Onheilstijding in gemeente De Utrechtse Heuvelrug. Sinds december vorig jaar zorgt de potentiële komst van een ‘slimme’ lantaarnpaal – een lantaarnpaal met extra functies zoals 5G-ondersteuning, camera’s en microfoons, voor veel ongenoegen bij een deel van de bevolking. Je zou misschien verwachten dat mensen niet begluurd willen worden, maar mensen maken zich vooral zorgen over straling en het gevaar voor de volksgezondheid. Wat is er gebeurd?

Update: Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat verwacht dat door 5G-masten veel meer straling gaat komen en dus overwegen ze nu om met landelijke normen to komen .

Volgens een ander is 5G "levensbedreigend”. En weer een ander zegt: “De gemeente vertegenwoordigt haar inwoners. Willen de inwoners van gemeente Utrechts Heuvelrug dit allemaal wel?” Als we de petitie als maatstaf kunnen nemen, willen 767 mensen de slimme lantaarnpaal niet. De gemeente Utrechtse Heuvelrug heeft een kleine 50.000 inwoners.

Naast de brief roept "Stralen doen we liever zelf" ook een facebookgroep en een online petitie in het leven – het blijken echokamers vol paranoia en misinformatie over de schadelijkheid van straling. Onder de petitie staan berichten van betrokkenen: “Wifi is dodelijk,” schrijft een groepslid op internet (hopelijk doet ze dat wel via de kabelverbinding).

Omdat een aantal burgers niet gerust is over de straling werd de groep "Stralen doen we liever zelf" opgericht. Zij stuurden een brief naar de gemeente met de boodschap dat de lantaarnpalen pas geïnstalleerd konden worden, als uit wetenschappelijk onderzoek zou blijken dat 5G-straling zeker niet schadelijk is.

Puik plan, dacht een groot deel van Doorn en omstreken, maar al snel ontstond er ophef. Een groepje bezorgde bewoners was bezorgd over privacy, maar vooral over de volksgezondheid: is die straling van die lantaarnpaal niet schadelijk?

Ergens in een raadsvergadering vielen buzzwoorden zoals ‘klimaatneutraal’ en werd er hardop gedroomd van een lantaarnpaal met futuristische extra functies zoals ondersteuning voor een mobiel 5G-netwerk, fijnstofmeter om de luchtkwaliteit te meten en microfoons die de verlichting aanpassen op basis van het geluid in de omgeving. De paal zou zelfs verdachte geluiden registreren en aan de politie melden.

In december 2017 besloot de gemeente dat het tijd was voor nieuwe straatverlichting. De bijna 9000 lantaarnpalen waren voor een groot deel verouderd en aan vervanging toe. Het was bijna Nieuwjaar en dus – moet iemand gedacht hebben – de perfecte gelegenheid om een paar nieuwe lantaarnpalen een toekomstgericht tintje mee te geven.

Een maand eerder lijkt er voor de slimme lantaarnpaal nog geen vuiltje aan de lucht. Alleen gemeentecorrespondent Michiel Schaaij van Nieuwsblad De Kaap verwachtte commotie, vertelt hij over de telefoon. Bewoners in de regio hadden al eens eerder bezwaren over stralingsgevaar en wifi-masten in de buurt. Hij verwacht dat ook de slimme lantaarnpalen wel eens zo’n reactie zou kunnen opleveren. Tijdens een persconferentie over die nieuwe straatverlichting, vraagt Schaaij aan de gemeente of ze over stralingsgevaar hebben nagedacht. "Dat hebben ze niet."

In een artikel over hetzelfde onderwerp, ‘Gemeente wil innovatieve straatlantaarns’, vermeld hij later nog dat volgens Belgische kranten een rits aan wetenschappers een noodoproep aan de Europese Unie hebben gestuurd om de uitrol van 5G tegen te houden omdat er zorgen zouden zijn over negatieve gezondheidseffecten. De hoofdauteur is oncoloog Lennart Hardell, een controversieel figuur die beweert dat straling van mobiele telefoons kanker veroorzaakt. Een maand later stuurt "Stralen doen we liever zelf" deze brief ook naar de gemeente Utrechtse Heuvelrug.

“Ze gebruiken slechte frequenties, terwijl als ze goede gebruiken dan lijkt mij dat het een stuk beter zou zijn.”

In de aanloop van de tweede raadsvergadering over de slimme lantaarnpaal, zocht "Stralen doen we liever zelf" de media op. Er verscheen een artikel in het AD en ook schoven initiatiefnemers Marnix, Floris en Tessa afgelopen week aan bij Kevin Sondervan van Regio90FM. Dit is een lokale radiozender waar volgens een onderzoek van het AD “slechts zeven procent van de inwoners in de gemeente Utrechtse Heuvelrug en Wijk bij Duurstede wel eens naar luistert” en dat er door de onderzoeker Jean Kuit van beschuldigt wordt met publiek geld “radiootje te spelen”. Het gesprek (dat hier te luisteren is) mondt na eventjes aan privacy te hebben geraakt, al snel uit in een verwarrend gesprek over de gevaren van straling.

Om een beeld te krijgen van de totaalverwarring is het nuttig om dat laatste deel van het gesprek even de revue te laten passeren:

Tessa (Stralen doen we liever zelf) : “Wat betreft straling: het wordt met ongezonde frequenties door ons heen gestuurd. Het kunnen ook gezonde frequenties zijn, die in de gezondheidszorg worden gebruikt om kanker te genezen. En dan vraag ik mij gewoon af, waarom gebruiken ze gewoon niet gezonde frequenties waarop informatie door de lucht en door ons heen wordt gestuurd. Dan zijn we supergezond.”

Kevin Sondervan (Regio90FM): Ja, dat lijkt me inderdaad een hele goede. Ze gebruiken slechte frequenties, terwijl als ze goede gebruiken dan lijkt mij dat het een stuk beter zou zijn.

Tessa: “Dan wordt ik ook niet meer verkouden, haha.”

Kevin: “Misschien niet! Misschien ook wel. Van mij hoeft het ook niet die nieuwe lantaarnpalen.”

Tessa dwaalt vervolgens af en beland in een samenzweringsgat waarin de woorden ‘mindcontrol’, ‘President Clinton’, ‘LSD’ en ‘onderkoffer’ elkaar te snel opvolgen voor een interview over een slimme lantaarnpaal. “Je hebt wetenschappers die zeggen: [5G/straling] is niet schadelijk. Maar je hebt wetenschappers die zeggen, het is wel schadelijk. Wat is dan de waarheid?”

“Er is één studie waar ik geen vraagtekens bij zet en dat is het gevoel in mijn hoofd.”

Goede vraag. Want wat is de waarheid? Op donderdagochtend wordt "Stralen doen we liever zelf" woordvoerder Marnix Lamers precies hiermee geconfronteerd in de ochtenduitzending Utrecht is Wakker, van RTV Utrecht. Wetenschappelijk bewijs voor de gevaren van straling is zwak en er is online vooral veel misinformatie, aldus RTV Utrecht. Lamers reageert: “Er is één studie waar ik geen vraagtekens bij zet en dat is het gevoel in mijn hoofd.” Lamers beroept zich op het voorzorgsprincipe: is het niet bewezen dat het onschadelijk is, dan moeten we het niet doen.