Van een afstandje houdt graffitispuiter Beaps het Utrechtse rangeerterrein in de gaten. Sprinters en intercity’s passeren, treinen die Beaps graag van zijn naam wil voorzien. Talrijke keren deed hij dat al, meestal zonder problemen. Maar deze woensdagavond is het rangeerterrein leeg, geen trein te bekennen.

Beaps – hij wil om problemen met de politie te voorkomen alleen met zijn ‘graffitinaam’ in NRC – opent rustig een blik bier en wacht tot er een trein gerangeerd wordt. „Vorige week stond ik rond deze tijd al lang te spuiten.”

Beaps’ rugzak en jas zijn bedekt met verfspetters. Hij is een bekende Utrechtse graffitispuiter, een „schrijver”, hij ‘schrijft’ zijn naam op treinen: „doggies” (stoptreinen), „bananen” (intercity’s) en „dubbeldekkers”. Trams, bussen, en metro’s. „Zijn pieces” (uitgewerkte graffiti) reden op honderden wagons van de Nederlandse Spoorwegen. Zijn jachtgebied: Utrecht Centraal. „Daar hebben wij al tien jaar totale controle.”

Openbaarvervoerbedrijven in de vier grote steden en de NS gaven in 2016 bijna 7 miljoen euro uit aan het verwijderen van graffiti, blijkt uit door NRC opgevraagde cijfers van de vijf openbaarvervoerbedrijven. Dat is een paar ton meer dan in 2015.

11.521 vierkante meter in Rotterdam

De NS is met 4,5 miljoen euro aan kosten koploper, maar vooral in Amsterdam en Rotterdam groeide de hoeveelheid graffiti op metrostellen de laatste jaren fors. In Amsterdam steeg het aantal vierkante meter gespoten graffiti tussen 2014 en 2016 met 50 procent: van 6.000 in 2014, naar 9.000 vierkante meter afgelopen jaar. Schoonmaakkosten: 9 ton. In Rotterdam werd in negen jaar niet eerder zo veel graffiti van de metro’s geboend: 11.521 vierkante meter, ruim drie keer zoveel als in 2010. Daarbij is graffiti aangebracht aan de binnenkant van de voertuigen niet meegerekend.

Een verklaring voor de toename hebben de woordvoerders van de twee vervoersbedrijven niet. Een woordvoerder van het Gemeentelijk Vervoerbedrijf uit Amsterdam zegt dat „uiteraard” de nodige maatregelen worden genomen om de opstelterreinen te beveiligen. Zo is er cameratoezicht met bewegingssensoren op alle rangeerterreinen. „Maar het is soms niet te voorkomen.”

Volgens een woordvoerder van de RET, het stadsvervoer in Rotterdam, is het ondanks „toezicht” niet te voorkomen dat metro’s worden ondergespoten. „Aan de buitenkant is een tag snel gezet.” Graffiti aan de binnenkant van de Rotterdamse metrostellen komt nagenoeg niet meer voor, blijkt uit de cijfers van de RET. In Den Haag en Utrecht werd respectievelijk 12.000 en 75.000 uitgegeven aan het verwijderen van graffiti.

Foto’s Ilvy Njiokiktjien



Stiekem op pad

Beaps was vijftien jaar toen hij zijn carrière begon als toy (beginnende spuiter), met het natekenen van andermans graffiti. Hij had vrienden op school die „schreven” en hij raakte geïnteresseerd in het mysterieuze wereldje waarin met name jongens en mannen actief zijn. Vooral op „spots” langs het spoor, in de buurt van het centraal station in Utrecht, liet hij zijn naam achter.

Meestal zocht Beaps overdag naar plekken, die hij dan ’s ochtends vroeg kon bespuiten. „Ik vertelde mijn ouders dat ik met school ging schaatsen om vier uur ’s ochtends. Dan ging ik stiekem op pad.”

Een paar jaar later leerde hij andere jongens uit Utrecht kennen die ook schreven. Samen begonnen ze de NC-crew, dat staat voor Never Confess. Een groepje van negen mannen, gespecialiseerd in het bespuiten van treinen. Leden, zegt Beaps, werden geselecteerd op „motivatie, vriendschap en betrouwbaarheid” (praten met de politie is een doodzonde). Beaps: „Het is mijn tweede familie.”

Lessen op het grafisch lyceum verzuimde hij. Liever lag hij met de andere mannen van de NC-crew in de bosjes van het rangeerterrein. De roosters van de schoonmakers en de beveiligers kende hij uit zijn hoofd. Op momenten dat er geen controle was, sloeg hij toe. Beaps. „We gingen structureel los.”

Schuldig tegenover zijn vader

Schrijvers uit andere crews mogen zonder toestemming niet spuiten op de treinen in Utrecht. Doen ze dat wel, zegt Beaps, dan wordt het vechten. „Je moet je strepen verdienen om hier te spuiten, zo werkt dat al generaties. We willen niet dat anderen het voor ons verneuken.”

Of hij zich weleens schuldig voelt over de gespoten graffiti? Hij maakte immers tonnen schade. Beaps haalt zijn schouders op. Eigenlijk niet.

„De treinen zijn in Nederland veel te duur”, zegt hij. „Alles in deze maatschappij draait om geld.”

Schuldig voelt hij zich alleen af en toe tegenover zijn vader, die op de hoogte is van zijn nachtelijke uitstapjes. Hij vindt het vervelend als die zich zorgen maakt. Een paar jaar geleden werd hij opgepakt en was zijn telefoon in beslag genomen. Toen hij het toestel drie dagen later terugkreeg en aanzette, bleek dat zijn vader hem talrijke keren had geprobeerd te bellen. Beaps: „Hij sms’te: ‘arrogante lul, waarom reageer je niet?’ Dat was klote. Toen dacht ik: ‘Sorry pap, ik zat vast.’”

Hoeveel mannen jaarlijks worden veroordeeld voor het spuiten van graffiti is volgens een woordvoerder van de Raad voor de rechtspraak niet na te gaan. Het illegaal spuiten kan met verschillende wetsartikelen worden bestraft.

5.000 euro aan boetes

Uit cijfers van Stichting Halt blijkt dat het aantal jongeren dat in de problemen raakt door graffiti in de afgelopen vijf jaar is gehalveerd van 152 in 2012 naar 75 in 2016. De reden van die daling is niet bekend. De woordvoerder: „We hebben wel de cijfers, maar geen verklaring.”

Graffitispuiters moeten bij Stichting Halt een leertraject volgen dat de jongeren inzicht geeft in hun eigen gedrag en de gevolgen voor de omgeving, zegt de woordvoerder. Ook moeten ze excuses aanbieden en de schade vergoeden van het schoonmaken.

Beaps werd een aantal keren opgepakt voor het spuiten van graffiti. Hij betaalde ongeveer 5.000 euro aan boetes, zegt hij. „Eén keer moest mijn vader ineens 2.000 ophoesten, dat is toch heel heftig en vervelend.” Een reden om te stoppen met het spuiten is dat nooit geweest voor hem. Bij sommige jongens uit de NC-crew staat graffiti inmiddels op een lager pitje, bijvoorbeeld omdat ze vader zijn geworden. „Ik heb het gevoel dat mijn hoogtepunt nog moet komen.”

Dat zit er vanavond niet in. Op het Utrechtse rangeerterrein blijven de sporen leeg. Na twee uur houdt Beaps het voor gezien; de beveiliger is onderweg, weet hij. Later vannacht zal Beaps het nog een keer proberen. „Zodra een trein wordt schoongemaakt, heb ik het gevoel dat ik niet meer besta. Dan begint het meteen weer te kriebelen.”

Historie : het begon in Amsterdam De Nederlandse graffitiscene ontstond eind jaren zestig. De eerste Nederlandse spuiters waren afkomstig uit de Amsterdamse punkwereld. De bekendste graffitispuiter van die tijd was, Ivar Vičs, alias Dr. Rat, uit Amsterdam. Met viltstift, spuitbus, en verfkwast liet Vičs overal in de stad zijn tags en tekeningen achter, vaak afbeeldingen van een rat. Vičs overleed op 21-jarige leeftijd aan een overdosis. Vanaf begin jaren tachtig werd ook in andere Nederlandse steden graffiti gespoten. Op treinen en metro’s werd in die periode nog maar weinig gespoten. Vanaf midden jaren tachtig wisten spuiters steeds vaker de weg naar de opslagplaatsen van treinen, metro’s en trams te vinden. Eind jaren tachtig was er een explosieve toename van graffiti op de Amsterdamse metro’s. Omdat de schoonmaakmiddelen heel schadelijk waren voor het milieu, reden in die periode ondergespoten metro’s rond.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 6 februari 2017