Coffeeshophouders in Groningen houden de adem in. Als de stad aanhaakt bij het landelijke ‘wietexperiment’ staan ze voor de keus: meedoen met grote tegenzin of stoppen.

Halen Groningers straks ‘staatswiet’ bij de coffeeshop? De gemeente heeft tot juni de tijd om te beslissen of ze meedoet aan het landelijke experiment met de legale teelt van cannabis. Het aanvankelijke Groningse enthousiasme over zo’n proef is inmiddels echter wel iets geluwd. Bij burgemeester Peter den Oudsten, maar zeker bij de coffeeshophouders.

Aanhaken of afhaken?

Dat heeft alles te maken met de randvoorwaarden die het ministerie van Justitie in april publiceerde. De belangrijkste eis uit Den Haag: álle coffeeshops in de deelnemende steden moeten meedoen. Wie niet aanhaakt, kan de tent sluiten. Niet meedoen betekent niet inkopen bij geselecteerde ‘staatstelers’ en geen recht meer op een gedoogvergunning.

,,Voor welk probleem is dit een oplossing?’’, reageert Ben Fokke, eigenaar van coffeeshops De Vliegende Hollander en Reykjavik. Drie keer hebben hij en zijn collega’s van de twaalf verkooppunten voor softdrugs in de stad inmiddels met Den Oudsten rond de tafel gezeten, alleen The Happy schoof niet aan. Per ronde groeide de twijfel over het heil van het ‘Experiment Gesloten Coffeeshopketen’.

‘Staatstelers kunnen geen tien steden bedienen’

Justitie wil tien telers aanwijzen die onder strikte controle wiet mogen leveren aan àlle shops in zes tot maximaal tien proefgemeenten. Bijkopen van illegale kwekers of import is verboden. Daar gaat het al mis, zegt Fokke. ,,Tien telers kunnen nooit de hele markt in tien steden bevoorraden. En daarbij: wat voor kwaliteit leveren ze? Wij hebben tot soms 25 soorten op de kaart staan. Dat kunnen die paar telers nooit overnemen, laat staan van dezelfde kwaliteit.’’

Klanten gaan geheid shoppen in het illegale circuit, voorspelden Fokke en collega’s deze week in een sessie met de raad. Oók op straat, met alle overlast vandien én het risico dat ze dealers treffen die hen ook harddrugs proberen te slijten. ,,Kijk naar wat er gebeurde toen Maastricht een wietpas voorschreef voor coffeeshopbezoekers. Direct ritselde het daar van de straatdealertjes.’’

‘We kunnen helemaal geen hasj maken in Nederland’

Zeker de hasjliefhebber zal uitwijken. ,,Want dat kunnen we helemaal niet maken in Nederland. Dat is dus wel dertig procent van onze klanten. En volgens de spelregels moeten we ook aan educatie doen. Dus ook die klant die iedere dag een tientje stuff komt halen, moeten we zeggen: Jongen, zou je dat nou wel doen? Voorlichting: graag tot je dienst, maar dit gaat in de praktijk gewoon niet werken.’’

Nog zo’n spelregel van achter het bureau: nu ligt de limiet een handelsvoorraad van 500 gram per dag, straks mogen de shops continue een weekvoorraad in huis hebben. Drie kilo ‘stash’ wil Den Oudsten hen toestaan.

Schaduwkant: ‘Dit is vrágen om overvallen’

Een handreiking, maar met een grimmige schaduwkant. ,,Dit is vrágen om overvallen en inbraken. We mogen alleen nog voorraad in de winkel hebben, niet elders. Véél te verleidelijk voor criminelen. Straks staat er ineens gek met een gun in de zaak: die verantwoordelijkheid kan ik voor mijn personeel en klanten niet nemen.’’

Mooie woorden, maar die coffeeshops willen natuurlijk éigenlijk liefst alles bij het schimmige zelfde laten! Nu betalen ze weliswaar omzetbelasting, maar geen BTW. ,,Ik wil niets liever dan dat de ‘achterdeurproblematiek’ wordt opgelost zodat niet meer allerlei kunstgrepen nodig zijn om de zaak te bevoorraden. Daar wil ik best BTW voor betalen.’’

‘Wanneer is de proef geslaagd na die vier jaar?’

Den Haag schiet met een kanon op een mug, vindt Fokke. ,,De softdrugshandel ís al zo gereguleerd dat er minimale overlast is. En welke doelen moeten we dan halen, wil de overheid straks oordelen dat de proef geslaagd is? We hebben geen enkele zekerheid dat we na die vier jaar niet terugvallen naar de illegale situatie. Maar ik heb geen keus: ik kan niet zomaar de stekker uit mijn bedrijf trekken en 36 man op straat zetten. Je moet mee, anders word je gesloopt.’’