Bechstein saguzarra espezie eurosiberiartzat jotzen da, baina, UPV/EHUko Zoologia eta Animalien Biologia Zelularra saileko ikertzaileek egindako azterketa baten arabera, banaketa horren arrazoia, bioklimatikoa baino areago, haren jatorrizko habitataren parte baten eraldaketa historikoa izan liteke. Forest Ecology and Management aldizkarian argitaratu da ikerketa.

Bechstein saguzarrak (Myotis bechsteinii) banaketa zabala du: Iberiar penintsulatik hasi eta Kaukasoraino, ekialdetik, eta Eskandinaviako hegoalderaino, iparraldetik. Hala ere, banaketa-eremu horretan guztian, espezie arraro gisa sailkatua dago. “Urritasun hori ez dator bat Goi Pleistozenoko eta Holozenoko erregistro fosilean duen ugaritasunarekin”, dio María Napal doktoreak, Forest Ecology and Managementen argitaratutako lanaren lehen egileak. Erregistro fosilak argitzen duenez, nekazaritza indartzean gertatutako baso-galerarekin hasi eta sendotu zen gainbehera, eta zerikusia izan zuen tenperaturak jaistearekin eta hezetasuna handitzearekin ere.

Eremu mediterraneoan, espezie hori oso gutxitan aipatu izan da, baina berriki egindako ikerketa batzuek erakutsi dute ugari izan daitekeela toki jakin batzuetan. Aitzitik, askoz zailagoa da penintsulako iparraldean aurkitzea, non klima eta landaredia Erdialdeko Europako antzekoak diren —han du Bechstein saguzarrak banaketaren erdigunea—. “Horrek behartu gintuen atzera pentsatzera lehenagoko baieztapen bat, M. bechsteinii espezie eurosiberiarra dela eta Erdialdeko eta Mendebaldeko Europako baso epeletara mugatua dagoela, eta geure buruari galdetzera ea gaur egungo banaketaren arrazoia ez ote zen gehiago bere jatorrizko inguruan baso hostoerorkorrak galdu izana”, azaldu du Napalek. “Izatez, Holozenoan zehar, landarediaren bilakaera desberdina izan zen eremu mediterraneoan eta Europaren gainerako partean. Mediterraneoan, giza jardueraren intentsitatea dela medio eta idortasun handiagoa dela medio, landaredia hostoerorkorraren ordez landaredia xerofilo tipikoa hedatu zen”.

Hipotesi hori testatzeko, aztertu zen espezieak zer ekologia zuen Iberiar penintsulako klima-eremu mediterraneoan eta atlantikoan. Lau kanpainatan, irrati-transmisorez markatutako saguzarrei jarraipena egin zitzaien, ikusteko zer gordeleku eta zer ehiza-eremu zituzten. Orobat deskribatu zen haien dieta, gorotzak aztertuta, eta karakterizatu ziren gordelekuak, ehiza-lekuetako landarediaren egitura, eta harrapakin posibleen aukera.

Mediterraneoan malguago

Bai eremu atlantikoan, bai mediterraneoan, aurkitu zena bat zetorren lehendik espeziearen ekologiari buruz zeuden datuekin. M. bechsteiniik nahiago ditu okilak zuhaitz bizietan egindako zuloak, baso barrukoak eta ur-leku iraunkor batetik hurbil direnak. Itxura batean, gordelekuen hautaketa ez dago hain baldintzatua eremu mediterraneoan. “Koloniak askoz malguagoak izan ziren zuloaren mikroklimari loturiko aldagaiei dagokienez —isolamendua, zuloaren goratasuna edo orientazioa, sarreraren tamaina—; nolanahi ere, ura izatea faktore mugatzailea izan zen han ere", dio Napalek. Eremu batean nahiz bestean, koloniek baso barruan egin zuten ehiza, baina gordelekuetatik ehiza-lekuetara egindako bideak handiagoak izan ziren Atlantiko aldean. Napalek dioenez, horren zergatikoa izan liteke “habitata zatikatuago egotea, edo kalitate apalagokoa izatea, harrapakinen ugaritasunari dagokionez, adibidez”.

Ikerketak baieztatzen du M. bechsteinii basoko espezialista bat dela hobi ekologiko nahiko estua duena, baso hostoerorkor epeletan ehizatzera eta gordetzera egokitua. “Bi ikerketa-eremuetan, badira espeziearen behar ekologikoak asebetetzen dituzten kondizioak, eta are esan liteke, guk espero genuenaren kontra —banaketa-eremua eta orain arte espeziearen ekologiari buruz genituen datuak oinarri hartuta espero genuenaren kontra—, eremu mediterraneoan kondizioak lasaiagoak ere badirela eremu atlantikoan baino”, dio ikertzaileak.

“Gure datuek iradokitzen dute gaur egungo M. bechsteiniiren banaketa-patroiak islatzen dituela ez bakarrik azken milaka urteetan gertatutako klima-aldaketak baizik eta, orobat, eremu mediterraneoan baso hostoerorkorretan gertatutako galera larria” laburtu du Napalek. “Uste dugu espezieak oraindik aurkitu litzakeela kondizio egokiak eremu mediterraneoko zenbait tokitan, halako basorik balego oraindik”.

“Horrek garbi erakusten du nolako ondorioak izan ditzakeen Bechstein saguzarra bezalako baso-espezialisten populazioetan baso-sistemen higadura- eta galera-historia luze batek. Gainera, adibide egokia da ikusteko paisaiaren prozesu historikoek nahasi edo lausotu egin dezaketela itxura batean espezieen banaketaren eta faktore eko-geografikoen artean dagoen erlazioa. Ez da beti erraz bereizten gaur egungo faktoreen eta faktore historikoen eragina, baina errealitate horri ezikusi egiteak ondorio okerrak ateratzera eraman gaitzake zenbait espezieren behar ekologikoen inguruan eta, horren ondorioz, kontserbazio-neurri desegokiak diseinatzera", dio amaitzeko Napalek.

Erreferentziak

Napal, M., Garin, I., Goiti, U., Salsamendi, E., Aihartza, J. Selection of maternity roosts by Myotis bechsteinii (Kuhl, 1817) in the Southewestern Iberian Peninsula. Acta Chiropterologica 11: 425–433 (2009) http://dx.doi.org/10.3161/150811009X485648

Napal, M., Garin, I., Goiti, U., Salsamendi, E., Aihartza, J. Habitat selection by Myotis bechsteinii in the southwestern Iberian Peninsula. Annales Zoologici Fennici, 47: 239–250. (2010) http://dx.doi.org/10.5735/086.047.0402

Napal, M., Garin, I., Goiti, U., Salsamendi, E., Aihartza, J. Past deforestation of Mediterranean Europe explains the present distribution of the strict forest dweller Myotis bechsteinii. Forest Ecology and Management 293: 161–170. (2013) http://dx.doi.org/10.1016/j.foreco.2012.12.038