Antwerpen telt over een jaar meer inwoners van buitenlandse afkomst dan autochtone Belgen. Die nieuwe bevolkingssamenstelling zet ook het financiële plaatje van de stad onder druk.

Vlaanderens grootste stad staat voor een belangrijk kantelpunt. Wanneer over een jaar de gemeenteraadsverkiezingen plaatsvinden, zal Antwerpen voor het eerst meer inwoners met een migratieachtergrond dan autochtone Belgen tellen.

Toen Bart De Wever (N-VA) in 2012 burgemeester werd, had 42 procent van de Antwerpenaren buitenlandse roots of ouders van vreemde origine. Maar omdat de stad migranten blijft aantrekken en omdat autochtone Belgen mondjesmaat wegtrekken naar de randgemeenten, is het aandeel Antwerpenaren van buitenlandse afkomst stelselmatig toegenomen. Ergens eind volgend jaar zullen allochtonen met meer zijn dan de groep autochtone Antwerpenaren.

Nergens is die evolutie zo goed voelbaar als in Borgerhout. Twee op de drie Borgerhoutenaars is van allochtone afkomst. ‘Maar ja, wat is dat, allochtoon? Sommigen van de nieuwe Belgen die hier geboren zijn, zijn Borgerhoutser dan ik’, zegt districtsburgemeester Stephanie Van Houtven (sp.a), terwijl ze aan tafel schuift in café Mombasa.

Turnhoutsebaan

In het café tegenover het districtshuis van Borgerhout zitten alleen maar blanke Antwerpenaren. ‘We hadden elkaar ook in een theehuis aan de Turnhoutsebaan kunnen ontmoeten, maar dan waren we wat uit de toon gevallen’, geeft Van Houtven toe. ‘Het multiculturele samenleven gaat niet van dag op dag. Het is een werk van lange adem.’

REEKS | Naar de dorpstraat Een jaar voor de lokale verkiezingen meet De Tijd vandaag en de komende week de financiële veerkracht van de Vlaamse gemeenten. Hoe brengt uw gemeente het er vanaf? Bekijk onze financiële doorlichting op www.tijd.be/gemeenten

Van Houtven ontkent niet dat er problemen zijn, maar tegelijk verzet ze zich tegen het negatieve beeld van Borgerhout, dat onlangs in de aandacht kwam met meerdere incidenten van verkeersagressie en geweld tegen de politie.

‘In de eerste plaats zijn de mensen die hier wonen Borgerhoutenaars. Als je bij een straatfeest een aparte halalbarbecue opstelt en aanbelt bij je Marokkaanse buren om hen uit te nodigen, dan blijkt algauw dat zij met dezelfde bezorgdheden zitten: de verkeersdrukte, de netheid van de openbare ruimte, voldoende en goede scholen en een plek voor de kinderen waar ze kunnen voetballen of rondhangen. We moeten focussen op die dingen die ons verbinden.’

We geven mensen van allochtone origine onvoldoende het gevoel dat ze trots mogen zijn op hun roots, vindt Van Houtven. ‘Als je niet iedereen accepteert als volwaardig deel van de maatschappij, dan creëer je problemen. In Borgerhout verlaat ongeveer één op de drie de schoolbanken zonder diploma en de jeugdwerkloosheid is torenhoog. Als die jongeren geen toekomstperspectief meer hebben, dan gaat het mis. Je kan hen betrekken en als lokale overheid heb je daarin een rol te spelen, maar dat vergt maatwerk met jeugdwerkers, pleintoezichters en wijkagenten die genoeg tijd doorbrengen tussen de mensen. Vanuit het stadsbestuur wordt daarvoor niet genoeg geld vrijgemaakt.’

Bevolkingsdruk

Niet alle problemen moeten worden toegeschreven aan migratie, vindt Van Houtven. ‘In essentie gaat het vaak om het typisch stedelijke fenomeen van een enorme bevolkingsdruk. We zitten in Borgerhout met 46.000 inwoners samen op minder dan 4 vierkante kilometer, met nauwelijks 1 vierkante meter groen per inwoner. Dan ontstaat frictie tussen de noden van verschillende inwoners, zonder dat dat daarom met afkomst te maken heeft. De ene wil een plein om te voetballen, de ander wil parkeerplek en nog iemand anders wil een tramverbinding.’

46.000 We zitten in Borgerhout met 46.000 inwoners samen op minder dan 4 vierkante kilometer, met nauwelijks 1 vierkante meter groen per inwoner.

Als we de deur van café Mombasa achter ons dichttrekken, zijn de scholen net uit. We passeren groepjes scholieren die voor het merendeel vreemde talen spreken. Van de Antwerpse kinderen jonger dan tien jaar zijn drie op de vier van allochtone origine en van de leerlingen in de Antwerpse lagere scholen praat 44 procent thuis geen Nederlands met zijn ouders.

‘Dat zijn ook vaak de kinderen die niet naar de kleuterschool worden gestuurd, waardoor ze in het eerste leerjaar niet meekunnen, gedemotiveerd raken en dan later de school verlaten zonder diploma en in de werkloosheid belanden’, zegt Michaël Lescroart, de woordvoerder van Antwerps OCMW-voorzitter en schepen van Inburgering Fons Duchateau (N-VA).

Stadsvlucht tweeverdieners

Terwijl de rijkere Belgische tweeverdienergezinnen wegtrekken naar de randgemeenten, blijft de allochtone bevolking groeien. Jaarlijks trekken 3.000 autochtone Antwerpenaren meer weg uit de stad dan er bij komen.

Bij de Antwerpenaren van buitenlandse origine is die evolutie omgekeerd. Bovendien krijgen allochtone vrouwen meer kinderen, waardoor hun aandeel in de bevolking nog toeneemt. Bij de autochtone Antwerpenaren worden te weinig kinderen geboren om hun bevolkingsaantal op punt te houden (zie grafiek).

Schermvullende weergave ©MEDIAFIN

Door die stadsvlucht van de middenklasse hinkt het gemiddelde inkomen van de Antwerpenaar achterop vergeleken met de andere Vlaamse centrumsteden. Het belastbaar netto-inkomen bedroeg in 2013 15.000 euro per Antwerpenaar. Dat is 2.500 euro minder dan de gemiddelde Gentenaar.

Sociale uitgaven

Op die manier loopt Antwerpen inkomsten mis, terwijl de sociale uitgaven toenemen. Een derde van de Antwerpenaren afkomstig van buiten de Europese Unie leeft in een gezin dat een beroep doet op OCMW-steun. Bij de Belgische Antwerpenaren is dat maar 2,8 procent.