Tá físeán faoi ‘áilleacht na Gaeilge’ foilsithe mar chuid den tsraith cainteanna iomráiteacha ‘TEDxBerkeley 2018’ an tseachtain seo.

‘The Irish Language and Beauty’ is teideal don chaint a rinne an t-aisteoir aitheanta as Conamara Dónall Ó Héalaí.

Ina chaint, atá le feiceáil thíos, tagraíonn Ó Héalaí do ghaiscí Chonán Maol na Mallacht, nó Conán Mac Morna, laoch mór na miotaseolaíochta a thug faoi thuras fada fiáin sula mb’éigean dó a scíth a ligean le deis a thabhairt dá anam teacht chomh fada leis.

Ag labhairt dó ar ardán TEDx, déanann Ó Héalaí ceangal idir aistear an laoich agus “an turas mór” atá déanta aige ina shaol féin go dtí seo chun ‘aithne níos doimhne’ á chur air féin.

Dúirt Ó Héalaí gur thóg sé 30 bliain air “rud a bhí an-tábhachtach dó” a oibriú amach, is é sin gurb í an Ghaeilge ”teanga a anama”.

Thug Ó Héalaí le fios don slua a bhí ag éisteacht leis in Berkeley gur fhás sé aníos i gConamara in iarthar na hÉireann, agus go raibh an Ghaeilge mar theanga dhúchais aige.

Ach dúirt an t-aisteoir, a bhíodh le feiceáil i mórán clár agus drámaí Gaeilge sula ndeachaigh atá sé chun cónaí agus chun oibriú i Nua-Eabhrac roinnt blianta ó shin, go raibh a mhalairt de dhearcadh anois aige faoin teanga thairis mar a bhí agus é ina dhéagóir.

Deir sé gur chothaigh an Ghaeilge “cuid mhaith náire” ann agus gur mhinic a mhothaíodh sé “aisteach agus éagsúil” i measc a chuid cairde.

Mar léiriú air sin, dúirt sé gur nós leis “freagraí aonsiollacha” a thabhairt ar a thuismitheoirí dá nglaofaidís ar a ghuthán air agus é i measc cairde, ar fhaitíos go gcloisfí é ag labhairt i nGaeilge.

Dá mbeadh “géarghá” le comhrá a dhéanamh thosaíodh sé ag caint i gcogar.

“Inniu, aithním cé chomh craiceáilte is a bhí sé sin. Déagóir a bhí ionam a d’fhás aníos in iarthar na hÉireann agus náire orm faoin mo theanga dhúchis a labhairt,” ar sé.

Thug Ó Héalaí le fios go dtuigeann sé anois agus é ag maireachtáil i bhfad ó bhaile gur bua agus údar mórtais í an Ghaeilge a tugadh dó.

“Go pearsanta, tugann an Ghaeilge léamh eile ar an saol dom.”

“Spreagadh do mo shamhlaíocht í agus déanann sí rud álainn agus aoibhinn den rud a d’fhéadfadh a bheith gruama agus leamh.”

Tagraíonn Ó Héalaí ina chuid cainte do roinnt focal i mBéarla – ar nós ‘wolf’ agus ‘ladybug’ – a bhfuil, dar leis, áilleacht ag baint leis na leaganacha Gaeilge díobh – ‘mac tíre’ agus ‘bóín Dé’. Tagraíonn sé chomh maith de leagan cainte a chloistear coitianta i gConamara agus cur síos á dhéanamh ar fharraige cháite – ‘tá bláth bán ar gharraí an iascaire’.