Prokuratura wciąż nie wie, w jaki sposób zginęła Jolanta Brzeska

Osoby, które nie wierzą w wersję o samobójstwie, są przesłuchiwane w obecności psychologów

Córka Jolanty Brzeskiej, która także nie wierzy w samobójstwo, zostanie poddana badaniom. Biegli mają ustalić, jaki jest jej poziom intelektualny i stan rozwoju umysłowego

Janusz Baranek z Warszawskiego Stowarzyszenia Lokatorów, przyjaciel Brzeskiej: może jednak osoby, które stały za jej śmiercią, są silniejsze niż polskie państwo?

Deklaracje Zbigniewa Ziobry brzmiały obiecująco. Prokurator Generalny bez cienia wątpliwości ogłosił w 2016 roku, że Jolanta Brzeska została zamordowana. - To postępowanie jest po to, aby nie było następnych, aby ci, którzy dopuścili się tej zbrodni, teraz czuli na sobie oddech wymiaru sprawiedliwości – przekonywał, sugerując równocześnie, że za śmiercią ikony ruchu lokatorskiego stała tzw. mafia reprywatyzacyjna. Ministrowi wypadało wtedy tylko przyklasnąć.

Ziobro najmocniej zganił wówczas warszawską prokuraturę, badającą śmierć Brzeskiej w poprzednich latach. Minister kilkukrotnie skrytykował wówczas wersję o jej możliwym samobójstwie. W ostrych słowach mówił też o "nieudolności wymiaru sprawiedliwości", do jakiej dochodziło w czasach PO i przez którą sprawcy zabójstwa nie zostali schwytani.

Jednak obecny przebieg śledztwa wskazuje na to, że i tym razem poszukiwania prawdziwych zabójców Brzeskiej skończą się fiaskiem.

"Gry uliczne" to cykl materiałów o polskiej mafii przygotowywany przez naszych dziennikarzy: Janusza Schwertnera i Mateusza Baczyńskiego. Polub nas na Facebooku i bądź na bieżąco!

Znów samobójstwo

W ostatnich tygodniach prokuratura intensywnie bada wersję możliwego odebrania sobie życia przez Jolantę Brzeską. To zaskakujące tym bardziej, że wcześniej teorię o samobójstwie poddali w wątpliwości biegli z krakowskiego Instytutu Ekspertyz Sądowych. Ich zdaniem, doszło do morderstwa, w którym uczestniczyło dwóch albo trzech mężczyzn, powiązanych ze środowiskiem "czyścicieli kamienic". Uznali też, że Brzeska nie miała skłonności samobójczych. Co więcej, według relacji świadków kobieta mogła zostać pobita, zanim została podpalona. Wątpliwe także, by z własnej woli udała się do Lasu Kabackiego, gdzie odnaleziono jej ciało. Według zeznań jej znajomych i rodziny, Brzeska bała się i stroniła od samotnych wycieczek po lasach.

W ramach nowego śledztwa prokuratura najpierw zwróciła się do kilkunastu zakładów ubezpieczeniowych z prośbą o informację, czy Brzeska była ubezpieczona na wypadek śmierci. Pisaliśmy o tym w czerwcu poprzedniego roku. Śledczy chcieli sprawdzić, czy działaczka nie odebrała sobie życia po to, by z odszkodowania uzyskać pieniądze dla członków swojej rodziny. Badano też wersję rodzinnej intrygi – a więc hipotezę, że dla zysku została zamordowana przez którąś z najbliższych jej osób.

W początkowej fazie śledztwa te działania – nawet w obliczu komunikatu wysłanego do społeczeństwa przez Zbigniewa Ziobrę – można było uznać za konieczne i czysto formalne. Można było założyć, że prokuratura chce ostatecznie rozprawić się z teoriami innymi niż ta zakładająca zabójstwo z rąk tzw. mafii reprywatyzacyjnej. Sama konferencja ministra mogła być też prowokacją. Z naszych informacji wynika, że służby obserwowały reakcje potencjalnych sprawców na telewizyjne wystąpienie Ziobry. Z obserwacji tych ostatecznie nic nie wynikło.

Jednak niezależnie od tego, jaką strategię przyjęli śledczy w początkowej fazie postępowania, dziś widać wyraźnie, że skupiają się na wersji o samobójstwie. W ostatnim czasie trwają przesłuchania osób z najbliższego kręgu Jolanty Brzeskiej, którzy od lat przekonywali, że ich koleżanka nie odebrała sobie życia. Odbywają się w obecności psychologów.

- Sugerują nam, że Jola sama mogła odebrać sobie życie, a równocześnie starają się obalić nasze zeznania, które wskazują na zupełnie inną wersję – mówi Onetowi Janusz Baranek z Warszawskiego Stowarzyszenia Lokatorów, niedawno ponownie przesłuchany. - To dla mnie nowość, miałem nadzieję, że po tylu latach nie będziemy więcej tracić czasu na teorię, z którą rozprawiliśmy się już dawno. Nie wiem, co mam o tym myśleć – przyznaje Baranek.

Gdy w czasie przesłuchania upierał się, że sprawie Jolanty Brzeskiej nic nie wskazuje na samobójstwo, jedna z pań psycholog weszła mu w słowo. - Rzuciła do mnie coś w rodzaju: "proszę pana, ale znajoma pani Brzeskiej zeznała, że usłyszała od niej słowa: »mam już tego wszystkiego dość«". Ręce mi opadły, bo przecież każdemu z nas zdarza się w różnych trudnych sytuacjach mówić podobne rzeczy. Nie są one zapowiedzią popełnienia samobójstwa. Zresztą, akurat Jola nigdy tak nie mówiła. Wręcz przeciwnie. Jak któryś z lokatorów był już pogodzony z porażką i mówił, że "zostaje się tylko powiesić", to ona się denerwowała. Nie lubiła, jak ktoś w taki sposób narzekał, zawsze uważała, że nie ma sytuacji bez wyjścia. Była optymistką – wspomina Baranek.

- Poczułem, że prokuratura chce za wszelką cenę obalić to, co twierdzę ja, minister Ziobro, opinia publiczna i wszyscy, którzy znają okoliczności tej sprawy: że to nie było samobójstwo – kontynuuje Janusz Baranek. - Jedna z pań psycholog zapytała mnie o mój stan psychiczny. Opowiedziałem zgodnie z prawdą, że po śmierci Joli i wskutek walki, jaką toczymy z czyścicielami kamienic, wpadłem w depresję. Korzystałem z pomocy psychologa i psychiatry, brałem leki na niwelowanie stresu. To jak rozumiem ma osłabić moją wiarygodność. Na koniec poproszono mnie o adresy placówek, w których korzystałem z pomocy lekarskiej. Wygląda na to, że teraz prokuratura będzie sprawdzać przebieg mojego leczenia – opowiada Baranek.

Psycholog zasugerowała też, że potencjalne samobójstwo Jolanty Brzeskiej mogło być manifestem w obronie praw lokatorskich. - To było kolejne zaskoczenie, bo przecież taka hipoteza też wielokrotnie była już omawiania i ostatecznie obalona. Odpowiedziałem to, co zawsze: "ale dlaczego w lesie, na odludziu? Dlaczego nie w miejscu publicznym?", i tak dalej... - wspomina Baranek.

W trakcie przesłuchania po raz pierwszy – choć w ciągu ostatnich sześciu lat był przesłuchiwany wielokrotnie – został zapytany o to, co robił 1 marca 2011 roku, czyli w dniu śmierci Jolanty Brzeskiej. - Byłem w lekkim szoku. Odparłem, że nie pamiętam, za to mogę opowiedzieć po raz kolejny o tym, co działo się po 5 marca, czyli od momentu, gdy zaczęliśmy poszukiwania Joli, nie wiedząc jeszcze o tym, co się wydarzyło – tłumaczy Janusz Baranek.

Córka na celowniku

Podważone mogą zostać także zeznania córki zmarłej działaczki. Magda Brzeska od 2011 roku przekonuje, że jej matka nie popełniła samobójstwa. Mówiła o tym wielokrotnie publicznie i w czasie przesłuchań, wskazując na licznych wrogów ze środowiska czyściciela kamienic, z jakimi zmagała się Jolanta Brzeska. Przez prokuraturę właśnie została poinformowana, że wkrótce zostanie ponownie przesłuchana, ale tym razem w obecności biegłych psychologów. To inaczej niż w przypadku Janusza Baranka, którego o obecności psychologów nie uprzedzano.

Czy jeśli córka powtórzy swoje przypuszczenie, że jej matka została zamordowana, może zostać uznana za osobę niewiarygodną? Prokuratura nie chce odpowiedzieć nam na to, ani na żadne inne, pytanie. Na to wskazuje jednak pismo, jakie skierował do biegłych psychologów prok. Piotr Stryczewski. Dotarliśmy do pełnej treści tego dokumentu.

Prokuratura prosi biegłych, by po ponownym przesłuchaniu córki Brzeskiej, odpowiedzieli na kilka pytań. Po pierwsze, "jaki jest poziom intelektualny i stan rozwoju umysłowego świadka Marii Brzeskiej?"; po drugie, "czy posiada ona zdolność prawidłowego postrzegania i odtwarzania postrzeżeń?", po trzecie, "czy Magda Brzeska przejawia tendencję do konfabulacji oraz zniekształcania zdarzeń w zamierzony sposób?; po czwarte, "czy na treść zeznań Brzeskiej mogły mieć wpływ osoby trzecie?".

W dalszej części pisma prokurator przyznaje wprost, że "ze względu na cechy osobowości Magdy Brzeskiej zachodzi wątpliwość co do prawidłowego postrzegania przez nią postrzeżeń".

Dzwonimy do Magdy Brzeskiej, by zapytać, czy została już ponownie przesłuchana. - Jeszcze nie. Jestem już tym wszystkim bardzo zmęczona. Mam wrażenie, że teraz chcą ze mnie zrobić wariatkę. Nie wiem, dokąd to wszystko zmierza, ale nie mam dobrych przeczuć. Chyba chcą jednak udowodnić, że mama sama się spaliła – rozkłada ręce córka zmarłej.

Po tych latach i po tych kilku przesłuchaniach człowiek zastanawia się, o co tak naprawdę w tym wszystkim chodzi? Może ta siła, która stoi za zabójstwem Joli, jest jednak większa niż siła polskiego państwa?

Milczenie prokuratury

Prokuraturze w Gdańsku zadaliśmy pięć konkretnych pytań na temat obecnego przebiegu śledztwa.

Zapytaliśmy: po pierwsze, czy prawdą jest, że w ostatnim czasie prokuratura wzywa na przesłuchania rodzinę oraz przyjaciół Jolanty Brzeskiej, pytając ich m.in. o alibi na dzień 1 marca 2011 roku. I po co, skoro Prokurator Generalny poinformował w sierpniu 2016 roku opinię publiczną, że "Brzeska została zamordowana"? Czy to oznacza, że wbrew sugestiom Zbigniewa Ziobry oraz Patryka Jakiego, prokuratura bierze pod uwagę, że Jolana Brzeska została zamordowana przez członków rodziny bądź przyjaciół?

Po drugie, czy wersja podana przez Prokuratora Generalnego w 2016 roku ("Jolanta Brzeska została zamordowana") jest faktycznie jedyną wersją przyjmowaną przez polską prokuraturę?

Po trzecie, przypomnieliśmy, że Patryk Jaki, wiceminister sprawiedliwości, ogłosił, że "w zabójstwo Jolanty Brzeskiej" była zamieszana mafia reprywatyzacyjna. Spytaliśmy, czy prokuratura może potwierdzić to publiczne wyznanie ministra.

Po czwarte, czy wśród przesłuchanych świadków w tej sprawie znaleźli się przedstawiciele określani publicznie przez ministerstwo sprawiedliwości jako "czyściciele kamienic"?

I po piąte: czy prokuratura jednak zakłada wersję, że śmierć Jolanty Brzeskiej mogła nastąpić w wyniku samobójstwa?

Śledczy nie odpowiedzieli nam na żadne z powyższych pytań. Dostaliśmy tylko krótkiego maila: "Uprzejmie informujemy, że z uwagi na dobro prowadzonego postępowania nie jest możliwym udzielenie jakichkolwiek informacji odnośnie kierunków prowadzonego postępowania i dotychczasowych ustaleń".

Prokurator prowadzący sprawę śmierci Jolanty Brzeskiej od wielu miesięcy nie zgadza się na rozmowę z mediami.