Wydawałoby się, że na Górnym Śląsku o promocję miast jest wyjątkowo łatwo. Od lat trwa bowiem moda na Śląsk i śląskość, choć łatwo nie było. Początkowo śląskość przedstawiano w krzywym zwierciadle, Ślązacy byli pociesznymi mieszkańcami południa Polski w telewizyjnym serialu, co zresztą mieszkańców regionu słusznie zniesmaczyło.

Równolegle promowano jednak mowę śląską (czasem obniżano jej znaczenie, pisząc „gwara”), pojawiały się śląskie wydawnictwa, podręcznik godki, a wreszcie nawet światowe korporacje zaczęły produkować „śląskie” reklamy.

Wydawałoby się, że śląskość to wręcz wymarzone narzędzie do promocji miast. Ale nawet te, które mają „śląskie” w nazwie, nie czerpią z tego bogactwa tak, jak w ostatnich latach robią to samorządowcy z Sosnowca. Tutaj tożsamość zagłębiowska została na nowo odkrywa i opowiada miasto.

Zagłębie bez poczucia wyższości

Nie stało się to od razu. Kompleksy, żarty i uprzedzenia mają ogromną siłę. Prof. Jacek Wódz, socjolog z Uniwersytetu Śląskiego, powiedział kiedyś, że dopiero gdy się o nich nie mówi, to z czasem same znikną. Ale jednocześnie trzeba było dookreślić tożsamość zagłębiowską. W 2004 roku studenci Instytutu Etnologii i Folklorystyki Uniwersytetu Śląskiego zrobili badania wśród mieszkańców Będzina. Na pomysł ankiety wpadła Dobrawa Skonieczna-Gawlik, etnografka z muzeum w Będzinie. Z odpowiedzi wynikało, że Zagłębiak czuje się „kimś innym”, gdy jednak ma tę inność opisać, robi to zwykle przez porównanie z sąsiadem zza Brynicy.

REKLAMA

Okazało się np., że Zagłębiakom brakowało typowych śląskich, rodzinnych, niedzielnych obiadów z kluskami i roladami. Co ciekawe, o ile w czasach Edwarda Gierka można było zaryzykować tezę, że Zagłębiacy czują się lepsi od Ślązaków (nie okłamujmy się, Zagłębie było jednym z ważnych źródeł urzędników i dyrektorów), o tyle współcześnie niczego takiego nie stwierdzono. Kompletnie stajało w Zagłębiu poczucie wyższości. Ludzie nie twierdzą, że są lepsi od śląskich sąsiadów, tylko po prostu inni – tak wynikało z ankiety.

Inny wniosek był taki, że tylko najmłodsi, przed trzydziestką, i najstarsi, około siedemdziesiątki, skupiają się na zagłębiowskiej tożsamości. Tym pośrodku było to w zasadzie obojętne.

Nieco później, bo w 2011 roku, ukazała się przygotowana przez pasjonatów „Krótka historia o Zagłębiu Dąbrowskim”. Do pracy zachęciła ich ankieta przeprowadzona wśród młodych Zagłębiaków. Wyniki pokazały przerażającą nieznajomość dziejów regionu. W efekcie na 30 stronach zmieszczono esencję tego, co wydało się istotne dla poczucia „bycia Zagłębiakiem”. Przy okazji objaśniono najważniejsze mity, np. o Czerwonym Zagłębiu. Obrazowo, opisując nędzę ludzi, którzy spali w ścisku na podłogach bez słomy wśród szczurów w lepiankach, wyjaśniono m.in. fenomen lewicowości Zagłębia. Znaleziono też winnych nadgranicznych animozji. W tej wersji historii to niemieccy kapitaliści, którzy wypłacali górnikom w Zagłębiu tylko połowę tego, co zarabiali ci zza śląskiego brzegu Brynicy. Obsadzanie stanowisk Zagłębiakami w urzędach po 1945 roku wyjaśniano zaś tym, że komuniści mieli w pamięci obraz współpracujących z Niemcami Ślązaków.

SOSNOsfera na półce

Co ciekawe, długo za tymi badaniami nie nadążała strategia promocji Sosnowca, którą przygotowano w 2007 roku, gdy prezydentem był jeszcze Kazimierz Górski.

REKLAMA

Autorzy opracowania twierdzili, że Sosnowiec musi zbudować swoją „markę turystyczną” wokół nazwy „SOSNOsfera”.

„Marka ta musi: wyrażać stan rozwoju miasta, odzwierciedlać jego ambicje i dążenie do dynamicznego rozwoju, portretować ducha i osobowość miasta”. W podsumowaniu zawarto trzy tezy, które miały decydować o przyszłym wizerunku miasta. Sosnowiec miał być „rozpoznawalnym powszechnie miastem targowym i kongresowym w skali makroregionu oraz rozpoznawalnym powszechnie miastem generującym nowe trendy w turystyce miejskiej i kulturowej”.

Dziś ten dokument znalazł się na półce i nikt do niego nie sięga. Powód? Nowa ekipa skupiona wokół Arkadiusza Chęcińskiego, prezydenta Sosnowca od 2014 roku, uznała, że chce opowiadać miasto zupełnie inaczej. Miał nastąpić silny zwrot do tożsamości, tradycji i dumy z bycia Zagłębiakiem.

Witacze w barwach Zagłębia Dąbrowskiego

W 2013 roku Chęciński jako wiceprezydent Sosnowca doprowadził do ustawienia tzw. witaczy w barwach Zagłębia Dąbrowskiego przy wjeździe do Sosnowca od strony Katowic i Mysłowic. – To inicjatywa miasta, a jednocześnie spełnienie wielu postulatów, m.in. lokalnych organizacji pozarządowych. Sprawa ma już dwa lata. W czasie ostatniej kampanii wyborczej takie witacze obiecywał prawie każdy kandydat na prezydenta Sosnowca. Także na ostatnim spotkaniu stowarzyszenia Zagłębiacy ktoś zapytał, co z tymi witaczami. Czas więc zrealizować obietnice – wyjaśniał Chęciński.

Później pisał na swojej stronie: „Na forach internetowych mogłem przeczytać, że to niepotrzebne, że bezsensowne, że to tylko antagonizuje ludzi. Mam zdecydowanie inne zdanie. Jestem gorącym zwolennikiem podkreślenia odrębności Zagłębia Dąbrowskiego, jako terytorium i historycznie, i kulturowo odrębnego od Śląska”. I dodawał, że nieprawdziwe są zarzuty, iż nie lubi Ślązaków.

„Szanuję ich odrębność dokładnie tak samo mocno jak moje własne przywiązanie do tożsamości zagłębiowskiej, która nie ogranicza się tylko do kibicowania sosnowieckim piłkarzom” – dodał.

Przekonywał też, że bycie Zagłębiakiem to powód do dumy, jeśli tylko wie się dlaczego. „Ważne jest pogłębiania rzetelnej wiedzy na temat tożsamości zagłębiowskiej, dbanie o nawet najmniejsze jej symbole i pracowanie nad tym, by mieszkaniec Sosnowca, Dąbrowy, Będzina i innych miast Zagłębia już nigdy nie powiedział: jestem ze Śląska, gdy ktoś zapyta go: skąd jesteś?” – pisał.

Koniec kompleksów, czas na wiedzę

Od tego czasu mieszkańcy i sosnowieccy politycy nie boją się już upominać o swoje, jeśli chodzi o pozycję w regionie. Przykładem były apele o umieszczenie w nazwie metropolii słowa „zagłębiowska”, co ostatecznie stało się faktem.

Rok temu podpisano też list intencyjny w sprawie powołania Instytutu Zagłębiowskiego. Założyli go wspólnie prezydent Sosnowca, dyrektor Muzeum w Sosnowcu Paweł Dusza oraz prof. Dariusz Nawrot z Uniwersytetu Śląskiego. – W planach mamy sesje i konferencje naukowe dotyczące dziejów Zagłębia Dąbrowskiego, np. odzyskania niepodległości czy udziału regionu w powstaniach śląskich, publikacje naukowe o wydarzeniach z dziejów regionu, serię wydawniczą o wybitnych postaciach Zagłębia Dąbrowskiego, projekt „Historia mówiona”, czyli nagranie relacji przedstawicieli pokolenia wojennego, powojennego i najmłodszego, wychowanego w dobie transformacji ustrojowej w Polsce, chcemy także przywrócić serię wydawniczą „Roczniki Sosnowieckie” – zapowiadał prof. Nawrot. Podkreślał, że instytut będzie miał również za zadanie popularyzację regionu.

– Planujemy wystawy na tematy związane z dziejami Zagłębia Dąbrowskiego, publikacje i wykłady popularnonaukowe, imprezy promujące kulturę Zagłębia czy wydarzenia związane z promocją współczesnej aktywności gospodarczej i naukowej Zagłębia – mówił prof. Nawrot.

Paszport do Sosnowca

Jak się dziś promuje Sosnowiec? W wielu przypadkach to akcje i wydarzenia sprawdzone w wielu miastach, jak koncerty, finały Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy i wydarzenia sportowe. Od wielu lat w Sosnowcu zamiast Dnia Dziecka świętuje się Tydzień Dziecka. W tym roku na Górce Środulskiej, gdzie zawsze odbywa się impreza, zwieńczeniem wydarzenia była plenerowa premiera „Nowej księgi dżungli” w wykonaniu aktorów Teatru Zagłębia.

Miasto promują też jego inwestycje, a te w ostatnich latach skupiają się przede wszystkim na czasie wolnym. Ogrody jordanowskie, Stawiki, biblioteka czy basen. Elementem promującym Sosnowiec i całe Zagłębie ma też być zapowiedziana budowa Zagłębiowskiego Parku Sportowego.

Sosnowiec wykorzystuje też real-time marketing, czyli działania na bieżąco wykorzystujące inne głośne wydarzenia. Tak było, gdy miasto zachęcało do zainteresowania się kupnem działki Śląskiego Uniwersytetu Medycznego. „Wybuduj sobie wieżowiec. Złoty, srebrny, jaki chcesz. Zgoda prezesa nie jest wymagana” – można było przeczytać na specjalnej grafice, którą urzędnicy zamieścili w internecie. „4 hektary czekają. Nie trzeba dzwonić do prezesa” – dodawali.

To ogłoszenie nawiązywało do taśm Kaczyńskiego, czyli ujawnionych przez „Gazetę Wyborczą” rozmów Jarosława Kaczyńskiego z Geraldem Birgfellnerem. Austriak od maja 2018 r. negocjował z Kaczyńskim projekt budowy dwuwieżowego drapacza chmur na działce należącej do związanej z PiS spółki Srebrna. Właścicielem spółki jest fundacja Instytut im. Lecha Kaczyńskiego, prezes PiS jest w niej przewodniczącym rady. Po kilkunastu miesiącach prac nad projektem Birgfellner usłyszał, że inwestycja jest wstrzymana.

W lipcu tego roku o Sosnowcu stało się głośno za sprawą kampanii Sosnowiec All Inclusive, która składa się z dwóch części. Pierwsza jest skierowana do mieszkańców, którzy są najlepszymi ambasadorami miasta. Ich zadaniem jest zrobienie zdjęcia lub krótkiego filmiku promującego Sosnowiec gdzieś w miejscu wakacyjnych wojaży. Zwycięzców konkursu poznamy z początkiem września.

– W ten sposób motywujemy i dajemy możliwość, aby sami mieszkańcy Sosnowca promowali swoje miasto poza jego „granicami”. Liczymy na kreatywność i innowacyjność w pomysłach, oczywiście w granicach zdrowego rozsądku – wyjaśniał prezydent Sosnowca.

Druga część akcji jest skierowana do wszystkich spoza Sosnowca. Ich stolica Zagłębia zachęca do odwiedzin. Powstał specjalny folder z atrakcjami miasta, które są jednocześnie „paszportami do Sosnowca”. – Wiele osób spoza Sosnowca ma obawy, czy może do niego wjechać, nie mając paszportu. Wychodzimy tym osobom naprzeciw i wydamy im paszporty ze specjalnym naszym atestem od ręki – przekonywali urzędnicy.

W lipcu o Sosnowcu stało się głośno za sprawą kampanii Sosnowiec All Inclusive, której częścią jest m.in. rozdawanie folderów z atrakcjami miasta, które są jednocześnie 'paszportami do Sosnowca' GRZEGORZ CELEJEWSKI

W paszportach opisano np. ogrody jordanowskie, zabytki, największy w Polsce wodny tor przeszkód Aquator, kompleks wyciągów do wakeboardu i nart wodnych Wake Zone, ściankę wspinaczkową Poziom 450 i wiele innych atrakcji.

Miasta Idei w Sosnowcu. Jak się promować?

Zapraszamy na spotkanie z cyklu Miasta Idei, które 4 września organizujemy na Stawikach w Sosnowcu. Władze miasta udowodniły, że można w dobry sposób wykorzystać regionalną tożsamość do budowy jego marki, jednocześnie unikając podziałów i sprytnie wykorzystując historyczne zaszłości.

Podczas Miast Idei chcemy porozmawiać z ekspertami i samorządowcami o tym, jak dziś „sprzedawać” miasto i stworzyć z niego dobry produkt marketingowy. Wszystko to ma swój cel i łatwo o błędy. Wcześniej zorganizujemy warsztaty dla mieszkańców, z którymi poszukamy kolejnych pomysłów na promocję miasta i podkreślenie jego tożsamości.

Otwarta dla wszystkich debata rozpocznie się o godz. 18 na terenie Wake Zone Stawiki (ul. Kresowa 1). Naszymi gośćmi będą: prezydent Sosnowca Arkadiusz Chęciński, eksperci ds. public relations dr Anna Adamus-Matuszyńska i dr Krystian Dudek, dr Michał Kaczmarczyk, rektor Wyższej Szkoły Humanitas, dr Jerzy Gorzelik, lider Ruchu Autonomii Śląska, oraz Rafał Łysy, rzecznik Urzędu Miasta w Sosnowcu.