„ILI TIMAS, ke ni malkovros, ke ni povas regi nin mem”, lanĉas la instruistino Eloisa. Ŝi diris tion jam en aŭgusto de 2013 al centoj da simpatiantoj venintaj el Meksiko aŭ eksterlande por lerni el la zapatista sperto, dum aktiva semajno de entrempiĝo. Ironie nomata „Escuelita” (lernejeto), tiu iniciato celis inversigi la sindromon de evangeliisto, returni la tortiljon”, al kio iam instigis la antropologiisto André Aubry : instrui sin mem per la kontakto kun centoj da majaaj kampuloj kuj ĉiutage praktikas memregadon. Eloisa, memorigante per tiuj vortoj la Escuelita de 2013, poste memorigis pri la ĉefa afero, kiu lasas iujn observantojn nekredemaj : modesta kaj ne kun misiismo la zapatista sperto tamen jam de dudek tri jaroj rompas kun la jarcentojn longaj principoj, kaj nun en krizo, de la delegado de potenco kaj de disigo inter regantoj kaj regatoj, kiuj estas la bazoj de la modernaj ŝtato kaj demokratio.

Ĝi okazas en ne neglektinda skalo. Tiu regiono de arbaroj kaj de montaroj de 28.000 kvadratkilometroj (proksimume la grando de Belgujo) kovras pli ol trionon de la subŝtato Ĉiapo. Kvankam neniu fidinda nombro disponeblas, oni taksas, ke 100.000 ĝis 250.000 homoj laŭ la nombradoj [1] – 15 ĝis 35 elcentoj de la loĝantaro – konsistigas la bazojn de la zapatismo, do la gehomojn kiuj deklaras sin favoraj al la zapatismo kaj partoprenas en ĝi. Jen la plej grava fakto, kiu preskaŭ forgesigas la folkloran bildon de la famaj frostoĉapoj aŭ la elokventaj ruzaĵoj de la eksa subkomandanto Marcos (kiu renomis sin Galeano, omaĝe al murdita kamarado) : tiaskale kaj tiadaŭre la zapatista aventuro estas la plej grava sperto de kolektiva memregado de la moderna historio. Pli longe ol la laboristaj kaj kampulaj sovetoj naskitaj favore al la rusa revolucio de 1917 (antaŭ la transdonado de ilia potenco al la bolŝevista registaro) ; pli ol la kluboj kaj konsilantaroj de la Pariza Komunumo, disbatita en majo de 1871 post du monatoj da febra aktiveco ; pli ol la rekta demokratio de la kampuloj de Aragono kaj de Katalunujo inter 1936 kaj 1939 ; kaj pli ol la punktecaj politikaj aŭtonomecoj, aŭ malpli kompletaj, spertaj en la urbaj kvartaloj, en Kopenhago post 1971 aŭ en Ateno de hodiaŭ.

Dum tiuj ĉi spertoj estis ĉiuj subpremitaj aŭ akaparitaj, kaj dum la maldekstraj registaroj de la cetera Latinameriko seniliziigis parton de la popolaj movadoj, kiuj portis ilin en la potencon (en Brazilo, en Venezuelo, en Bolivio, en Ekvadoro …), la zapatismo fartas bone. Ĝi iom post iom rompis kun la ŝtato, solidigis siajn bazojn kaj konstruis senprecedencan politikan aŭtonomecon, kiu nun estas portata de la unua generacio naskita post la ribelo de 1994. Pli kaj pli kaj pragmate forlasante la kredon je la ŝtato kaj la komencan leninisman avangardismon : „Kiam ni alvenis, ni estis kvadrataj, kiel la politikaj profesiuloj, kaj la indianaj komunumoj, kiuj estas rondaj, forfajlis niajn angulojn”, amuze ripetas Galeano. La celo : ŝanĝi la naturon de la politika potenco, ĉar ne eblas preni ĝin en pli vasta skalo. Jen la rezulto : „La movado estas hodiaŭ eĉ pli forta, pli decida. La infanoj de 1994 estas nun la kadruloj de la zapatismo, sen akaparo nek perfido”, rekonas la socisciencisto Arturo Anguiano, kiu tute ne estas natura akompananto de Ĉiapo, sed la kunfondinto de la Revolucia Partio de Gelaboristoj (PRT), trockista. Hodiaŭ, la ordinara vivo de la zapatistaj komunumoj atestas pri tio.

„La kapitalismo ne haltos. Anonciĝos granda ŝtormo. Ĉi tie ni preparas nin por fari sen ĝi”, ridete resumas dudekjarulo, kiu apartenas jam dum tri jaroj al la konsilantaro de bona regado (Junta de Buen Gobierno) de Morelia, la malplej loĝata el la kvin zapatistaj zonoj, kaj kiu preparas sin por cedi sian lokon post esti forminta siajn posteulojn. Situanta meze de la zono, je 1.200 metroj da alto, la caracol [karakól] de Morelia gluiĝas al monteto abunde kovrita de kreskaĵoj. Tiu termino signifas „heliko” en la hispana, por diri la necesan malrapidon de la politiko kaj por nomi la kelkajn konstruaĵojn por kunveni, kiuj rolas kiel ĉefloko por ĉiu zono. Ĉi tie, ĝi troviĝas super pejzaĝo de paŝtejoj kaj de kulturoj : sepcent hektaroj da akirita grundo por sep mil loĝantoj disaj en tre vasta teritorio. Inter la korbopilka ludejo kaj la simpla salonego el farbitaj brikoj, kelkdekoj da geviroj, dum tiu ĉi horo, forlasas la caracol kun dorsosako, post tri tagoj da kunvenoj. Ili malrapide paŝas kun piedoj rigidiĝintaj pro longaj horoj de kunsido kaj montras mienon de koncernato kaj kiu, sur iliaj tanitaj vizaĝoj, estas miksaĵo de la milda sereno de la cocil-indianoj – la plimulta tribo ĉi tie – kaj de restanta zorgo de tiuj, kiuj ĵus pasigis tri tagojn diskutante pri ŝarĝoj (cargas), kiujn ĉiu transprenas libervole, de la distribuado de la rikoltoj ĝis la konstruado de lernejoj.

En la lernejo, kolonia historio kaj kritiko de kapitalismo

Apud la interret-kafejeto el cementaj brikoj, la juna membro de la konsilantaro daŭrigas : „Ni ne provas etendi la zapatismon, kiu estas tre aparta. Sed la ideon, kiu subtenas ĝin, la aŭtonomecon ĝenerale, jes.” Ili nun triope priskribas al ni la funkciadon de la zono de Morelia. Ekzistas kolektivo en ĉiu produktad-sektoro, de la radio ĝis la teksaĵ-medio aŭ abelbredado. Kun cent kvardek kapoj de brutaro kaj dek hektaroj de maizkampoj (milpas) la zono atingas la nutraĵan memsufiĉon pro siaj fruktarbaroj, siaj malmultaj kokinejoj, siaj kvin hektaroj da kafoplantoj kaj siaj kooperativaj bakejoj.

La kromaĵoj estas vendataj al la nezapatistoj de la zono, la „partiistoj”, kiuj vivas el la subtenoj de la Institucia Revolucia Partio (PRI), la partio en la potenco, kiu subtenas kelkajn vilaĝojn por vasaligi ilin. Malrekte tio do estas la mono de la registaro, kiu ebligas al la zapatistoj, nome de la kolektivo, aĉeti tion, kion ili ne produktas : maŝinojn aŭ oficejan materialon, krome la malmultajn veturilojn, kiuj veturigas la homojn al la kunvenoj el ĉiuj punktoj de la zono. La individuaj projektoj, ekzemple la starigo de manĝejo-nutraĵvendejo, estas financataj de la zapatistaj aŭtonomaj bankoj (Banpaz aŭ Banamaz), kiuj pruntas je kvoto de 2 %. En la tuta zono oni manĝas sufiĉe, simple kaj tradicie, sen helpo de ŝtato nek de neregistaraj organizaĵoj (NRO) : rizon, omletojn, nigrajn fazeolojn, kafon, kelkajn fruktojn kaj, pli malofte, kokidaĵojn, ovojn, sukerkanon. Malmultaj komputiloj kaj libroj en la domoj, tre malmultaj veturiloj, kaj sobraj vestaĵoj : la materiaj kondiĉoj estas minimumaj, sed nenio esenca mankas. Tiu ĉi sobreco restas la malo de la (trompa) eŭrop-usona abundokorno de la vendejegoj kaj pruntoj por konsumado.

La libervolaj respondeculoj de la caracol de Morelia priskribas al ni la tri socialajn misiojn de la kolektivo : edukadon, sanon kaj justicon, kiujn, anstataŭ instruistoj, kuracistoj aŭ juĝistoj, alterne certigas libervolaj „iniciatantoj” (iliaj najbaroj okupiĝas pri ilia grundo kaj iliaj mastrumoj dum ilia misio). Dum la proksimume sescent zapatistaj lernejoj de la kvin zonoj proponas ĉiujn tri lernociklojn, la resto estas kolektive diskutata kaj adaptita al la bezonoj, ĉu temas pri ĉies ritmo aŭ pri la programo kaj pri la kalendaro. Sed oni renkontas ĉie kursojn de la hispana kaj de indiana lingvo, pri kolonia historio kaj pri politika edukado (kritiko de la kapitalismo, studo de la socialaj bataloj en aliaj landoj), de matematiko kaj de natursciencoj („vivo en la medio”). De mastrumado ĝis murfreskoj, la kolektiva laboro estas ĉiutaga. Kaj, ekde la fino de la dua ciklo, je la aĝo de 15, la junuloj, ĉiuj sciante legi kaj skribi, povas proponi okupiĝi pri tasko, post voĉdono de la asembleo kaj trimonata trejnado.

Aldoniĝas, ĉe la urborando de San Cristóbal, la sola zapatista universitato, fondita de Raymundo Sánchez Barraza : la indiĝena centro de integra formado (Cideci). Ŝtuparaj ferornamaĵoj aŭ tapetoj, ĉio estas farita de studentoj, ducent junuloj ĉiujare akceptataj por lerni la aŭtonomajn sciojn : fabrikado de ŝuoj, teologio aŭ uzado de skribmaŝinoj – pli sekuraj ol elektronikaj tekstprogramoj pro la interrompoj de elektro –, kaj ĵaŭda politika seminario. Inspirita de la kontraŭutilistaj principoj de la alternativa pedagogo Ivan Illich („lerni sen lernejo”), same kiel de la unuaj indianaj profetoj, la Cideci akceptas ankaŭ la grandajn zapatistajn kolokvojn. La lasta, en decembro de 2016, temis pri la precizaj sciencoj, „por aŭ kontraŭ” la aŭtonomeco (ConCiencias).

La sansistemo estas fidinda : „sandomoj” certigas bonkvalitajn bazajn prizorgadojn, de eĥografio ĝis okulista kontrolo ; ĉiu caracol havas klinikon, en kiu aktuale laboras eksteraj solidaraj kuracistoj ; kaj NRO-j liveras alopatiajn medikamentojn. Uzado de medicinaj herboj kaj de tradiciaj terapioj estas ĉie instigata, kaj oni emfazas la antaŭmalhelpon de malsanoj. La zapatista justico, plenumata de volontuloj kaj de laŭkazaj komisionoj, ja pritraktas malgravajn kazojn – malkonsentojn pri grundo aŭ maloftajn internajn konfliktojn en la vilaĝoj –, sed ĝi ĉiam celas ripari anstataŭ puni : diskuto kun la kulpigito, kolektiva laboro anstataŭ enŝlosado (ekzistas unu sola malliberejo en la kvin zonoj), nek kaŭcion nek korupton. Ankaŭ en tio la zapatistoj preferas tiun pli justan sistemon, kiu, en dudek jaroj, tre malaltigis la kvoton de deliktoj kaj de hejmaj perfortoj – la malpermeso de alkoholo, kiun la virinoj trudis en la kadro de sia „seka leĝo”, la unua el la zapatistaj leĝoj kiujn ili voĉdone decidis, multe kontribuis al tio.

La nova situacio estas, ke la partiistoj ofte uzas la zapatistajn publikajn servojn, kio kelkfoje ebligas varbi ilin kaj kio liberigas ilin precipe el la klientismo, el la burokratio kaj el la dependeco de partia mono. La dependeco : tiun la zapatistoj volis malmunti, paŝon post paŝo, ankaŭ el la helpo de la NRO-j. Sed la aŭtonomeco, „senfina procezo” laŭ ili, restas parta, kaj ofte provizora : oni prenas elektron sen pagi eĉ la kablojn de la nacia elektrokompanio, kaj oni restas dependa de donacoj kaj de kolektivaj aĉetoj en certaj kampoj, ĉu temas pri akiro de kuireja oleo aŭ de poŝtelefonoj.

Organizaĵo samtempe horizontala kaj vertikala

Tiu eksterkutima sperto, malproksima de la paperaj radikalismoj, eltenas siajn palpadojn kaj siajn delikatajn arbitraciojn. Ĝia lernprincipo : caminar preguntando „paŝi demandante”. Koncerne mandar obiendo, „gvidi obeante”, slogano ĉie afiŝita, ĝi sugestas ke, al la pura horizontalismo de la anarĥiismaj fantasmoj, necesas aldoni eĉ nur marĝenan dozon de organizo – kaj de efikeco – vertikala. La komunumoj estas longe konsultataj, ire kaj revene, kun la konsilantaroj de la zono, sed laŭ ties iniciatoj, kiuj formulas kaj submetas la proponojn, kaj kiuj se necese organizas voĉdonadon je plimulto. La libervolaj taskadoj estas alternaj kaj revokeblaj, garantio de politiko senprofesiigita, sed la plej kompetentaj homoj okupas ilin (kaj estas por tio elektitaj) pli ofte ol la ceteraj. Kaj ĉiuj rekonas ke, fine de detalaj konsultoj, „kelkfoje la popolo endormiĝis”, kiel diris alia instruisto de la lernejeto. Anstataŭ sistemo komplete horizontala, ekzistas streĉiteco, por esti fekunda, inter la registaro de ĉiuj kaj diagonalaj meĥanismoj, eĉ vertikalaj. Proceda kaj evolua koncepto, en kiu oni konstante inventas kaj testas, ĉu temas pri voĉdonreguloj aŭ pri la daŭro kaj atribu-kriterioj de la taskoj (la virinoj, ofte malpli komfortaj en publikaj taskoj, povas ekzemple okupi taskon duope aŭ triope).

Ĉe la komenco estis la Zapatista Armeo de Nacia Liberigo (EZLIN), kiu aperis en la arbaro Lacandone iun matenon de januaro 1994. Tiu vertikala armea strukturo disponas pri komanda instanco, la indiĝena revolucia eksterleĝa komitato (CCRI) La EZLN atentas pri la daŭrigo de la eksperimento, sed ĝi decidis retiriĝi el sia politika funkcio en la jaro 2003, en la momento de sia rompo kun la meksika ŝtato kaj la starigo de memregada sistemo. Tiu ĉi funkcias trinivele, post distrikta redifino kiu malmuntis la antaŭajn administrajn limojn : sur la nivelo de la komunumo de ĉiu vilaĝo, kie laboras funkciuloj kaj komisionoj (por la sekureco, la produktado, ktp) ; sur la nivelo de la komunumoj kiuj grupigas la vilaĝojn ; kaj supre, sur la nivelo de la kvin distriktoj, kies centroj estas la kvin caracoles (Morelia, La Garrucha, Roberto Barrios, Oventic kaj La Realidad).

Tio, kio estas la originaleco de la zapatismo, ankaŭ limigas la eblecon por la socialaj movadoj de aliaj regionoj de la mondo transpreni la inventojn kaj la meĥanismojn tiaj, kiaj ili estas : la historia kuniĝo en ĝi de malhomogenaj kaj eĉ malkongruaj partoj igis ilin ĉi tie nedisigeblaj. Unue ekzistas indiĝena ĥoro, kun spuroj de la centramerikaj popoloj de tiuj regionoj (precipe la tsotsiloj, la tseltaloj, la tojolabaloj kaj la ĉoloj) kaj de ilia praa kosmo-ekologio, sed ankaŭ kun longa historio de kontraŭkolonia rezistado. La zapatista indiĝeneco estas neniam traktata kiel esenca kaj tenas sian universaligan potencialon malfermita, ĉar ĝi estas malpli etnisma ol la flegata memoro de kvin jarcentoj de batalo kontraŭ la „elsangigo de la Nova Mondo” [2], inkluzive de la interna koloniigo de la novaj rasmiksitaj elitoj de la sendependa Meksiko, kiu arogis al si reprezenti la indiĝenojn kaj ruinigis ties terojn kaj vivmanierojn. Poste la eklezio okupis decidan rolon : same la sinkretisma katolikismo tipa de Meksiko kiel la loka versio de la teologio de liberigo, tiu „eklezio de malriĉuloj” aperinta en Peruo en la 1960-aj jaroj – kolonia memoro ankaŭ ĉi tie, ĉar, ekde la 16-a jarcento, la solaj defendantoj de la meksikaj indiĝenoj kontraŭ la konkerantoj estis la religiuloj, laŭ la modelo de la dominikano Bartolomeo Laskaso [3] aŭ la episkopo Vasco de Quiroga, kun lia projekto de „respubliko de indianoj”.

Kompreneble ekzistas lanĉa elemento marksisma-leninisma, el la geriloj de la 1960-aj kaj 70-aj jaroj, sed post 1994 ŝanĝiĝinta en klaran kontraŭsisteman batalon kontraŭ la novliberalismo, ĝia rabado de naturresursoj kaj la varigo de la vivoformoj. Kaj ekzistas malpli konataj komponantoj, liberecanaj kaj antaŭ ĉio kontraŭmastraj, la zapatista principo de radikala seksa egaleco reviviganta antaŭkoloniajn radikojn. Sen forgesi la interŝanĝoj kun vasta internacia reto de subtenoj, invitata ĉi-loken por jaraj renkontiĝoj : dekoj da muzikistoj aŭ de rap- aŭ ska-grupoj kun zapatistaj rekantaĵoj (de Rage Against the Machine ĝis Manu Chao, de Nana Pancha en Meksiko ĝis Pepe Hasegaŭa en Japanujo), kaj miloj da aktivuloj kaj da intelektuloj, kiuj ĉiuj partoprenis en tiu konstruado – la verkistoj José Saramago, Gabriel García Márquez, John Berger aŭ Umberto Eco, la universitatanoj Alain Touraine aŭ Noam Chomsky, aŭ ankaŭ, por resti ĉe la famuloj, la ekologiisto José Bové, la kinartisto Oliver Stone aŭ Danielle Mitterrand. Sennombraj simpatiantoj de la zapatismo, aŭ „zapatanoj”, famaj aŭ nekonataj.

Kaj ekzistas la meksika nacia historio, kun sia fiero kaj siaj apartecoj. Ĉar oni komprenas neniom el la zapatismo, se oni faras ĝi projekto de secesio, de (kontraŭ)nacia sendependeco. En ĉiu kunveno de la Indiĝena Nacia Kongreso (CNI), kreita en 1996, la nacia himno kantiĝas antaŭ la zapatistaj kantoj, kaj la trikolora flago de la lando flirtas apud la nigra-ruĝa. „Ni ne celas estigi ŝtaton en la ŝtato, sed lokon, kie ni povas esti liberaj ene de ĝi”, ripetas la komandantoj de la EZLN laŭlonge de siaj marŝoj tra la lando. Tiu batalema patriotismo estas la politika heredaĵo de du jarcentoj da bataloj, post la sendependiĝo de 1810. Ĝi estas la heredaĵo, unue, de la samnoma kampkultura ĉefo, Emiliano Zapata, generalo de la Liberiga Armeo de la Sudo, kiu, antaŭ ol esti disbatita en 1919, kontraŭmetis al la latifundisma tradicio sian planon de Ayala por redisdoni la grundojn kaj por la loka demokratio, kaj dum kelkaj jaroj starigis la „unuan socialan respublikon de la modernaj tempoj”, [4], laŭ la vorto de la revoluciulo Victor Serge, kiu finis sian vivon en Meksiko.

Krome, ekzistas la superpolitikiĝo de lando dotita per reto de asocioj kaj de aktivuloj de eksterordinara denso, kie la batalo por la komunuma statuto de la grundo (la ejido) daŭras pli ol jarcenton. Ĉar en Meksiko intermiksiĝas samtempe oficialaj korporaciismoj (precipe tiu de la parti-ŝtato, la PRI), kiuj manipulas konstantan mobilizadon kaj retorikon de sociala justeco, kaj multaj aŭtentaj ribeloj, kies sanga subpremo ankriĝas en la kolektiva memoro : urbaj rezistadoj fine de la 20-a jarcento, same kiel la Popola Urba Movado aŭ la kvartalaj asembleoj de la 1970-aj kaj 80-aj jaroj, maoistaj studentoj en la kamparoj, memregado de distriktoj pli aŭ malpli rompiĝantaj kun la sistemo. Restas, ke tiu zapatista „koktelo” estas unue kombinaĵo de egaleco kaj de diferenco, de komunista heredaĵo de malsupre kaj de senlaca subteno de la etna, kultura, seksa diverseco – du aksoj ankoraŭ larĝe disaj en la maldekstraj movadoj de Eŭropo kaj de Nordameriko, kie la pli aŭ malpli identeca „movadismo” de la malplimultoj kaj la malnova socia unuecismo, pli aŭ malpli universalismaj, daŭre malfidas sin reciproke.

Kiam Marcos nomis sian azenon „Interreto”

Sed la zapatista unueco fontas same en tiu ĉi malhomogena miksaĵo kiel en la ĉioma etoso, en la stilo de luktado kaj en la vivmaniero, kiuj ĉirkaŭas ĝin. Iliaj karakterizaj trajtoj, kiujn resumas la ĉefa koncepto de digno, aperas en la klarigoj, kiujn la indianoj formulas, same kiel en la pli fantastaj tekstoj de diversaj tipoj (pamfletoj, paroladoj, ferakontoj, kanzonoj, poezio), kiuj famigis la eksan subkomandanton Marcos : modesto, soleno, rezista fiero, batalemo, gesta mildo, rilato al la tempo per pacienco kaj senemocieco, konceditaj utopio kaj malsolideco, kosma lirikeco devena el la indiĝenaj heredaĵoj, kaj ĉiam humuro kaj rido pri si mem – kio hieraŭ instigis Marcos-on nomi sian azenon „Interreto”, por sendi en 1995 siajn mesaĝojn al la registaro per tiu praa rimedo, aŭ la EZLN, kiu nomis „aerarmeo” monsinjoron Samuel Ruiz García en la katedralo de San Cristóbal. Ĝi estis interrompita de la armea ofensivo en februaro 1995, kiu komencis longan elĉerpigan militon fare de la kvazaŭarmeanoj pagataj de la registaro. La subŝtato Ĉiapo tiam fariĝis la centro de socialaj movadoj, per kiuj disvastiĝis la „zapatismo civila” de Oaxaca ĝis Meksiko, kiu akceptis la Demokratian Nacian Konvencion de 1994 kaj plurajn internaciajn renkontiĝojn kaj per kio la maldekstraj movadoj de la lando vigliĝis (kaj gajnis la urbodomon de la ĉefurbo en 1997). Sed la politikaj murdoj multas – kun la kulmino de la masakro de kvardek kvin indianoj, precipe virinoj kaj infanoj, en la tendaro de Acteal, fine de 1997.

La alianco kun la oficiala maldekstro, precipe la Partio de la Demokratia Revolucio (PRD) de s-ro Andrés Manuel López Obrador fine malsukcesis, antaŭ „la distanciĝo kaj eksedziĝo” [5] de 1999. Antaŭ ĉio, la interkonsentoj subskribitaj en februaro de 1996 en San Andrés pri la „indiĝenaj rajtoj kaj kulturoj” (je komunuma memmastrumado kaj aŭtonoma disvolvado) restis mortaj literoj, malagnoskitaj de la prezidanto Ernesto Zedillo kaj neniam enskribitaj en la konstitucion. La espero renaskiĝis en 2000 kun la elekto de s-ro Vicente Fox, la unua prezidanto ne el la PRI. La giganta marŝo de la Terkoloro, en 2001, ne sufiĉis por venki, malgraŭ la interveno antaŭ la Kongreso de la komandantino Ester. Do, la zapatistoj decidis rompi kun la ciklo de intertraktadoj kaj kun la mal gobierno („malbona registaro”). En aŭgusto de 2003 ili en Oventic lanĉis la konstruadon de politika aŭtonomeco per starigo de la caracoles.

„La alia kampanjo” mokema kaj sarkasma, de Marcos en 2006, antaŭ la elektoj ŝtelitaj al la PRD per fraŭdo de la PRI, ankoraŭ pli izolis la zapatistojn, kiuj tute dediĉis sin al la konstruado de sia aŭtonomeco. La malabundaj novaĵoj de 2009 ĝis 2012 eĉ nutras onidirojn pri amasa malaprobo kaj pri la morto de Marcos. La zapatistoj ĉesigis tion la 21-an de decembro 2012, la tago de cikloŝanĝo de la majaa kalendaro, per tio ke ili, kvardekmilope, silente ekokupis la urbojn, kiujn ili estis invadintaj en 1994. Tiu silento „estas la bruo de ilia mondo kiu kolapsas, la sono de nia, kiu reaperas”, deklaris la komunikaĵo de la EZLN. Ĝi malfermis novan bataletapon, kun la starigo de la neoficiala reto de la Sexta, malfermita al ĉiuj sociaj bataloj de la mondo, kaj la alveno de la subkomandanto Moisés [Moseo], kiu postsekvas al Marcos/Galeano, ĉe la pinto de la EZLN. La historio de la zapatismo en Ĉiapo tiel resumas per tri vortoj sian rilaton kun la ŝtato : kontraŭ (dum dek du tagoj da milito), kun (naŭ jaroj da provoj de interkonsento) kaj sen (ekde 2003).

Fine de tia vojiro, kaj komence de nova fazo, okazis la decido farita fine de 2016 de la CNI, interkonsente kun la distriktoj, starigi Indianan Registaran Konsilantaron. Ĝia reprezentantino (virino), kiu nomumendos en 2017, estos ankaŭ kandidato por la prezidantelekto de 2018. Malbone komprenata, kaj kies aprobo fare de la Federacia Elekto-Instituto estas ankoraŭ suspendita, la decido de la CNI fulmobatis iujn kaj agacis la aliajn – de tiuj, kiuj favoras kompletan sendependiĝon, kiuj vidas en la decido kompromison kun la elektaj ludoj, ĝis la nacia maldekstro, kiu poziciiĝis por la elekto, precipe la Movado de Nacia Regenerado (Morena) de s-ro López Obrador, kiun incitegis la unuaj enketoj, kiuj atribuis 20 elcentojn de intencoj voĉdoni por la nekonata kandidatino. Kvazaŭ kroma bato de la zapatismo al la registara maldekstro de la plej granda hispanparolanta lando de la mondo, kiun ĝi jam malstabiligis multfoje dum la lasta kvaronjarcento.

Tamen, la senco de tiu decido estas tute alia : „Tio ne estas por la potenco”, ripetas la CNI, sed por valorigi la forton de la kvindek ses indiĝenaj etnoj de Meksiko (dek ses milionoj da loĝantoj, proksimume 15 elcentoj de la loĝantaro) kaj, pli larĝe, de „ĉiuj malplimultoj”. La iniciato celas konatigi ilian subpremiĝon kaj iliajn rezistadojn, ĉie kuraĝigi la formojn de aŭtonoma organiziĝo. Ĝi volas disvastigi la viruson de opozicio al la kapitalismo kaj paŝi sur la terenon de la kontraŭulo por malkaŝi al ĉiuj „indiĝenoj” de la mondo ĝian staton de fina malkomponiĝo kaj la nun atestitan eblecon fari sen ĝi.

La kunteksto estas la ŝlosilo, en lando kie la finegocado de drogoj (50 miliardoj da dolaroj) kaŭzis inter 70.000 kaj 120.000 mortintoj kaj malaperintoj, en kiu partioj kaj institucioj estas larĝe subaĉetitaj. La malestimo montrata de la nova prezidanto de Usono, s-ro Donald Trump, devus antaŭ ĉio, kiel esperas la meksika filozofo Enrique Dussel, instigi „al nova komenco, kun projekto de aŭtonomeco kaj senkoloniigo de la spiritoj, kiuj rompas kun la eŭropcentrismo de niaj elitoj”. [6] La decido starigi Indiĝenan Registaran Konsilantaron kaj prezenti kandidatinon estas pravigita, en la komunikaĵo de la 29-a de oktobro 2016, [7], per longa listo de indiĝenaj luktoj tra la lando (kontraŭ la ŝtato, la multnaciaj konzernoj aŭ la fidrogaj trustoj), luktoj, kun kiuj la CNI deklaras sin solidara, alvokante al kunordigado de la bataloj por rompi ilian izolitecon. Jen la esenco, en tiu libervola rilato al la ekstero, al la nezapatistaj rezistadoj, kun kiuj la dialogo daŭras, sed la kunlaborado intermitas, ekde 1994.

La multnaciaj konzernoj pli ol iam ajn ĉeestas

Al la okcidentanoj, kiuj vizitas ilin, al la membroj de la 4-a Internacio, al movadoj el ĉiuj anguloj de la mondo, kies konstruado de aŭtonomeco proksimigas ilin al la zapatista sperto – la kurdoj de la „29-a ribelo”, la sud-afrikanoj de Abahlali base Mjondolo (AbM) en la townships de Kaburbo aŭ la kampula internacio Via Campesina –, la zapatistoj metas tiun ĉi demandon : „Y tu, qué ?” („Kaj vi, kiel faras vi ?”). Demando, kiun ili do ĉi-foje starigas al la lokaj indiĝenaj rezistadoj, kiuj leviĝas en ĉiuj subŝtatoj de Meksiko, de Miĉoakano ĝis Sonoro, kontraŭ la minejaj konglomeraĵoj, la turistaj senproprietigoj, la rabadoj fare de la „drogistoj” aŭ la forkonduko de studentoj. Sed ankaŭ, daŭre, al la naciaj sociaj movadoj, kiujn ili akompanas, ekzemple la instruistaj strikoj somere de 2016 aŭ la manifestacioj kontraŭ la prezaltigoj de benzino (gasolinazo) komence de 2017.

Kvankam tiu kandidatiĝo celas surscenigi la zapatismon kaj etendi la reton de aktivaj solidarecoj, tamen ankoraŭ restas multaj malhelpoj, tiom da malamikoj ankoraŭ embuskas – almenaŭ la federacia armeo, kiu havas ankoraŭ dekojn da postenoj ĉirkaŭ la kvin zonoj. La kvazaŭarmeanoj daŭre semas teroron, eĉ se nur punktece, per perfortaj alfrontiĝoj en La Realidad en majo 2014 kaj poste en La Garucha en la somero de 2015. La projektoj de la multnaciaj konzernoj estas pli multnombraj ol iam ajn en Ĉiapo : la plej malriĉa ŝtato de Meksiko, sed ties ĉefa liveranto de petrolo, de kafo kaj de akvoelektra energio, kaj kiu jam cedis preskaŭ 20 elcentojn de sia areo al minejaj koncesioj aŭ al turismaj projektoj. Kaj en la zapatistaj zonoj mem, kie kunekzistas „subtenbazoj” kaj nezapatistoj, la subvencioj de la ŝtato, la subaĉetoj de la partioj, la „kacikoj” (grandaj miksrasaj kampuloj), kiuj enpoŝigas sumegojn de la minejaj grupoj al kiuj ili cedas siajn grundojn, estas tiom da ĉiutagaj rektaj aŭ psiĥologiaj minacoj por la komunumoj kun malstabila politika kaj ekonomia ekvilibro – kiuj klopodas ne respondi al la provokoj, por ne pravigi armean operacion.

Antaŭ la barilo de la caracol de Morelia, grupo de partianoj sidas enronde, jam dematene brue drinkante bieron kaj tekilon por spiti la zapatistojn venintajn al la kunvenoj kaj por igi ilin bedaŭri la „sekan leĝon”. Kontraŭ la fiero esti konstruinta la politikan aŭtonomecon, esti renaskinta kulturon kaj inventinta bataleman retorikon, esti pruvinta al la mondo, ke ili ne estas marionetoj de la ventroparolisto Marcos, ĉiutage restas incitadoj kaj ofendoj, streĉoj kaj minacoj, kiuj daŭre pezas sur la „rompiĝema mararmeo” [8]. Sed, por la momento, ĝi tenas sin bone.

François CUSSET.