Vanuit de boerderij in Ruinerwold waar Gerrit Jan van D. zich met zijn kinderen jarenlang terugtrok, ontwikkelde hij zijn eigen evangelie. Als John Eagles schreef Van D., die vandaag wordt voorgeleid, er duizenden artikelen over op internet.

Een oudere man met een volle, grijze baard buigt, trekt, strekt zich zeer gelijkmatig. ‘De roeimachine is af’, schrijft ene ‘John ­Eagles’ in een toelichting onder het filmpje. ‘Hij werkt erg goed en biedt goede training voor vele delen van het lichaam.’

Op de achtergrond klinkt een stemmige klarinet, een houten schutting beneemt verder het zicht. De witte muren met groene deuren waren vorige week ook vaak te zien op dronebeelden van boven de boerderij in Ruinerwold. In beeld snuffelt de hond die de buren steeds hoorden blaffen.

Vandaag wordt Gerrit Jan van D. (67 jaar) voorgeleid bij de rechter-commissaris. Hij wordt verdacht van het medeplegen van vrijheidsberoving van zijn zes kinderen, witwassen en ‘het benadelen van de gezondheid van anderen’.

Gerrit Jan van D. is John Eagles.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Een grotere paradox lijkt niet denkbaar: de man die zichzelf en zijn kinderen negen jaar lang buiten het zicht van instanties en omwonenden hield, zoals vorige week dinsdag bekend werd, zet videobeelden van zijn dagelijkse lichamelijke oefening doodleuk op Facebook. Onder een schuilnaam, maar toch. Online, zo blijkt, was hij een open boek. Een heel dik open boek. Want de Facebookpagina, waarop hij zelfs kattenfoto’s post, is het topje van de ijsberg.

Eagles painting, door John Eagles. Deze afbeelding gebruikte hij een tijdje als profielfoto.

‘Een duurzame band met God bouwen’

John Eagles huist in een digitaal adelaarsnest: Eagle Rock Wiki. Dat is geen ­eigen pagina op Wikipedia, maar een volledig eigen online-encyclopedie. ­‘Eagle Rock Wiki biedt trainingen en ­studievakken in een scala aan onderwerpen, gericht op het creëren van een ­betere wereld voor iedereen’, luidt de ­introductie. En in de verantwoording staat: ‘Het werken aan deze website is een manier om een duurzame band met God te bouwen.’

Eerder bleek al dat Van D. streefde naar een zelfvoorzienend bestaan in de natuur. Nu blijkt ook zijn geloof huisgemaakt. De wiki bevat duizenden zelfgeschreven Engelstalige lemma’s: Spirituele en religieuze principes, Bouwen aan een betere wereld, God ontmoeten, De principes van economisch herstel, De werking van de menselijke geest, Het einde van het Kwaad, Goddelijke lichamelijke oefening.

Maar ook: Het beginnen van een moestuin, Onkruidbeheersing en de kunst van het maken van goede compost (‘Belangrijk bij het krijgen van goede compost is het juiste mengsel van materialen’). Geen aspect van het bestaan is over het hoofd gezien.

Beelden die John Eagles ofwel Gerrit Jan van D. op internet plaatste.

Dit is modern monnikenwerk, de getuigenis van een parallel digitaal universum, de administratie van een Andere Orde. Dit is het wonderbaarlijke evangelie van Gerrit Jan van D.

Zeer uitgebreid is het ‘tuindagboek’, een met eigen foto’s geïllustreerde instructie voor het zaaien en telen van allerlei soorten groenten en fruit. Van aardbeien tot rapen, van peterselie tot witte kool. Er zijn ook eigen foto’s van kalkoenen, kippen en ganzen.

Op sommige dagen, zo leert de ontstaansgeschiedenis op de wiki, deed John Eagles meer dan honderden bewerkingen per dag. Hij begint ermee in december 2011. Volgens de burgemeester van De Wolden woont het gezin dan mogelijk al een jaar heimelijk in Ruinerwold. De kinderen (inmiddels 18 tot 25 jaar) zijn dan in de leeftijd van 10 tot 17.

Beelden die John Eagles ofwel Gerrit Jan van D. op internet plaatste.

John Eagles studeerde psychologie, meldt hij. Net als Gerrit Jan van D., weten we uit gegevens van een koopakte uit het Kadaster. De teksten over het ‘huis als mini-kosmos’ zijn dezelfde als die op de inmiddels verdwenen website van de speelgoedwinkel Natural Homes in Zwartsluis, waarvan Van D. in de periode 2004-2008 eigenaar was. Oude bekenden herkennen hem op foto’s. Een Amerikaanse Facebookvriend zegt gevraagd naar zijn connectie met John Eagles dat hij ‘Gerrit van D. en zijn familie’ al ruim een decennium kent. Hij was afgelopen dagen ‘in shock’ toen hij over de arrestatie hoorde.

Opvallend: het werk aan het digitale adelaarsnest stokt in 2016. De zoon van Gerrit Jan, Jan, vertelde in het café in Ruinerwold dat zijn vader ‘drie jaar geleden’ een herseninfarct kreeg. Dat komt overeen met een verklaring die John ­Eagles geeft op Facebook. ‘Een beroerte die ik had op 3 augustus 2016’, schrijft hij. Er zijn meer verbanden tussen zoon Jan en Eagles’ profiel. Zo post Jan eerder dit jaar hetzelfde filmpje van kuikens die uit een ei komen als John Eagles drie jaar geleden plaatste. Zelf opgenomen op de boerderij, staat erbij.

Beelden die John Eagles ofwel Gerrit Jan van D. op internet plaatste.

Abraham, aura’s en wielen van energie

De godsdienst van John Eagles is een religieuze potpourri. Hij beroept zich op klassieke elementen van het oudtestamentische christendom, zoals God als Opperwezen, aartsvaderen als Abraham en engelen. Maar er zijn ook boeddhistische invloeden en new-age achtige lemma’s over aura’s en wielen van energie, over chakra’s en tai chi.

Het verenigen van wereldreligies behoort volgens het pseudoniem van Van D. tot de mogelijkheden. Zijn geschriften bevatten ook sporen van het gedachtengoed van de Koreaanse Moon-sekte en de Verenigingskerk. Daarvan was Van D. in de jaren tachtig korte tijd lid.

De nickname John Eagles koos Gerrit Jan van D. waarschijnlijk niet zomaar. John toont gelijkenis met Johannes, apostel van Jezus en evangelist van diens wandel. De adelaar was Johannes’ symboolgestalte, leert het Bijbelboek Openbaringen. In diens evangelie nemen de woorden een hoge (filosofische) vlucht, en hij doorziet met zijn scherpe blik Gods geheimen. Eagles citeert ook vaak Pueblo-indianen, voor wie de adelaar – de zenit – alles van boven overziet.

Beelden die John Eagles ofwel Gerrit Jan van D. op internet plaatste.

Uit de teksten blijkt niet dat Van D. zichzelf als messias zag, eerder als een boodschapper. Opvallend: een teruggetrokken bestaan of afzondering is geen thema. Het ‘einde der tijden’, waarvoor de familie volgens geruchten zou schuilen, verkondigt hij nergens. Wel beweert hij terloops dat hij ooit ‘52 openbaringen in minder dan drie weken tijd’ ontving van ‘toonaangevende engelen’.

Dit komt overeen met het verhaal van de Verenigingskerk, die vorige week verklaarde dat Van D. meende dat hij bovennatuurlijke boodschappen had gekregen. Zijn voormalige kennissen vonden dat hij gek geworden was.

Zijn eigen evangelie kent buiten het gezin nauwelijks aanhangers. Over ‘Goddelijke lichamelijke oefening’ en tuinieren houdt hij goed gevolgde Facebookpagina’s bij. Maar zijn spirituele blog heeft slechts 21 volgers, en de Adelaarswiki telt behalve hem zeven nagenoeg passieve contribuanten. Drie personen uit zijn digitale vriendenkring waren actief om met podcast, video of facebookpagina’s de geschriften van Eagles te verspreiden.

Opvallend is de vermelding van ene ‘Joseph Greenwood’ als co-auteur in de sectie ‘Kasten maken’. Samen met Van D. is de 58-jarige Oostenrijkse meubelmaker Josef B. aangehouden. Hij was de huurder van de boerderij in Ruinerwold. Staat hij ook op de foto van twee mannen met baarden in het buitenzwembad? We weten het niet.

Beelden die John Eagles ofwel Gerrit Jan van D. op internet plaatste.

Geen verwijzingen naar zijn kinderen

Het evangelie van Gerrit Jan is universeel. Verwijzingen naar zijn eigen kinderen of Ruinerwold ontbreken. Zelfs het woord ‘Nederland’ komt maar één keer voor in de immense encyclopedie: in een uitgebreide beschrijving van de teeltwijze van kapucijners.

Op Facebook is John Eagles iets persoonlijker. Zijn lange haar, zegt hij, verwijst naar ‘oude stammen met een hemelse missie, lang geleden’. Hij is geregeld actief in beeld. ‘Zit je te veel achter je computerscherm, doe deze oefening dan tussendoor’, schrijft hij bij een filmpje van een buikspieroefening.

Ook vertelt hij dat hij zwemt in de voormalige mestkelder van de oude stal, waarin ze een ondergronds binnenzwembad van 11 bij 3 meter hebben gemaakt. ‘Mede bedoeld voor onze leerlingen, als het opleidingscentrum gereed is.’ Allerlei cursussen biedt Eagles digitaal aan: Goddelijke Principes, mentale begeleiding, gevechtskunst, tuinieren, natuurlijk bouwen. ‘Ik ben de afgelopen dertig jaar bezig geweest dit voor te bereiden’.

Het schoolverleden van zijn eigen kinderen komt aan de orde op zijn blog, in een pleidooi voor thuisonderwijs volgens het principe van de Home Church. Zijn kinderen gingen ooit naar een ‘soort private school’ in de buurt, schrijft John Eagles. Hij raakte betrokken bij het onderhoud van de schooltuin, en werd later zelfs gevraagd als voorzitter van het ouderbestuur. Totdat de inspectie ‘leraren dwong te handelen naar officiële overheidsregels’. Daarop haalde Van D. zijn kinderen van school.

Uit archiefstukken blijkt dat de Onderwijsinspectie na de millenniumwisseling kritiek had op de ‘zwakke’ vrije school in Meppel. De huidige directeur van de vrije school, Harry Drenthe, bevestigt dat de oudste drie kinderen van Gerrit Jan van D. destijds de school bezochten. Later zijn zij het gezin ontvlucht, maakte de familie vorige week bekend.

Beelden die John Eagles ofwel Gerrit Jan van D. op internet plaatste.

Werken binnen ‘familie-structuren’

In de buitenwereld hoorden de buren nooit kindergeluiden bij de boerderij in Ruinerwold. Ook in de digitale wereld blijven de kinderen nagenoeg onzichtbaar. Op zijn accounts staan nergens foto’s van zijn gezin. Wel heeft hij enkele schetsen gemaakt van kinderen in een yogahouding. Zij doen oefeningen die hij niet meer kan. In een reactie op een vraag van een Facebook-kennis schrijft hij dat hij in ‘zijn huis, een oude boerderij’, training geeft aan ‘enkele personen’. Later stelt hij dat hij het liefst werkt binnen ‘familie-structuren’.

In een ander bericht schrijft Van D. uitgebreider over het opvoeden van kinderen. ‘Als je een fruitboom mooi wilt ­laten groeien en overvloedig fruit wilt laten geven, moet je hem uitbundig en vaak bemesten. Je moet de boom vele malen snoeien, maar je snijdt de wilde scheuten niet af als ze doorschieten. Je wacht tot de winter, als de boom in rust is, en dan snoei je enkel het hoogst noodzakelijke. Elke boom ontwikkelt zich op zijn eigen manier. Het grootbrengen van kinderen is net zo.’

Jan, de zoon van Gerrit Jan, was 25 jaar toen hij vorige week de politie liet bellen.

Hoogleraar religiewetenschap Kocku von Stuckrad: ‘Een individuele en best eigenwijze verzameling’ ‘Mijn indruk is dat het gaat om een geïsoleerde persoon die vanuit huis het internet gebruikt om patchwork-achtige ideeën bij elkaar te zoeken die hij interessant vindt en door wil geven’, becommentarieert ­Kocku von Stuckrad op verzoek van de Volkskrant de geschriften van Van D. Von Stuck­rad is hoogleraar religiewetenschap aan de Rijksuniversiteit Groningen en was voorzitter van de International Society for the Study of Religion, Nature, and Culture. Met ‘patchwork’ verwijst hij naar de handwerktechniek waarbij lapjes stof van verschillende kleur en grootte aan elkaar worden genaaid. ‘Bricolage’ wordt dit in de godsdienstwetenschap ook wel genoemd. Von Stuckrad, die benadrukt dat hij de vele teksten niet uitgebreid heeft kunnen bestuderen, ziet geen indicatie ‘voor een groep of samenhangende traditie’. ‘Het is een heel individuele en ook best eigenwijze verzameling van fragmenten van allerlei spirituele en religieuze tradities, gecombineerd met tips voor het dagelijkse leven.’ Sommige van deze tradities zijn volgens de hoogleraar afkomstig van theosofische bronnen, die heel belangrijk waren voor de popularisering van als ‘oosters’ beschouwd gedachtengoed in Amerika en Europa in de 20ste eeuw. ‘Andere ideeën zijn afkomstig van christelijke spiritualiteit buiten de traditionele kerken, of ook van triviale bronnen die vandaag de dag als mainstream kunnen worden beschouwd, vooral als het gaat om discussies op het internet.’ ‘Het gaat om een missie van een individu volgens mij, maar dan zonder sterke politieke of gewelddadige implicaties (in vergelijking met Anders Breivik die zijn enorm omvangrijke internetmanifest als voorbereiding en motivatie voor zijn aanslagen in Oslo en Utøya beschouwde).’