De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Cavusoglu spreekt Duitse Turken toe in Hamburg, 8 maart. Beeld epa

Gezien het vasthoudend enthousiasme waarmee Turkse ministers in Europa hun landgenoten willen beïnvloeden om nieuwe repressieve maatregelen te ondersteunen, moet het aantal kiezers dat buiten Turkije leeft van groot belang zijn. Vorige week vroeg mijn vrouw aan onze Turkse kleermaker hoe het in Turkije is. Hij zei: 'Goed, Turkije is een prachtig land.' Op haar vraag hoe het dan met al die verontrustende berichten zit, zei hij, dat het niet verontrustend is, maar dat mensen die verkeerde informatie geven en de president beledigen, natuurlijk gevangen genomen moeten worden.



De kleermaker is een aardige, beminnelijke man, maar ik merkte dat het gesprek volkomen onverwacht een heel onaangename kant op ging. Toen ik me erin probeerde te mengen met iets over vrijheid van meningsuiting en het belang van een onafhankelijke pers, was zijn reactie: 'Maar hier is ook Van Traa vermoord, omdat hij opsporingsmethoden onderzocht.' Verder haalde hij Bush en de onjuiste inval in Irak nog aan om aan te geven, dat het hier geen haar beter is.



Die manier van redeneren leek niet gebaseerd te zijn op een sterk causaal denksysteem. Het leidde bij mij tot de gedachte, dat dit de manier is waarop de Turkse ministers het gedachtengoed van hun uitlandige onderdanen willen stroomlijnen. Het hoeft helemaal niet te kloppen, als het maar ergens een dun raakpuntje heeft en ervoor zorgt dat de negatieve aandacht voor Turkije naar het andere land gaat.

Gordiaanse knoop

Het lag op het puntje van mijn tong om te zeggen: 'Maar als het daar zo goed is, waarom ga je dan niet onmiddellijk terug?', maar net op tijd weerklonken in mijn hoofd de woorden van mijn Duits-Turkse collega-psychotherapeut: 'Als jij als Nederlander dat zegt, is dat discriminatie. Als ik als Duitse Turk het zeg, is het een overweging.'



Natuurlijk willen deze Turken niet terug naar Turkije. Ze zijn te veel aan hun welstandsniveau in Europa gehecht. Het meten met twee maten is inherent aan het hebben van twee nationaliteiten. Als ik Duitse Turken vraag of de Duitse journalist, die kritisch schrijft over Erdogan in Turkije, terecht gearresteerd is, is dat volgens hen inderdaad het geval, omdat hij de democratische regels van Turkije overtreedt. Als ik hen vraag of zij gearresteerd moeten worden als ze iets negatiefs over Angela Merkel zeggen, is de reactie een verontwaardigd: nee natuurlijk niet. En waarom niet? 'Omdat dat onze democratische rechten zijn.' Hier legt de menselijke geest voor mij een Gordiaanse knoop.



Datzelfde gaat gebeuren bij de aanstaande verkiezingen, die Erdogan nog meer oncontroleerbare macht moeten geven. De Turkse kiezers buiten Turkije zullen zonder hun eigen niveau van welstand en vrijheid in gevaar te brengen er in grote getale voor kiezen dat hun landgenoten in Turkije onder nog meer repressieve maatregelen gebukt zullen gaan. Zijzelf zullen onder deze maatregelen niet hoeven te lijden, want zij genieten alle democratische vrijheden die de andere Europese landen hen bieden.

Hypocrisie

Maar in Turkije is dat allemaal anders. Daar is het terecht dat hun vrienden en oude collega's zonder vorm van proces gevangen gezet worden, dat hun nichten en neven zonder reden ontslagen worden en dat journalisten monddood gemaakt worden. In het Westen zouden we dit hypocrisie noemen. Veel Europese Turken noemen het vaderlandsliefde. Onvoorwaardelijke liefde voor het land schijnt mensen makkelijker af te gaan dan onvoorwaardelijke liefde voor een medemens.



Dat mensen twee nationaliteiten en twee paspoorten hebben, is hierbij niet van belang. Nationaliteit kun je niet verloochenen, ook als je er een andere bij krijgt. Maar waarom wil je blijven beslissen over het huis waar je niet meer woont. Geef die zeggingskracht aan de werkelijke bewoners. Dit lijkt simpel op te lossen door degenen die een land verlaten, na enkele jaren het stemrecht te ontnemen.



Thijs Besems is psychotherapeut.

Besems is verbonden aan een opleiding voor psychotherapie waar hij optreedt als supervisor voor psychotherapeuten uit Nederland en Duitsland, waaronder veel Turkse psychotherapeuten.

