S-RO WILBUR ROSS, nova sekretario pri komerco, estas konvinkita : Usono „suferas komercan militon jam de jardekoj, pro kio ĝi havas tian deficiton”. [1] Dum la aŭskultado antaŭ lia nomumo, la miliardulo anoncis sian prioritaton por ĉesigi tiun situacion : reintertrakti la nordamerikan traktaton pri liberkomerco (Alena, laŭ la franca) [2], subskribitan kun Meksiko kaj Kanado en decembro de 1992. Laŭ la prezidanto Donald Trump kaj lia skipo, tiu traktato pligrandigis la komercan deficiton de ilia lando, kiu atingis 500 miliardojn da dolaroj en 2016, el kiuj 12 elcentoj kun Meksiko. La enhavo de tiu reintertraktado daŭre estas malklara – eble pro neatenditaj malfruiĝoj en la proceduro por transigi la stiradon de tiu 180-grada turniĝo de la usona komerca politiko al s-ro Ross, sed ankaŭ al Peter Navarro, ekonomikisto kaj direktoro de la Nacia Konsilantaro pri Ekstera Komerco, kaj s-ro Robert Lighthizer, usona parlamentano pri komerco. La Blanka Domo tamen anoncas la komencon de 90-taga diskutado ekde fine de marto, kaj per tio montras sian urĝon komenci kiom eble plej baldaŭ la „geografian ŝanĝon”, [3] kiun ĝi aspiras : reveno al Usono de la produktejoj instalitaj en Meksiko, kiel garantio de reindustriigo de la ekonomio. Indigne montri la „globofobiulojn” LA 3-AN DE MARTO 2017, s-ro Ross ege timigis la meksikan eliton. Per sia voĉo, por la unua fojo, la Blanka Domo kritikis la esencan rimedon de la strategio de Meksiko instigi la eksportojn : stagnadon de salajroj. Dum li de ĉiam akre kontraŭas altigon de la minimuma salajro de sia lando, la aferulo postulis ĝian altigon … sude de la Rio Bravo. „Oni atendis de la Alena iom-post-ioman proksimiĝon de la vivniveloj inter Meksiko kaj Usono. Tio ne okazis, kaj la meksika minimuma salajro ne evoluis”, li deklaris. En la aŭtomobil-sektoro ekzemple, diversaj studaĵoj montris ke, ĉe simila nivelo de produktivo, la meksikaj salajroj atingis nur dekonon de la usonaj. Kaj s-ro Ross emfazis : „Tio signifas, ke la entreprenĉefoj povas ĉiam turni sin al Meksiko por tie trovi malpli kostan laborforton. Tio signifas ankaŭ, ke la meksikaj laboristoj ne havas la rimedojn aĉeti la produktojn faritajn en Usono.” [4] Per aliaj vortoj, se la salajroj altiĝus en Meksiko, la usona komerca deficito malaltiĝus. Cetere, s-ro Ross promesas refortigi la „originajn regulojn”, kiuj malpermesas al la entreprenoj, kies aktiveco ne estas en la kadro de la Alena, aktivi en Meksiko. Jam nun multaj societoj – inter ili ankaŭ usonaj – rezignis pri siaj disvolvo­projektoj sude de la landlimo : Samsung, Fort, Chrysler … Subite la meksikaj oligarĥoj kaj politika elito malkovras, ke ili siavice povus suferi la sekvojn de la ekonomia dependeco, kiujn ili trudis al la loĝantaro. Kiel klarigi tian situacion ? Post la subskribo de la Alena, kaj de la leĝo pri eksterlanda investo, kiu malfermis preskaŭ la tutan meksikan ekonomion (escepte de la petrolsektoro) al la nordaj investistoj, la usonaj transnaciaj societoj rapide dominis la najbaran landon. La loka elito akceptis tion ĝoje. Dum ĝi organizis la submeton de la sialandaj produktadrimedoj al la bezonoj de Usono, la prezidanto Ernesto Zedillo (1994-2000) formis la terminon „globofobiuloj” por fifamigi tiujn, kiuj pridubis la kapablon de la liberkomerco garantii la prosperon de la meksikanoj kaj instigi la kreskon. Same kiel granda parto de la neocientíficos (vidu la artikolon en nia retejo), liaj tiamaj kolegoj kaj amikoj, s-ro Zedillo havis titolon de doktoro pri ekonomiko akiritan en Usono. Lia prezidanteco, kaj antaŭ ĉio tiu de s-ro Carlos Salinas de Gortari (1988-1994), estis decidaj por reorganizi la ekonomion ĉirkaŭ prioritato : la eksporto. Estis jam la dua fojo, ke tia projekto estis realigita en la lando. Sed dum la unua fojo, sub la prezidanteco de Porfirio Díaz (1876-1880 kaj 1884-1911) ĝi baziĝis sur mineraloj kaj kampkulturaj produktoj, la dua provo transformis Meksikon en eksportiston de fabrikaj produktoj. Helpe de la Monda Banko, de la Internacia Mon-Fonduso (IMF) kaj de la Interamerika Banko de Disvolvado, kaj krome kun la senkondiĉa subteno de la organizaĵoj de la mastraro kaj de la nacia oligarĥaro, s-ro Salinas de Gortari kaj liaj adeptoj ŝanĝis la landon. La leĝoj, kiuj permesas la starigon de maquiladoras, fariĝis en la 1960-aj jaroj. Tiuj entreprenoj de muntado, grandparte liberigitaj je impostoj, specialiĝintaj en la malalte kvalifikita laboro kaj situantaj ĉe la limo kun Usono, restis tamen malmultaj ĝis la enpotenciĝo de s-ro Salinas de Gortari. Inter 1981 kaj 2000 la eksportoj de la maquiladoras kreskegis en jara ritmo de 16 elcentoj, dum la industrisektoro ne ligita kun tiuj entreprenoj kreskis je 13 elcentoj jare. Ekde 2004, 80 elcentoj de ĉiuj vareksportoj venis el la fabriksektoro, kaj 90 elcentoj de ĉiuj vendoj eksterlanden (inkluzive de petrolo kaj turismo) iris al Usono. Tiuj statistikoj tamen montriĝas trompaj, ĉar la kresko de la meksika industrio apenaŭ riĉigis la landon. En la sama tempo, 42 elcentoj de la valoro de la fabrikaj eksportoj venis el pecoj kaj komponantoj importitaj … el Usono. Inundita de usonaj investoj, Meksiko restis pasiva : ĝi disvolvas nenian teĥnikon, kaj nur tre malmultaj naciaj oligarĥoj pretas investi en fabrikojn aŭ en klerigadon de kadruloj, kiuj ebligus al ili aktivi kiel lokaj liverantoj en la ĉenon de valorproduktado. Kian mision la politika elito vidas por la lando ? Dumpingon. Same en la kampo de laboro kiel en la medio kaj impostoj. Iom post iom aperas du diversaj ekonomiaj spacoj, sen ke eĉ nur plej eta ponto interligas ilin : aktiva sektoro ligita kun malmultekostaj eksportoj ; alia direktita al la interna merkato kaj karakterizata per sia neefikeco. La dispozicioj de la Alena cetere ebligas al la usonaj kampkulturistoj, dorolotataj de subvencioj, inundi la meksikan merkaton per fazeoloj, rizo kaj maizo, kiuj estas tradiciaj bazoj de la meksika kuirejo. Tuta reto de malgrandaj kaj mezgrandaj entreprenoj naskitaj danke al la industriiga politiko de la 1930-aj jaroj, nun ne estas financataj. Ili montriĝas nekapablaj alfronti la eksterlandan konkurencon, kiu elĉeniĝis per la aliĝo de Meksiko al la Ĝenerala Interkonsento pri dogantarifoj kaj komerco (GATT, laŭ la angla) en 1986, al la Alena, kaj poste al la Monda Organizaĵo pri Komerco (MOK) – la posteulo de la GATT – en 1995. Ĉar ili ne estis preparitaj por tia eksplodo, la lokaj industrioj malprosperas. Kiel multaj antaŭvidis, multaj meksikanoj el la kamparo forlasas la landon. Inter 2000 kaj 2005, pli ol 400.000 ĉiujare foriras al Usono. En 2009 oni kalkulas jam 12 milionojn da enmigrintoj en Usono. La kreado de dungoj en la fabrika eksportsektoro estas „kompensata” de forigo de laborlokoj en la industria kaj kampkultura sektoroj kaj en la granda distribuado. Ene de kelkaj jaroj la usona ĉeno de superbazaroj Walmart fariĝis la plej granda privata dungisto en Meksiko. En tiaj kondiĉoj de ekonomia duismo, la mezuma salajro inter 1988 kaj 2005 estis ne pli alta ol 60 ĝis 70 elcentoj de sia nivelo en 1981. Kun la anonco de la aliĝo de Ĉinujo al la MOK – kio okazis en 2001 kaj donis al ĝi aliron al la usona merkato – la meksika eksportmodelo komencis anheli. La kresko de eksporto de varoj kaj servoj malaltiĝas kaj inter 2000 kaj 2016 atingis 4,1 elcentojn. Samtempe la kresko de la malneta enlanda produkto (MEP) estis mezume 2 elcentoj. Dum tiu tempo la loĝantaro kreskis je proksimume 1,4 elcentoj jare. En tiaj kondiĉoj, la plibonigo de la vivnivelo estus limigita eĉ se la redistribuado de la aldona riĉaĵo estus egaleca. Ĝi ne estis tia. En 2012, post dekdujara paŭzo en sia dominado de la lando, la Partio Revolucia Institucia (PRI) revenis en la potencon. [5] La PRI okupiĝis ĉefe pri nova malreguligado de la labormerkato kaj privatigo de la ŝtata petrolsocieto Petróleos Mexicanos (Pemex). [6] Ĉar la unua kreskego ĉesas, korupto kaj stireraroj baldaŭ sufokas la ekonomion. La vendo de la petrolrezervoj de la lando stumblas sur tutmonda troproduktado. La oligarĥaro tamen celebris la „meksikan momenton” ; ĝenerale muta kiam la situacio malboniĝas por la loĝantaro, ĝi tamen jam ne povas ignori, ekde 2016, la fiaskon de la prezidanto Enrique Peña Nieto, kies niveloj de populareco estas la plej malaltaj iam ajn registritaj. La elito, en plena intelekta bankroto, reagas al la plej eta politika ondeto. La elekto de la prezidanto Trump kaŭzas cunamon. La Alena garantiis al ĝi komfortan vivon ; jen la nova prezidanto prezentas ĝin kiel „la plej malbonan traktaton iam ajn subskribitan”. La timego nun kaptas la Nacian Palacon, la sidejon de la potenco, kie ĉiuj klopodis por fortigi la politikon de dumpingo. Pri tio okupiĝas ĉefe la financministro kaj poste ministro pri eksterlandaj aferoj Luis Videgaray Caso, proksimulo de s-ro Pedro Aspe, la tiama financministro de s-ro Salinas de Gortari. Jen (kroma) pruvo de ties influo sur la nuna registaro. Por Meksiko minacas recesio. Se ĝi okazus, la reintertraktado de la Alena eĉ pli malfortigus la ekonomion de la lando. La registaro Trump plurfoje menciis, ke ĝi povus trudi 35-elcentajn doganaĵojn en la aŭtomobilsektoro. Oni mencias en Vaŝingtono ankaŭ 20-elcentan imposton por ĉiuj importaĵoj alvenantaj en Usono : katastrofo por Meksiko, de kiu 28 elcentoj de la MEP venas el eksportoj al sia najbaro. Malbone imageblas, kiel la industrioj de la lando povus provi kompensi tiujn disponojn per reduktado de siaj „kostoj”. Kiel la hispana ĵurnalo El País montras, en la nordo de la lando la salajroj estas jam de 5 ĝis 7 elcentoj sub tiuj en Ĉinujo”. [7] Meksiko povus uzi tiun returniĝon por eliri el la ekonomia dependeco kiu premegas ĝin, sed, malgraŭ la promesoj de la prezidanto Peña Nieto disvolvi la made in Mexico, la afero estus delikata : la rampanta malriĉeco, la pezo de la maloficiala ekonomio, la malalteco de la salajroj kaj la nekapablo de la loka kaj etanima kreditsistemo instigi la postulon, ĉio ĉi komplikigus la taskon de politikaj gvidantoj kiuj proponas tian projekton. Kaj aktuale ili estas tre malmultaj. Se la malkonsentoj interne de la usona ŝtataparato ne devigos s-ron Trump revizii siajn projektojn pri komerca politiko, tiam la meksika elito povus pagi la kostojn de la dependeco, al kiu ĝi konsentis. James M. CYPHER.