Naarmate de PVV groter wordt, wordt de kans op politieke macht voor die partij alleen maar kleiner. Beeld ANP

Op dit moment is de PVV in de peilingen hard op weg te verdubbelen ten opzichte van de ongeveer twintig zetels waar ze gedurende langere tijd omheen cirkelde. Het trieste is dat naarmate de PVV groter wordt, de kans op politieke macht voor die partij alleen maar kleiner wordt.



Vanwege de inhoud van haar denkbeelden zal ik daar niet van wakker liggen, maar democratisch gezien is het natuurlijk een drama dat, als deze peilingen straks bewaarheid zullen worden, de grootste partij van het land geheid langs de kant zal staan.



Eigenlijk zijn alleen CDA en VVD mogelijke partners in een coalitie. Het CDA heeft dat al uitgesloten, de VVD officieel niet. Maar voor zowel VVD als CDA zal gelden dat zelfs in het onwaarschijnlijke geval dat ze zich toch gedwongen voelen over coalitievorming met de PVV na te denken, er wellicht nog een klein kansje daarop zou bestaan bij een kleine PVV maar dat die kans tot nul gereduceerd zal zijn als de PVV de grootste van de drie zou zijn.

Kortom, een grote PVV komt straks onvermijdelijk langs de kant te staan; de weerzin van burgers die zich niet gehoord voelen en uitgesloten zal alleen maar luider klinken. Een democratisch drama met heftige gevolgen voor toon en inhoud van een geheid verder polariserend maatschappelijk debat.



Niet alleen de stijging van de PVV in de peilingen is spectaculair, ook waar de winst vandaan komt is bijzonder. Grofweg eenderde komt bij de VVD vandaan, eenderde bij het CDA en eenderde bij de SP. Dat laatste is nieuw. De SP was nooit zo gevoelig voor de aanzuigende werking van de PVV of haar voorgangers, van populistisch rechts.



Het was een van de redenen waarom politieke theoretici naar aanleiding van de opkomst van links populisme en rechts populisme met de hoefijzertheorie kwamen: het politieke spectrum was geen rechte lijn waarop de grootste afstand die tussen populistisch links (SP) en populistisch rechts (PVV) was, maar een hoefijzer waar de grootste afstand die tussen het midden (VVD, CDA, PvdA, D66) en de populisten op links en rechts is. In zo'n model is de afstand tussen populistisch links en rechts op de uiteinden van het hoefijzer eigenlijk helemaal niet zo groot en dat valt te illustreren aan standpunten over Europa, migratie en 'de bestuurlijke elite versus de gewone man'.

Onder Jan Marijnissen wist de SP op die manier veel kiezers te weerhouden van een vlucht richting Fortuyn of de PVV, omdat de SP, gevoed door hun politici in 'oude wijken', bijvoorbeeld bepaald geen migratie- of buitenlandervriendelijke positie innam in het integratiedebat. Een van de weinige debatten waarin Marijnissen, als er net iets te veel gedoken werd, nog weleens in de problemen kwam.



Die tijd lijkt nu voorbij. De SP is inmiddels klassiek links migratievriendelijk. En dus lopen de kiezers nu ook bij de SP weg richting PVV. Het hoefijzer is, in de woorden van medecolumnist René Cuperus, recht gebogen.



Ik heb een tijdje gedacht dat de strijd tussen Sharon Gesthuizen en Ron Meijer om het leiderschap van de SP weleens hierover zou kunnen gaan. Dat Gesthuizen het nieuwe migratievriendelijke standpunt zou verdedigen en dat Meijer als rechtgeaarde leerling van Marijnissen op dit punt de koers van de SP zou gaan corrigeren, terug naar de veel terughoudender koers van Marijnissen.

Getuige het interview met Meijer in de Volkskrant (20 oktober) is dat niet het geval. Hij houdt vast aan het huidige vluchtelingenstandpunt van de SP en legt zijn (voormalige) kiezers nog een keer uit dat de PVV op sociaal-economische standpunten eigenlijk heel rechts is en dat de SP wél vecht voor hun werk en inkomen.



De laatste keer dat ik die verdediging hoorde, was toen de PvdA aan het begin van deze eeuw op die manier dacht kiezers bij Fortuyn weg te kunnen houden. Het werkte niet. Omdat kennelijk de manier waarop een partij met het migratievraagstuk omgaat meer bepalend is voor vertrouwen dat kiezers, met name de lager opgeleiden, in je hebben dan wat je aan procentjes of euro's meer of minder bereikt in banen of inkomens.



Het is een harde waarheid voor met name linkse partijen en net als vijftien jaar geleden bij de PvdA laat het me verward achter. Ik ben blij dat de SP zich duidelijk onderscheidt van Wilders in het vluchtelingendebat. Ik vind het triest dat links daarmee nog meer wortels verliest in grote delen van onze samenleving.