Machtsmisbruik

In de vertrouwelijke notitie wordt gesproken over 'mogelijk toepasselijke wetsartikelen' voor strafvervolging in de toeslagenaffaire. "Bij de voorliggende casus kunnen meerdere strafbepalingen aan de orde zijn." Het gaat om machtsmisbruik – dan moet wel bewezen worden dat de politicus wist welke nadelige gevolgen zijn handelen zou hebben. Dit wordt 'voorwaardelijk opzet' genoemd.

Een andere mogelijkheid is het (te lang) niet herstellen van het handelen in strijd met de wet. Dan moet aannemelijk worden gemaakt dat de staatssecretaris nalatig is geweest met herstellen van onrecht. Dat is niet eenvoudig, omdat bewindslieden een ‘grote mate van vrijheid’ hebben en niet snel sprake is van strafbare nalatigheid.

Knevelarij

Ook strafvervolging op basis van 'knevelarij' zou een optie zijn. Dit betekent, kort gezegd, dat ambtenaren in functie willens en wetens geld terugvorderden van ouders, terwijl zij er wel recht op hebben of hadden. Op machtsmisbruik staat een celstraf van maximaal drie jaar, op knevelarij maximaal zes jaar.

In de notitie wordt erop gewezen dat het niet gebruikelijk is om ministers of staatssecretarissen te vervolgen, omdat zij doorgaans in de Tweede Kamer verantwoording afleggen. "Dit staat echter niet in de weg aan het strafrechtelijk ter verantwoording roepen van een bewindspersoon."

Volg al het nieuws over de toeslagenaffaire hier