Mijn vader werkte bijna zijn hele leven bij de Hoogovens. Uit het voorraam konden we de fabriek bijna zien, ’s nachts in bed hoorde je de treinen knarsen over de wissels. Hoogovens stond bekend als een zeer goed bedrijf, al was het wel een beetje vies. Als mijn moeder de was wilde ophangen, moest ze eerst met een doekje langs de waslijn. Anders kon ze de droge lakens meteen opnieuw in de wasmachine stoppen. Klagen deed niemand. Mijn vader was trots om voor Hoogovens te werken. Het bedrijfsblad heette Samen.

Zoveel jaar later heet Hoogovens Tata, en is het een puist die moet worden uitgeknepen. Als het bedrijf in het nieuws komt, is het met fijn- dan wel stikstof, grafietregens, of cyanide in de haven. Het is vast heel erg, het wordt in elk geval breed uitgemeten. Maar dan vallen er anderhalf duizend ontslagen en blijft het verbazingwekkend stil. In de hele stikstofsaga staat de empathie voor de Noordse woelmuis in schril contrast met die voor de laatste arbeider. Het was me al eens opgevallen bij de sluiting van aluminiumfabriek Aldel in Delfzijl. Driehonderd man eruit, het interesseerde niemand. Het was toch vieze industrie. Rob Jetten stak zijn D66-duimen in de lucht bij het aangekondigde einde van de kolencentrale Hemweg. Geen idee dat daar ook nog mensen werkten.

Arbeiders waren vroeger zelfbewust. Lang geleden werkte ook ik een halfjaar bij Hoogovens. Iedereen was gelijk in zijn blauwe kiel en er werd neergekeken op de witte kantoorboorden. Dat is weg. Arbeiders vormen op zijn best een groep die helaas niet kan meekomen. Ouders plegen liever een moord dan dat hun kind naar het vmbo moet. Lager opgeleiden wekken medelijden op. In reportages zijn het mensen die begeleiding nodig hebben.

‘Mijn vader was trots om voor Hoogovens te werken. Het bedrijfsblad heette Samen.’ Beeld Bert Verhoeff

Eigenlijk is er geen plaats meer voor ze. Frans Timmermans wil in Europa de complete landbouw, industrie en het transport op de schop nemen. De hele samenleving vernieuwen, is de oude samenleving afschaffen. Niet meer mee kunnen komen, wil zeggen: niet op onze manier mee kunnen komen. De socioloog Paul Frissen wees me erop dat een rookvrije campus feitelijk een campus zonder rokers betekent. We willen bepaalde mensen niet langer.

Ze werken in de industrie of de landbouw. Ze leven ongezond. Ze hebben verkeerde opvattingen. Vermoedelijk zijn ze voor Zwarte Piet. Ik las dat de gemeente Purmerend stappen onderneemt tegen ‘gasklevers’, dat zijn mensen die zich niet willen laten afkoppelen van het gasnet. Ze moeten worden beschaafd en gedisciplineerd. Er is maar één beletsel. Eens in de vier jaar mogen ze kiezen. Vroeger stemden ze links, tegenwoordig rechts. Het eerste voorbeeld was Fortuyn, het laatste Boris Johnson, die een bres sloeg in ‘de rode muur’ van Midden-Engeland. Dat is de gebeurtenis van het jaar. Elke keer weer is links verbaasd. En niet alleen links, ook de overheid, de polderinstellingen, de dagbladen en de omroepen. Hoe kan het dat mensen zo onverstandig zijn?

In Buitenhof noemde Frans Timmermans Boris Johnson ‘niet oprecht’ vanwege zijn opgeblazen beloften. Nu lijkt me oprechtheid voor politici niet de beste peilstok. De meeste kiezers zullen van rechtse politici even veel of even weinig verwachten als van linkse. Maar een ding hebben Johnson, Trump, Fortuyn en andere hele en halve populisten gemeen. Anders dan links zijn zij niet verwikkeld in een strafexpeditie tegen hun eigen kiezers. Zij spreken de burger niet aanhoudend vermanend toe, over zijn leefstijl en over zijn achterhaalde, ongepaste opvattingen, gevoelens en gedachten.

Jesse Klaver meent dat racisme in Nederland doodgewoon is geworden. Het lijkt mij onzin, maar afgezien daarvan: welke boodschap wil de man die straks premier denkt te kunnen worden aan de kiezers overbrengen? Stem op mij, jullie deugen niet? Laatst zei de voorzitter van het adviesorgaan Raad voor de Leefomgeving, Jan Jaap de Graeff, in de Volkskrant dat de politiek drastische klimaatmaatregelen moet nemen. Als dat niet lukt: dictatuur. Dat is de uitspraak van het jaar, want je zult ze de kost moeten geven die een ander volk willen bestellen.