Uiteindelijk bleek wat hij zei niet overtuigend genoeg om scharen mensen naar de stembus te brengen. Met verbazing die overging in geamuseerdheid had ik gekeken naar de opmars van Thierry Baudet. Jaren geleden was ik samen met hem in Rotterdam uitgenodigd om in debat te gaan. Het onderwerp herinner ik me niet meer, wat ik me levendig bijstaat was hoe deze jeune premier op alle mogelijke manieren enig aanzet tot gesprek saboteerde. Hij daagde uit, hij presenteerde onnavolgbare gedachtenkronkels als waarheid en om het af te maken was er die zelfvoldane grijs als dikke saus over de ingenomen positie. Het was opwindend en volslagen gestoord tegelijkertijd.

Kijkend naar het debat met Rutte zag ik dat de vos zijn streken nog steeds niet had verleerd. De sleet was er wel in gekomen, zag ik ook; de argumenten rond migratie, Rusland en Europa die eerst zo authentiek en urgent voelden, kwamen gekunsteld over. En elke keer wanneer Baudet dreiging voelde liet hij al zijn blinkende tanden zien – primaatdeskundigen als Frans de Waal weten dat de chimpansee dat doet wanneer hij zich in het nauw gedrukt voelt. Angst om af te gaan als nederlaag.

Waarom toch die fixatie van mij op de persoon Baudet en zijn charisma wanneer het toch zou moeten gaan om de politieke plannen, de stip aan de horizon, vooruit, ideologie? Het motorblok van het populisme is ressentiment met een knap gezicht. Het populisme zegt niet: wij zijn politiek, nee, het zegt: wij zijn mensen. Alles aan ons is onze gevoelens!

Vuur en passie

Een politiek die compromis afwijst en radicale posities inneemt kan de onmogelijke ambitie alleen volhouden als de vertolker van dat wantrouwen over een wilde aantrekkelijke menselijkheid beschikt.

Men wil vuur, passie, grootse gebaren en tranen. Die laatste gaf scheidend minister-president May in haar afscheidsspeech. Helaas, too litte tears too late. Populisten hebben het allang begrepen. Claim niet beleid, maar claim de gevoelens van de mensen, dan zit je gebakken. Daarom was de persoonlijke vraag die Baudet stelde aan Rutte zo bevrijdend voor de Nederlandse politiek.

Op het antwoord van Baudets vraag wanneer Rutte voor het laatst had gehuild kwam een antwoord dat direct, oprecht en van pathos gespeend was. De verpletterende eenvoud van het antwoord bracht Baudet van zijn stuk. Rutte de man die heeft geleefd, Baudet die nog moet leven.

Wat er gebeurde is wat vaker zou gebeuren als politici de arena van het publieke debat zouden betreden zonder spindoctors en spiekbriefjes. De grilligheid die onderdeel is van elk menselijk gesprek overvalt hun en ook ons. Politici blijken mensen te zijn. We hadden allang door dat die politici met voorgebakken oneliners het debat ingingen, vooral zij van het establishment hadden er een handje van om overal controle over te willen uitoefenen. De argwaan zit diep, het is poppenkast. Rutte bleek ook te kunnen wenen, en zachtjes te wenen bij persoonlijk verlies.

Dus moet ik van deze kant Baudet bedanken dat hij de Nederlandse politiek een dienst heeft bewezen. Met zijn opzichtige pogingen om als retorische tovenaar de gevestigde orde te breken, humaniseerde hij die gevestigde orde. Ze blijken ineens toch mensen te zijn. Het is me wat.

Abdelkader Benali (1975) is schrijver. In 1996 debuteerde hij met Bruiloft aan Zee, in 2003 won hij de Libris Literatuur Prijs voor zijn Roman De Langverwachte. Om de week schrijft hij voor Trouw een column. Lees ze hier.