Wiskundige Arne Smeets van de Nijmeegse Radboud Universiteit kan er met zijn hoofd niet bij: hoe kan de minister van onderwijs de wetenschap zo in hokjes onderverdelen door technische universiteiten er geld bij te geven en de medische, alfa- en gammawetenschappen te laten bezuinigen? Dat terwijl de academische wereld juist de andere kant op beweegt: de verschillende disciplines gingen de afgelopen jaren steeds intensiever met elkaar samenwerken. Universitair docent Smeets geeft een voorbeeld. “Ik heb een collega die onderzoekt hoe het menselijk brein werkt. Hij is verbonden aan het Donders Instituut waar psychologen, medici, wiskundigen en taalkundigen met elkaar samenwerken.”

Smeets stelde samen met andere bèta-wetenschappers van de Jonge Akademie een petitie op die benadrukt dat investeringen in de technische studies niet ten koste mogen gaan van andere wetenschapsgebieden. De petitie werd meer dan 300 keer ondertekend, allemaal door (vooraanstaande) bèta's. “Wij stellen de minister de vraag: waar begint en eindigt bèta", zegt één van de initiatiefnemers Celia Berkers verbonden aan de Universiteit Utrecht. “Die vraag is niet te beantwoorden.” Berkers is daar zelf een voorbeeld van. Ze werkt voor de faculteit diergeneeskunde én is verbonden aan de afdeling scheikunde van de faculteit bètawetenschappen.

Zachte landing

Reden voor alle commotie is het kabinetsbesluit om meer geld beschikbaar te stellen voor de vier technische universiteiten in Nederland: Eindhoven, Delft, Twente en Wageningen. Het is een reactie op de Commissie Van Rijn die in mei een advies uitbracht aan het kabinet. De boodschap: laat universiteiten minder aansturen op aantallen studenten én investeer meer in technische studies en universiteiten. Die laatste hadden afgelopen jaren onvoldoende middelen om de groei van het aantal studenten bij te benen. Soms was dat zelfs reden een stop in te stellen voor bepaalde studies.

Minister Ingrid van Engelshoven (onderwijs) volgde het advies op, maar beloofde een zogenoemde ‘zachte landing.’ Waar eerst het voornemen was om het geld voor de universiteiten anders te verdelen, zodat de technische studies meer kregen, stelt ze nu extra middelen beschikbaar, want de andere wetenschappen mochten niet de dupe worden.

Daarom krijgen de technische universiteiten 41 miljoen extra, zodat de andere universiteiten pas vanaf 2022 maximaal 2 procent moeten bezuinigen, beloofde Van Engelshoven.

De strijd verhardt zich

Maar die berekening klopt niet, zegt de Universiteitsvereniging VSNU. Universiteiten gaan er veel meer op achteruit. In totaal zo'n 14 miljoen euro, rekende de VSNU voor. Voor de Universiteit van Maastricht betekent dat bijvoorbeeld geen 2 maar 5 procent. Het verschil zit 'm onder meer in de inkomsten uit het sociaal leenstelsel die deels bedoeld zijn om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. De minister neemt die mee in haar berekeningen, maar de VSNU niet. Die inkomsten worden tenslotte opgebracht door studenten, niet door de regering, zo redeneert de Universiteitsvereniging.

Zo verhardt de strijd zich tussen de universiteiten en het kabinet. Smeets noemt de herverdeling een totaal gebrek aan ambitie. “Andere disciplines hebben evenmin veel vlees op de botten, maar we willen wel voorop lopen als kenniseconomie. Daarbij zijn alle domeinen van de wetenschap belangrijk; het helpt dan niet dat de minister de wetenschappen onderverdeelt in hokjes.” Het was voor Smeets één van de redenen om de petitie op te stellen. “Wij willen voorkomen dat er een strijd ontstaat tussen de verschillende disciplines.” Neem een voorbeeld aan Duitsland, is de boodschap van Smeets. Daar maakte de regering een paar maanden terug bekend het onderzoeksbudget de komende tien jaar met 3 procent per jaar te verhogen. “Zo creëer je echt een stabiel én ambitieus onderzoeksklimaat.”

Lees ook:

Universiteiten en hogescholen moeten niet meer beloond worden op basis studentenaantallen

Universiteiten en hogescholen zetten te veel in op aantallen studenten en dat is niet houdbaar. De commissie-Van Rijn, die in opdracht van het kabinet de bekostiging van het hoger onderwijs onderzocht, adviseert dat het geld dat beschikbaar is voor universiteiten en hogescholen anders ingezet moet worden.