Een van drie bitcoinautomaten staat in een koffiekiosk in Lelystad. Iemand kocht er 2,1 bitcoin voor 1000 euro. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Het zijn de hoogtijdagen van het toeristenseizoen in een van de leukere gelegenheden op de Amsterdamse Zeedijk; de navel van het toeristencentrum. Een betere plek om hippe, jonge, buitenlandse liefhebbers van de internationale digitale munt bitcoin tegen te komen, is er nauwelijks.



Maar helaas. De bitcoinautomaat die we zoeken in koffie- en theehuis Hofje van Wijs, is tien minuten geleden de deur uit gedragen. 'Voor onderhoud of zo', zegt de serveerster. Wanneer hij terugkomt weet ze niet, maar veel zal het niet uitmaken. Het aantal bitcoinbetalingen schat ze op twee per week; een verwaarloosbare omzet.



Bij navraag blijkt de automaat vervangen te worden door een kleiner en beter exemplaar. Eentje met anti-witwasmaatregelen, legt initiatiefnemer Martijn Wismeijer uit. 'Niet dat het nodig is, maar we willen eventuele regulering een stap voor zijn.'

Drie automaten

Dat klinkt inderdaad redelijk op tijd, want op de dag van onze zoektocht zijn in heel Nederland welgeteld drie bitcoinautomaten in bedrijf. Een staat bij een Thais eethuis in de hoofdstad, de tweede in stadscafé De Waag in Delft. Die wordt evenmin intensief gebruikt, zegt manager Hugo Overvoorde. Dankzij de internationale studentengemeenschap van Delft voldoen klanten hun rekening er zo'n vijf á tien keer per week in bitcoins.



De derde bitcoinmachine is begin deze maand door de Nederlands-Armeense ondernemer Gevrog Bazikjan geïnstalleerd in een koffiekiosk aan het stationsplein in Lelystad. De zaken gaan volgens hem opmerkelijk goed. Al in de eerste twee weken werden tien bitcoins aangeschaft. De grootste aankoop was 2,1 bitcoin voor - op dat moment - omgerekend 1.000 euro.



Deze bitcoins zijn vermoedelijk niet uitgegeven aan koffie, erkent Gevrog. 'Waaraan wel, kunnen we niet weten. Dat is ook de kracht van het systeem.'



Voor wie de verhalen op internet gelooft, geldt de bitcoin al jaren als het betaalmiddel van de toekomst. Niet alleen geknipt voor onlinetransacties, maar ook voor het afrekenen van tastbare zaken als koffie of een broodje humus. Ondernemers zijn enthousiast en Nederland zou een van de belangrijke centra zijn waar fans van de bitcoin zich hebben georganiseerd.



Dat ligt genuanceerder, blijkt uit een rondgang langs plaatsen die zijn uitgeroepen tot bitcoin-hotspots. Zoals de Dunne Bierkade in Den Haag, die dit voorjaar werd uitgeroepen tot 'Bitcoin Boulevard'. Alle ondernemers in de straat zouden er aan meedoen. Klanten konden op twee automaten hun digitale munt aanschaffen.

Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Spektakel voorbij

Hoe het daarmee gaat? Het spektakel is alweer voorbij, zegt initiatiefnemer Henk van Tijen. 'De exploitant heeft de automaten teruggehaald omdat de omzet te laag was. In totaal minder dan 5.000 euro, hoorde ik.



'De plek hier is niet optimaal. De kade is een rustig grachtje waar overdag niet veel mensen langskomen. Je moet hem neerzetten op drukke plaatsen, zoals stations of een luchthaven.'



In de twee maanden dat de Bierkade 'into bitcoin' was, is ongeveer 700 keer met de digitale munt afgerekend. Ondernemers waren er minder blij mee dan gedacht. Na sluitingstijd moesten ze hun opbrengst weer snel terugwisselen voor euro's, vanwege de kans op koersverliezen. Binnenkort wordt niettemin een nieuwe machine geplaatst; in eetcafé Werelds.



'Strikt genomen is het niet zo logisch om met bitcoins te betalen', erkent Van Tijen. 'Nederland heeft veel betalingsmogelijkheden, zoals pinnen en ons unieke Ideal-systeem. Op andere plaatsen in de wereld hebben mensen soms niet eens een bankrekening. Daar zie ik wel veel kansen.'



Een van de twee Haagse automaten is teruggegaan naar Zwitserland. De andere werd gekocht door Robert-Reinder Nederhoed, eigenaar van de digitale bitcoinbeurs Bitmymoney. Die zette hem neer in Stadscafé De Waag, waar hij dus sporadisch wordt gebruikt.



Eind mei was het de beurt aan Arnhem, dat werd uitgeroepen tot 'Bitcoinstad'. Vijftien ondernemers deden aan het initiatief mee. Op één dag deden zeventig mensen 96 betalingen met een omzet van 4,2 bitcoin; op dat moment omgerekend 1.977 euro.



Dat niveau is sindsdien nooit meer geëvenaard, mijmert organisator Patrick van der Meijde. 'Maar de ondernemers zijn nog wel enthousiast. We hebben een beter systeem gebouwd dan in Den Haag, waardoor we kunnen garanderen dat wanneer klanten afrekenen voor omgerekend 20 euro er ook echt 20 euro op hun rekening bijkomt.'



Enkele transacties per dag

Een bitcoinmachine waar mensen hun saldo konden opladen heeft in Arnhem maar kort gefunctioneerd. Nu worden in kroegen en restaurants nog 'enkele transacties per dag' gedaan. Dat is niet indrukwekkend, moet hij toegeven. 'Helaas is de groep gebruikers klein. Weinig mensen weten het. Er komt ook een beetje ideologie bij kijken. Wij enthousiastelingen vinden het vreemd dat het betalingsverkeer volledig in handen is van commerciële banken. Daar staat tegenover dat pinnen in Nederland heel gemakkelijk gaat. Ik verwachten niet dat het hier een booming business zal worden.'



Bovendien bestaat de kans dat bitcoins in één week de helft van hun waarde verliezen, zoals eerder is gebeurd. Van der Meijde: 'Ik zou niemand aanraden om zijn hele vermogen in bitcoins te steken. Maar ik denk ook dat de koerswisselingen over twee of drie jaar veel kleiner zullen zijn, zodra het systeem massaler wordt gebruikt.'



Vandaag in de Volkskrant: Hij kan zomaar 40.000 dollar waard worden