„We gaan niet links, we gaan niet verder naar rechts.” In de inleiding van het langverwachte nieuwe VVD-verhaal van Klaas Dijkhoff stelt de fractievoorzitter dat hij niet wil verhuizen in het politieke spectrum. Maar dat doet hij toch, zo blijkt uit zijn „discussiestuk” Liberalisme dat werkt voor mensen, dat deze zaterdag is verschenen.

Uit Dijkhoffs verhaal valt op te maken dat de VVD opschuift van de rechterflank naar het redelijke midden. De VVD kiest voor de „middenklasse van Nederland” en het midden- en kleinbedrijf (mkb), schrijft Dijkhoff in zijn manifest.

Opvallend is dat Dijkhoff het als taak voor de overheid ziet om voor Nederlanders op te komen die zijn benadeeld door „graaiers” en bedrijven. Hij vindt dat bedrijven die nu veel verdienen, soms te weinig teruggeven aan de samenleving.

Met zijn manifest beweegt Dijkhoff niet in de richting van Forum voor Democratie (FVD), de grote winnaar van de Provinciale Statenverkiezingen van vorige maand – het lijkt er niet direct op dat de VVD erop uit is om teleurgestelde kiezers die naar Thierry Baudet overstapten, terug te halen.

Al refereert Dijkhoff indirect wel aan FVD en Baudet. Het is aan de VVD, schrijft hij, om een „concreet alternatief te bieden voor de lokroep van populistische retoriek, voor de neiging terug te verlangen naar een tijd die er nooit echt is geweest, voor misvattingen van superioriteit die onze samenleving verdelen, spanningen veroorzaken en leiden tot een strijd die wellicht afleidt van de zorgen, maar geen oplossing biedt”.

Herijken

Dijkhoff is niet de politiek leider van de VVD, dat is Mark Rutte, die al bijna negen jaar premier is. Nu de liberalen zo lang aan de macht zijn, is het tijd om het verhaal van de partij te „herijken”, zei Dijkhoff vorig jaar al in een interview in NRC.

In zijn stuk stelt de fractievoorzitter van de grootste regeringspartij dat het tijd is om meer te doen dan het verkiezingsprogramma „wat op te frissen”. Met het stuk zal Dijkhoff in gesprek gaan met leden en niet-leden, om zo een basis te leggen voor concrete standpunten in het nieuwe verkiezingsprogramma.

Lees het opinieartikel van Daniël Boomsma: De VVD was nooit liberaal, maar vooral conservatief

Het discussiestuk borduurt voort op het Liberaal Manifest uit 2005 (met de titel ‘Om de Vrijheid’) en de nieuwe beginselverklaring uit 2008. In ‘Liberalisme dat werkt voor de mensen’ grijpt Dijkhoff terug op een aantal leidende liberale principes: vrijheid, verantwoordelijkheid, wederkerigheid, gelijkwaardigheid en verdraagzaamheid. Wat opvalt: het pleidooi voor een „krachtig Europa van samenwerkende landen”, dat eerder al klonk uit de mond van Rutte en Malik Azmani, VVD-lijsttrekker voor de Europese verkiezingen.

Over het klimaat, momenteel hét thema in Den Haag, herhaalt Dijkhoff wat hij de afgelopen maanden al vaker heeft gezegd: „We jagen mensen niet op kosten.” En: „We bestrijden partijen die het klimaatprobleem misbruiken om vrijheid af te nemen.” Het is duidelijk dat hij zijn achterban op dit punt gerust wil stellen: „Je hoeft niet korter te douchen, het water is net zo warm als nu, je hoeft niet met een schuldgevoel het vliegtuig in en je balletje mayo smaakt nog net zo lekker als nu.”

Tegelijk beklemtoont Dijkhoff dat de VVD een partij blijft „die moeilijke keuzes durft te maken” en bouwt hij een disclaimer in: „We kunnen lang niet alles voor mensen regelen. Lang niet alles zal vlekkeloos gaan. Het blijft het leven, we blijven mensen. Er is altijd een hoop gedoe, risico en tegenslag.”

Ideeën zijn al ‘getest’

Dijkhoff heeft zijn verhaal, sinds hij fractievoorzitter werd anderhalf jaar geleden, op verschillende momenten en op verschillende podia ‘getest’. Op het voorjaarscongres van de VVD, een jaar geleden, sprak hij voor het eerst over het „goed volk” voor wie hij er wil zijn: „Wel voor de moeder die op zaterdag een half voetbalteam in haar Kia laadt en na een verloren wedstrijd zegt: ‘Goed gespeeld, jongens’. Maar niet voor de vader die op het laatste moment aan komt jakkeren en dan vooral de scheidsrechter uitscheldt.”

Op het congres sprak hij zich ertegen uit dat vluchtelingen na vijf jaar in Nederland mogen blijven, „ongeacht of ze wel of niet bij onze waarden passen”. Dat punt keert ook terug in het manifest: „Als een vluchteling die we hier opvangen onze waarden niet onderschrijft, dan moeten we na tijdelijke opvang afscheid nemen en deze persoon niet permanent in onze samenleving opnemen.”

Lees het interview met Dijkhoff: ‘Ik wil niet aan de ketting van Rutte III’

In het interview in NRC, na de Algemene Politieke Beschouwingen van afgelopen najaar, zei Dijkhoff al dat de VVD niet per se altijd liberale middelen moest inzetten om een liberaal doel te bereiken. Hij vond het een foute gedachte „dat je iets niet mag afdwingen omdat dat niet liberaal zou zijn”. In het manifest schrijft hij: „Ook stel ik voor om de uitkomst centraal te stellen en daarbij de middelen te kiezen die het meest effectief zijn om een liberaal Nederland te behouden en versterken. Om niet te focussen op liberale middelen en dan als vanzelfsprekend te accepteren wat daaruit komt.” Concreet: de vrijheid van onderwijs is niet heilig als die leidt tot een „ongewenst neveneffect”, waarmee hij doelt op salafistische scholen.

Binnen de partij werd al langer de noodzaak gevoeld om weer met een eigen verhaal te komen, om het wat sleets geworden VVD-verhaal op te poetsen. Zeker omdat Mark Rutte al zolang premier is – de politiek leider van de VVD dient in die rol meer het algemeen belang dan het VVD-belang.

Dat heeft de partij toevertrouwd aan dertiger Klaas Dijkhoff, die geldt als kroonprins voor het geval Rutte ermee stopt. Met zijn manifest hoopt hij zijn positie binnen de VVD te versterken.

NRC De Haagse Stemming Het belangrijkste nieuws van het Binnenhof en een inkijkje in de politieke dag die komen gaat Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 23 april 2019