Κυριάκος Πιερίδης

Η Λευκωσία βρίσκεται εκτεθειμένη στην αδιαφορία ισχυρών κέντρων λήψης αποφάσεων που με τη στάση τους φανερώνουν και μια μορφή αποδοκιμασίας για όσα δεν πράττει ο Κύπριος πρόεδρος τα δύο τελευταία χρόνια στο Κυπριακό.

Σε έναν φαύλο κύκλο τετελεσμένων και αμφισβητήσεων στην ΑΟΖ κινδυνεύει να βρεθεί η Λευκωσία, έχοντας περιορισμένες επιλογές αντίδρασης. Οι διπλωματικές ενέργειες, οι καταγγελίες και τα διαβήματά της συναντούν σοβαρές αντιρρήσεις στον ΟΗΕ και βρίσκουν περιορισμένη απήχηση ή αποτελεσματική στήριξη από την Ε.Ε.

Δύο εβδομάδες μετά την έναρξη της γεώτρησης του «Πορθητή», 42 ναυτικά μίλια δυτικά των ακτών της Κύπρου στα ανοιχτά της Πάφου, η Τουρκία όχι μόνο δεν έχει αναδιπλωθεί, αλλά καταβάλλει συντονισμένες ενέργειες για να εδραιώσει ντε φάκτο και διπλωματικά τη θέση της. Παράλληλα, έχει αναγγείλει άλλες 4 γεωτρήσεις σε βαθιά νερά και 2 σε ρηχά τους επόμενους μήνες.

Με οδηγίες του προέδρου Ν. Αναστασιάδη και την καθοδήγηση του ΥΠΕΞ Νίκου Χριστοδουλίδη, η Λευκωσία δείχνει μια προσπάθεια να διαχειριστεί τα γεγονότα, αλλά ορισμένες από τις κινήσεις της έχουν ήδη μετατραπεί σε μπούμερανγκ. Η απαίτηση να επιβάλει η Ε.Ε. οικονομικές κυρώσεις -όπως στην προσάρτηση της Κριμαίας- δεν ήχησε πειστικά στους Ευρωπαίους εταίρους, που επί της ουσίας αρνήθηκαν τέτοια συζήτηση και παρέπεμψαν σε μεταγενέστερο χρόνο κάθε περαιτέρω συζήτηση. Στην πράξη, η Λευκωσία προβαίνει σε καταγγελίες έχοντας υποψίες ότι ίσως χρειαστεί σύντομα να βάλει «δεύτερη γραμμή άμυνας» για να προφυλάξει την ήδη οριοθετημένη ΑΟΖ.

Μια ψυχρή και οδυνηρή για την Κύπρο αξιολόγηση φανερώνει ότι η Λευκωσία έκανε λάθος υπολογισμούς ως προς τις δυνατότητες αντίδρασής της και καλλιέργησε εσφαλμένες εντυπώσεις για δήθεν αποτρεπτικές συμμαχίες στην περιοχή (Ισραήλ, Αίγυπτος). Στην ουσία βρίσκεται εκτεθειμένη στην αδιαφορία ισχυρών κέντρων λήψης αποφάσεων που με τη στάση τους φανερώνουν και μια μορφή αποδοκιμασίας για όσα δεν πράττει ο Κύπριος πρόεδρος τα δύο τελευταία χρόνια στο Κυπριακό. Χωρίς τη διπλωματική ασπίδα του ΟΗΕ στο Κυπριακό, η Αγκυρα βρίσκει χώρο για να προβάλει τις δικές της θέσεις, εφαρμόζοντας παράλληλα σχεδόν ανενόχλητη τα νέα τετελεσμένα στη θάλασσα.

Η διπλωματία της καταγγελίας

Μετά την πρόκληση του «Πορθητή», το κυπριακό ΥΠΕΞ έθεσε σε εφαρμογή όσα είχε προ πολλού σχεδιάσει με βροχή διαβημάτων. Αυτή η μορφή διπλωματικής αντίδρασης έχει… τελειοποιηθεί από τους Κύπριους διπλωμάτες εδώ και δεκαετίες, που την υιοθετούν ως μέρος της ρουτίνας τους ανεξαρτήτως αποτελέσματος. Πολιτικά έχει αποτέλεσμα μόνο για αναπαραγωγή των καταγγελιών από τα κυπριακά ΜΜΕ, κατά τρόπο ώστε πολλοί να εκλαμβάνουν την καταγγελία ως νικηφόρα μάχη. Ομως, η διεθνής υποδοχή που είχαν οι καταγγελίες και τα διαβήματα της Λευκωσίας μέχρι στιγμής δεν αποδίδει, ενώ φαίνεται να αφήνει και ζημιές. Πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο χώρος του ΟΗΕ.

Ο πρόεδρος Ν. Αναστασιάδης έχει αποταθεί εγγράφως στον γ.γ. του ΟΗΕ για να καταδικάσει την Τουρκία στο επίμαχο, όπως εξελίσσεται πλέον, ζήτημα των ορίων της υφαλοκρηπίδας της Κύπρου δυτικά της Πάφου. Ο Αντόνιο Γκουτέρες απέρριψε το αίτημα και έκανε δημόσια δήλωση, υπενθυμίζοντας ότι «οι υπεράκτιοι υδρογονάνθρακες πρέπει να ωφελήσουν και τις δύο κοινότητες στην Κύπρο». Σημείωσε δε την οδό της επίλυσης του Κυπριακού: «Ο Ελληνοκύπριος ηγέτης και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης συμφώνησαν προηγουμένως στις διαπραγματεύσεις ότι οι φυσικοί πόροι σε μια ενωμένη Κύπρο θα ανήκουν στην αρμοδιότητα της μελλοντικής ομοσπονδιακής κυβέρνησης». Ακολούθησε απαίτηση του κυπριακού ΥΠΕΞ για διορθωτική δήλωση, για να λάβει νέα ψυχρολουσία: ο γ.γ. του ΟΗΕ ποτέ δεν παρεμβαίνει σε τοποθέτηση επί αμφισβητούμενων νερών, ήταν η απάντηση σε προφορικό διάβημα στην έδρα του ΟΗΕ. Ακολούθως, το Φόρεϊν Οφις και ο υπουργός Ευρώπης, σερ Αλαν Ντάνκαν, χαρακτήρισαν την περιοχή της γεώτρησης του «Πορθητή» ως αμφισβητούμενης κυριαρχίας.

Οι «κοντές» συντεταγμένες

Η Λευκωσία έκανε την κίνηση για κατάθεση συντεταγμένων ΑΟΖ με βάση τη μέση γραμμή από τις ακτές της Τουρκίας, συνεπώς και υφαλοκρηπίδας, στη βόρεια (που είναι ντε φάκτο κατεχόμενη) και τη βορειοδυτική θαλάσσια περιοχή της Κύπρου. Η κίνηση εντάχθηκε επίσης στα μέτρα αντίδρασης, αν και το ζήτημα ήταν αρκετά βασανιστικό όχι μόνο για την Κύπρο αλλά και για την Ελλάδα. Η ενέργεια αυτή αποδείχθηκε έωλη και χωρίς περιεχόμενο, αφού η Τουρκία ακολουθεί άλλη πλεύση που βρίσκεται εντός ορίων διεθνούς δικαίου – δηλαδή τη γραμμή της ευθυδικίας και την προβολή των ακτών της. Η ελληνική κυβέρνηση πάντως απαίτησε η κυπριακή γραμμή να κοντύνει προς δυσμάς! Συγκεκριμένα, η κυπριακή γραμμή σταματά δεξιότερα της θεωρητικής οριοθέτησής της για να μη δημιουργεί την εντύπωση ότι θα μπορούσε να εφάπτεται με τη (θεωρητικά πάντα) οριοθέτηση που διεκδικεί η Ελλάδα.

Με άλλα λόγια, η Αθήνα θέλει να αποφύγει όσο μπορεί να γίνει μέρος αυτής της διένεξης που οδηγεί σε νέες ντε φάκτο αμφισβητήσεις για τα όρια και την έκταση που έχουν και οι ελλαδικές θαλάσσιες ζώνες κυριαρχικών αρμοδιοτήτων του Καστελόριζου (υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ).

Η διαχείριση της ζημιάς

Με τις υφιστάμενες συνθήκες η Τουρκία επιχειρεί να επιτύχει έναν από τους στόχους της, να καταστήσει τη θαλάσσια περιοχή στα ανοιχτά της Πάφου ως αμφισβητούμενη. Ο «Πορθητής» βάζει το γεωτρύπανο όχι γιατί υπάρχουν κάποιες ενθαρρυντικές ενδείξεις για κοιτάσματα, αλλά για να καταστήσει ρητή τη διεκδίκηση της Τουρκίας, επιτυγχάνοντας τη «διχοτόμηση της ΑΟΖ». Με βάση τις αντιδράσεις της διεθνούς κοινότητας και ιδίως της Ε.Ε. και ισχυρών χωρών, όπως οι ΗΠΑ και η Βρετανία ή ακόμα και η Ρωσία, η Αγκυρα πιθανόν να επιχειρήσει ανάλογες ενέργειες σε περιοχές εγγύτερα προς το Καστελόριζο, αμφισβητώντας και την υφαλοκρηπίδα της Ελλάδας.

Παράλληλα, δεν αποκλείεται να προβεί σε γεωτρητική δραστηριότητα ακόμα και σε οριοθετημένη ΑΟΖ νοτιοδυτικά της Κύπρου, τμήματα της οποίας επίσης αμφισβητεί. Για τον λόγο αυτό η Λευκωσία τρέχει κυριολεκτικά να κάνει απευθείας ανάθεση τεμαχίων της ΑΟΖ στη γαλλική Total, με την ελπίδα ότι θα αποδειχθεί πιο ανθεκτική από την ΕΝΙ. Με μαθηματική ακρίβεια οι εξελίξεις οδηγούν σε «διπλή διχοτόμηση», βάζοντας ταφόπετρα στην πιο γενναία πρωτοβουλία για συνολική επίλυση με βάση το πλαίσιο Γκουτέρες.