Elke maandag tipt de mediaredactie boeiende programma’s, series en films. Stuur mij NRC Kijktips

Zowel Roland Duong als Marijn Frank maakte programma’s bij de Keuringsdienst van Waarde (KRO-NCRV, voorheen NTR). Hun documentaire drieluik De Prijsvechter (VPRO) lijkt de formule te kopiëren: eerst uit verbazing over een product de leverancier bellen, afgepoeierd worden en dan op locatie op zoek naar het verhaal achter de totstandkoming.

Maar inhoudelijk gaat dit onderzoek naar het succes van spotgoedkope prullaria uit discountketens als de Action vele stappen verder en lijkt het resultaat, na raadpleging van onder meer een neuromarketeer en de Servisch-Amerikaanse econoom Branko Milanovic meer op Tegenlicht.

Tekst gaat verder onder de video

De inleiding van Duong constateert dat we in tijden van ongekende weelde leven: „Nooit eerder kon je zo veel spullen kopen voor zo weinig geld.” Er volgt een rondgang langs enkele van de miljoenen Nederlandse vensterbanken gevuld met in China geproduceerde plastic snuisterijen. Mijn persoonlijke hoogtepunt was een tegeltje met de tekst: „Happy is what happens when your dreams come true.”

De aantrekkelijkheid zou iets te maken hebben met geprikkeld worden van het deel van de hersenen dat onbewust pijn voelt als iets te duur is en bij de Action permanent positieve signalen zou afgeven.

Hoe dan ook, een zogeheten windlicht (roze plastic lantarentje met een led-lamp erin) kost maar 1,49 euro. Hoe kan dat? Duong laat visitekaartjes drukken en doet zich voor als directeur van de fictieve inkoopfirma Trupp, bij een van de drieduizend speelgoedfabrieken in de stad Shantou. Daar wordt bijvoorbeeld nep-Lego gemaakt onder de naam Cogo, met als slogan: „Less Pay More Fun.” Het kost ongeveer 20 procent van het Deense origineel.

De arbeidsomstandigheden in de Chinese fabrieken lijken verrassend goed te zijn, maar het gemiddelde uurloon aan de lopende band bedraagt volgens een mevrouw van Jumbo Spellen nog steeds tussen de 1,40 en 1,90 euro. Dus wordt van Stratego alleen het karton in Nederland gemaakt, maar komen alle plastic stenen ook gewoon uit China.

Milanovic legt uit hoe de globalisering werkt. Wij winkelen ons werkloos. De middenklasse in Europa en de VS wordt steeds armer, en kan zich alleen nog cadeautjes van één euro veroorloven. Zo gaan oude gerenommeerde zaken als V&D op de fles en verpauperen de winkelstraten. Worden de inkomensverschillen hier steeds groter, globaal gezien nemen ze juist af.

Maar daar heeft de westerse middenklasse, die ooit op Thatcher en Reagan stemde, de architecten van de globalisering, geen boodschap aan. Die voelt zich bedrogen en is boos, ook al is met gelijk of licht dalend inkomen de koopkracht toch toegenomen.

Er lijkt geen speld tussen te krijgen. De vraag die wel blijft liggen is of de obsessie met koopjes en goedkope spullen die snel stuk gaan iets typisch Nederlands is? Of zou in andere Europese landen de hang naar tinnef, zelfs bij de iets beter gesitueerden, net zo endemisch zijn?

Er komen gelukkig nog twee afleveringen, waarin wellicht dit soort kwesties behandeld worden. Heel nuttige televisie, deze lessen in globalisering voor beginners.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 9 januari 2017