Oproep voor vrijheid om de slachtoffers van het nazisme

op zelfgekozen wijze te herdenken in Antwerpen

Gunter Demnig, een Duitse kunstenaar, maakt Struikelstenen in naam van alle slachtoffers van het nazisme. Hij plaatst deze stenen voor de drempel van de huizen die de slachtoffers bewoonden voor hun arrestatie. Zo wordt eer gebracht aan de slachtoffers, wordt de ideologie van de beulen verworpen en worden ze symbolisch terug thuis gebracht.

Als steunpunt van deze Europese actie in België heeft de Vereniging voor de Herinnering aan de Shoag al mee gezorgd voor de plaatsing van meer dan 250 herinneringsstenen zowel voor weerstanders als voor joden in Luik, Gent, Brussel, Turnhout, Sint-Truiden Mol en Charleroi.

Eén enkele stad verzet zich evenwel hiertegen: Antwerpen. Of dit nu gebeurt om religieuze redenen of omwille van politieke overwegingen, wij kunnen dit niet aanvaarden.

Gedurende de Duitse bezetting van 1940 tot 1944 begingen de Antwerpse gemeentelijke overheden de grootste oorlogsmisdaad uitgevoerd door Belgen. Op 15 augustus 1942 gaven zij aan de politie het bevel om de Duisters te helpen om ongeveer 1.000 joden op te pakken, inbegrepen vrouwen, kinderen en ouderen. Op 28 augustus 1942, verplicht om opnieuw 1.000 joden op te pakken, heeft het Antwerpse politiekorps er 1.150 gearresteerd. Tenslotte, op 11 en 12 september 1942, namen politieagenten deel aan een nieuwe razzia waarbij 1.422 joden werden opgepakt. In de loop van de maand september voerden politieagenten opnieuw de Duitse bevelen uit en hielden zij individueel hier en daar nog joden aan.

Gelukkig gedroegen sommige politieagenten, waaronder deze van het commissariaat van Deurne zich voorbeeldig. Zij verzetten zich tegen de bevelen van de toenmalige burgemeester en kwamen in verzet tegen de nazi’s. Tientallen van hen werden gedeporteerd naar de concentratiekampen. In totaal overleefden 90 Antwerpse politieagenten hun deportatie niet. Ook voor deze agenten uit het verzet weigert de Antwerpse overheid de plaatsing van Struikelstenen.

65% van de Antwerpse joden werden opgepakt en gevangen gezet in Mechelen, vandaar gedeporteerd naar Auschwitz en er vermoord.

Reeds 7 jaar vragen familieleden en vrienden van deze Antwerpse slachtoffers van het nazisme om hen met een herinneringssteen, geplaatst voor hun laatste woonplaats, te eren.

Samen met de Belgische Senaat die op 24/01/2013 unaniem de verantwoordelijkheid van de Belgische staat in de vervolging van de joden erkende, gaan wij ervan uit dat de plicht tot herinnering noodzakelijk is.

In een democratie neemt de herinnering diverse vormen aan. Elkeen moet er volgens zijn cultuur en zijn keuze kunnen aan bijdragen. Niemand mag zich hierin verplicht voelen door welke regel of religieus verbod dan ook.

Het is daarom dat wij van mening zijn dat de Antwerpse burgemeester zich niet mag baseren op een advies van het Forum der Joodse Organisaties tegen de plaatsing van Struikelstenen om alle medeburgers te verplichten zich hieraan te conformeren. Herinneren we er aan dat het Forum geleid wordt door conservatieven. De herinnering aan de Shoah en aan het nazisme mag in geen geval ondergeschikt worden aan religieuze autoriteiten. Bovendien mag de plaatsing van Struikelstenen die de naam van niet-joodse verzetslieden dragen niet onderworpen worden aan welke religieuze autoriteit dan ook.

Wij, mannen en vrouwen van de wetenschap en cultuur, democratische militanten en burgers nodigen de Antwerpse overheden uit om de uitbouw van de herinnering aan de Shoah en aan het verzet tegen het nazisme in al z’n vormen te ondersteunen, inbegrepen de Struikelstenen, het gedegen onderwijs in de geschiedenis van de vervolging van de joden in Antwerpen, de geschiedenis van de verzetsbewegingen in de metropool evenals de geschiedenis van de collaboratie met de nazi’s waaraan de nationalistische bewegingen en de gemeentelijke overheden zich schuldig hebben gemaakt.

Marcel Zalc,

Voorzitter van de Vereniging voor de Herinnering aan de Shoah

Verborgen kind, overlevende, oorlogswees.