De schaapherder vindt het te gevaarlijk, de eigenaar van de schapen vindt het folklore die moet worden gekoesterd:kun je een herder dwingen haar kudde door een dorp te leiden? De rechter doet uitspraak.

De schaapskudde moet weer dagelijks door de straten van Exloo naar de hei kuieren. Dat vindt het bestuur van de stichting die de schaapskooi in het hart van het Drentse dorp beheert. Zo ging het tot vorig jaar en zo zal het binnenkort weer gaan. De mensen vinden het prachtig.

Niets daarvan, zegt schaapherder Monique Tielen, die de kudde sinds 2016 onder haar hoede heeft. Neem alleen al die automobilisten, motorrijders en fietsers die het geduld niet meer hebben om even te wachten tot de dieren zijn voorbijgelopen. Het gaat zo niet langer.

Dinsdag stonden ze in de rechtbank van Assen tegenover elkaar in een kort geding, waarin Tielen de beëindiging van haar contract aanvocht. Ze functioneert immers prima, vindt ze. En nergens lag contractueel vast dat ze per se met de kudde door het dorp moest. Waarom zou ze dan niet mogen aanblijven?

De kwestie toont haarfijn aan hoe folklore kan botsen met de hedendaagse maatschappij. De stichting wil een eeuwenlange traditie in stand houden in tijden van haast. En de herder hecht aan zaken die een paar decennia geleden nog bijzaak waren, zoals dierenwelzijn en de polissen van de aansprakelijkheidsverzekering.

Vorig jaar legde Tielen haar bezwaren nog met succes op tafel. De dagelijkse wandelingen door het dorp waren een nachtmerrie, zei ze. Ook waren er klachten van bewoners wier tuinen werden begraasd door passerende schapen. ‘Als je je niet meer veilig voelt in het verkeer en steeds wordt uitgescholden, trek je aan de bel’, zei ze in de rechtszaal.

Samenwerking opzeggen

De wandelingen werden geschrapt, de schapen bleven voortaan slapen in een afgerasterd vak bij de hei. Ondertussen nam de stichting maatregelen. Er kwam een betere aansprakelijkheidsverzekering. Putdeksels waarin schapen klem bleven zitten werden aangepast. En Tielen kreeg een coach, die haar moest leren met de honden en de kudde om te gaan. ‘Daarin is ze nooit heel sterk geweest’, sneerde plaatsvervangend voorzitter Kees van Wijngaarden dinsdag. ‘En dan druk ik me nog vriendelijk uit.’

Dit jaar wilde de stichting de dagelijkse wandeling van de kudde hervatten. Maar voor Tielen was dat nog steeds geen optie, zei ze tegen de rechter. ‘Volgens de wet mag ik met de kudde heen en weer lopen, maar dan moeten er begeleiders bij zijn. Ik vroeg: wie gaat dat regelen? Want mijn taak is dat niet. Maar niemand van het bestuur stak zijn vinger op.’

Omdat Tielen niet wilde lopen, besloot de stichting in juni de samenwerking met de herder op te zeggen. Per 1 augustus moest ze de kudde overdragen zodat er een nieuwe herder aan de slag kon, maar daar legde Tielen zich niet bij neer.

Wat de zaak volgens de voorzieningenrechter gecompliceerd maakt, is dat onduidelijk is wat voor overeenkomst geldt tussen de stichting en de herder. Er is een bruikleenovereenkomst uit 2016, waarin vastligt dat Tielen en een tweede herder de kudde in bruikleen krijgen. Of die overeenkomst nog geldt na het vertrek van die tweede herder, is onduidelijk.

Om te voorkomen dat de partijen verzanden in talloze procedures vol haarkloverij, spoorde de rechter ze aan tot een schikking te komen. Na drie pogingen lukte dat. Monique Tielen blijft nog even de herder van Exloo – en tot die tijd krijgt ze betaald. Op 1 oktober zal ze de kudde plus toebehoren overdragen aan de stichting. En nee, ze zal tot die tijd niet door de straten lopen.