Zelfs als verkiezingen uitdraaien op een nederlaag blijven D66'ers kalm en beheerst. Beeld Dingena Mol

Deze winter werd ik aangesproken door een D66-meisje. Blond haar. Grote uilenbril. Groen jasje. Fris en fruitig. "Mag ik u een folder aanbieden, meneer?" Dat wilde ik wel. Ik zou namelijk best op D66 kunnen stemmen.



"Maar vertel eens waarom," vroeg ik. Daar schrok ze van. Ze wilde gewoon haar folder aan me kwijt. Toch kwam ze met een punt. Onderwijs. "Voor uw kinderen."



Ik vroeg wat D66 dan wilde met het onderwijs. "Beter onderwijs," zei ze. Ik wilde haar niet langer kwellen en nam haar ­foldertje mee. Het is de makke met die partij. Ze willen wel dingen veranderen, maar weten niet precies wat.



Hun Kamerlid Rob Jetten gaat nu langs stoffige D66-zaaltjes om 'ideeën op te halen'. Ook vertelt hij guitig dat hij voor een bindend referendum is. Hoe geloofwaardig komt dat over, als je net het raadgevend referendum om zeep helpt?



De ophef daarover snappen ze niet goed. Dat komt door hun belangrijkste punt: pragmatisme. D66 buigt net zo makkelijk naar links als naar rechts. Andere partijen trekken een tijdje moeilijke gezichten als ze iets inleveren, D66 doet alsof het de gewoonste zaak is.



Dat referendum is één. Er zijn vele vormen van democratische vernieuwing. Schrijver ­David van Reybrouck is er al jaren mee bezig. Hij wil een soort lotingssysteem om bepaalde onderwerpen door een groep mensen te laten oplossen. Je zou denken dat D66 zo'n man omhelst, maar nee.



Schraal pragmatisme

Datzelfde geldt voor de club van Niesco Dubbelboer, Meer Democratie, waar het ook bubbelt van de ideeën. Daar ga je mee aan tafel zitten, zou je denken. Maar nee, desgevraagd vertelt Dubbelboer dat 'ze niet eens meer met ons willen praten'.



Pragmatisme maakt een partij schraal. Want waar staan ze nu eigenlijk echt voor? D66 was toch ooit opgericht om lawaai te maken, om 'het systeem op te blazen'?

Destijds was het ook de meest antireligieuze partij. Medeoprichter Hans Gruijters telde 'zijn vingers na' als hij een hand gaf aan een christen. Daar is niks meer van over. Op het gebied van religie hoor je D66 niet meer.



Toen Eddy Terstall met wat kompanen een manifest schreef over seculariteit, over vrijheid, gelijkheid en broederschap, zag je - buiten Boris van der Ham - geen enkele D66'er. Dat Vrij Links-manifest was een voorzet op maat voor D66, maar ze doet er niks mee.



Zou dat komen, omdat het nu over de islam gaat in plaats van over wat eenzame christenen? Ik zie vooral D66'ers die zeggen dat je voorzichtig moet zijn met je uitspraken over de islam. Als toppunt kun je Jur Botter noemen, de D66-wethouder in Haarlem.



Toen Shirin Musa, voorvechter van vrijheid en emancipatie, een postercampagne wilde starten waarop joden, christen en moslims met elkaar zoenen, ging de Haarlemse wethouder naar de moskee en vroeg de plaatselijke imam of hij dat een goed idee vond.



"Ik kreeg er de handen daar niet voor op elkaar," zei hij. Ja, gek hè. Hans Gruijters draait zich om in zijn graf.



Dit soort 'betuttelracisme' kenmerkt de partij. Het manifest van VrijLinks beschrijft dit als 'het racisme van de lagere verwachtingen'. De moslim moet vooral worden beschermd. Een D66'er zei ooit tegen me: "Ach, als zij die sharia willen, dan moeten wij dat niet tegenhouden."



Don Quichot

Hetzelfde geldt voor de vrijheid van onderwijs. Artikel 23 van de Grondwet, dat ook in het manifest van Vrij Links wordt genoemd, lijkt een schot voor open doel. Een partij die zich sterk maakt voor onderwijs en het seculiere in de vezels heeft, maakt zich hard voor de afschaffing van religieus gestuurd onderwijs.

Marcel Duyvestijn is publicist, en tot 2015 'liefdevol lid' PvdA. Beeld -

Maar behalve de eenzame Don Quichot Boris van der Ham, is er niemand die zijn vingers hieraan brandt. "Daar zijn de geesten nog niet rijp voor," zei hij ooit tegen mij. Als het gaat over integratie, islam en immigratie lijkt het devies vooral: niemand tegen de schenen schoppen.



Kortom: D66 is een partij met een enorme potentie. Maar de leden zijn te lief, te braaf en te conflict mijdend. Natuurlijk, er is iets gaande. Er is een club van jonge D66'ers die probeert te redden wat er te redden valt voor het referendum.



Een knuppel in het hoenderhok. Maar dan noemen ze zich 'Opfrissing'. Ook dat typeert D66. Het is lief. Ze zijn niet woedend. Nee, ze willen opfrissen.



Democratie. Onderwijs. Religie. Het zijn woorden die bij D66 niks meer waard zijn. Net als transparantie. Daar waren ze ook gek op. En dan spreek je in de coalitie al af dat Thom de Graaf de vicevoorzitter van de Raad van State wordt.



Heel open en transparant. D66 kan dat. Net als het woord privacy. En dan duw je er hoogstpersoonlijk een sleepwet doorheen.



Ik zou best D66 kunnen stemmen. Maar als alles vroeg of laat ingeleverd wordt, maken ze het me niet makkelijk. Waar blijft de rebellie? De opstand? Ik mis de liefdevolle leden die al die Pechtold-look-a-likes het vuur aan de schenen legt.