De WRR wil basisbanen voor mensen die moeilijk aan het werk komen. In Den Haag experimenteren ze daar al mee. Zo kon Zoulikha Zerouali na jaren bijstand aan de slag in een verpleeghuis. ‘Ik ga elke dag tevreden naar huis.’

In Het Zamen, een verpleegtehuis in Den Haag, maakt Zoulikha Zerouali zich klaar om de bewoners eens goed in de watten te leggen. Er staat een beautymiddag op het programma, vertelt Zerouali (41), terwijl ze een bakje met verzorgingsproducten pakt en vraagt of de vrouw in de hoek gelakte nagels zou willen. De huiskamerbegeleider maakt onderdeel uit van het zorgteam en is het eerste aanspreekpunt in de huiskamer van de achttien bewoners op deze afdeling. ‘Het is dankbaar werk’, vertelt Zerouali. ‘Als ik een paar dagen vrij heb gehad en terugkom op de werkvloer, is iedereen blij dat ‘die lieve zuster’ weer terug is’, glundert ze.

Zerouali is anderhalf jaar geleden via het STiP-programma (Sociaal Traject in Perspectief) van de gemeente Den Haag in dit verpleegtehuis terechtgekomen. Hiervoor zat ze jarenlang in de bijstand. Omdat ze niet over werkervaring of een opleiding beschikte, had ze nooit stappen gezet op de arbeidsmarkt, terwijl ze dat wel graag wilde. ‘Toen Zoulikha bij me kwam vertelde ze dat ze vijf kinderen had en een chronisch zieke man, maar dat ze wel graag fulltime wilde werken’, vertelt Tyscha Tuijt, accountmanager zorg bij STiP. ‘Ik dacht dat ze misschien over haar eigen grens zou gaan, maar ze heeft deze kans echt met beide handen aangegrepen.’ ‘Ik had wel zin in de uitdaging’, vertelt Zerouali lachend. ‘Ik wilde altijd al werken, maar vaak werd er gevraagd om een bepaalde opleiding die ik niet heb.’

De zogenoemde STiP-banen zijn gesubsidieerde banen voor Hagenaars die al geruime tijd een bijstandsuitkering ontvangen. Er is geen sprake van verdringing van bestaand werk; het gaat om aanvullende taken waar organisaties geen geld voor hebben, of die anders niet of onvoldoende uitgevoerd zouden worden.

Lange tijd verzorgden de zorgprofessionals de huiskamerbegeleiding zelf in Het Zamen, onderdeel van Stichting Eykenburg. Daarom begon de stichting gebruik te maken van mensen met STiP-banen, om de reguliere werknemers te ontlasten. ‘Het is een meerwaarde voor onze cliënten als er mensen in de huiskamers aanwezig zijn’, vertelt Mariella Calia, pr-medewerker van Stichting Eykenburg. ‘Daardoor hebben zorgmedewerkers meer ruimte om aandacht aan de zorgtaken te besteden.’ Inmiddels is er meer geld vrijgekomen en kan de stichting weer extra mensen aannemen. Zerouali heeft daarom nu een contract gekregen bij Stichting Eykenburg en is dus binnen anderhalf jaar doorgestroomd van een gesubsidieerde baan naar regulier werk. Bij Stichting Eykenburg zijn nu veertien voormalig STiP-medewerkers in dienst gekomen, vertelt Calia.

Persoonlijke begeleiding

Geef mensen met afstand tot de arbeidsmarkt een basisbaan, dat is een van de negen adviezen dat de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsadvies geeft in het rapport Het betere werk, dat woensdag is verschenen. De WRR adviseert bedrijven, instellingen, sociale partners en de overheid in te zetten op goed werk voor iedereen die wil en kan werken. Nederland zou meer moeten doen aan ‘actief arbeidsmarktbeleid’, waarbij vooral mensen die langdurig aan de kant staan meer persoonlijke begeleiding en scholing zouden moeten krijgen. Mensen zouden niet afgescheept moeten worden met een uitkering, maar een basisbaan moeten krijgen zodat ze kunnen bijdragen aan de maatschappij, concluderen de onderzoekers in dit rapport.

Verschillende gemeenten experimenteren met het idee van een basisbaan, zo ook Den Haag. De bedoeling is dat de werknemers vanaf een STiP-baan doorstromen naar een reguliere baan, legt verantwoordelijk wethouder Bert van Alphen (GroenLinks) uit. ‘Het is niet bedoeld om mensen tijdelijk bezig te houden met een gesubsidieerde baan, maar we willen ervoor zorgen dat mensen met afstand tot de arbeidsmarkt meedoen aan de maatschappij en kunnen doorstromen naar een reguliere baan.’

De werknemers worden ondersteund door de werkgever waar ze terechtkomen en door een persoonlijke begeleider van de gemeente, die ze helpt met de overgang van een uitkering naar salaris. ‘Het is belangrijk dat we de mensen de tijd geven om te wennen’, legt Van Alphen uit. ‘We verwachten niet dat je na een maand al de cao-onderhandelingen van je sector oppakt.’

De motivatie vanuit de bijstandsgerechtigden bleek enorm, vertelt Van Alphen. En ook werkgevers willen graag meedoen. ‘Zeker in de zorg is enorme behoefte aan personeel’, aldus de wethouder. ‘Daar zijn de doorgroeimogelijkheden naar regulier werk ook zeer groot. Maar ook bij werkplekken waar geen kans op regulier werk is, zoals bij buurthuizen, is de ervaring zeer waardevol. ‘Het is een goede manier om weer te wennen aan elke dag om zeven uur te moeten opstaan. En we proberen altijd door te bemiddelen naar regulier werk, eventueel bij een andere organisatie’, legt Van Alphen uit.

Zoulikha Zerouali aan het werk als huiskamerbegeleider in verpleeghuis Het Zamen in Den Haag. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Betere gezondheid

Niet de bijstand moet het vangnet van de verzorgingsstaat zijn, maar het recht op een basisbaan, schrijft de WRR. ‘Mensen die werken, hebben een betere gezondheid’, legt hoogleraar actief burgerschap Monique Kremer, projectcoördinator van dit onderzoek, uit. ‘Werk heeft een positief effect op het welzijn, maar het is ook goed voor de sociale samenhang in ons land. Je wil dat mensen uit verschillende sociale groepen elkaar blijven tegenkomen.’

De verplichte tegenprestatie die het kabinet wil voorschrijven aan bijstandsgerechtigden is niet het antwoord voor mensen die al lang aan de zijlijn staan, denken de onderzoekers. ‘Als je ver van de arbeidsmarkt afstaat, werkt verplichten contraproductief’, denkt Kremer. ‘Maar een beetje drang, niet dwang, kan behulpzaam zijn.’ ‘Een brief sturen en zeggen: je moet je morgen hier melden – dat werkt niet’, vult WRR-lid en hoogleraar algemene sociologie Godfried Engbersen aan. ‘Maar als je een persoonlijke relatie met die mensen aangaat en ze aan het werk helpt, pakt het veel beter uit.’

Voor Zoulikha Zerouali heeft het zeker goed uitgepakt. ‘Ik ga elke dag tevreden en voldaan naar huis.’ Met een contract op zak denkt ze volop na over de toekomst. Ze wil graag de schoolbanken in om meer zorgtaken op zich te kunnen nemen. ‘Het werk geeft me echt een doel in het leven, ik krijg het gevoel dat ik meetel’, vertelt Zerouali. ‘Ik kan me wat meer permitteren en meer voor mijn kinderen betekenen. Ze zijn heel trots dat mama aan het werk is.’