Hoe een interview met een extreem-rechtse politicus explodeerde tot onderwerp van de dagelijkse cultuurstrijd op sociale media.

Was de Volkskrant nu helemaal betoeterd, afgelopen zaterdag? Zomaar twee pagina’s een ‘podium’ voor de extreem-rechtse Géza Hegedüs, die in Rotterdam al na één dag door de PVV opzij werd gezet als lijsttrekker. Waarom dit ‘platform voor iemand die niet relevant is in het publiek debat?’, vroeg UvA-hoogleraar Sarah de Lange zich af op Twitter. En: ‘Waarom een onkritisch interview over extreem-rechts gedachtengoed?’

Haar vragen werden op Twitter gretig gedeeld en ondersteund, niet zelden door lezers die een patroon menen te zien, een kennelijk genoegen of zelfs instemming van de krant. Thierry Baudet in het Kerstmagazine, klimaatontkenners en feitenvrije meningen op de opiniepagina, nu dit weer. Doet de krant het erom?

De kwestie liep hoog op, zelfs tot op de opiniepagina van NRC Handelsblad, waar de arme lezer geen weet kon hebben van het desbetreffende stuk. Het plaatsen van het interview werd vervolgens op de VK-site verdedigd door een socioloog, Eric C. Hendriks. Zijn weinig fijnzinnige tweet daarover (‘De eerste slag in mijn aangekondigde #deugerdodend zomeroffensief. Opdat de deugpronkers het einde van de zomer niet halen. Deel als je mein Strijd steunt en ook vóór de Eindoplossing bent.’) viel buiten verantwoordelijkheid van de krant, maar maakte de zaak er voor critici bepaald niet beter op. De hoofdredactie heeft de auteur daarop aangesproken, de tweet is inmiddels verwijderd.

Tot zover het strijdtoneel in het parallelle universum Twitter.

Eerst een paar misverstanden ophelderen.

Het interview was onderdeel van een serie, ‘De wending’. Daarin spreekt de krant steeds met ‘mensen die een gebeurtenis meemaakten die hun leven drastisch veranderde’. Die toelichting ontbrak in de krant. Dat had wel gemoeten. Online ontbrak ook nog de rubrieksnaam en werd het gepresenteerd als ‘Interview’ in de sectie ‘Nieuws & achtergrond’. Daardoor leek het alsof de krant vanuit het niets een gesprek voerde met een extreme politicus die inderdaad geen officiële rol meer speelt. Maar dat hij slechts één dag lijsttrekker was, maakte hem juist kandidaat voor die rubriek.

Die bedding van het interview is hier wel cruciaal. Volgende afleveringen werden in de krant beter toegelicht, op de site is de rubrieksnaam toegevoegd (bij het stuk met Hegedüs pas afgelopen vrijdag). Die gebrekkige aanduiding verklaart misschien waarom de kritiek wel over de sociale media gierde, maar bij de brievenredactie en het ombudsloket vrijwel geen reacties opleverde. Waren de critici incidentele online-lezers?

Die indruk ontstond ook rond hoogleraar De Lange, die zichzelf aanbood om de redactie bij te scholen. Bij wijze van ‘gedachteoefening’ vroeg ze zich retorisch af of de krant ook een podium zou bieden aan Pegida-kopstukken Edwin Wagensveld of Hugo Kuijper. Het antwoord is: dat heeft de krant allang gedaan. Ook vroeg ze waarom het zo moeilijk was ‘eerder advies van de ombudsman’ op te volgen. Dat advies was geschreven door mijn voorganger, uitgerekend zij – een van de onthullers van het nieuws waarna Wilders zijn kandidaat bij het vuil zette – was nu een van de twee interviewers van Hegedüs.

Onkritisch valt dat interview moeilijk te noemen, maar daarover moet ieder voor zich oordelen. Het slot, waarin de politicus werd klemgezet in zijn eigen redenering (die hem noopt te verhuizen naar Hongarije), was in elk geval tekenend.

Aan de kritiek kleeft wel een merkwaardig bij­effect: de critici lijken te vrezen dat – behalve zij zelf – Volkskrant-lezers niet in staat zouden zijn artikelen op waarde te schatten en dat zij klakkeloos overnemen waaraan de krant ‘een podium biedt’ of wat de krant ­‘salonfähig maakt’. Een onderschatting waarvoor elke grond ontbreekt.

Maar de vraag naar het waarom van dit interview is terecht. ‘De PVV’er staat voor de gemeenteraads­verkiezingen in Rotterdam, waar het gevecht tussen PVV en Leefbaar speelde en waar de PVV slechter uitkwam’, motiveren de twee chefs Nieuws en Verslaggeving. ‘Hij was maar één dag in functie, maar hij was wel door de selectie van Wilders gekomen. Dat zegt iets, dat is interessant.’ Ondanks aarzelingen gaf nieuwsgierigheid de doorslag: ‘Dit fenomeen zegt ook iets over de grenzen van Geert Wilders – die veroordeeld is, en deze man niet. Zijn denken illustreert een breder gevoel, waarin politici van meer partijen meegaan. Destijds wilde hij niet praten, nu wel.’

‘Wij vinden alle ideeën die leven of maatschappelijke invloed hebben de moeite van het onderzoeken waard, ongeacht onze eigen mening erover’, voegt de hoofdredacteur eraan toe.

Achteraf had een van de chefs liever gezien dat het gesprek meer over het selectieproces van de PVV was gegaan. Vragen daarover zijn tijdens het interview wel gesteld, maar haalden de krant niet.

Op zichzelf valide journalistieke overwegingen, wat mij betreft. De vraag is wel of een interview de methode was om de selectie van Wilders en de PVV te belichten. Daarvoor was een reconstructie of achtergrondstuk, waarin Hegedüs ook aan het woord had kunnen komen, wellicht beter geweest, maar een van de chefs vreest de voorspelbaarheid daarvan: ‘Dat Wilders at random kandidaten werft, weten we al.’

De journalistieke overwegingen kunnen kloppen, maar wanneer de bedoelingen zo betwijfeld worden, heeft de krant ook iets uit te leggen. Dat hoort bij de realiteit van de huidige cultuuroorlogen op sociale media, een openbare ruimte waar artikelen buiten de vertrouwde kaders van de krant vallen. Dat het projectiel van socioloog Hendriks in eigen handen ontplofte, is wel zeer ongelukkig.

Voor ‘bijsluiters’ waakt de hoofdredactie echter, evenmin dienen interviewers in hun vraagstelling ‘geforceerd te bewijzen dat ze aan de goede kant staan’. ‘Onze vaste lezers zijn intelligent genoeg om zelf te oordelen’, zegt de hoofdredacteur.

Troost voor wie zich stoort aan te rechtse geluiden in de krant: er staat ook een interview op stapel met een representant uit ‘extreem-linkse’ hoek. Op Twitter kunnen de messen worden geslepen.