Als oprichter en directeur van een organisatie die is 'toegewijd aan een open en stevig debat' spreekt Claire Fox al zestien jaar voor allerlei groepen mensen. In die jaren heeft ze een zekere reputatie opgebouwd. Ze neemt geen blad voor de mond, durft weinig populaire standpunten in te nemen en verdedigt die hartstochtelijk. Precies die kwaliteiten, zo meent Fox, zijn ongebruikelijk geworden in het huidige opinieklimaat. Waar sommigen zich zorgen maken over een verharding van dat klimaat, windt Fox zich juist op over het verdwijnen van de kunst om te discussiëren. Volgens haar wordt het debat gesmoord doordat velen - vooral jongeren - overgevoelig zijn geworden voor kritiek.



Fox merkte het op een islamitische middelbare school in Londen, waar leerlingen over de rooie gingen toen ze bij een discussie over vrije meningsuiting sprak over 'Mohammed' en niet 'de profeet Mohammed'. Ze kreeg te horen dat haar verhaal beledigend was om aan te horen, en dat zij 'als westerse vrouw' zich die pijn niet kon voorstellen en maar beter kon luisteren in plaats van oreren. De klas leek geschokt en sommigen werden uiterst vijandig.



Op een andere school, diezelfde week, waren leerlingen 'al even hysterisch', zoals Fox het omschrijft op haar rommelige kantoor in hartje Londen. In een verhitte discussie met een feministe over het recht van veroordeelde verkrachters om weer in de samenleving te worden opgenomen, probeerde Fox enige nuance aan te brengen en stelde ze terloops dat een verkrachting heus niet het ergste was wat je ooit kon overkomen. Toen brak ook hier de pleuris uit. De docent riep dat ze zoiets écht niet kon zeggen. Meisjes begonnen elkaar te troosten. "'Oh my god, ik kan niet geloven dat u dat zei', dat soort reacties kreeg ik."



En toen realiseerde Claire Fox zich dat er iets ernstig mis is met de jongeren, geboren rond 2000: ze vermijden moeilijke of beladen gesprekken. Millennials weren zich door een beroep te doen op emotie, waarmee ze de ander de mond willen snoeren. Fox schreef er een boek over, 'I Find That Offensive!' (Dat vind ik beledigend!), om die ontwikkeling te beschrijven, te duiden en - als het even kan - te keren.

Waarin zijn de jongeren van vandaag anders dan die uit eerdere generaties?

"Tot nu wilden jongere generaties altijd risico's nemen, hadden ze waanzinnige ambities en rekten ze de intellectuele of morele grenzen op. Nu wensen jongeren vooral veiligheid en bescherming. Ze presenteren zich als slachtoffers, want ze hebben geleerd dat dát de manier is om aandacht en sympathie te krijgen. Immers, wie durft nog een slachtoffer te bekritiseren, tegen te spreken of uit te dagen? Jongeren sluiten zich af van het debat om niet blootgesteld te hoeven worden aan ongemakkelijke ideeën, en dwingen bij de autoriteiten af dat zulke meningen niet mogen worden geuit. Dat gaat zo ver dat het soms leidt tot absurde, lachwekkende situaties."



Geeft u eens voorbeelden van zulke voorvallen.

"Aan de universiteit van Sydney werd het Mexicaanse thema voor een jaarlijks feest geschrapt omdat studenten het 'racistisch' vonden dat bezoekers een sombrero en een poncho zouden dragen.



Aan de universiteit van Ottawa in Canada zijn de yogalessen opgeschort na een klacht van studenten, omdat yoga een 'oneigenlijke toe-eigening' zou zijn van een andere traditie.



Aan de universiteit van Yale werd aan studenten gevraagd om zich met Halloween niet zodanig te verkleden dat minderheidsgroepen er aanstoot aan zouden kunnen nemen, dus geen indianentooi of tulband.



Steeds meer universiteiten, ook in Europa, bieden een safe space, waar iedereen zich op z'n gemak moet voelen en waar alles wordt geweerd wat psychologisch ongemak zou kunnen berokkenen. Daarom worden debatten geannuleerd wanneer een thema of spreker controversieel is. Daarom bannen Britse universiteiten popliedjes als 'Blurred Lines' omdat ze seksistisch zijn. Daarom mogen rechtenstudenten in Oxford wegblijven als zij zich ongemakkelijk voelen bij het onderwerp verkrachting."

U noemt voorbeelden uit het hoger onderwijs: dat is maar een beperkt deel van een hele generatie.

"Oh, maar de neiging om kwetsende woorden uit te bannen en emotionele zwakte te benadrukken, is een veel breder cultureel fenomeen. In de Britse versie van 'Big Brother' - en dan hebben we het toch over een heel andere groep - zijn diverse deelnemers na publieke druk door de programmaleiding weggestuurd, omdat ze zich seksistisch, racistisch of anderszins beledigend hadden uitgelaten. Of neem talentenjachten als 'X Factor' en 'Idols', waarbij kandidaten heel goed beseffen dat ze eerst een zielig verhaal over zichzelf moeten vertellen, omdat ze zo meer kans hebben op een gunstig oordeel.



Die tactieken zijn doorgesijpeld in onze hele samenleving. Zwarte activisten menen dat zíj de enige zijn die over racisme mogen praten omdat blanken niet kunnen weten wat het eigenlijk betekent. Wie kritiek heeft op een vrouwelijke politicus, wordt verweten een vrouwenhater te zijn. Dat is niet de taal om je opponenten met argumenten te bestrijden, maar om ze te diskwalificeren en het debat te smoren."



Toch klinkt het niet alsof Nederland ook voor die trend is gevallen.

"Ik deed onlangs een radiointerview in Ierland, waarbij de interviewer zei: oh, maar die trend die u beschrijft, hebben we hier niet. Nog geen tien minuten later was er een luisteraar in de uitzending, die zei dat ze als student namens de feministische studiegroep een campagne lanceert over het belang van safe spaces... Dus ik zou zeggen: wacht maar af.



Trouwens: het Rijksmuseum heeft titels en bijschriften van kunstobjecten zodanig aangepast dat ze niet langer beledigend zouden zijn, dus alle bosnegers, indianen en dwergen zijn opnieuw verwoord in politiek correcte termen."

Claire Fox Beeld Edward Thompson

Maar wat is er schadelijk aan de modernisering van het taalgebruik in het Rijksmuseum? Hottentot is nu eenmaal allang niet meer een gangbare term.

"Het heeft niets met kunst te maken. Het is een knieval voor moderne gevoeligheden, een manier om te laten zien dat je deugt. Is het niet fascinerend om op basis van titels en bijschriften te leren over de historische context van de periode waarin kunst is gemaakt? Moeten we dan onze hele geschiedenis of alle literatuur ook maar meteen herschrijven, zodat niemand meer ontdaan raakt? Kom op, ik geloof dat we volwassen genoeg zijn om in een museum rond te lopen en op te merken dat we bepaalde woorden uit het verleden anno 2016 niet meer gebruiken. We zijn toch niet opeens racistisch als we een schilderij met zo'n achterhaalde naam mooi vinden? Hoe bespottelijk!"



Wat vindt u zo kwalijk aan een trend die je ook kunt beschouwen als een zorgzame poging om inclusief te denken?

"Het is kwalijk, omdat het mensen afschildert als zwakke wezens, die moeten worden beschermd tegen alles wat ze zien en horen, omdat het hun psychologische schade zou kunnen toebrengen. Het is kwalijk, omdat het benadrukt dat jonge mensen niet beschikken over de weerbaarheid om te kunnen omgaan met situaties of ideeën die zijzelf of anderen misschien ongemakkelijk vinden. Er wordt meteen beschuldigd, geïnsinueerd of actiegevoerd, maar nooit een gesprek gevoerd, zoals volwassenen dat volgens mij horen te doen, op basis van argumenten."



We kunnen toch gewoon de harde toon van het debat wat afzwakken?

"Dat is wat sommigen voorstellen: dat we op onze woorden letten en ons maar niet moeten bemoeien met gevoelige onderwerpen. Het publiek debat wordt dan poeslief, geheel conform een harmonieus script waarin niets gebeurt. In de realiteit zal het betekenen dat alleen de meest geaccepteerde meningen nog zullen worden toegestaan."

Kun je niet een open debat voeren én een beetje op je woorden te letten?

"Ik doe uiteraard geen oproep om nodeloos kwetsend te zijn, maar deze vraag is naïef. U suggereert dat er alleen maar beleefdheid wordt gevraagd, maar in feite komt het neer op een dwingende oproep tot zelfcensuur. Het betekent dat we voortdurend op eieren gaan lopen om een ander maar niet te beledigen. Nu dezer dagen zo belachelijk veel ideeën en woorden als beledigend worden opgevat, wordt het vrijwel onmogelijk gemaakt om nog spontaan, hardop met elkaar na te denken."



Hoe komt het dat jongeren zich zo opstellen?

"Ik denk dat dat gedrag weerspiegelt hoe hun ouders en onderwijzers met hen zijn omgegaan. Ze zijn niet zozeer aan het rebelleren, zoals jongeren altijd deden, maar zetten juist de trends voort die de generatie vóór hen in gang heeft gezet - zij het op een nogal kinderachtige manier. Maar weet u, ook dáár moeten we niet vreemd van opkijken, want wij hebben ze feitelijk de middelen ontzegd om op te groeien tot zelfstandige, autonome volwassenen."



Hoe bedoelt u dat?

"Toen zij opgroeiden, hebben we veiligheid boven alles geplaatst. We hebben kinderen jarenlang verteld dat de wereld heel erg gevaarlijk is. Overal zouden misbruikers zich schuilhouden om zich aan je te vergrijpen, dus ontstonden complete protocollen om volwassenen op afstand te houden.



Als het over overgewicht ging, suggereerden we niet dat sommigen van ons misschien een kilootje te veel aankwamen, maar omschreven we het onmiddellijk als een tikkende tijdbom en behandelden we frisdrankjes en chips alsof je erdoor kon doodvallen. In plaats van een gesprek te voeren over een onderwerp als klimaatverandering kwamen we al snel met de apocalyps aanzetten. Geen wonder, dus, dat de jongeren van nu menen dat veiligheid het belangrijkste is in hun leven."

Claire Fox Beeld Edward Thompson

Ze zijn van jongs af aan te veel beschermd?

"Ja. Als jou voortdurend is verteld dat je moet worden beschermd en dat jouw gevoelens niet mogen worden gekwetst, dan ga je vanzelf denken dat jij het middelpunt van het universum bent. Dan zie je jezelf dus als de belangrijkste persoon in de wereld en vind je het heel gewoon dat alles zodanig dient te worden georganiseerd dat jíj je goed voelt.



Het onderwijsbeleid - in elk geval in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten - heeft sterk bijgedragen aan die ontwikkeling. Onderwijzers zijn aangemoedigd om altijd positief, opbeurend commentaar te geven. Bij sportcompetities op scholen moesten ook de verliezers een medaille krijgen. Het antipestbeleid vertelde hun dat woorden welhaast automatisch leiden tot emotionele schade. Examens moesten worden verlicht, omdat studenten zich zo gestresst voelden.



Dus nu ze zo oud zijn om te mogen stemmen en studeren, stellen ze zich nog steeds op als kinderen die hun zin willen krijgen. Het gevoel overal recht op te hebben en de ziekelijke behoefte aan bescherming vormt een giftige combinatie. Samen hebben ze jongeren de capaciteiten ontzegd om de uitdagingen aan te gaan die nu eenmaal bij het leven horen."

Intussen is er een uitgesproken politiek incorrecte, rechts-populistische tegenbeweging, waar ze uw visie vast kunnen waarderen.

"Nee, dat denk ik niet, want ik vind hun reactie kinderachtig. Ik begrijp het wel, want als je de hele tijd moet opletten met wat je zegt, schrijft of vindt, uit angst voor de politiek correcte politie, dan kan ik me voorstellen dat je er op een goed moment genoeg van hebt en je kont tegen de krib gooit. Maar op die schreeuwerige manier van hen zal het niet helpen. Het is een teken van wanhoop en frustratie. Het draagt op geen enkele manier bij aan een juist begrip van het probleem of aan de oplossing. Sterker, door zo gefrustreerd terug te slaan en hun eigen heksenjacht te beginnen, dragen ze juist bij aan een klimaat waarin iedereen voortdurend let op wat hij zegt."



Die tegenbeweging, actief op populistische blogs, heeft volgens u dus wel een punt, maar niet de juiste strategie?

"Inderdaad. Ze onderschatten het probleem. Ze lijken te denken dat er een kleine groep van uitgesproken activisten is die ze in de zeik kunnen nemen, maar het is in werkelijkheid een diepgeworteld aspect dat in een hele generatie is ingesleten."



Wat moet er volgens u dan gebeuren om de millennials tot inkeer te laten komen?

"Iedere generatie heeft volgens mij een persoonlijkheidstype dat geldt als rolmodel. Voor deze generatie is dat een psychologisch beschadigd slachtoffer dat zich onderdrukt voelt en bescherming en therapie nodig heeft. In deze zeitgeist worden je zwaktes sympathiek gevonden, dus die worden voortdurend benadrukt.



Jongeren zullen toch een keer moeten inzien dat dit niet echt een gezond of nastrevenswaardig model is. Het is gemakkelijk te zeggen dat ze ruggegraat moeten ontwikkelen en dat ze moeten leren te spreken op basis van argumenten. Maar ze zullen vooral zélf moeten ontdekken hoe je je als mens het beste ontplooit. Het is hún strijd."



Maandag 10 oktober sprak Claire Fox in het Amsterdamse debatcentrum De Balie over identiteitspolitiek.