Udostępniasz w internecie swój kod, a może inne projekty, filmy lub zdjęcia? Piszesz bloga i zdarza Ci się linkować do innych źródeł? Chcesz rozwinąć nową e-usługę obejmującą dostęp do treści? W takim razie powinieneś dobrze przyjrzeć się reformie praw autorskich w UE, która właśnie dociera do ostatnich faz legislacyjnych. Hasła takie jak “filtrowanie platform” czy “podatek od linków” mogą dawać pewne wyobrażenie problemu, ale tak naprawdę chodzi o zmianę zasad, które do tej pory były motorem rozwoju internetu.

TL;DR

Zmiana prawa w UE jest na finiszu.

Nowe prawo UE może nakazać stosowanie filtrów antypirackich w różnych serwisach.

Filtry mogą zaszkodzić także programistom.

Istnieje ryzyko wprowadzenia tzw. podatku od linków, co utrudni obieg informacji.

Kolejne ważne głosowanie odbędzie się 20 czerwca. Czasu by poprotestować jest mało…

Ciekawy szczegółów ustawy “gorszej niż ACTA”?

Powyżej wypisaliśmy to co najważniejsze w temacie reformy prawa autorskiego w UE. Proponujemy jednak, byście nie poprzestawali na tych kilku punktach i przeczytali historię o tym, jak to dostosowywano europejskie prawo do “epoki cyfrowej”. Historia jest z tych dłuższych i mniej dowcipnych. Ale jest istotna. Zaczniemy ją od 2012 roku, choć tak naprawdę moglibyśmy cofnąć się dalej. Wybaczcie nam tę historyczną perspektywę, ale zrozumienie tego co się teraz dzieje będzie łatwiejsze dzięki odniesieniom do przeszłości.

Rok 2012: ACTA i jej upadek

Właśnie w roku 2012 w Polsce i w innych krajach Europy wybuchły protesty przeciwko ACTA (niesamowity to był tydzień — dzień po dniu podmieniane lub DDoSowane były rządowe strony, m.in. strona policji, MON-u, premiera i sejmu). Przypomnijmy, że ACTA miała być międzynarodową umową handlową dotyczącą zwalczania obrotu towarami podrobionymi. Idea zdenerwowała ludzi z dwóch powodów. Po pierwsze została utworzona bez konsultacji, praktycznie za plecami obywateli państw, które zdecydowały się ją podpisać. Po drugie, miała być początkiem współpracy państw, pośredników internetowych i posiadaczy praw autorskich. Obawiano się, że będzie to krok na drodze do stworzenia internetu, w którym posiadacze praw autorskich sterują “pośrednikami internetowymi” decydując arbitralnie o tym co można publikować w internecie i czego nie można.

ACTA upadła w atmosferze protestów i skandalu. Miała jeden pozytywny skutek – więcej ludzi zaczęło się interesować tym jak działa stanowienie prawa na poziomie międzynarodowym. Był też inny skutek ACTA, bardziej istotny z dzisiejszej perspektywy.

Rok 2013: Czarująca zapowiedź reformy

Po upadku ACTA władze UE zaczęły bić się w pierś. Komisja Europejska wydawała komunikaty o tym, że wyniosła lekcje z ACTA i zacznie naprawdę słuchać obywateli. Obiecywano bardziej przejrzyste negocjowanie umów międzynarodowych, choć kolejne takie twory (CETA, TTIP) nie wniosły żadnej nowej jakości do tego procesu.

Unia Europejska zaczęła też mówić, że prawo autorskie trzeba zreformować by dostosować je do epoki cyfrowej. Zapowiadano taką reformę, która będzie nowoczesna i nie wpłynie negatywnie na obieg informacji w sieci. Ba! Ta reforma miała być wręcz odpowiedzią na niepokoje związane z ACTA! W memo z 5 grudnia 2012 roku napisano, że reforma ma objąć tzw. wyjątki w prawie autorskim (czyli m.in. dozwolony użytek). Czołowe media takie jak Reuters zinterpretowały komunikaty komisji jako zapowiedź poluźnienia praw autorskich czy nawet zalegalizowania wymieniania się plikami. Komisja Europejska nie dementowała tego. W świecie “zaraz po ACTA” wydawało się, że oto nadchodzi nowa era praw autorskich w sieci.

Komisja obiecywała też położenie kresu geoblockingowi w dostępie do treści. Ta obietnica została zrealizowana w bardzo małym stopniu (i stała się powodem zbierania skanów dowodów osobistych, dlatego aby wciąż oglądać niektóre seriale na Netfliksie z Polski, trzeba wyposażyć się w VPN-a, dzięki któremu można “wyjść na świat z łącz w USA” — my w tym celu nieustająco polecamy NordVPN, zwłaszcza w tej promocji, która znacząco obniża jego cenę.).

Rok 2014: Mamy konflikt!

Komisja Europejska uruchomiła konsultacje dotyczące reformy praw autorskich w UE. Zakończyły się one w 2014 roku i pokazały jedną rzecz – prawa autorskie są przedmiotem poważnego konfliktu społecznego. Pracownicy kultury, oświaty i nauki, a także większość “użytkowników końcowych”, chciałaby rozluźnienia praw autorskich. Tymczasem wydawcy i organizacje zbiorowego zarządzania (czyli podmioty typu ZAiKS) chcą zaostrzenia praw autorskich. Konflikt ten pięknie pokazała grafika przygotowana przez Leonharda Dobuscha z Wolnego Uniwersytetu Berlina.

Istnienie tak głębokiego konfliktu powinno się przełożyć na szukanie kompromisów. Niestety niebawem miało się okazać, że politycy UE nie chcą kompromisu, tylko czegoś w rodzaju kolejnego ACTA, tym razem “tylko” na obszarze UE…

Rok 2015: Raport Redy

W roku 2015 Parlament Europejski pracował nad rezolucją, która miała być pierwszym krokiem w reformie. Projekt rezolucji przygotowała Julia Reda, europosłanka Partii Piratów. Pierwsze wersje raportu były dość postępowe np. proponowały wzmocnienie pozycji autorów i wykonawców w odniesieniu do pośredników, a także zapewnienie ochrony domenie publicznej i zapewnienie swobody linkowania. Co ciekawe, raport Redy został skrytykowany przez środowiska pirackie jako zbyt mało liberalny.

Już w czasie prac nad raportem Redy pojawiły się pewne niepokojące pomysły. Nie wszyscy europosłowie chcieli bronić tzw. “wolności panoramy” (czyli zasady, że możesz swobodnie publikować swoje zdjęcia rzeźb lub architektury). Poza tym uaktywnili się europosłowie niemieccy i francuscy, którzy wspierali ideę tzw. “podatku od linków“. O tym pomyśle napiszemy jeszcze poniżej.

Raport Redy został przyjęty w lipcu 2015 roku. Parlament Europejski nie poparł idei “podatku od linków”, ale Komisja Europejska niespecjalnie się tym przejęła.

Rok 2016: Komisja proponuje “podatek od linków”. I filtry

We wrześniu 2016 roku Komisja oficjalnie zaproponowała przepisy. Teoretycznie Komisja powinna stworzyć propozycję w duchu raportu Redy, ale wcale tak się nie stało. Zamiast tego zaproponowano reformę, jakiej życzyłby sobie przemysł praw autorskich. Spodziewano się tego zresztą, bo komisarz Gunther Oettinger całkiem otwarcie mówił o swoim poparciu dla takich idei jak “podatek od linków”.

Propozycja reform z 2016 roku zawierała dwie bardzo niepokojące rzeczy:

propozycję wdrażania antypirackich filtrów oraz…

tzw. “podatek od linków”.

Wyjaśnijmy po kolei co to takiego.

Podatek od linków, czyli “ancillary copyrights”

“Podatek od linków” to nazwa chwytliwa ale myląca. Nie chodzi bowiem o podatek, ale o nowy rodzaj praw pokrewnych dla wydawców prasy. Te prawa przyjęło się określać z jęz. ang. jako ancillary copyrights. Chodzi o to, aby wydawcy mogli zarabiać nawet na udostępnianiu bardzo krótkich fragmentów tekstów, takich jak nagłówki czy nawet tytuły. W praktyce agregatory lub wyszukiwarki prezentujące nagłówki miałyby odprowadzać opłaty za treści do OZZ (czyli organizacji takich jak ZAiKS, tylko działających w imieniu wydawców prasy).

Prawa tego typu wprowadzono najpierw w Niemczech w wyniku ostrego lobbingu wydawców prasy. Od tego czasu niemieckie prawo wymaga od wyszukiwarek odprowadzania opłat licencyjnych za wykorzystanie fragmentów tekstów dłuższych niż “pojedyncze słowa lub krótkie fragmenty”. W roku 2014 Google dopasowała się do tego prawa i ograniczyła widoczność treści od dużych wydawców. Poczytność spadła momentalnie, więc Axel Springer poprosił organizację VG Media, aby udzieliła firmie Google darmowej licencji na korzystanie z jego treści. To było pierwsze wdrożenie i zarazem pierwsza porażka “podatku od linków”.

Była też druga porażka. Hiszpania wprowadziła “ancillary copyrights” aby umożliwić wydawcom zarabianie na linkach do ich gazet. W reakcji Google zamknęła hiszpański Google News. Czy wydawców prasy to ucieszyło? Wcale nie. Zaczęli protestować przeciwko zamknięciu usługi i zachowywali się tak, jakby Google miała obowiązek świadczyć usługę i płacić im z tego tytułu. Google twierdziła, że wprowadzenie “ancillary copyrights” uczyniło Google News nieopłacalnym. Przeprowadzone później badania wykazały, że nowe prawo generalnie zaszkodziło hiszpańskiemu rynkowi.

“Podatek od linków” nie sprawdził się dwukrotnie.

Wielokrotnie też zwracano uwagę, że prawa pokrewne dla wydawców komplikują cały system praw autorskich, który to system i tak jest nadmiernie skomplikowany. Komisarz Gunther Oettinger był jednak zdania, że porażka w Niemczech i Hiszpanii wynikała jedynie z tego, że nowe prawa zostały wdrożone w pojedynczych państwach. Zwolennicy pomysłu wierzą, że wszystko zadziała dobrze jeśli takie prawo wejdzie na poziomie całej UE. Nowe strumyczki pieniędzy popłyną do wydawców i wszyscy będą szczęśliwi…

Przeciwnicy pomysłu mówią zaś, że może on zaszkodzić rynkowi prasy bo zniechęci do uczciwego cytowania (co już teraz jest pewnym problemem). Efektem ubocznym może być także generalne zduszenie swobody linkowania w sieci.

Problem numer 2: filtry treści, czyli autocenzura

Drugi bardzo niepokojący punkt reformy to wprowadzenie obowiązku filtrowania treści pirackich w platformach internetowych. Tego typu filtry nie są nowością. YouTube już teraz stosuje rozwiązanie o nazwie Content ID do wykrywania treści pirackich.

Wszyscy wiemy jak “doskonałe” jest to rozwiązanie. Nagranie kolędy z XIX wieku może być rozpoznane jako dzieło Warnera, albo nagranie wykładu staje się dziełem chronionym ze względu na cytat wideo w prezentacji. Takie rzeczy już się zdarzały i były przedmiotem wielu krytycznych publikacji. Oczywiście YouTube ma prawo stosować coś takiego jak ContentID, ale reforma praw autorskich ma wprowadzić obowiązek stosowania filtrów. Co gorsza, zostanie złamana zasada, że platformy są tylko pośrednikami w dostarczaniu treści. Ta właśnie zasada przez lata wytwarzała swobodę prawną, która pozwalała rozwinąć takie usługi jak YouTube, Facebook, Google czy nawet eBay. I teraz ta zasada ma być porzucona.

Do tej pory było tak: pośrednik nie odpowiada za treść tak długo, jak długo nie wie o jej bezprawnym charakterze. Dopiero po zgłoszeniu bezprawnej treści ma ją usunąć, bo (jeśli nie usunie) odpowie za naruszenie. Mechanizm określano jako “notice and takedown”.

Teraz zasada będzie inna. Platformy mają aktywnie badać treść, klasyfikować je jako zgodne lub niezgodne z prawem i następnie usuwać. To platformy mają decydować o tym, co możesz lub czego nie możesz opublikować. Obstawiamy, że platformy będą wolały usuwać i blokować nadmiernie, żeby nie mieć najmniejszych problemów prawnych.

Pora na ważny wniosek:

Filtry treści to ziszczenie dokładnie tych idei, które przyświecały ACTA. Poskakaliśmy sobie, a 6 lat później może dojść do wprowadzenia tego, przeciwko czemu tak niezłomnie protestowaliśmy. Teraz prawie nikt nie protestuje…

Tu trzeba wspomnieć o szalenie przebiegłym lobbingu przemysłu muzyczny za filtrami. Organizacja IFPI wymyśliła sobie problem o nazwie “value gap” (“luka wartości”). Chodzi o to, że odtworzenia na YouTube przynosiły mniejszy przychód niż odtworzenia z usług płatnych (np. ze Spotify). Przemysł muzyczny wierzy, że po wprowadzeniu filtrów “luka wartości” zniknie. Ten koncept nie brał pod uwagę wielu zmiennych np. roli YouTube’a w promowaniu nowej muzyki oraz różnic w charakterystyce usług takich jak YouTube i Spotify.

Rok 2018. Czerwiec. Gdzie jesteśmy?

25 maja przedstawiciele rządów państw członkowskich wyrazili zgodę na reformę obejmującą filtry i “podatek od linków”. Teraz tylko Parlament Europejski może powstrzymać niepokojące propozycje.

20 czerwca (w środe) kwestia filtrów antypirackich będzie przedmiotem głosowania w komisji JURI Parlamentu Europejskiego. Przeciwnicy tego pomysłu zorganizowali kampanię promowaną hashtagami #SaveYourInternet oraz #DeleteArt13. To właśnie artykuł 13 proponowanej dyrektywy ma wprowadzać filtry. Szczegóły na temat kampanii znajdziecie na stronie Saveyourinternet.eu. W ramach kampanii internauci dzwonią do europosłów, wysyłają do nich e-maile i tweetują.

Wy jeśli macie konto na Twitterze, też to zróbcie. Póki jeszcze ten hashtag nie jest “wyfiltrowany” na mocy prawa UE.

Jestem programistą. Co mnie prawo autorskie?

Prawo autorskie to ważna rzecz dla programistów. Zajrzyjcie na stronę Savecodeshare.eu aby zrozumieć jakie problemy mogą stworzyć filtry twórcom oprogramowania. Uważa się, że reforma w zaproponowanym kształcie zagrozi rozwojowi oprogramowania z otwartym kodem ponieważ algorytmy platform mogą zablokować wiele już udostępnionego kodu, niekoniecznie słusznie. Sami doskonale znacie jak zachłanne mogą być regexpy ;)

Każdy twórca, który próbował dyskutować z roszczeniami na YouTube wie, że z automatem nie podyskutujesz o prawdziwym autorstwie swojego dzieła. Po prostu to co udostępniasz zostanie zablokowane i tyle. Regexpy nie mają mają uczuć. Sorry!

Antypirackie filtry mogą sygnalizować wiele fałszywych alarmów dotyczących kodów źródłowych, tak jak antywirusy generują false-positives. Wiemy doskonale, że te filtry słabo sobie radzą z rozpoznawaniem domeny publicznej wśród dzieł kultury, które są przecież bardziej unikatowe niż kody źródłowe różnych aplikacji.

Jestem internautą, będę mógł linkować do czego chcę?

Kampania przeciwko “podatkowi od linków” była prowadzona m.in. na stronie Savethelink.org, ale ostatnio jakby trochę przycichła. Przed głosowaniem 20 czerwca większość komentatorów skupia się na filtrze i artykule 13. A groźba wprowadzenia “podatku od linkowania” ciągle istnieje.

Co zabawne, wydawcy znaleźli sobie nowy pretekst uzasadniający wprowadzenie podatku. Ich zdaniem “zapora cenowa” na dystrybucję newsów może powstrzymać fake newsy. Tylko czy w rzeczywistości nie stanie się dokładnie odwrotnie? Czy łatwiej będzie dystrybuować artykuły rzetelne z uznanych źródeł, jeśli dla linkującego może się to wiązać z problemami prawnymi?

Ty też jesteś twórcą, uświadom to sobie (sobie, sobie)

Obecna sytuacja jest powtórką ACTA z jednego powodu. Prawo autorskie znów traktowane jest jako “specjalistyczny rodzaj prawa”, który dotyczy głównie “środowisk kreatywnych” a nie wszystkich. To sprawia, że politycy kształtują to prawo tak jak chcą “środowiska kreatywne”, a dla większości polityków “kreatywny” będzie piosenkarz lub aktor, ale inżynier lub naukowiec już niekoniecznie. A najwyższy poziom kreatywności osiągają – według polityków – duże spółki i organizacje zbiorowego zarządzania :). Tak przynajmniej można wywnioskować obserwując to co się dzieje. To te instytucje mają największy wpływ na kształt prawa autorskiego, którego są beneficjentami.

A tak naprawdę prawo autorskie nie jest prawem “specjalistycznym”. Dzisiaj dotyczy ono nas wszystkich i powinno być tworzone z myślą o wszystkich.

Niektóre osoby słusznie zwróciły nam uwagę, że niniejszy tekst nie powinien sugerować, iż “podatek od linków” to pomysł “unijny”. W pełni zdajemy sobie sprawę, że jest to pomysł tylko niektórych polityków UE i niektórych frakcji. Natomiast takie będzie prawo dla całej UE jeśli pomysł uzyska poparcie w europarlamencie.

Na Wykopie ktoś podrzucił nam grafikę, która jest projekcją poparcia dla filtrów, opracowaną na podstawie stanowisk poszczególnych frakcji. Nawiasem mówiąc ta grafika pochodzi z bloga Julii Redy.

Już po głosowaniu. Większość europosłów z komisji JURI zagłosowała za poprawkami zaproponowanymi przez posła sprawozdawcę Axela Vossa z EPP. Oznacza to, że idea filtrowania treści oraz “podatku od linków” uzyskała na tym etapie poparcie. Dobra wiadomość jest taka, że w przyjętym tekście zaznaczono, iż “podatek od linków” nie może ograniczać niekomercyjnego wykorzystania publikacji prasowych i zwykłego linkowania. Mimo to nowe prawo może narobić bałaganu.

Oficjalny komunikat Parlamentu Europejskiego jest oczywiście optymistyczny, bo Parlament zawsze przedstawia podjęte decyzje jako dobre. Natomiast nie powinno się ukrywać, że sprawa wzbudzała wiele kontrowersji. Zapewne niebawem nastąpi wysyp komentarzy negatywnych ze strony organizacji broniących wolności sieci oraz wysyp komentarzy pozytywnych ze strony niektórych dużych wydawców i OZZ.

Ostateczne decyzje ciągle nie zapadły. Jak na razie parlamentarzyści dali sobie mandat do negocjowania z Radą UE. Jeśli grupa polityczna lub grupa parlamentarzystów wyrazi sprzeciw wobec tego, konieczne będzie głosowanie całego Parlamentu, a jest to scenariusz bardzo prawdopodobny. Może to nastąpić około 2-5 lipca. Jeśli już dojdzie do negocjacji parlamentarzystów i przedstawicieli państw UE, będzie to trochę trwało, być może do października. Potem będzie sprawdzanie tekstu, tłumaczenie go i dopiero potem będzie ostateczne głosowanie w Parlamencie Europejskim. Cały proces może trwać do stycznia. Normalnie mógłby trwać dłużej, ale wątpimy by ktoś chciał głosować nad kontrowersyjnymi decyzjami przed wyborami w maju 2019 roku.

W dniu dzisiejszym Parlament Europejski odrzucił projekt mandatu do rozpoczęcia negocjacji w sprawie nowych praw autorskich. 278 posłów głosowało za przyjęciem poprawek przedłożonych 20 czerwca przez parlamentarną komisję prawną (JURI), ale 318 deputowanych opowiedziało się za ich odrzuceniem. 31 osób wstrzymało się od głosu.

W tej sytuacji wiele osób zada następujące pytanie. O co tu chodzi? To nie było już jakiegoś ważnego głosowania? Wygraliśmy czy nie?

Odpowiadamy. Poprzednie głosowanie w komisji JURI otwierało drogę do przyjęcia nowego prawa ekspresowo, za plecami obywateli. Dzięki dzisiejszemu głosowaniu udało się odłożyć sprawę do września no i stanowisko Parlamentu stanie się przedmiotem debat, poprawek i kolejnego głosowania na następnej sesji plenarnej.

Dla dociekliwych – regulamin PE przewiduje, że głosowanie plenarne odbędzie się jeśli co najmniej 10% posłów do PE (76 osób) sprzeciwi się rozpoczęciu negocjacji z Radą na podstawie tekstu przegłosowanego w komisji.

Sprawa “podatku od linków” i filtrów antypirackich (określana już jako ACTA2) wciąż wzbudza ogromne kontrowersje. Dlatego niepokojące jest to, że w oficjalnym komunikacie Parlamentu przedstawiono jedną tylko stronę medalu. Zacytowano wyłącznie europosła Axela Vossa, który powiedział.

We wrześniu wrócimy do tej kwestii, aby dokładniej się zastanowić i spróbować rozwiać obawy ludzi, a jednocześnie zaktualizować zasady dotyczące praw autorskich we współczesnym środowisku cyfrowym.

“Rozwiewanie obaw” będzie polegało na przekonywaniu wszystkich, że wszelkie obawy dotyczące “podatku od linków” i filtrów są nieuzasadnione. Dla równowagi wypada dodać, że organizacje obywatelskie uważają obawy za ciągle uzasadnione.

W przeszłości w oficjalnych komunikatach PE zdarzały się wypowiedzi strony przeciwnej, jeśli sprawa była kontrowersyjna.

Oto jak głosowali poszczególni europosłowie (głosy na + to te, które opowiadały się za przyjęciem tekstu JURI). Dokument źródłowy jest na stronie PE.

Przeczytaj także: