De verbouwingswerkzaamheden op de toekomstige Chinese campus van de Rijksuniversiteit Groningen zijn net begonnen. Het kathedraalhoge hoofdgebouw van roodbruin baksteen, het atrium, de collegezalen en de studentenflats van de Chinese Landbouwuniversiteit in bad- en havenplaats Yantai worden drastisch gemoderniseerd. Kosten voor de stad Yantai: minstens 160 miljoen dollar.

Het 110 hectare grote park rondom de toekomstige, Engelstalige University of Groningen-Yantai (UGY) ligt er al geknipt en geschoren bij. „Als er toch vernieuwd wordt, laten ze dan hier ook meteen kunstgras leggen”, grapt Pieter Polhuis, studentenlid van de universiteitsraad als hij wijst naar het hobbelige, uitgedroogde voetbalveld, waar het Groningse elftal net met 3-5 heeft verloren van het Chinese universiteitsteam. De eerste honderden van uiteindelijk 10.000 Chinese studenten en tientallen professoren nemen het complex volgend jaar in gebruik. Zij zullen er exact hetzelfde onderwijs kunnen volgen als in Groningen.

Tenminste, als de verschillende medebeslissingsorganen in Groningen het bepaald niet onomstreden plan van het college van bestuur de komende weken en maanden goedkeuren. De race is nog lang niet gelopen, twee jaar nadat koning Willem-Alexander en president en partijleider Xi Jinping in de Grote Hal van het Volk in Beijing toezagen hoe bestuurders van de RuG en de Chinese Landbouwuniversiteit hun handtekeningen zetten onder de voorlopige overeenkomst.

Geen belastinggeld naar China

Minister Bussemaker (Onderwijs, PvdA) zei in 2015 de RuG graag de ruimte te geven om te internationaliseren, mits er geen belastinggeld naar China gaat – en dat gebeurt ook niet. Volgende week debatteert de Eerste Kamer over internationalisering.

Maar nog niet alle organen van medewerkers en studenten zijn overtuigd. Daarom mocht een grote delegatie van hen op kosten van de universiteit (66.000 euro voor 49 betrokkenen) naar China om het samenwerkingsproject van dichtbij te bekijken. Een „snoepreisje” om de weerstand weg te masseren, zeiden tegenstanders in de Groningse U-krant.

Pieter Polhuis, studentenvertegenwoordiger in de universiteitsraad, behoort niet tot de sceptici. De Chinese Landbouwuniversiteit is zeer gerenommeerd. Polhuis: „Ach, er zijn helaas altijd mensen die minder ondernemingsgezind zijn.”

Campus van de University of Groningen-YantaiRijksuniversiteit Groningen

Mederaadslid Nina de Winter heeft meer begrip voor de bezwaren en de onrust: „Waarover wij ons vooral zorgen maken zijn de gevolgen voor de studenten en medewerkers in Groningen. Het mag beslist niet ten koste gaan van de kwaliteit daar. We willen garanties over investeringen in de staf en in onderzoek. Er mag geen roekeloos besluit genomen worden.”

Zij is overigens „diep onder de indruk geraakt” van China, de campus, de verbouwingsplannen en het enthousiasme van de zijde van de Chinese Landbouwuniversiteit. De tegenstanders vinden het getuigen van „bedrijfsmatige expansiedrift”, een universiteit onwaardig.

Het universiteitsbestuur stelt dat vanaf 2020 het aantal nieuwe studenten in Nederland zal dalen door demografische veranderingen. Dan is er ook minder geld voor onderzoek. Daarom zou de nieuwe vestiging nodig zijn.

Speelt onbekendheid met China een rol bij de tegenstanders? Yantai (6,8 miljoen inwoners) in de provincie Shandong (97 miljoen inwoners) is een van modernste en rijkste steden van het land. Ook voor Chinezen is dat een nieuw feit, want zij kennen de stad vooral als badplaats waar ook redelijke wijn en sappige appels en kersen vandaan komen. Tal van grote Chinese en internationale bedrijven hebben zich in deze vernieuwde metropool aan de Gele Zee gevestigd.

Het enige dat hier ontbreekt is een topuniversiteit, een universitair onderzoekslaboratorium en een groot academisch ziekenhuis. UGY voorziet in de eerste twee projecten, een groep Chinese investeerders is verantwoordelijk voor het ziekenhuis.

RuG-voorzitter Poppema en beoogd UGY-rector Fu Zeitan zijn optimistisch over de toekomstige contracten met het bedrijfsleven in China, waaronder DSM, Unilever en Philips. Student Pieter Polhuis: „Er is hier onbeperkt geld voor onderzoek en dat biedt voor Groningse postdocs en promovendi die in Nederland weinig kansen hebben eindeloze mogelijkheden.”

Lees meer over de zorgen onder studenten en docenten: Gaan alle Groningse talenten straks in Yantai aan de slag?

Bij het begin van het project leken vooral kwesties als academische vrijheid en ongecensureerd internet struikelblokken. Maar daarvoor hebben de Chinezen inmiddels harde garanties gegeven. Afgesproken is dat op UGY de Nederlandse onderwijswetgeving geldt. En een Chinese wet die van toepassing is op de tien buitenlandse universiteiten in het land beschermt tegen directe politieke bemoeienis met het curriculum.

Toponderwijs voor arme jeugd

De Chinese idee hierachter is simpel. De autoriteiten willen de aanwassende stroom van kinderen van welgestelde ouders naar buitenlandse universiteiten indammen en het hoogst mogelijke niveau toegankelijk maken voor armere jongeren. Bovendien klagen bedrijven over het gebrek aan hooggekwalificeerde onderzoekers, ingenieurs en bedrijfskundigen.

Lees ook: Chinese student krijgt Groningse campus thuis

Hoewel op onderwijsgebied de Nederlandse wet van toepassing is, geldt op de campus de Chinese. In de collegezalen en scripties is er alle ruimte voor politiek gevoelige onderwerpen, maar als een student op de campus voor een vrij Tibet gaat demonstreren dan kan de politie optreden. De kans dat studenten – in de eerste jaren allemaal aanstaande ingenieurs – acties gaan voeren is overigens klein. Zij kennen beter dan wie ook de grenzen en gevoeligheden.

Ronduit vernieuwend – en voor Chinese universiteiten uniek – is het snelle en ongecensureerde internet in een land dat steeds opnieuw maatregelen treft om de controle daarop uit te breiden. Het hele UGY-netwerk, alle kabels, servers en pc’s, wordt vernieuwd en uitgebreid en met een afgeschermde verbinding gekoppeld aan Surfnet in Groningen.

„UGY wordt volledig gedigitaliseerd op een manier die voor Chinese universiteiten, die nog veel met papier werken, totaal nieuw is. Wij zitten in Groningen als het om het internetverkeer gaat dus helemaal zelf aan het stuur en daar komt niemand bij”, vertelt projectleider Louwarnoud van der Duim. „Ook de Chinese overheid kan daar niet bij, tenzij de kabels worden opgegraven of doorgeknipt, maar dat kan in Nederland ook gebeuren”, lacht hij.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 2 juni 2017