Het VPRO-onderzoeksprogramma ‘Argos’ heeft in 1998 in een radioprogramma over het mislukte fotorolletje van de genocide in Srebrenica een voor Defensie ontlastende reconstructie, niet uitgezonden. Wél uitgezonden werd een tweede reconstructie die aantoonde dat de officiële uitleg van Defensie over de toedracht onjuist was.

Bijna 25 jaar na dato leidt het niet-uitzenden van de reconstructie tot een arbeidsconflict. De VPRO wil af van onderzoeksjournalist Stefan Heijdendael (43), de maker van de beide reconstructies. Vrijdag stonden de omroep en de journalist voor de kantonrechter.

De VPRO wil hem ruim 70.000 euro betalen. Heijdendael wil drie keer zo veel, omdat hij naar eigen zeggen door het optreden van de omroep en zijn eindredacteur bij Argos kansloos is in het vinden van een nieuwe baan als onderzoeksjournalist. VPRO-directeur Gerard Walhof noemde Heijdendael één van de beste onderzoeksjournalisten van radio en tv. Maar de omroep wil na een lang proces van lijmpogingen van hem af.

Fotorolletje

Alles draait om het beruchte fotorolletje, dat min of meer een icoon is geworden van het doofpotklimaat rond het drama in Srebrenica. Defensie heeft altijd volgehouden dat er bij het ontwikkelen een domme fout was gemaakt door een laborant. Maar rond het mislukte fotorolletje bleef een sfeer hangen van het opzettelijk verduisteren van bewijsmateriaal.

Als 24-jarige fotograaf/journalist reconstrueerde Heijdendael in 1998 voor Argos de toedracht die de Koninklijke Marechaussee na verhoor van de laborant over het mislukken van het ontwikkelen in een proces-verhaal had vastgelegd. Heijdendael vroeg een ervaren, professionele fotograaf om een belicht fotorolletje op precies dezelfde manier te ontwikkelen. Het bleek dat op grond van de beschrijving in het proces-verbaal de foto’s nooit konden zijn mislukt.

Vervolgens werden tijdens een tweede reconstructie twee flessen met ontwikkelchemicaliën verwisseld. Toen bleek dat de opnamen wel degelijk volledig waren gewist. Heijdendael bood beide reportages aan voor uitzending, maar de eindredactie van Argos besloot alleen de reconstructie uit te zenden, waarin werd aangetoond dat het proces-verbaal van Defensie niet klopte. Heijdendael protesteerde maar legde zich uiteindelijk neer bij die beslissing. “Ik heb mij laten overrulen, achteraf heb ik daar spijt van, maar ik was jong en onervaren.’’

Conflict

De kwestie liep uit op een heftig conflict toen Argos in 2015 – 20 jaar na Srebrenica – besloot tot een samenvattende uitzending. Heijdendael was naar eigen zeggen beloofd dat de ­reconstructie die de lezing van defensie bevestigde, alsnog geheel of gedeeltelijk zou worden uitgezonden. Dat is niet gebeurd. De journalist liet zijn naam schrappen van de lijst van medewerkers aan de uitzending en meldde zich kort daarna ziek.

Voor de kantonrechter zei Heijdendaal: “De VPRO en zeker Argos zeggen dat waarheidsvinding het hoogste goed is. Als dat zo is dan waren ze het gesprek over de inhoud aangegaan. Ik heb mijn best gedaan om de waarheid te dienen.’’ Zijn advocaat: “Mijn cliënt vindt dat hij voor Argos niet langer kritisch mensen kan gaan aanpakken als hij ontlastende informatie moet negeren. Dat voelt niet goed.’’

Volgens eindredacteur Kees van den Bosch van Argos is de reconstructie uit het fotolab destijds niet uitgezonden omdat Heijdendaels bevindingen in zijn ogen ‘journalistiek niet zo relevant waren’. Niemand weet of het rolletje dat de defensielaborant in handen kreeg, wel het echte rolletje was, aldus de eindredacteur. “Misschien ligt het nog wel gewoon in een kluis van de inlichtingendienst.’’ Uitspraak is over zes weken.