Werkgeversvoorzitter Hans de Boer was deze week in Argentinië om uit te leggen hoe het Nederlandse poldermodel werkt. Punt is alleen: het werkt al maanden niet meer. Het overleg over ontslag, vast en flexibel werk en loon bij ziekte is aan het eind van de zomer mislukt. Het ziet er ook niet naar uit dat het de komende tijd wél lukt. De vakbonden noemen het regeerakkoord van Rutte III een ‘werkgeversakkoord’. Als er niks verandert, zeggen ze nu, willen ze niet verder praten.

Afgelopen woensdag zaten de voorzitters van de vakbonden FNV, CNV en VCP samen aan het ontbijt – op de werkkamer van CNV’er Maurice Limmen – voor ‘strategisch overleg’. Ze zijn boos en ongerust. Het kabinet maakt ontslag makkelijker, flexibel werk wordt niet duurder en bedrijven kunnen mensen weer meer tijdelijke contracten na elkaar geven. Tegelijk wil het kabinet graag de steun van werkgevers én vakbonden – zo staat het acht keer in het regeerakkoord.

Lees ook: Overleg sociale partners strandt op flex en ziektegeld

Kort na dat overleg, in het ‘centraal vakbondshuis’ van de FNV in Utrecht, noemt voorzitter Han Busker het „onbegrijpelijk dat het kabinet de ontslagbescherming aantast”. Er was afgesproken dat eerst de net nieuwe ontslagregels van Rutte II geëvalueerd zouden worden. Ook is het volgens Busker „ronduit schandalig” dat werknemers met een handicap minder dan het minimumloon gaan verdienen. En hij wil zich er niet bij neerleggen dat de AOW-leeftijd omhoog blijft gaan, ook voor mensen met zware beroepen.

„Ik ga echt niet zomaar weer praten als we alleen wat punten en komma’s mogen verschuiven”, zegt Busker. „Ik wil een gelijk speelveld, ik wil niet dat één partij denkt: wij kunnen rustig achterover zitten, wij hebben het regeerakkoord in de rug.”

Geen polonaise

Tweede Kamerleden van de coalitiepartijen denken zelf dat de werkgevers echt niet „in polonaise” door de gangen van het VNO-NCW-hoofdkantoor zijn getrokken nadat ze het regeerakkoord hadden gelezen. Een paar vormen van goedkoop en ‘los’ werk worden moeilijker gemaakt – bijvoorbeeld ‘payrolling’, nulurencontracten en extreem lage zzp-tarieven. Mensen met een los contract krijgen onder Rutte III ook een ontslagvergoeding.

Volgens Kamerlid Pieter Heerma (CDA) zit er „balans” in de plannen. Dennis Wiersma (VVD), zelf oud-vakbondsman, zegt dat Rutte III tijdelijke contracten „zekerder” wil maken, de vaste baan „aantrekkelijker” en dat het „goed is” om na te gaan of zzp’ers wel „echte ondernemers” zijn. Steven Van Weyenberg (D66) benadrukt „de uitgestoken hand” die volgens hem in de kabinetsplannen zit.

Balans of niet, de werkgevers waren meteen opgetogen over het regeerakkoord. VNO-NCW-baas Hans de Boer was „blij” met de plannen, MKB-voorzitter Michaël van Straalen zei: „In de ondertoon zie je dat er veel goeds in zit voor burgers, bedrijfsleven en zeker het midden- en kleinbedrijf.”

CNV-voorzitter Maurice Limmen begrijpt die tevredenheid wel. „De werkgevers hebben, om maar wat te noemen, enorm aangedrongen op een extra juridische grond bij ontslag en die staat er nu in.” Het betekent dat werknemers ook kunnen worden ontslagen als één probleem niet hard aangetoond kan worden, maar een aantal kleinere problemen – van verschillende aard – wel bij elkaar kunnen worden opgeteld. De rechter kan dan wel eisen dat de werknemer dan extra geld meekrijgt. Maar: tot een maximumbedrag. „Ik vind dat niet eerlijk”, zegt Limmen. „Waarom zou je die extra vergoeding niet aan de rechter laten?”

Wat Limmen nóg belangrijker vindt: „De trend van steeds meer flex wordt niet gekeerd. Als je iets doet tegen payroll-constructies, kiezen werkgevers gewoon iets anders uit de baaierd van flex-mogelijkheden.”

Lees ook: Hoe de polder zonder woede toch mislukte

Rituele dans

Als minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) Limmen uitnodigt om erover te praten, zegt hij zeker ja. „Wij zijn een nette organisatie.” Maar echt onderhandelen over veranderingen op de arbeidsmarkt wil Limmen alléén als hij zeker weet dat het regeerakkoord aangepast kan worden: „Anders wordt het een rituele dans. Er moet meer zekerheid komen voor mensen op de arbeidsmarkt.”

Een gezamenlijke strategie hebben de vakbonden nog niet. De komende tijd gaan ze hun leden vragen hoe zij de kabinetsplannen zien. Onder Rutte II kwam er een alomvattend ‘sociaal akkoord’. Of het nu ook weer zo zal gaan, is lang niet zeker. Totdat hun overleg in de zomer vastliep, hadden de vakbonden en werkgevers al ruim anderhalf jaar met elkaar gepraat – waarom zou dat nu wel lukken?

Bij de coalitiepartijen is de hoop: omdat er nu een echte minister is. Vanaf het voorjaar was PvdA’er Lodewijk Asscher demissionair. Van minister Koolmees is nu de verwachting dat hij stevig de leiding neemt.

Op vrijdagmiddag, net na de vergadering van de ministerraad, zegt Koolmees dat hij de vakbonden begrijpt. „Als wij zeggen dat we met de sociale partners willen praten, kan het nooit zo zijn dat we zeggen: dit is wat we willen, veel plezier ermee.”

Maar makkelijk zal het niet worden. Wat het kabinet in nieuwe voorstellen toegeeft aan de vakbonden, zijn de werkgevers dan weer kwijt.

En dat willen de werkgevers niet zomaar laten gebeuren. „Ik heb de bereidheid om nader tot elkaar te komen”, zegt Van Straalen van MKB-Nederland. Maar: „Als ik zeg tot elkaar komen, is dat altijd een beweging van twee partijen.”

Michaël van Straalen begint over het jaarcongres van zijn vereniging, op de dag dat het regeerakkoord werd gepresenteerd. „Er waren leden die het kabinet ‘Michaël I’ noemden. Om te laten zien hoe succesvol wij zijn geweest in de belangenbehartiging. Het is begrijpelijk dat ook de vakbonden dat zien.”

Toch zit er volgens hem ook veel „interessants” in het regeerakkoord voor de vakbonden. De ontslagvergoeding bijvoorbeeld, waar werknemers vanaf dag één recht op krijgen. Of het extra geld dat ontslagen werknemers in sommige gevallen krijgen. „Dat zijn voor ons natuurlijk geen leuke ontwikkelingen.”