Interieur van een opvangcentrum voor verslaafden in Rotterdam. Beeld anp

Gemiddeld hebben zij een schuld van 23 duizend euro. Daarmee kunnen ze nergens terecht omdat gemeenten door bezuinigingen steeds kritischer zijn gaan selecteren bij aanvragen voor schuldhulpverlening. De terugkeer in de maatschappij van zo'n zevenduizend veroordeelden met een verslaving loopt hierdoor spaak.



Dat is de conclusie van een onderzoek van de Stichting Verslavingsreclassering GGZ (SVG), uitgevoerd door de Hogeschool Utrecht. Daarvoor werd in 36 gemeenten onderzocht hoe de gemeentelijke schuldhulpverlening voor mensen in de verslavingsreclassering is geregeld. Schuldhulpverleners adviseren mensen met ernstige schulden en helpen bij het oplossen daarvan.

Van de veertienduizend mensen die in verslavingsreclassering zitten, heeft de helft ernstige schulden. Zij komen nauwelijks door de kritische toetsing van gemeenten heen. Gemeenten moesten vanaf 2012 twintig miljoen euro op de schuldhulpverlening bezuinigen. Tegelijkertijd groeit het aantal aanvragen van schuldhulpverlening door toedoen van de crisis al jaren: van 44 duizend in 2008 naar 89 duizend vorig jaar. Omdat gemeenten meer mensen moeten helpen met minder geld, zijn zij strenger gaan selecteren, ziet ook Joke de Kock, voorzitter van de NVVK, de brancheorganisatie voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren. 'Gemeenten zijn gaan selecteren aan de poort. Ze helpen liever tien mensen met perspectief dan één zonder. Ze kijken of iemand stabiel genoeg is om iets aan zijn schulden te doen.'



Het gevolg is dat mensen met verslavingsproblemen en een crimineel verleden tussen wal en schip vallen. Gemeenten toetsen aanvragers op hun motivatie en kijken of zij hun administratie op orde hebben, geen openstaande boetes hebben en niet recent nog een beroep hebben gedaan op schuldhulpverlening.



In de praktijk komen verslaafden zo nauwelijks in aanmerking voor schuldhulpverlening, zelfs als zij hun verslaving onder controle hebben. 'Een vicieuze cirkel', noemt Edwin ten Holte, directeur van de SVG hun situatie. 'Mensen komen door hun verslaving in de criminaliteit terecht. Vervolgens belanden ze in de gevangenis en hebben ze geen geld meer als ze vrij komen.' Dan lonkt al snel de criminaliteit weer. Ook vervallen zij vaak in oude gewoonten en grijpen naar de drugs om de stress van geldgebrek te verlichten.

Het ministerie van sociale zaken is bekend met de moeilijke situatie van mensen in verslavingsreclassering, laat een woordvoerster weten. 'Maar het is aan gemeenten om richting te geven aan een integrale schuldhulpverlening. Daarbij past dat zij hun dienstverlening afstemmen op de binnen de lokale setting aanwezige hulpvragen. Het categorisch uitsluiten van bepaalde hulpvragen is binnen dat perspectief onwenselijk.'



Gemiddeld hebben mensen in de verslavingsreclassering 14 schuldeisers achter zich aan. Daaronder zijn veel overheidsinstellingen zoals de Belastingdienst en het Centraal Justitieel Incassobureau. De voorbije jaren zijn de middelen verruimd die zij hebben om de schuld op te eisen. Zo mag de Belastingdienst direct geld van iemands rekening afschrijven en deelt het Zorginstituut Nederland boetes uit voor te laat betaalde zorgpremies.



Doordat deze instellingen langs elkaar heen werken, zakken veel mensen door het sociaal minimum, zegt Ten Holte. 'Wettelijk hebben mensen recht op een minimum van negentig procent van de bijstandsnorm, ongeveer 800 euro. Maar wij komen veel mensen tegen die het met vijf tot zeshonderd euro in de maand moeten doen.'