'We willen graag weten wie de twee kinderen met die zonnebriletjes zijn,' aldus conservator Nikki Boot. Beeld Dolf Toussaint/Stadsarchief

Waar bleef die fotograaf toch? Journalist Dolf Toussaint stond ergens in de jaren vijftig maar te wachten, en besloot toen zelf maar de foto bij zijn artikel te maken.



Het fotograferen beviel hem zo, dat hij het vak leerde en er zijn werk van maakte. Naast werk over de opbloeiende indus­trie en reclamefotografie, legde hij zijn eigen gezinsleven vast.



Vervolgens ging hij, van begin jaren zestig tot het einde van de vorige eeuw, de straat op. Hij zwierf door de stad om de schoonheid van het dagelijks leven te fotograferen.



Eerst voornamelijk in de Jordaan. In 1965 verscheen zijn eerste documentaire fotoboek De Jordaan, inmiddels een klassieker. Foto's van Toussaint verschenen in Het Parool, Vrij Nederland en De Groene Amsterdammer.



Bord op schoot

In het Stadsarchief is vanaf vrijdag Amsterdam voor het voorbij is te zien, een zeer fraaie tentoonstelling met foto's van Dolf Toussaint. Met veel foto's uit dat beroemde fotoboek, maar ook straatfotografie uit de jaren zeventig en reportages over de sociale onrust van eind jaren zeventig en begin jaren tachtig.



En een kleine selectie van zijn parlementaire werk, waarmee hij ook bekend werd. Joop den Uyl met een bord op schoot, dat was echt nieuw in die tijd.

Kalverstraat, circa 1965. Beeld Dolf Toussaint/Stadsarchief

In de wasserette, 1962-1963. Beeld Dolf Toussaint/Stadsarchief

Er zijn ook nog onbekende foto's te zien. Het Stadsarchief verwierf na de dood van Toussaint in 2017 diens Amsterdamse archief. Uit 1700 originele afdrukken en 65.000 negatieven selecteerde conservator Nikki Boot 180 foto's, waarvan tachtig procent originelen.



Verklarende informatie ontbreekt. Boot: "Bezoekers krijgen een krant waarin de foto's hun bijschrijft krijgen. Het is een referentie naar het werk dat hij voor de krant maakte."



Afwasborstels

De zwart-witfoto's zijn onderverdeeld in zeven thema's, met passe-partouts in zeven kleuren. Grappig zijn de reclamefoto's voor de afwas­borstel van het merk Lola, en voor hairspray, in de serie Zwerffotograaf. Intiem zijn de foto's van zijn gezin.



Op de gele wand, waar het thema De Jordaan wordt uitgewerkt, hangen ook nooit gepubliceerde foto's, waaronder het juweel dat op de poster voor de tentoonstelling prijkt: twee kinderen met zonnebrillen voor een Volkswagen Kever in de Vinkenstraat (1962-1963).



Boot: "Alles zit erin, je ziet dat het Amsterdam is, je ziet dat het de jaren zestig zijn, de kinderen die zo vaak terugkomen in zijn foto's, het plezier, het leven op straat. Het beeld legitimeert de titel van de tentoonstelling helemaal."



Kanariepiet

We zien ook een tweede foto van koetsier Leonardus Worrell uit diezelfde periode. De foto van Worrell met voor zich op tafel een enorme vogelkooi met kanariepiet is monumentaal (als u die foto ziet, zegt u: o ja!), die waarop Worrell uit het raam kijkt, is complementair. Ze versterken elkaar.



Op de foto's van Dolf Toussaint staan mensen - een enkele uitzondering daargelaten. "Hij wilde het dagelijks leven tonen, de sociale samenhang," zegt Boot voor een foto van twee buurvrouwen, die een traploper staan uit te kloppen.

Herenstraat, 1962-1963. Beeld Dolf Toussaint/Stadsarchief

"Tegelijkertijd wilde hij een verhaal vertellen. Op veel foto's zie je iets gebeuren tussen de mensen op straat. Daar staat een man de krant te lezen, en die vrouwen achter hem staan hem eens goed op te nemen, of hij zich wel goed gedraagt. Daar was Toussaint heel goed in."



"Hij maakte veel grapjes met teksten. Beeld­rijm bijvoorbeeld. Een langharige man voor een etalage met pruiken, hare krisjna's naast een groep vrouwen in klederdracht."



Ergens hoog op een muur staat gekalkt: 'Het gaat best goed met Amsterdam.' Op de straat onder die tekst een grote groep ME'ers tijdens rellen bij kraakpand De Grote Wetering op de Weteringschans (1980). Ook een foto die heel goed past bij Amsterdam voor het voorbij is.



Gemeentefotograaf

Dat vastleggen van de stad deed hij heel bewust en Toussaint vond het ­belangrijk werk. Hij stuurde in 1971 een brandbrief naar de Amsterdamse Kunstraad, waarin hij pleitte voor het aanstellen van fotografen die jaarlijks de snel veranderende stad zouden moeten documenteren.



Zijn raad werd opgevolgd, en in 1971 hoorde hij bij de eerste lichting fotografen die de stad ­introkken om voor volgende generaties vast te legen hoe het op dat moment was. Die eerste ­serie - sindsdien worden alle fotoseries in het Stadsarchief bewaard - had dezelfde titel als deze tentoonstelling. Ook een soort eerbetoon.



Boot: "Ik hoop dat bezoekers veel zullen ­herkennen op de foto's. Misschien zichzelf wel. En we willen graag weten wie de twee kinderen met die zonnebriletjes zijn."



Amsterdam voor het voorbij is, foto's van Dolf ­Toussaint, 13/7 t/m 4/11, Stadsarchief, Vijzelstraat 32. De foto's van Toussaint zijn te bekijken op de website van het Stadsarchief.



Bij de tentoonstelling verschijnt het boek Amsterdam voor het voorbij is, Bas Lubberhuizen, €24,99.