Gijsbert de Keizer is docent Nederlands te Maastricht.

Beste vwo-examenleerlingen, elk jaar deugt er volgens jullie ‘weer niets van’, zijn de teksten ‘te vaag’, is het aantal klachten ‘hoger dan ooit’ en presenteren de media dit als nieuws. Zie hier de rituele, door het LAKS geïnstigeerde, jeremiade na het vwo-eindexamen Nederlands.

Waar is jullie trots gebleven? ‘Te moeilijk’ is niets meer dan de lafhartige variant van: ik kan het niet. ‘Vaag’ betekent dat jullie zelf de cognitieve vaardigheden ontberen. Terwijl het nieuws dat het eindexamen Nederlands ‘weer nergens op sloeg’ viraal ging, kwam ik niet één inhoudelijk argument tegen. Het kwam erop neer dat de teksten te saai zijn, te moeilijk en dat er te weinig tijd was.

Scholier Jeffrey vroeg zich in De Telegraaf af waarom er geen teksten van De Jeugd van Tegenwoordig zijn getoetst. Ik snap dat jullie behoefte hebben aan entertainment, maar daar hoeft toch niet altijd aan te worden toegegeven? Het examen toetst het begrip van teksten die je straks in honderdvoud voor je kiezen krijgt tijdens je studie.

Ook zou het ‘te moeilijk’ zijn. De teksten mogen weliswaar niet door jou begrepen worden, maar er zijn duizenden die onafhankelijk van elkaar dezelfde antwoorden geven. Ik scoor ieder jaar een 9, zoals de meeste leraren Nederlands. En ja, ik geef soms een antwoord dat niet in het correctievoorschrift staat: verschil in interpretatie is inherent aan het vak.

Tijd onderdeel van de prestatie

Klagend examenland struikelde over ‘apocalyptisch’. Maar jullie mochten toch een woordenboek gebruiken?! Met alle respect, ik denk niet dat jullie in de positie verkeren om te bepalen of het te moeilijk is. LAKS draait de rollen helemaal om: zij tikt CITO op de vingers vanwege vermeende spelfouten. Dat zou nu eens zinnige kritiek zijn, maar helaas is het LAKS te laks om te zeggen welke woorden.

Lees ook: Ineens was ze de vrouw die het eindexamen Nederlands verpestte

Dan de tijd. Deze factor is onderdeel van de prestatie. Bij het verkeersexamen geef je ook binnen 10 seconden antwoord. Het knappe van Dafne Schippers is niet dat ze 100 meter loopt, wel dat ze dit binnen 11 seconden doet. Verder las ik de kritiek dat ‘20 woorden voor een antwoord te weinig is’. Wees blij! CITO verklapt daarmee dat het goede antwoord minder dan 20 woorden omvat. Duizenden leerlingen hadden maar wat graag in jullie schoenen gestaan, maar kregen ‘slechts’ (zo ervaren zij dat) een havo- of vmbo-advies. Zij krijgen na hun eindexamen geen toegang tot de hoogste vervolgopleiding en de hoogste salarisschalen.

Besef goed dat de teksten die in jullie vwo-schoolboeken staan, voor deze leerlingen ‘vaag’ zijn. Dus gedraag je niet zo egocentrisch door je eigen cognitieve niveau als absolute maatstaf te nemen en alles wat je vermogens te boven gaat als ‘vaag’ of ‘belachelijk’ te bestempelen.

Om kort te gaan: ik had vroeger nooit een voldoende voor wiskunde. Maar ik klaagde toen niet: ik was er gewoon niet goed genoeg in. Zeg het maar een keer hardop: „Ik kan het niet!” Of anders: ophouden met klagen en als de bliksem weer terug de boeken in!

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 15 mei 2017