De middenschool stuitte op felle weerstand van de VVD, die zich vooral keerde tegen Van Kemenades uitgangspunt dat de middenschool ook moest leiden tot sociale bewustwording. VVD-voorzitter Haya van Someren sprak van socialistische indoctrinatie en onderwijswoordvoerder Neelie Smit-Kroes zei dat Van Kemenade met "een socialistisch spuitje" de jeugd wilde indoctrineren. Ook vond de VVD dat er op de middenschool te weinig aandacht zou zijn voor "knappe koppen" en het tot nivellering van kennis zou leiden.

Doordat de PvdA in 1977 uit de regering verdween, kwam er van de middenschool uiteindelijk weinig terecht. Er werd nog wel mee geëxperimenteerd, maar in de jaren tachtig stierven de plannen een zachte dood.

Van Kemenade was van 1977 tot 1984 lid van de Tweede Kamer, met uitzondering van de acht maanden dat de PvdA in het tweede kabinet-Van Agt zat. Na dat kortstondige tweede ministerschap leek hij burgemeester van Amsterdam te worden, maar hij werd daarvoor uiteindelijk gepasseerd door zijn partij- en fractiegenoot Ed van Thijn.

Kroonprinsendrama

Van Kemenade werd daarna een van de hoofdrolspelers in het kroonprinsendrama van de PvdA. Partijleider Den Uyl liet voortdurend weten dat hij zich terug wilde trekken, maar bleef uiteindelijk aan tot en met de verkiezingen van 1986. In de tussentijd zette hij Van Kemenade onder druk om zich beschikbaar te houden om hem op te volgen als fractieleider en op termijn mogelijk ook als partijleider.

Van Kemenade achtte zich als PvdA-leider ongeschikt omdat hij met zijn wat saaie, intellectuele en bestuurlijke uitstraling de gewone mensen onvoldoende zou aanspreken, maar liet toch een paar goede banen aan zich voorbijgaan omdat hij Den Uyl niet wilde teleurstellen.

Toen in 1984 bleek dat Den Uyl een voorkeur had voor Wim Kok, besloot Van Kemenade de Haagse politiek te verlaten. Kort daarna kreeg hij een hartinfarct, dat hij in verband bracht met de spanningen die de kroonprinsen-episode had veroorzaakt. Maar hij herstelde en gold nog jarenlang als een kundig bestuurder en een man van groot gezag.