D66-Kamerlid Wouter Koolmees en ChristenUnie-Kamerlid Carola Schouten na afloop van het begrotingsoverleg op het Ministerie van Financien in 2014. Beeld anp

21 april 2012. In het Catshuis trekt Geert Wilders de gedoogsteun van de PVV aan het kabinet-Rutte I in. Arie Slob, dan nog leider van de ChristenUnie, en Alexander Pechtold bellen elkaar al diezelfde dag, nog tijdens het congres van D66 in het Luxor Theater in Rotterdam. Volgens EU-afspraken moet er vóór 1 mei een noodbegroting voor 2013 komen. Er is politieke actie nodig, menen Slob en Pechtold. Maar hoe? Ze besluiten hun specialisten erbij te halen.

Bondje

De maandag daarop sluiten de Kamerleden Wouter Koolmees (D66), Carola Schouten (ChristenUnie) en Ineke van Gent (GroenLinks) een bondje. Rokend op het balkon bij de kamer van Wouter Koolmees spreken ze de hoofdlijnen af van het politieke monsterverbond dat de geschiedenis in zal gaan als het taboedoorbrekende Lenteakkoord. Met daarin onder meer de eerste verhoging van de AOW-leeftijd sinds 1957.



Het is de eerste keer dat de financieel specialisten Koolmees en Schouten elkaar vinden. In veel opzichten zijn hun partijen elkaars tegenpolen, maar zij tweeën hebben veel met elkaar gemeen. Beiden uit 1977, wonend in Rotterdam. Schouten verloor haar vader na een ongeluk toen zij negen was. Koolmees was negen toen zijn ouders scheidden en zijn moeder met drie kinderen in de bijstand terechtkwam. Maar bovenal zal de nieuwe informateur Gerrit Zalm - zelf ook van eenvoudige komaf- in hen gelijkgestemde liefhebbers van de rijksbegroting herkennen. Kenners van alle 'knoppen' waaraan gedraaid kan worden om financiële compromissen op te tuigen.

En dat gaat bij beiden gepaard met de overtuiging dat besturen niet mogelijk is zonder water bij de wijn. Ze kennen en respecteren de verfoeide voorkeuren van de ander. Zo staat Koolmees voor emancipatie van de tweeverdiener, voor het faciliteren van de zzp'er. Schoutens prioriteiten liggen bij de kostwinner en de problemen van weduwen en wezen.



Het Lenteakkoord was het begin van een lange reeks politieke deals die in de afgelopen jaren het tweede kabinet-Rutte op de been hielden. Met steun van wisselende meerderheden, maar steeds met Schouten en Koolmees als centrale spelers. In januari 2013 begon het weer met een telefoontje van Pechtold aan Koolmees, terwijl die met zijn toen eenjarige, oudste zoon boodschappen deed bij de Albert Heijn. Pechtold had overlegd met Slob. Of zij samen met de SGP het overleg over de woningmarkt konden vlottrekken. Nog dezelfde middag zaten Schouten en Elbert Dijkgraaf, de financieel woordvoerder van de SGP, bij Koolmees thuis aan de keukentafel. Drie Rotterdammers onder elkaar. Twee weken later was het akkoord klaar, afgezegend door de partijleiders en de VVD-PvdA-coalitie.

Gert-Jan Segers (Christenunie), Wouter Koolmees (D66), Carola Schouten (Christenunie) en Alexander Pechtold (D66) overleggen in restaurant Garoeda. Beeld anp

De 'constructieve drie'

Later dat jaar sleutelden Koolmees, Schouten en Dijkgraaf dagenlang intensief aan de rijksbegroting voor 2014, die zonder hun steun ten onder dreigde te gaan in het parlement. De C3 werd geboren, de 'constructieve drie', zoals minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën hen noemde. Pechtold, Slob en Van der Staaij waren de gezichten, Koolmees, Schouten en Dijkgraaf deden het rekenwerk. VVD-premier Rutte maakte er dankbaar gebruik van. Dankzij D66, CU en SGP loodste hij zowat zijn hele regeerakkoord door beide Kamers. Geen wonder dat in zijn kringen al na de provinciale verkiezingen in het voorjaar van 2015 fijntjes werd gewezen op de nieuwe verhoudingen in de Eerste Kamer, waar de ChristenUnie net genoeg zetels bleek te hebben om VVD, CDA en D66 - Ruttes voorkeurscoalitie - aan een meerderheid te helpen. Als dat in maart 2017 nou ook in de Tweede Kamer zou lukken...



Nu het na 104 dagen formeren dan toch echt zover is, wordt Pechtold niet moe erop te wijzen dat het redden van een begroting in crisistijd iets anders is dan een regeerakkoord smeden. 'We onderhandelden daar over het kasboek, niet over de Bijbel.'

Die bijbel nemen hij en Segers als ideologische scherpslijpers vanaf vandaag zelf voor hun rekening. Of dat lukt, wordt nog spannend. Of het met het kasboek een succes wordt, zal informateur Zalm minder zorgen baren. De makers daarvan hebben voor hetere vuren gestaan.



Aanvullingen en verbeteringen: In een eerdere versie van dit artikel stond dat Geert Wilders op zaterdag 21 maart 2012 de gedoogsteun aan het kabinet Rutte I introk. Dit gebeurde een maand later, op 21 april 2012.