Maleisië

De zoektocht naar de wortels van Open Source Investigations en naar de achterliggende belangen, begint in Maleisië. Open Source Investigations verschijnt begin december 2015 online. In die periode publiceert de site een aantal verhalen die voorgesteld worden als eigen onderzoekswerk, maar die feitelijk “creatief overgeschreven” zijn van internationale nieuwsmedia zoals The Huffington Post en The Daily Beast.

Het enige echte “eigen onderzoekswerk” in die begindagen gaat over Maleisië. Meer specifiek worden er samenzweringstheorieën neergepend over pogingen om de Maleisische eerste minister, Najib Razak, ten val te brengen. Opposanten van Razak worden daarbij zwaar aangepakt.

Centraal in de ‘black pr’, gericht tegen de Maleisische oppositie, staat de Britse journaliste Clare Rewcastle-Brown. Zij is het die, samen met The Wall Street Journal, in de zomer van 2015 een gigantisch financieel schandaal uitbrengt. Dat draait rond het Maleisisch investeringsfonds 1MDB. 1Malaysia Development Berhad, zoals het vehikel officieel heet, werd door Najib Razak in 2009, bij het begin van zijn ambtstermijn, volgestouwd met vele miljarden euro’s overheidsgeld met als doel de slabakkende Maleisische economie opnieuw aan te trekken.

Een paar jaar later bleek het fonds echter miljarden euro’s lichter gemaakt. Het geld verdween via een ingewikkelde constructie langs een joint venture tussen het Maleisisch investeringsfonds en de Saudisch-Zwitserse energiereus PetroSaudi, en via enkele Zwitserse banken richting Singapore. Daar belandde het op rekeningen van eerste minister Najib Razak, en van een aantal zakenlui uit zijn directe entourage. De Maleisische premier zelf ontving daarbij ruim 600 miljoen euro. Razak maakte zich ervan af door te zeggen dat het om een schenking van het Saudische koningshuis ging.

Universiteit van Genève

De onthullingen over de gigantische fraude met het investeringsfonds deden Najib Razak even wankelen, maar uiteindelijk bleef de premier overeind. Hij slaagde erin het onderzoek naar zijn persoon in eigen land stil te laten leggen en tot op vandaag wordt hem door China en Saudi-Arabië de hand boven het hoofd gehouden.

Clare Rewcastle-Brown van haar kant werd na de onthullingen over de mondiale fraude van de ene dag op de andere Maleisisch staatsvijand nummer één. De onderzoekssite waarvoor ze werkt, Sarawak Report, werd in Maleisië offline gehaald en “onderzoekssite” Open Source Investigations werd doelbewust ingeschakeld als instrument in een grootschalige ‘black pr’–campagne tegen de Britse journaliste.

De aard en de omvang van die campagne worden echter pas helemaal duidelijk in het najaar van 2016, wanneer aan de universiteit van Genève een opmerkelijke conferentie wordt georganiseerd. Op Sarawak Report brengt Rewcastle-Brown gedetailleerd verslag uit van het seminarie “Corruption and Governance Challenge in Malaysia”, dat werd georganiseerd naar aanleiding van het 1MDB fraudeschandaal.

De organisatoren van het seminarie kondigden vooraf de aanwezigheid aan van een aantal prominente Maleisische politici uit de oppositie. Onder hen ook de voormalig Maleisische vice-premier die door Najib Razak opzij werd geschoven, nadat hij zich kritisch had uitgelaten over de 1MBD affaire. Ook Clare Rewcastle-Brown zelf stond op de lijst met bevestigde sprekers. Andere aanwezigen zouden vooral leden van het Zwitserse Openbare Ministerie zijn die zich bezighouden met het aandeel van de Zwitserse banken in het mondiale onderzoek naar 1MBD.

Oppositie

Voor de buitenwacht leek het hele opzet neer te komen op een door de Zwitserse universiteit gechaperonneerde ‘meet and greet’ voor de verschillende partijen die zich tegen het beleid van Najib Razak keren, en dat op een plaats die op de uitnodiging werd omschreven als “een veilige en goed afgeschermde plek”.

Toen puntje bij paaltje kwam, bleken er echter geen mensen van het Zwitserse Openbare Ministerie aanwezig. De aangekondigde prominente Maleisische politici stuurden hun kat. Vanuit het Zuidoost-Aziatische land zakte uiteindelijk slechts een handvol opposanten, actief in lokale actiegroepen, af.

Ondanks de belofte van “een veilige plek” waren er, naast Rewcastle Brown, zelf ook drie mensen uit de media aanwezig, alle drie betrokken bij een documentaire die productiehuis Salt Lick Films wilde maken over het onderzoek naar de gigantische fraude met 1MDB. De oprichter van het productiehuis, een voormalige privédetective, was aanwezig, samen met Mark Hollingsworth, een journalist die verderop in dit verhaal opnieuw zal opduiken.

Dubbele petjes

Omdat het seminarie niet de beloofde gasten bij elkaar bracht en omdat er, ondanks eerdere beloften, toch journalisten aanwezig waren, weigerde Clare Rewcastle Brown haar keynote speech te geven. Andere gasten excuseerden zich en vertrokken sneller dan voorzien. In het verslag op Sarawak Report wordt minutieus beschreven hoe de organisatoren vervolgens van de gelegenheid gebruik maakten om de banden met de Maleisische oppositie aan te halen en daarbij zoveel mogelijk informatie te vergaren en zicht te krijgen op de achterliggende oppositiebronnen.

Dat hoeft op zichzelf niets te betekenen, maar wanneer ook de Zwitserse krant Le Temps zich in het dossier vastbijt en een artikel brengt over de financiering van het seminarie en over de dubbele petjes van de organisator, gaan de poppen aan het dansen. De vragen die eerder al door Clare Rewcastle-Brown werden opgeworpen naar het hoe en het waarom van het seminarie, worden na publicatie van het eerste artikel over de zaak door Le Temps alleen maar groter.

Privédetective

De drijvende kracht en organisator achter het seminarie blijkt Nicolas Giannakopoulos. Als expert in georganiseerde misdaad werkt hij aan de Universiteit van Genève. Of beter: hij werkte er. De berichtgeving van Rewcastle-Brown over het bizarre seminarie ontsnapte niet aan de aandacht van de Zwitserse universiteit. Giannakopoulos werd geschorst en de universiteit startte een onderzoek naar de financiering van het seminarie.

In tegenstelling tot wat Giannakopoulos verklaarde, bleek het geld voor de organisatie van het seminarie immers niet van de universiteit te komen. Het bedrag – meer dan 15.000 euro – werd door Giannakopoulos uit eigen zak betaald. Om preciezer te zijn: voor de helft uit eigen zak, en voor de helft door OCO (Organized Crime Observatory / Observatoire du Crime Organisé), een ngo die in juni 2013 door Giannakopoulos werd opgericht.

OCO, zo ontdekte Le Temps, werkt nauw samen met een viertal andere bedrijfjes die door Giannakopoulos (mee) opgericht zijn, of waar hij als bestuurder een belangrijke rol in speelt: Global Risk Profile, Inside.co, CH-Communication en High-Tech Bridge. Binnen die bedrijven houdt Giannakopoulos zich bezig met misdaadanalyse, privédetectivewerk, ethisch hacken, internetbeveiliging, activistisch aandeelhouderschap en gerichte communicatiediensten voor een privaat cliënteel.