Je hebt dit TPO+ artikel cadeau gekregen van Dr. Sid. Neem ook een abonnement en steun TPO, dan kun je alle TPO+ artikelen altijd lezen. Een abonnement nemen op TPO Plus is makkelijk en snel. Bovendien zorg je er zo al voor 40 Euro per jaar voor dat TPO als onafhankelijk nieuwsmedium kan blijven bestaan.

Op 4 december 2019 spraken er in het comité AFCO van het Europarlement diverse wetenschappelijke experts over de toekomst van de Europese Unie. De gelijkenis viel op met een raad van Amerikaanse experts die door politici werden overhoord over het wel of niet impeachen van Trump, die plaatshad op ongeveer hetzelfde moment. Feitelijk bouwden de wetenschappers de casus die de politici wilden horen: de Democraten werden met een ijzersterk relaas overtuigd dat Trump moest worden afgezet en de Republikeinen hoorden een even sterk juridisch betoog dat het absoluut niet moest gebeuren. Idem voor de experts in AFCO. Een wetenschapper bepleitte het belang van subsidiariteit en de bestuurlijke soevereiniteit van lidstaten; andere geleerden vonden de tijd rijp voor verdere top-down bestuurlijke integratie op EU-niveau.

‘Een breakaway society waiting to happen’

Deze voorbeelden bewijzen hoe empirie ondergeschikt is aan het existentiële. In diepgravende interviews op YouTube heeft ondergetekende dit onlangs aangevoerd (deel 1|2). Welk wereldbeeld je hebt, bepaalt voor welke feiten je ontvankelijk bent; wat je doorleefd hebt is meer bepalend dan welke cijfertjes je voorgeschoteld krijgt.

Zie dit artikel van Auke Zijlstra: de aanwas van moslims wordt in officiële rapporten gedownplayed. Mensen die deze aanwas om zich heen zien, laten zich echter niet van de wijs brengen. Dit soort rapportages houden de stemmers op mainstream partijen in slaap in de dorpen waar het nog betrekkelijk rustig is. Mensen die existentieel zijn geraakt door die ontwikkeling met eigen ervaringen, zullen nauwelijks beïnvloedbaar zijn.

Eerder omschreef ik dit fenomeen als een ‘breakaway society waiting to happen’. Paradigma’s zijn aan het verschuiven: hierbij is alleen vanuit intrinsieke validatie een paradigmawisseling in te zetten en niet vanuit empirie (oftewel proefondervindelijke data). ‘Intrinsieke validatie’ betekent innerlijke waarde toebedeling – om dit te begrijpen wijs ik u op een speech van de Gelderse FvD-politica Armita Taheri.

‘Zoals het er nu voor staat, spelen conservatieven hetzelfde spel als de socialisten’

Zij zegt: twijfel niet aan het stemmetje diep van binnen en ga terug naar je eigen kern. De overheid en de media bepalen niet wat goed is voor mij en wat ik moet vinden – dat maak ik zelf uit. Wij kunnen dit bepalen en de staat moet volgen. Taheri bepaalt dus zelf hoe waardevol iets is en wat haar prioriteiten zijn. Dit kiest zij vanuit haar onafhankelijke oordeel en laat de ‘doxa’ achter zich, oftewel het heersende discours c.q. het bestaande paradigma met inbegrip van alle gevestigde waardeoordelen.

Van hieruit leggen wij een verband met de altijd actuele discussie over de toekomst van de EU en bredere maatschappelijke ontwikkelingen, zoals het opstomen van de genderneutraliteit. Zoals het er nu voor staat, spelen conservatieven hetzelfde spel als de socialisten, maar proberen zij slechts af te remmen wat onvermijdelijk staat te gebeuren.

Op dit moment presenteren conservatieven geen eigen model van de samenleving, maar lopen zij op een afstandje achter het linkse voorbeeldmodel aan. In die zin is het conservatisme vandaag wat links tien jaar geleden was. Bijvoorbeeld transgenderisme wordt geaccepteerd – het duurt alleen wat langer.

‘Er komt een trein aangestormd die is volgeladen met morele verontwaardiging’

Als conservatieven deze dynamiek volgen, spelen ze een spel dat hen niets oplevert. Het is alsof ik u uitnodig om het bordspel Monopoly te spelen – alleen zijn alle straten al verkocht. De enige manier om deze dynamiek te ontvluchten is door te zoeken naar manieren om de linkse onderstutting te ondermijnen waarop het progressieve wereldbeeld berust. En om ideeën naar voren te brengen die de aandacht wegzuigen bij de algemeen aanvaarde linkse stellingnames die het discours domineren.

Er komt een trein aangestormd die is volgeladen met morele verontwaardiging. Die trein verpulvert u genadeloos als u ook maar één kritische noot plaatst bij een linkse gemeenplaats. Daarom zwijgen de meeste conservatieven. Als zij deze trein proberen te stoppen lukt dit niet – conservatieven komen meestal niet verder dan gemor vanuit de achterhoede: dit is omdat ze de wereld die om hen heen ontstaat niet begrijpen. Het enige levensvatbare antwoord is om zélf een wereldbeeld tegenover het linkse wereldbeeld te zetten.

‘De VVD komt niet verder dan op de rem te trappen van de GroenLinks-trein’

Bijvoorbeeld GroenLinks heeft een onderscheidend gedachtegoed met een bijbehorend wereldbeeld als eindstation. VVD wil niet wat GroenLinks wil, maar VVD heeft geen eigen gedachtegoed. Wat er van dat gedachtegoed over is, is althans zó verwaterd, dat ondanks het zetelverschil GroenLinks alsnog het initiatief behoudt. De VVD komt niet verder dan op de rem te trappen van de GroenLinks-trein: ze slagen er niet in om een eigen trein te laten rijden naar een eigen eindbestemming.

De VVD trapt blikjes vooruit – ze gaan sputterend akkoord met zaken waarvan ze weten dat die later terugkomen om hen in de staart te bijten (zie het stikstof dossier). Als er problemen opduiken roept Rutte ‘tsjakka!’ en Dijkhoff laat een carnavalswagen aanrukken. ‘Backbenchers’ als Daniël Koerhuis en Remco Dijkstra vangen de klappen op. Hun aanwezigheid op de demonstratie tegen het stikstofbeleid was weliswaar goed bedoeld, maar liet vooral machteloosheid zien.

Daarom spreken we dus over een ‘breakaway society waiting to happen’. Je eigen rails aanleggen en je eigen trein laten rijden. Ik vind een weg of ik maak er een – deze zegwijze geeft uiting aan intrinsieke validatie. Onze wereld is zó uit balans, de wal keert op den duur het schip: de stijgende lasten van open grenzen en klimaatpolitiek maken landen onbestuurbaar. Politici worden op dossiers gezet die ze niet kennen; hierdoor zijn ze afhankelijk van adviseurs en studiediensten. Hoe vaak ze in het nieuws komen is hun barometer van of ze goed bezig zijn. Wat het nieuws toont weerspiegelt echter niet meer wat er leeft in de haarvaten van de maatschappij. Dit gaat klappen. Het probleem is dat conservatieven nog geen vocabulaire hebben om het nieuwe post-’68 wereldbeeld in woorden te beschrijven: hierom zien we zoveel ideologische verdwazing.

‘Denken vanuit postprogressivisme is dus beter dan denken vanuit conservatisme’

In deze situatie staat emotie tegenover ratio zoals het existentiële staat tegenover het empirische. Dit wil zeggen dat ‘postprogressivisme’ een beter verhaal is dan ‘conservatisme’ – de Spaanse filosoof Ortega y Gasset liet zien waarom. Fascisten en communisten probeerden de klok terug te zetten naar premoderne samenlevingsvormen. De liberale democratie was echter voorbestemd om door te breken “zoals het kanon onvermijdelijk de opvolgende stap is van de lans”. Onvermijdelijk zou het herstellen van die oude tijd wederom de liberale democratie voortbrengen. Net zo zal het herstellen van de jaren vijftig opnieuw een generatie achtenzestigers baren: de spruitjeslucht zal opnieuw opgaan in wietlucht.

Denken vanuit postprogressivisme is dus beter dan denken vanuit conservatisme. Conservatisme probeert een aanstormende trein af te remmen, terwijl het postprogressivisme dit stadium al heeft doorleefd en een stap verder is. Postprogressivisme is de these-antithese van Hegel: feitelijk de synthese. Denk ook aan Einsteins uitspraak: het is waanzin om steeds hetzelfde te herhalen, en te verwachten dat er een andere uitkomst volgt. Dit is feitelijk het beste advies aan de conservatieven. Laat hen de doelen die ze vijftig jaar geleden stelden, afwegen tegen het aangezicht van de samenleving en het bestuurlijk circuit van vandaag…

‘Zaken opofferen schept helderheid en uitzicht’

Er is nóg een goede reden om conservatisme te vervangen door postprogressivisme. Zolang je wil conserveren, zit je vast aan instituties met daarin mensen die het realisme geen ruimte gunnen: ieder compromis met hen is een giftig compromis. Je steekt tijd en energie in een club die uiteindelijk jouw ondergang wil. We moeten daarom niet denken in termen van behoud, maar in termen van opofferen. Als er stronken van mijn kamerplanten geel en verschrompeld zijn dan knip ik ze af. Even later zijn er diepgroene bladeren voor teruggegroeid.

Dit laatste is overigens een goede reden om het kaartspel Magic the Gathering te spelen. Dit spel werkt met ‘sacrifice’ als spelmechaniek: dit onderwijst de speler in het belang van opofferen. Zaken opofferen schept helderheid en uitzicht. Als iets rot is, verspil er geen energie aan maar offer het op. Wees bereid om schepen achter je te verbranden als dit nieuwe deuren opent. Mensen bestuderen mijn teksten al jaren en gissen nog altijd naar de kern van mijn persoon. Speel enkele rondes met mijn Magic-deck en men weet het meteen.

Intrinsieke validatie is afgaan op wat je wéét in je diepe zijn, in je kern, waar je aantreft wat goed en fout is. En de staat, het kartel, proberen je via schaamtegevoel, via deugshaming iets anders aan te praten. Dit leidt tot cognitieve dissonantie en dus tot ideologische verdwazing. Het gedwongen wegdrukken van je diepe kern en volgzaam de EU achternalopen. Je weet dat het pro-vrouwenquota en het anti-Zwarte Piet vertoog eigenlijk niet goed zijn – het voelt verkeerd maar je laat het je tóch aanpraten. Want “je moet mee met de tijdsgeest” en “het is racisme”.

Conservatieven worden gebrowbeat (om nog een Magic-term te gebruiken) met dit ‘argument’ van de tijdsgeest: “It’s 2020!” Dit werkt zolang het conservatisme geen eigen wereldbeeld uithardt tegenover het progressieve – dat moet een wereldbeeld zijn dat teruggaat tot de eigen kern.

Hier bespreken we iets dat in de kern het verhaal is van de wetenschapsfilosoof Thomas Kuhn, over paradigmawisselingen, maar dan aangevuld met een vleugje Nietzsche. Dat vleugje Nietzsche, dat snuifje dark horse, is het sleutelstuk waarmee alles op zijn plek valt. Observaties zijn namelijk onderbepaald door aannames.

‘Je kunt dus nóóit op basis van louter proefondervindelijke data overstappen op een nieuw wereldbeeld’

Denk maar aan die wetenschappers die met verschillende visies aankwamen op Trump en de EU – allemaal goed onderbouwd. Maar wat ze waarnemen is afhankelijk van de waarden die ze ten diepste al aanhouden – al het wetenschappelijke is politiek bepaald: dit wil zeggen dat het empirische existentieel is bepaald. Dit betekent weer dat het naar buiten brengen van die kern, die waarden die ten diepste je karakter bepalen, het hoogst haalbare is in politieke zin, en véél belangrijker dan discussies over data. Je gaat pas gegevens zoeken als je een punt wil maken, dus dat punt is existentieel bepaald en niet zelf het product van data.

Het belang van wereldbeelden werd extra duidelijk toen Machteld Allan op de Bassam Tibi bijeenkomst op de Universiteit Leiden sprak over Ibn Taymiyyah. Haar punt was dat islamgekkies niet zomaar islamgekkies zijn: zij leven vanuit een coherente kosmologie die hun belevingswereld afdoende kan verklaren. Zij vechten om dit wereldbeeld te behouden. Dit voert ons tot de metafysica van Collingwood: waarom verruilen we de fysica van Newton voor die van Einstein als beide systemen onze observaties bevredigend verklaren? Toen priesters door de telescoop keken van Galileo Galilei zagen zij geen kraters op de maan, maar wolkjes op de lens.

Je kunt dus nóóit op basis van louter proefondervindelijke data overstappen op een nieuw wereldbeeld. Die wereldbeelden volstaan immers om alle data te duiden. Uiteindelijk is het een existentiële kwestie en geen empirische. Is uw ervaring dat de overheid en de officiële instanties betrouwbaar zijn? Dan zal u klimaatsceptici wantrouwen: zij trotseren de consensus. Is uw ervaring dat de gevestigde instituties geen open kaart spelen maar mensen van het kastje naar de muur sturen? Dan zal u klimaatsceptici het voordeel van de twijfel geven: het is dan juist verdacht dat men het binnen de wetenschappelijke instituten zo grondig eens lijkt, dit ruikt naar machtsmisbruik. Het laat zich raden dat dit punt niet binnen parlementair zal worden beslecht.

‘Het linkse gepraat over ‘verbinding’ berust op onwetendheid over hun eigen maatschappij-analyse’

Afsluitend destilleert de auteur uit deze beschouwing graag een praktische tip, waar de politicus in de praktijk wat mee kan. Na haar speech werd Taheri bekritiseerd door socialisten. Ze werd hypocriet genoemd onder het mom: “Als vluchtelinge profiteerde jij van de Nederlandse gastvrijheid en nu gun je het andere immigranten niet.” Mijn advies is om gewoon niet in te gaan op de beschuldiging – want dan ga je mee in hun wereldbeeld – en om integendeel een eigen wereldbeeld present te stellen en het hunne aan te vallen.

Noem bijvoorbeeld drie dingen – dat die beschuldiging voortkomt uit existentiële afgunst, omdat de socialisten vroeger als de oppositie werden waargenomen en nu niet meer. Voorts berust het linkse gepraat over ‘verbinding’ op onwetendheid over hun eigen maatschappij-analyse. De marxistische wortel van dit gedachtegoed is immers een klassenstrijd op leven en dood waarin alle andere conflicten oplossen. Tot slot is dit statement van de socialisten zélf hypocriet: hun doelgroep bestaat immers uit mensen die bungelen tussen een bestaan als uitkeringstrekker en dagloner – juist deze groep wordt het hardst beconcurreerd door de massa-immigratie.

Om op te sommen: het is een wereldbeeld dat buiten de feiten staat, dat bepaalt hoe u de feiten duidt. Meer feiten leidt niet tot minder polarisering – integendeel! Onlangs kwam er een discussie voorbij over een foto van Sinterklaas in de jaren ’50. Een links persoon schreef: “Zie je wel, er waren toen ook al hoofddoekjes en moslims en toen was het geen probleem!” Een rechts persoon herkende geen hoofddoekje, maar slechts een oma die een kapje droeg tegen de regen. De empirie is nooit de scheidsrechter bij een discussie die in wezen over wereldbeelden gaat.

‘Vandaag leven we op de breuklijn van twee paradigmatische platen: één utopistisch, één realistisch’

Vanuit louter empirie kun je geen nieuw paradigma ontsluiten: alleen een Nietzscheaanse ziel kan dat. Vandaag leven we op de breuklijn van twee paradigmatische platen (één utopistisch, één realistisch). We zullen uitkomen op een non-apologetisch realisme dat valideert vanuit een eigen Zuil.

Dit alles vormt een ontologie waarin het existentiële bovenaan staat als het meest primaire, nog boven epistemologie, ethiek en esthetiek. Nietzsche beyond Nietzsche is uiteindelijk de conatus van Spinoza: een ziel stijgt op binnen een tijdsgewricht en ontsluit een wereldbeschouwing die overeenstemt met de parameters, de waarden en het karakter van die ziel. Die wereldbeschouwingen trekken volgers en haters aan: zij organiseren zich op verschillende ‘paradigmatische platen’ die soms met elkaar botsen. Die botsingen vallen samen met het fenomeen dat wij ‘geschiedenis’ noemen.

Dit is géén postmodernisme noch een stap richting het waarheidsrelativisme. De objectieve werkelijkheid is er altijd. Het is alleen afgrondelijk bepaald, door het karakter van de ziel dat nog aan empirische waarnemingen voorafgaat, voor welke waarheden die ziel ontvankelijk is.

Voor meer achtergrondinformatie bij dit artikel, lees deze verhandeling over de Boog van Constantijn, de Nietzscheaanse Scheppingsdrang, de Notre Dame of de Duistere Hengst.