Przed wojną

Czytam sobie pracę Mateusza Pielki Radykalizacja nastrojów antysemickich w latach trzydziestych w Drugiej Rzeczpospolitej. Dowiaduję się, że:

W wyborach do sejmu z 1922 roku endecja stworzyła prawicowy Chrześcijański Związek Jedności Narodowej, w skład którego weszły: ZLN, Narodowe Stronnictwo Rolnicze, Polskie Stronnictwo Chrześcijańsko-Demokratyczne oraz Narodowo-Chrześcijańskie Stronnictwo Ludowe; zdobyli oni mniej głosów (22% w Sejmie i 26% w Senacie) niż przewidywano, duży sukces odniósł Blok Mniejszości Narodowych (ZLN zdobył 98 mandatów do Sejmu i 29 do Senatu, a BMN w tej kolejności 87 i 25). Było to wielkie zaskoczenie dla polityków prawicy. Odebrano to jako zagrożenie, przez co akcja przeciw mniejszościom (głównie Żydom) przybrała na sile. BMN oskarżano o tajną współpracę z Niemcami, Rosją i międzynarodowym żydostwem, aby zniszczyć Polskę. Akcję propagandy przeciw ludności żydowskiej popierał kler katolicki – na tym polu wyróżniał się ks. Lutosławski (publikował antysemickie teksty na łamach „Myśli Narodowej”). Istnieje pewna historyczna paralela, gdyż owa powyborcza nagonka stanowiła powielenie schematów po klęsce Dmowskiego w wyborach do Dumy z 1912 roku, gdy przegrał z żydowskim kandydatem. Narodowcy w tych dwóch przypadkach rozwinęli agitację antyżydowską nauczeni tym, że w ten sposób można uzyskać dodatkowe poparcie elektoratu.

Jeśli zajrzymy na stronę wikicytatów księdza Lutosławskiego, możemy znaleźć ciekawe motywy. Wedle katolickiego kapłana Żydzi prowokowali do pogromów, by w ten sposób móc oczerniać Polskę obrazami katolickiej przemocy:

Czas jest mówić o tem jasno i wyraźnie, a jeszcze większy jest czas przejść od słów do czynów: precz z żydami! (…) Żydzi nieraz wiele by dali za pogrom – byleby tylko tym środkiem móc świat zająć sobą i zniesławić przez nim Polskę. Pogrom jest zawsze u nas prowokacją żydowską (…).

Byli rodzajem narodowego schorzenia, by nie powiedzieć… zarazy, która od wewnątrz osłabiała Polskę:

Polska miała czterech zaborców, nie trzech: Niemcy, moskale i austriacy rozebrali ją na części od zewnątrz i przemocą państwa utrzymywali w niewoli, czwarty zaborca, który od wewnątrz naród bez państwa opanował, wyjadał mu... i serca... i mózgi, podbijał jego ducha dumnego i chciał uczynić z polskiej pracy i polskiego zysku mierzwę dla siebie, a z gniazda polskiego – basztę wojenną dla zdobycia panowania nad światem – to żydzi.

Wróćmy do artykułu Pielki. Dowiadujemy się z niego także, że wedle endeckiej propagandy Żydzi donosili na Polskę:

Powszechnie zarzucano Żydom, że skarżą się do Ligi Narodów na krzywdy doznawane w Polsce, że znajdują się pod opieką socjalistów oraz szkodzą Polsce i jej interesowi narodowemu.

Wreszcie wsparcia antyżydowskiej nagonce udzielali uczeni:

Do powyższych przykładów szkalowania Żydów dodać należy jeszcze oskarżenie o mord rytualny, które odżyło po pogromach z lat 1918-1919. Dochodziło nawet do takich absurdów, jak organizowanie wykładów o prawdziwości morderstw dla pozyskania krwi. Taki przypadek zdarzył się na przełomie listopada i grudnia 1919 roku, gdy w Warszawie prelekcję na ten temat wygłosił prof. Czerbak.

Wszystko to może brzmieć dziwnie znajomo, prawda?

Perfidni Żydzi

Katolicyzm czerpał przez tysiące lat energię z nienawiści do Żydów. Oczywiście nie tylko z tego, ale nie da się zaprzeczyć, że nienawiść do Żydów była elementem katolickiej tożsamości. Jak zauważa badacz Zagłady Jacek Leociak w swojej książce Młyny boże:

Do czasów papieża Jana XXIII w liturgii obrządku łacińskiego jedno z wezwań modlitwy powszechnej brzmiało: „Oremus et pro perfidis Judaeis”. W 1959 roku Jan XXIII usunął przymiotnik perfidis (niewierni, zdradzieccy, wiarołomni). Czternaście lat po II wojnie światowej i zagładzie Żydów europejskich katolicy przestali wreszcie podczas każdej mszy świętej nazywać „perfidnych” Żydów zdrajcami i wiarołomcami.

Ale ten fragment szczególnie mi zarezonował: