Er was een tijd dat Nederland voorop liep bij nieuwe ontwikkelingen op het gebied van energie. Maar steeds vaker lijkt Nederland de boot te missen. Dat zegt Jules Kortenhorst, in een vorig leven Tweede Kamerlid namens het CDA, maar tegenwoordig directeur van de Amerikaanse energiedenktank The Rocky Mountain Institute.

Kortenhorst vindt het onbegrijpelijk dat Nederland niet behoort tot de groep van negentien landen die samen met ruim twintig rijke financiers vandaag, op de eerste dag van de klimaattop in Parijs, aankondigen dat ze miljarden dollars gaan investeren in onderzoek naar en ontwikkeling van duurzame energie.

Wel Duitsland en Denemarken. Maar niet Nederland, waar vooraanstaande universiteiten als die in Delft en Eindhoven en een instituut als het Energie Onderzoekscentrum Nederland (ECN) belangrijke bijdragen hebben geleverd aan ontwikkelingen op het gebied van duurzame energie.

Volgens Kortenhorst is het initiatief van de landen, die zichzelf de Mission Innovation Countries noemen, en de investeerders, de Breakthrough Energy Coalition, van groot belang voor de groei van duurzame energie. De landen (van de VS tot India en van Saoedi-Arabië tot Brazilië) zullen hun investeringen in energieonderzoek verdubbelen. De rijke investeerders (miljardairs zoals de Amerikanen Bill Gates (Microsoft) en Jeff Bezos (Amazon), de Chinees Jack Ma (Alibaba), de Brit Richard Branson (Virgin) en de Indiër Ratan Tata (Tata Sons) en meer dan tien anderen) zullen proberen van de ideeën levensvatbare projecten te maken, die niet meteen al winstgevend hoeven te zijn.

Volgens Bill Gates is een van de problemen van investeringen in schone energie dat ze pas na tientallen jaren commercieel interessant worden. Dat verklaart waarom deze investeringen zo ver achterblijven bij die op andere terreinen. Terwijl de Amerikaanse overheid bijvoorbeeld 1,1 procent van het budget voor gezondheidszorg besteedt aan onderzoek, is voor innovatie op het gebied van (duurzame) energie slechts 0,4 procent van het totale budget beschikbaar.

Datzelfde geldt voor investeringen door het bedrijfsleven. Volgens het Internationaal Energie Agentschap gaat van al het onderzoek door Amerikaanse bedrijven 20 procent naar farmaceutische producten, 15 procent naar de IT-sector en slechts 0,23 procent naar energie.

Het idee achter het publiek-private initiatief is dat het fundamentele onderzoek op universiteiten het best door overheden gefinancierd kan worden, en dat bedrijven er vervolgens een business case van kunnen maken. Samenwerking kan het geheel versterken. De bedrijven beloven miljarden te investeren in de landen die aan het project meedoen.

Nederland dreigt dus ook de financiering van interessante projecten mis te lopen. ,,Het ontbreekt aan durf en een langetermijnvisie bij het ministerie van Economische Zaken”, vindt Kortenhorst. ,,Nederland lijdt misschien wel onder de wet van de remmende voorsprong. We hebben lang voorop gelopen. Maar dat was in de tijd van de fossiele energie.”