Een enorme toestroom van Venezolanen naar Aruba, Bonaire en Curaçao. Of zelfs een militaire dreiging van Maduro, de omstreden Venezolaanse leider die als een „kat in het nauw” rare sprongen kan maken, vreest D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma. Of economische wraakacties, zoals begin 2018, toen Maduro plots alle lucht- en zeeverkeer met de Benedenwindse Eilanden verbood.

De Tweede Kamer is bezorgd over de gevolgen van de escalerende Venezolaanse crisis voor Caraïbisch Nederland. Venezuela is „het grootste buurland” van ons Koninkrijk, benadrukken Kamerleden. Vooral de ABC-eilanden liggen vlakbij, Aruba op maar 30 kilometer afstand. De eilanden voelen de crisis in Venezuela al langer en zullen mogelijk ook als eerste de gevolgen van verdere diplomatieke stappen van Den Haag tegen het regime-Maduro voelen.

Zondag loopt het ultimatum af dat Nederland, Spanje, Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk aan Maduro hebben gesteld. Hun eis: schrijf nieuwe verkiezingen uit, anders erkennen wij parlementsvoorzitter en oppositieleider Juan Guaidó als interim-president. Maduro heeft al gezegd de Europese eis te negeren.

Wat zijn de gevolgen voor de eilanden als er een diplomatieke patstelling ontstaat, of als het in Venezuela tot een geweldsuitbarsting komt?

Voor minister Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) is het laveren als het om Venezuela gaat. Toen hij vorig jaar hoogstpersoonlijk naar Caracas reisde om een akkoord over het einde van de grensblokkade te tekenen, klonk het verwijt dat hij zaken doet met boeven. Aan de andere kant hielp hij met het akkoord de economie op de ABC-eilanden: die importeren veel groente en fruit uit Venezuela.

Lees ook: Nederland intensiveert bemoeienis met Curaçao

Risico's

De strenge lijn die Den Haag nu richting Caracas kiest, krijgt ondanks de risico’s voor de eilanden steun van de meeste partijen. „We hebben geen keuze als we echt waarde hechten aan democratie in Venezuela”, zegt Sjoerdsma (D66).

Kamerlid Sadet Karabulut (SP) vindt het juist „onbegrijpelijk” dat Blok dreigt Guaidó te erkennen en niet meer bemiddelt. „Het is niet slim om deze positie te kiezen, juist omdat het Koninkrijk zo nabij ligt. Er dreigt een deadlock waarvan we de gevolgen niet kennen.”

De Kamer vraagt zich af of het Koninkrijk op alle mogelijke scenario’s is voorbereid. Volgens Blok zijn er „geen concrete aanwijzingen” voor een militaire dreiging vanuit Venezuela, zei hij deze week in een Kamerdebat. Maar Defensie houdt „natuurlijk rekening met alle scenario’s”.

De Nederlandse en Venezolaanse kustwacht werken nu samen bij het tegengaan van smokkel en bij het onderscheppen en redden van bootmigranten. Over de vraag of die samenwerking wel kan doorgaan als Nederland Guaidó erkent „willen wij niet speculeren”, zegt een woordvoerder van Defensie.

Ultimatum

Op de eilanden zelf wachten politici en bevolking intussen in spanning af. Curaçao steunt het ultimatum van Nederland aan Maduro, in de hoop dat de situatie in Venezuela snel „ten goede keert”, zegt Curaçaose topambtenaar Stella van Rijn. Op het eiland waren deze week vooral zorgen over de gevolgen van nieuwe Amerikaanse sancties tegen Venezuela. De Venezolaanse staatsoliemaatschappij huurt de Isla-raffinaderij op Curaçao. Deze zorgt voor veel werkgelegenheid, maar ligt deels plat omdat de Venezolaanse olieproductie instort. Curaçao, dat eigenaar van Isla is, is op zoek naar een nieuwe huurder.

De crisis in Venezuela heeft al langer zijn weerslag op Curaçao. Op het eiland verblijven tussen de 8.000 en 10.000 Venezolanen, voornamelijk illegaal, op een bevolking van ongeveer 160.000. Er is nu geen sprake van een versnelde toename, maar de situatie is „ernstig genoeg”, zegt Van Rijn. De druk op het onderwijs en de zorg groeit. Curaçao heeft Nederland daarom gevraagd om financiële steun.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 1 februari 2019