PVV-leider Geert Wilders in de rechtbank van Schiphol gedurende het tweede proces. Beeld ANP

Dit blijkt uit correspondentie tussen het OM en het ministerie die huidig minister Ferdinand Grapperhaus heeft vrijgegeven na een beroep door de Volkskrant op de Wet openbaarheid van bestuur. In een brief aan de Kamer benadrukt Grapperhaus dat Hirsch Ballin binnen zijn bevoegdheid bleef: ‘De minister is politiek verantwoordelijk voor alle gedragingen van het OM en al diens medewerkers. De minister moet beslissingen van het OM immers voor zijn rekening kunnen nemen en daarover verantwoording kunnen afleggen aan het parlement.’

Politieke vervolging

De zaak is politiek precair omdat Wilders in het tweede proces, dat nu gaande is, betoogt dat er sprake is van politieke vervolging. Hij wil dat het proces wordt gestopt, omdat de opvolger van Hirsch Ballin, VVD-bewindsman Ivo Opstelten, daarin een sturende rol zou hebben gespeeld.

Uit de nu geopenbaarde correspondentie blijkt dat in elk geval Hirsch Ballin er begin 2008 bovenop zat toen het ging om de vraag of Wilders vervolgd diende te worden, nadat hij in de Volkskrant had gewaarschuwd voor een ‘tsunami van islamisering’ en later opriep tot een verbod op de Koran. Naar aanleiding van een reeks aangiften stond het OM voor de vraag of Wilders strafbaar kon zijn wegens het beledigen van een groep mensen of het zaaien van haat. Het kabinet opereerde in die dagen onder hoogspanning, omdat Wilders op het punt stond zijn film Fitna uit te zenden. Alom werd gevreesd voor de mogelijke gevolgen daarvan.

Toen het OM geen reden zag Wilders te vervolgen, liet Hirsch Ballin een expert van buiten het OM nog eens naar die beslissing kijken. Zodra bleek dat die het standpunt van het OM deelde, vroeg de minister om nog een andere expert. Die moest nadrukkelijk kijken of Wilders handelde tegen het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens. Toen ook die expert het met het OM eens bleek, liet Hirsch Ballin een derde expert aanrukken. Later schrijven OM-medewerkers aan elkaar ‘dat de minister is gaan twijfelen en water bij de wijn heeft gedaan’.

Sepot-besluit

Ook de op 27 maart 2008 online gezette film Fitna gaf het OM geen aanleiding voor vervolging. Maar Hirsch Ballin was niet overtuigd. Onderwijl wachtten klagers over de uitlatingen van Wilders al tijden op een oordeel. Bij het parket rees de gedachte ‘of we niet eens naar voren (moeten) brengen dat we bij het OM al eeuwen klaar zijn met de beoordeling maar dat de vertraging wordt veroorzaakt door iemand anders...’ Hirsch Ballin schreef na Fitna: ‘Het OM besteedt m.i. te weinig aandacht aan het aanzetten tot discriminatie.’

Uiteindelijk bleef het OM bij het standpunt dat het Wilders niet wilde vervolgen. Het sepot-besluit viel in juni en werd bij het OM intern, blijkens de correspondentie, omschreven als een voor de minister ‘zwaar gevallen’ beslissing. Later dwong het gerechtshof in Amsterdam de rechtbank toch tot vervolging. Gedurende de zaak bleef het OM vrijspraak voor Wilders eisen. Dat werd uiteindelijk ook het vonnis.

Hoogleraar staatsrecht Paul Bovend’Eert is het met Grapperhaus eens dat Hirsch Ballin formeel binnen zijn bevoegdheid bleef. ‘In het algemeen kan de minister dit doen. Maar hier is een complicatie: het ging om een politicus. Dan moet je je als minister afzijdig houden. Je kunt er als politicus immers een politiek belang bij hebben. Je moet elke schijn vermijden dat politieke gronden een rol spelen in een proces.’

CDA’er Hirsch Ballin was twee jaar later een verklaard tegenstander van de samenwerking van zijn partij met Wilders’ PVV als gedoogpartij in het kabinet-Rutte I.

Met medewerking van Erik Verwiel.