.

Nie mówię tutaj o poszczególnych politykach, lecz o całym systemie. Zmiany systemowe trwają nieco dłużej, ale za to, jak już się dokonają, to trudno od nich uciec. PiS też nie od razu pozbawił się zdolności do samokrytyki. Gdy prawica przejmowała władzę w roku 2015, chodziła jeszcze twardo po ziemi i była świadoma swych własnych słabości. Jeszcze kiedy sięgało po wiertarkę i przystawiało ją do głowy, PiS było w pełni świadome konsekwencji swoich czynów.

Doktryna Kurskiego, czyli wiertełko wchodzi coraz głębiej

Gdy w aparacie administracyjnym i spółkach skarbu państwa ruszyły czystki, to Jarosław Kaczyński wyjaśniał (zdarzają mu się nierzadko takie przypływy szczerości), że może i tych czystek być nie powinno. No, ale biorą się one z doświadczeń lat 2005-07. Wtedy – klarował Kaczyński – postanowili dać szansę ludziom pochodzących z innych rozdań. Ale ci ludzie bojkotowali i sabotowali inicjatywy PiS, odbierając formacji polityczną dynamikę. I może byłoby właściwiej się z nimi układać i ich powoli kooptować. Ale na to czasu nie ma. Cel uświęca środki. Wrrrr. Wiertełko wwierciło się w mózg po raz pierwszy.

Podobnie było w mediach publicznych. Tam zatriumfowała niesławna doktryna Kurskiego – wrrrr, wiertełko wchodzi coraz głębiej – głosząca, że "droga do pluralizmu medialnego w Polsce wiedzie przez kompletny brak pluralizmu w TVP". Zgodnie z tym sposobem argumentacji jak się komuś nie podobają "Wiadomości" czy "paski grozy" w TVP Info, to przecież może się przerzucić na inną telewizję. Do wyboru, do koloru. A najlepiej, jeśli obejrzy wszystkie programy publicystyczne we wszystkich stacjach i wyciągnie swoją średnią. Wiele na ten temat stoczyłem dyskusji z takimi ideologami prawicy jak Piotr Semka czy Piotr Gursztyn. Argumentowałem przeróżnie. Że nie zamierzam zgrywać świętoszka i odmawiać im prawa do fundowanego ze środków publicznych okienka medialnego, które służy do autopromocji albo tłumaczenia swojej wizji świata (bo nie udawajmy, że poprzednicy tak nie robili). Natomiast sposób, w jaki PiS z tych pięciu minut korzysta, jest głęboko nie w porządku. Bo natężenie tego procesu podmywa zaufanie do samej koncepcji medium publicznego. Bo jest uwłaszczeniem się nowej nomenklatury na dobru wspólnym. Bo z każdym dniem prawica staje się bandą coraz grubszych kotów utuczonych na ogłoszeniach spółek skarbu państwa. Że uleciał z ludzi prawicy dawny polot buntowników wywrotowców, z którym tak im było do twarzy przed rokiem 2015. Niestety, grochem o ścianę.

O politykach Zjednoczonej Prawicy już nawet nie wspomnę. Kiedyś ciekawi świata i względnie otwarci na różne punkty widzenia (Kaczyński czytający Piketty’ego!). Od dłuższego czasu najlepiej czujący się w mediach, gdzie nie czeka na nich żadne niewygodne pytanie. Tylko zestaw pochlebstw i poklepywania po plecach. Wrrrr. Wiertło przechodzi zupełnie na wylot.

Kaczyński powtarza błąd Balcerowicza

I tak lądujemy w roku 2018, gdy PiS nagle z wyluzowanego zwycięzcy staje się coraz bardziej znerwicowanym ściganym. I nie dzieje się to z powodu jakichś spektakularnych sukcesów politycznej opozycji albo dlatego, że zjawiła się na horyzoncie jakaś niesamowicie świeża alternatywa. Nie, PiS potyka się o własne nogi. Sprawy konfliktu z Izraelem, aborcji czy nagród są tego dobitnymi przykładami.

Każda z tych spraw nie musiała się PiS przytrafić. I bez wątpienia by się nie przytrafiła (albo dałoby się ją w zarodku zażegnać), gdyby PiS nie wykręciło sobie z systemu wczesnego ostrzegania wszystkich co bardziej wrażliwych bezpieczników. Gdyby nie wyłączyło pluralizmu w mediach publicznych i w administracji państwowej, toby wiedziało, jakie mogą być możliwe konsekwencje tych wszystkich posunięć. Gdyby nie uwierzyło we własną propagandową bajeczkę. Ale pluralizm został przez PiS z systemu usunięty. A konsekwencje już widać gołym okiem.

Bardzo to przypomina losy liberałów ze wczesnej fazy polskiej transformacji, gdy też usunięto z pola widzenia wszystkich krytyków transformacji. Wypychając ich na pozycje rydzykowo-wrzodakowsko-lepperowskie. Co się po latach srodze na ojcach założycielach III RP zemściło. Refleksja i słynne „byliśmy głupi” przyszły zbyt późno i nie uratowały sytuacji. Najwyraźniej PiS postanowiło dopisać do tej historii polskiego pozamykania na inne punkty widzenia kolejny rozdział.

Ciągle wierzę, że ta wiertarka może być nie tylko rekwizytem polskiego życia publicznego, ale że wreszcie stanie się też przestrogą.