Je la 28 de aprilo 2013, sep rajdantoj ekgalopis ĉirkaŭ la kurejo en Aŝgabato, la ĉefurbo de Turkmenio. Unu el ili estis iu Gurbanguli Berdimuĥamedov. Pli vigla ol siaj kunuloj, ĉi tiu ĵokeo estis neniu alia ol la prezidanto de ĉi tiu centrazia respubliko fama pro ĝiaj tergasaj rezervoj, pompaĉa urboplanismo kaj ekstreme absolutisma reĝimo. La ŝtatestro gajnis la eventon sed, tuj post kiam li transiris la cellinion, lia ĉevalo falis sub li ! Je la lasta dimanĉo de aprilo ĉiujare, la Festo de la Turkmena Vetkura Ĉevalo, konceptita kaj iniciatita de s-ro Berdimuĥamedov, festas la aĥaltekon aŭ turkmenan ĉevalon, sveltan beston kun maldensaj kolharoj kaj vosto, brila felo, alta kolo kaj malgranda kapo. La fierindaĵo de la turkmena popolo, ĝi estas fama tra la tuta mondo pro sia rapideco kaj precipe pro sia eksterordinara eltenebleco kiu ebligas al ĝi transiri ĝis mil kilometrojn en la daŭro de malpli ol unu semajno [1]. Spertaj spektantoj, lokaj kaj fremdaj, ariĝas por admiri la beleckonkurson kaj sekvi la vetkurojn. Izolita ĉe la rando de la internacia scenejo, ĉi tiu lando, kiu normale estas tre malfacile alirebla, malfermas sin al la mondo por ĉi tiu evento dum kelkaj tagoj. Kiel multaj el siaj samlandanoj, la prezidanto adoras ĉi tiujn legendajn ĉevalojn. Kaj ne nur li : "Kiam ĝi moviĝas, per grandaj glitantaj paŝegoj, muntita sur la vibrantaj risortoj de siaj sveltaj gamboj, ekaperas el ĝi ia vigla graco - kurioza sed harmonia miksaĵo de forto kaj fragileco, vireco kaj virineco", laŭ la poezia priskribo de Jean-Louis Gouraud, la enciklopediisto pri la ĉevalo [2]. Ĉi tiu raso, kiu ekaperis antaŭ proksimume 2 500 jaroj, estas la plej malnova ĉevalraso en la mondo kaj, onidire, estas de tiam malofte interbredita, kiel montras la esploro pri restaĵoj trovitaj en skitaj tomboj [3]. Laŭ la oficiala historio de la lando, Bucefalo, la legenda batalĉevalo de Aleksandro la Granda, apartenis al ĉi tiu glora gento, el kiu la angla pursanga ĉevalo parte devenis. Ekloĝiĝinte en la Valo Aĥal apud Aŝgabato, ĉevalrajdistoj de la tribo Teke, la plej potencaj el la turkmenaj triboj, estis timataj raziistoj. Ili donis sian nomon al la eminenta ĉevalo. La centra figuro en la nacia blazono, ĉirkaŭata de kvin tapiŝoj reprezentantaj la ĉefajn tribojn de la lando, la besto estas simbolo de la identeco kaj unueco de Turkmenio. "Liberiĝinta el la soveta regado antaŭ malpli ol tridek jaroj, la junaj landoj de Centra Azio emfazas unuecigajn simbolojn. Berdimuĥamedov plibonigas la reputacion de sia lando per la aĥalteko", diris Pierre Lebovics, ambasadoro de Francio en Turkmenio de 2010 ĝis 2014. La kultoj pri la ĉevalo kaj la personeco de la prezidanto estas interplektitaj. En la centro de la ĉefurbo, dudek-metra statuo de la prezidanto sur ĉevalo, kovrita per orfolioj kaj staranta sur grandega marmora soklo, rigardas siajn regatojn de alte. De post sia enoficiĝo en 2007, Berdimuĥamedov estas eldoninta kelkajn verkojn glorantajn la ĉevalan dion. "La furoro pri la aĥalteko jam estis trovebla en la politika propagando de la ŝtato sub lia antaŭulo, Saparmurad Niazov [4]. Li akcelis ĝin, emfazante la rolon de la ĉevalo kiel vektoron de sporta ekonomio", diris Christian Lechervy, ambasadoro de Francio inter 2006 kaj 2009. La kulmino de ĉi tiu strategia ŝanĝiĝo estis la kvinaj Endomaj kaj Batalartaj Ludoj de Azio en Aŝgabato de la 17a ĝis la 27a de septembro. Kiel la organizinto de grava internacia sporta konkurso unuafoje en sia historio, Turkmenio gastigis pli ol kvin mil atletojn en dudek unu disciplinoj. "La figuro de ĉevalo, kiun oni vidas supre de la stadiono, estas aĥalteko. Oni rigardas ĝin kiel la simbolon de Turkmenio", konfirmis Dajanĉ Gulgeldijev, prezidanto de la estrara komitato de ĉi tiuj ludoj [5]. Unuafoje en la historio de ĉi tiu konkurso, ĉevalrajdado estis en la centro de atento : "Prezidanto Berdimuĥamedov ricevis la aprobon de la Azia Olimpika Komitato por aldoni ĉevalrajdajn sportojn al la programo de la evento", klarigis Héloïse Ghirardi, administranto de la Internacia Asocio de Bredistoj de la Aĥalteko. Nelacigebla konstruanto, samkiel sia antaŭulo, s-ro Berdimuĥamedov ordonis tutan renovigon de la ĉevalrajdaj instalaĵoj de sia lando. Inter 2010 kaj 2011, kvin grandaj kurejoj estis konstruitaj el nulo. Ĉiu provinco en la lando nun havas sian propran elegantan ĉevalkurejon. Rapide resaniĝinte post sia falo en 2013, la prezidanto antaŭenigis sian projekton krei plenan ĉenon da kurejoj por aĥaltekoj, kun la celo lanĉi gravan internacian konkurson. En la spektantejoj de Longchamp Serĉante realajn komercajn ŝancojn, franca fakulo proponis siajn servojn en 2012. Posedanto de ĉevalejo en Irlando, Hervé Barjot partoprenis rektan dialogon kun la prezidanto de Turkmenio. Kvankam li laŭdire estis sekretema kaj nealirebla, s-ro Berdimuĥamedov malfermis la pordojn de sia palaco kaj, pli grave, de sia bredejo, kiu de ĉiam estas la objekto de fantazioj kaj ĵaluzo. Kuraĝigite de la sukceso de siaj unuaj alpaŝoj, s-ro Barjot invitis la prezidanton iri al Parizo. "Mi sendis mian inviton tri semajnojn antaŭ la Prix de l’Arc de Triomphe. Konsidere la prokrastojn, miaj ŝancoj de sukceso ŝajnis esti nulo. Sed la prezidanto fine konsentis veni, kun la kondiĉo ke turkmena ĵokeo povos partopreni la vetkuron", laŭ s-ro Barjot. Akompanata de delegacio el kvardek homoj portantaj la tradician turkmenan ĉapon, oni ne povis ne rimarki la gaston en la spektantejoj de Longchamp. Sed la franc-turkmenaj intertraktadoj ne sukcesis, bedaŭre por la komercisto kiu seniluziiĝis pro tio, ke li ne povis ripeti la triumfon de la konstruentrepreno Bouygues. Dudek jarojn antaŭe, tiu franca firmao komencis fruktodonan kunlaboron kun prezidanto Niazov [6]. Tiutempe, aĥalteko jam estis ludinta gravan diplomatian rolon. Dum oficiala vizito al Turkmenio en 1994, prezidanto François Mitterrand donace ricevis belegan turkmenan ĉevalon nomatan Gend Jim. Anstataŭ esti transdonita al la Nacia Bredejo, Gend Jim estis sekrete konfidita al trejnisto de la Franca Federacio de Ĉevalrajdado, Alexandre Gros, kaj poste forkaŝita en prezidanta loĝejo en Souzy-la-Briche, sude de Parizo. Oni poste sciiĝis, ke Mitterrand proponis ĝin al sia sekreta filino, Mazarine Pingeot, ĉevalamanto. Per la persisto de la verkisto Jean-Louis Gouraud, kronikisto de la ĉevalo, la ekzisto de Gend Jim, kaj sekve tiu de Mazarine Pingeot, estis rivelitaj al la publiko en novembro 1994. Preskaŭ nekonata ĝis tiam, la aĥalteko fariĝis la karulo de rajdamantoj. Ĝin avidis kelkaj el la plej eminentaj viroj de la mondo. "Dum vizito al Parizo, reĝo Hassan la Dua de Maroko vidis foton de Gend Jim en revuo. ’Mi deziras aĥaltekon’, li tuj postulis al François Mitterrand", diris la tre diskreta s-ro Gros. La trejnisto "preparis" Aĵdar, revenigitan el Kaŭkazio je la kosto de la Franca Respubliko. Jam, Ivano la Terura laŭdire estis ravita per ĉi tiu ĉevalo kiu dum jarcentoj reprezentis alte taksatan donacon kaj ebligis kelkajn gravajn repaciĝojn inter landoj. Onidire, persa ambasado donacis kelkajn ĉevalojn al Miĥaelo la Unua, la unua caro de la Romanovoj. En 1956, Nikita Ĥruŝĉov proponis aĥaltekon al reĝino Elizabeto la Dua. Sed la Ĉefsekretario de la Komunista Partio de Sovetunio estis antaŭ ĉio la entombiginto de la aĥalteko. "Ĥruŝĉov sendis ilin al la buĉejo", Geldy Kjarizov diris bruske. Ĝenerala Direktoro de la Turkmenaj Ĉevaloj, asocio aŭspiciata de la ŝtato, ĉi tiu sinjoro havis la rangon de ministro de 1997 ĝis 2002, unika kazo en la mondo de plentempa ministro pri ĉevalaj aferoj. Ni renkontis lin en Prago, kie li loĝas en ekzilo ekde 2016. Ĉi tiu nelacigebla sesdekjarulo kun sportista aspekto rakontis sian historion de vivo dediĉita al la konservo de la aĥaltekoj. Kiam Rusio okupis la landon en 1881, la grego konsistis el inter dudek mil kaj cent mil ĉevaloj laŭ diversaj fontoj. De post tiam ĝi rapide malpliiĝis kaj preskaŭ malaperis [7]. "Por la caristaj regantoj, kaj poste la sovetianoj, la detruo de la aĥalteko, simbolo de milita forto, estis metodo por subigi la turkmenan popolon", klarigis s-ro Kjarizov. En ribelo kontraŭ Moskvo, la basmaĉi - islamaj popoloj de Centra Azio rajdantaj sur siaj aĥaltekoj - furioze rezistis la rusan regadon ĝis sia kapitulaco en la fruaj 1930-aj jaroj. En 1988, s-ro Kjarizov, senlaca defendanto de la aĥalteko, gvidis surĉevalan ekspedicion de Aŝgabato al Moskvo. Ĝi atingis la ĉefurbon, pli ol kvar mil kilometrojn malproksime, en la daŭro de du monatoj, dudek kvar tagojn malpli ol la antaŭa ekspedicio de la sama tipo en 1935. Ĉiufoje, la celo estis atentigi la sovetajn aŭtoritatulojn pri la regreso de la raso, kaj samtempe montri ĝiajn aparte bonajn kvalitojn de eltenemo. Post sendependiĝo en 1991, Turkmenio levis siajn ĉevalojn al la rango de martiroj de koloniado, metante la plenan respondecon por ilia preskaŭ tuta elimino sur la sovetajn aŭtoritatulojn (nur 2 100 de la raso restis en 1980). "La mekanizado de agrikulturo en la lasta jarcento grandparte klarigas la malkreskon de la nombroj, kiel ankaŭ de aliaj rasoj tutmonde", diris la rusa ĉevalfakulo Natalia Gureviĉ. Konsciaj pri la risko de formorto, en 1932 kelketaj sovetaj fakuloj kreis registron de la raso. Ĉi tiu genealogia libro enhavas liston de "puraj" aĥaltekaj ĉevaloj (75%) kaj iliaj posteuloj, kaj ebligas ekvidon de la evoluo de la raso. Sed la registron tenas asocio kontrolata de la rusa ministerio pri agrikulturo en Rjazan, 185 kilometrojn sude de Moskvo, kaj la turkmena registaro ne rajtas konsulti ĝin, postlasaĵo de la koloniisma epoko laŭ s-ro Berdimuĥamedov Je la 14a de aŭgusto, 2010, kiel unua paŝo en la restarigo de la suvereneco de Turkmenio super ĉi tiu emblema raso, la prezidanto kreis la Internacian Asocion de Bredistoj de Aĥaltekoj, de kiu li tuj nomis sin la estro. "Lia plano estis rehavi la ĝeneralan registron de la raso" konfirmis Jean de Bannes, prezidanto de Aĥalteko Francio de 2008 ĝis 2015 kaj fondinta membro de la internacia asocio. Sed la rusoj absolute rifuzis. La instituto kiu respondecas pri la genealogia registro svingis interkonsenton kiu datiĝas de la fino de Sovetunio, laŭ kiu registroj de rasoj devas resti en Rusio. Pro tio, ke ĝi ne povis kontroli la tutmondan rason, la nova Turkmenio trudis limigojn al sia nacia laborforto, malpermesante la eksporton de aĥaltekoj krom kiel diplomatian donacon. Forprenitaj por la bredejo de la prezidanto ? Krom la disputo kun Moskvo, la turkmenaj aŭtoritatuloj estas videble malzorgemaj, kiel la ĉefaj fakuloj atestas. Lokaj normoj de profesia trejnado kaj sanitaraj inspektoj estas entute nekontentigaj. "La turkmena registaro estas plenuminta neniun gravan regadon super la sektoro dum dek kvin jaroj", asertis Leonid Babaev, grava rusa bredisto kaj posedanto de proksimume sesdek aĥaltekoj. En 2002, s-ro Kjarizov estis arestita laŭ la ordono de prezidanto Niazov. Li pasigis ses longajn jarojn en malliberejo pro supoza ŝtelo de ĉevaloj, kvankam efektive estis li, kiu estis la viktimo de ŝtelo : liaj cent ok aĥaltekoj estis forprenitaj de li kaj pliigis la bredejon de la prezidanto. Povus esti, ke lia ĉefa misfaro estis bredi ĉevalojn kiuj estis tro belaj (krimo de malrespekto al la "Turkmenbaŝi" (la Patro de la Turkmenoj) ĉar, laŭ delonga kutimo, turkmenaj bredistoj transdonas siajn plej bonajn ĉevalojn al la ŝtatestro. Kun pli ol 600 ĉevaloj, Berdimuĥamedov propre posedas preskaŭ unu dekonon de la aĥaltekoj de la mondo. Turkmenio, la plej granda bredanto, bredas 3 000. Rusio estas duavica, kun 1 600 ĉevaloj. Sekvas Eŭropo, Nordameriko kaj aliaj Centraj Aziaj landoj, por proksimuma tutmonda totalo de 6 600 ĉevaloj, laŭ s-ro de Bannes. Kvankam la aĥalteko eskapis el la ekstermo kiu ŝajnis estis ĝia destino, ĉi tiu ĉevalo restas la privilegio de elito. La popolo kontente festas ĝin en aprilo, kaj admiras la beston kiu aŭdacis defaligi sian eminentan rajdanton.