

Bu yetki isteğini reddetseniz bile yetmiyor. Diyelim uygulamaya fotoğraflarınızı kullanması için izin verdiniz. O fotoğraflarda arkadaşlarınız da vardır herhalde, sürekli çicek böcek resmi çekecek değilsiniz. Araştırmacılar, bu resimlerden de bazı arkadaş bilgilerini çekmişler.

Yani kendi bilgilerinizi korusanız bile, arkadaşlarınız sizin birçok bilginizi paylaşabiliyor. Bunu engelleme imkanı da yıllar boyunca yoktu. Bu cepte dursun.

2012: Sizi Ailenizden İyi Tanıyan Algoritma

Uygulamalara ve izne bile gerek olmadan, herkesin ulaşabileceği bir veri vardı: Beğeniler (likes).

Cambridge Üniversite'sinde çalışan Kosinski isimli bir araştırmacı, insanların beğendiği içeriği analiz ederek onları "tanımanın" bir yolunu buluyor:

Sadece 10 beğeni ile, sizi ortalama bir iş arkadaşınızdan daha iyi tanıyor.

70 beğeni ile arkadaşlarınızı geçiyor.

150 beğeni , ana-babanızdan bile daha iyi tanımasını sağlıyor.

300 beğeniyi analiz ederek size eşinizden daha yakın oluyor.

Bunun ötesinde de artık sizi sizden iyi tanıyor.

Kosinski bulgularını yayınladığı gün, Facebook'tan iki telefon alıyor: Biri dava tehditi, diğeri de iş teklifi. Bir hafta sonra da Facebook, beğeni bilgisini halka kapıyor, ancak özel izinle uygulamalara verilir hale geliyor.

***

Ve daha bu tarihlerde Zeynep Tufekçi (@zeynep), bu tip bir modellemenin demokrasilere etkisi konusunda insanları uyarıyordu. Zira Obama seçim kampanyası bu metodlara epey para gömmüştü ve "günde 66,000 bilgisayar simülasyonu" çalıştırıyordu.

2014: Cambridge Analytica Entrikaları

Kosinski araştırmalarına devam ederken, Kogan isimli genç bir akademisyen buna yamanıyor. Derdi, Kosinski'nin psikolojik modellemesini almak.

Kosinski bu adamı biraz araştırıyor ve Strategic Communication Laboratories diye bir şirketle anlaşmalı olduğunu öğreniyor. SCL bir sürü shell company içeren garip bir şirketler grubu ve birçok ülkedeki seçimlerle alakaları var. Yakındaki ABD seçimleri için kuracakları yeni şirketin adı da bildiğiniz Cambridge Analytica.

Şirketin Cambridge Üniversitesi ile alakası yok. Garip bir bağlantı olarak, bu ismi Steve Bannon önermiş. Hani Breitbart denen sağ (alt-right) medya organının editörü ve Trump'ın överek işe aldığı, söverek de kovduğu eski danışmanı. Ne alaka? Meğer Breitbart'ın da SCL'in de en büyük finansörü, ABD'li bir yazılım milyarderi olan Mercer. Koch Kardeşler benzeri, her türlü muhafazakar oluşumu finanse eden biri. (Ama olayı “İlluminati” seviyesine indirgemeyelim, sorun öyle merkezi değil dağınık, zaten o yüzden kötü).

Bizim gariban Kosinski kıllanıyor, vermiyor modelini. Fakat Kogan, yeterince detay öğrendiğinden olsa gerek, benzer bir model geliştiriyor (SCL'den 800 bin dolar karşılığında). Şimdi o modeli gerçek bir teste tabi tutma zamanı. Bu noktada devreye Amazon giriyor.