Dat is dus één debat minder. Het premiersdebat – verkeerde naam trouwens, in Nederland kiest men geen premiers maar een Tweede Kamer – dat de commerciële zender RTL over twee weken wilde organiseren gaat niet door. VVD en PVV trokken hun deelname zondag in. Voor RTL was dit reden om dan maar het hele debat te schrappen.

Lees ook: Lijsttrekkersdebat heeft voor VVD en PVV vooral risico’s

De beide afhakers stellen dat RTL zich niet aan de afspraken heeft gehouden. Zij waren uitgenodigd voor een debat met vier deelnemers, maar RTL besloot het treffen uit te breiden tot vijf lijsttrekkers. RTL had een begrijpelijke reden voor het aanpassen van de formule. Het virtuele verschil tussen de eerste vier (PVV, VVD, D66 en CDA) en de daarop volgende partijen was te klein. Vandaar dat ook GroenLinks-lijsttrekker Jesse Klaver als vijfde werd uitgenodigd.

De vraag is natuurlijk of de stand in de peilingen een graadmeter moet zijn voor het samenstellen van de deelnemerslijst aan het debat. Buiten de door verkiezingen bepaalde samenstelling van de Tweede Kamer, is immers elke ergens anders op gebaseerde verdeling arbitrair. Maar tegelijk kan worden geconstateerd dat kiezersvoorkeuren sinds de laatste Tweede Kamerverkiezingen van 2012 flink zijn veranderd. Dat is voor het laatst ‘officieel’ gebleken bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten in 2015. De krachtsverhoudingen in de op grond van die verkiezingen samengestelde Eerste Kamer zijn aanzienlijk anders dan die in de Tweede Kamer.

Als niet met alle 28 aan de verkiezingen deelnemende partijen wordt gedebatteerd moet er een keuze worden gemaakt. Voor de VVD en PVV was de keuze van RTL om vijf partijen uit te nodigen voor het debat aanleiding om zich terug te trekken.

Het eerste dat opvalt in dit curieuze gedrag is dat de VVD, die de PVV onlangs categorisch afwees voor regeringssamenwerking, die partij blijkbaar niet uitsluit als het gaat om het sluiten van een debatcoalitie. Ernstiger is de arrogantie die beide partijen met hun besluit demonstreren tegenover de kijkers – voor een deel kiezers – en tegenover de gastheer. RTL heeft VVD en PVV uitgenodigd voor deelname aan een debat. Na aanvankelijke toezegging zien ze nu van deelname af omdat het geen vier maar vijf deelnemers zijn.

Er kunnen ongetwijfeld allemaal politiek-strategische redenen worden bedacht voor hun beslissing. Maar in de kern gaat het erom dat gasten zich niet hebben te bemoeien met de gastenlijst. Dat geldt ook voor VVD en PVV. Er komt nu geen RTL-premiersdebat. Voor de kiezers is één troost. Er volgen de komende weken nog meer dan genoeg andere debatten.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 13 februari 2017