Het kabinet sloeg adviezen in de wind en zette zijn omstreden stikstofaanpak door. ‘Heel verwijtbaar’, zegt Niek Ketting, die hier al in 2011 voor waarschuwde.

Al ruim acht jaar weten het kabinet en de Tweede Kamer dat het Nederlandse stikstofbeleid in de huidige vorm onhoudbaar is. In 2011 en 2012 constateerde de Commissie voor de milieueffectrapportage al dat het zogeheten Programma aanpak stikstof (Pas) ‘zoals het nu voorligt, niet voldoet’. Wacht met economische activiteiten tot de kwetsbare natuurgebieden in de buurt zijn hersteld, adviseerde de commissie destijds.

Toch trad het programma vier jaar geleden in werking. Duizenden bedrijven kregen een vergunning om te bouwen of uit te breiden nabij een van de 160 beschermde natuurgebieden.

Gevolg: de Raad van State heeft het stikstofprogramma onlangs ongeschikt verklaard en 18.000 infrastructurele, bouw- en landbouwprojecten staan op losse schroeven. Het kabinet heeft een commissie onder leiding van VVD’er en oud-minister van binnenlandse zaken Johan Remkes aan het werk gezet om uit de stikstofcrisis te kunnen komen.

Vandaag komt deze commissie met haar eerste advies. Forse ingrepen in verkeer en landbouw lijken onvermijdelijk. Er gaan geluiden dat de maximumsnelheid op de snelweg verlaagd wordt naar 100 kilometer per uur.

Donderslag bij heldere hemel

“De Tweede Kamer doet nu alsof de stikstofproblematiek vrij plotseling is. Als donderslag bij heldere hemel. Maar zij had dit advies in 2012 al op haar bureau”, zegt Niek Ketting, destijds voorzitter van de commissie die het stikstofprogramma onder de loep nam.

De pijn zat hem net als nu in de juridische basis van de aanpak, zegt Ketting. Het stikstofprogramma zou economische activiteiten mogelijk maken zonder beschermde en fragiele natuurgebieden verder aan te tasten. Gebeurde dat wel, dan werd de berokkende schade direct gecompenseerd.

Maar of die compensatie voldeed aan de eisen van de Europese Habitat­richtlijn, was toen al twijfelachtig. De commissie meende van niet. Ook stond nergens vast wanneer de aangetaste natuurgebieden weer opgeknapt zouden worden.

“Doe nou goed je huiswerk, hebben we tegen het ministerie gezegd. Anders ga je voor de bijl”, haalt de voormalig voorzitter zich voor de geest. Ketting noemt het stikstofprogramma ‘een fopspeen die economische ontwikkeling mogelijk moest maken’. Hij wijst op een brief die Henk Bleker, destijds staatssecretaris van landbouw, naar de Kamer stuurde als reactie op de commissierapporten.

Bleker was een andere mening toegedaan

Waar de commissie haar zorgen uitte over de fragiele staat van de natuurgebieden en adviseerde om de economische activiteiten te staken totdat de natuur volledig hersteld is, was Bleker een andere mening toegedaan.

Volgens de staatssecretaris kon er gewoon ontwikkeld worden nabij de beschermde gebieden. Er is ‘wel degelijk voldoende zekerheid’ van natuurherstel, schreef Bleeker in 2012 aan de Kamer. Daarbij, stelde hij, maakt het kabinet gebruik van herstelstrategieën waarvoor ‘de best beschikbare wetenschappelijke inzichten’ zijn geraadpleegd, ‘die bovendien ook internationaal gereviewd zijn’.

Heel verwijtbaar, zegt voormalig commissievoorzitter Ketting over het handelen van het kabinet. De mankementen in het stikstofprogramma hadden moeten worden bijgesteld, vindt hij.

“We hebben het hier niet over een zak pepernoten. Het signaal dat de commissie destijds heeft afgegeven is onvoldoende opgepakt en daar plukken we nu de wrange vruchten van. Er zijn nu vergunningen afgegeven op een hele wankele basis. Dan bouw je een huisje op het ijs. Daar zakken we nu doorheen.”

Lees ook:

Stikstofvonnis treft ook projecten mét vergunning

Advocaten waarschuwen: projectontwikkelaars, boeren en bouwers die al een vergunning hadden, leken veilig na de stikstofuitspraak. De rechter laat nu ook hun projecten wankelen.

Taboes en stokpaardjes genoeg in stikstofcrisis

Het kabinet bereidt het land al een paar weken voor op vergaande ingrepen om de stikstofuitstoot te beperken.