Het ene is een oud plan dat GroenLinkser Femke Halsema als initiatief-wetsontwerp door de Tweede Kamer heeft gekregen (maar gelukkig niet door de chambre de réflexion, waar het is gestrand). Het is het plan om wetten voortaan, net als in de VS, door de rechter te laten toetsen aan de Grondwet.

Dat klinkt sympathiek. Maar je ziet in de VS waar het toe leidt: over belangrijke kwesties (doodstraf, abortus) wordt uiteindelijk door het Supreme Court besloten. De politieke opvatting van voor het leven benoemde rechters wordt daarmee cruciaal.

En wat is uiteindelijk de opbrengst? Je laat de belangrijkste zaken niet meer over aan democratisch gekozen politici, maar aan een clubje juristen. Daar is een woord voor: dikastocratie, onderwerping van alle overheidsactiviteit aan het oordeel en de uiteindelijke beslissing van een onafhankelijke rechter. Het probleem met dikastocratie is dat juristen altijd de marges zullen gebruiken om vage begrippen uit de Grondwet, over menselijke waardigheid en zo, aan te grijpen om zeer gedetailleerd in te grijpen in concrete wetten. Nooit aan beginnen! Ik ben antidikastocraat (Scrabble: drie maal woordwaarde).

Een tweede plan van de Conventie is het instellen van een preambule bij de Grondwet. Ook afgekeken van diverse buitenlanden, een soort tekst waarin ‘wij het volk’ bij deze besluiten de Grondwet in te stellen. Er circuleerden vier concept-teksten voor zo’n preambule. Voorstanders (in het voetspoor van Ayaan Hirsi Ali) wilden graag een tekst waar vreemdelingen dan op zouden moeten zweren bij binnenkomst. (Sinds we weten dat Ayaan onwaarheid heeft verteld om binnen te komen, hoor je daar minder over.)

Ik vind zo’n preambule een slecht idee, en heb de Conventie daar destijds het volgende over geschreven:

‘Geachte conventieleden (en collega-adviseurs), ik zou overwegen die preambule niet te doen.

1. Allereerst is dit typisch een geval van mission creep. De vraag was de kloof burger -overheid te verkleinen door het bestuur te vernieuwen, en nu zou dat leiden tot geknutsel aan de Grondwet, of zelfs niet aan de Grondwet, maar aan een preambule daarvan. Draagt dat bij aan het verkleinen van die kloof, of is dit typisch wat er gebeurt als je juristen lang in een kamer zet?

2. Ik krijg een Disneyland-gevoel als in retrospectief een bestaande Grondwet voorzien wordt van een plechtige tekst die die Grondwet vestigt. Anachronisme. Retroromantiek. Pirates of the Carribean. (Ik heb een Amerikaanse vriendin die werkelijk dacht dat Edelweiss uit Sound of Music het Oostenrijkse volkslied was!)

3. Je krijgt ongelofelijke heibel over de inhoud, zonder dat iemand daar beter van wordt. Neem nu God! Van de voorliggende voorstellen is er slechts één zonder God, maar die maakt zichzelf bij voorbaat gedateerd door uit te gaan van ‘de afgelopen decennia’ (meer een hoofdredactioneel van NRC dan een preambule bij een Grondwet).

En de andere teksten praten niet namens mij. (Hoogleraar) Kuiper zegt hierover:

‘‘Godsdienstige uitlatingen weglaten uit preambule zou betekenen het laten prevaleren van de laïcistische benadering boven de religieuze benadering. Dat kan worden uitgelegd als een miskenning van gevoelens van grote groepen in de samenleving. In een pluriforme staat moet immers zowel ruimte zijn voor vrijheid van godsdienst als voor vrijheid tot godsdienst.’’

Vergeef mij dat ik hierover van mening verschil met de auteur. Inderdaad moet er in een pluriforme staat ruimte zijn voor vrijheid van en tot godsdienst, en die eerste tast je aan als je je Grondwet fundeert op God. Ik wil graag leven in een land waar de wet voortkomt uit de democratisch vastgestelde wil van het volk, en niet door bovenaardse krachten gegeven is.

Iets dergelijks geldt voor de dweperige teksten over het Huis van Oranje. Ook wie (zoals ik) vindt dat de monarchie op zichzelf prima is en dat het Oranjehuis goed functioneert, hoeft niet blij te zijn met ‘‘het volk in verbondenheid met het Huis Oranje-Nassau’’. Hangt onze Grondwet nu opeens af van één familie?

Cynici zouden kunnen denken dat het goed is dat de Conventie materieel uitmondt in gekrakeel over God en Oranje, want dat voorkomt dat er grotere brokken ontstaan door voorstellen die er echt toe doen. Van zulk cynisme zal niemand verdacht willen worden. Ik wens u veel wijsheid bij uw beraadslagingen.

Hoogachtend, etc.’