In plaats van op de verhoopte comeback draaiden de verkiezingen voor CD&V uit op een catastrofe en het bijna-ontslag van voorzitter Wouter Beke. Verslag uit de coulissen van een drama in vijf bedrijven. ‘Zo kan het echt niet verder.’

1. De campagne

Op zondag 26 mei om iets over drie in de namiddag komt een licht gespannen Hilde Crevits uit haar woning in een rustige wijk in Torhout. Ze heeft getwijfeld over haar kledingkeuze op verkiezingsdag: het felroze vest dat ze droeg bij haar lancering als kandidaat minister-president? Of een witte blazer? Ze heeft uiteindelijk voor wit gekozen, ‘de kleur van de hoop, van de toekomst’.

De minister krijgt meteen de microfoon onder de neus van de journalisten die al sinds ’s morgens vroeg op de stoep kamperen. Een cameraman van VTM blijft haar ook na haar vertrek op de motor volgen, tot haar chauffeur de zwarte BMW 740 de E403 opstuurt.

De keuze voor Crevits als boegbeeld heeft de partij al in het najaar gemaakt, na de gemeenteraadsverkiezingen waarbij CD&V verrassend goed heeft standgehouden. Een geheime dieptepeiling wijst erop dat Crevits als kopstuk zeer goed scoort, zowel binnen als buiten de partij. De West-Vlaamse gaat echter zelf op de rem staan: ze wil zo laat mogelijk in de race komen, en haar parcours als minister van Onderwijs uitrijden.

Haar lancering als kandidaat-minister-president, tijdens een verkiezingscongres in Genk op 26 april, geeft haar vleugels. Crevits is zo populair dat zelfs Bart De Wever, Antwerps burgemeester en N-VA-voorzitter, haar in een rechtstreeks debat in ‘De zevende dag’ amper durft aan te vallen. Achteraf noemt hij haar ‘een Chiromeisje’, scherper wordt het niet.

Ze haalt ook de banden met zusterpartij cdH aan. De nieuwe voorzitter, Maxime Prévot, wil met haar op campagne. Crevits, die het telefoonnummer van Prévot niet heeft, trekt met hem naar de haven van Zeebrugge. Daar spreken ze voor het eerst uitgebreid. Prévot heeft CD&V beloofd geen veto’s tegen de N-VA te stellen en de christendemocraten willen deze keer samen in de federale regering stappen. Het zijn twee afspraken waar de man uit Namen zich niet aan zal houden.

De partij kan het enthousiasme over haar vrouwelijke boegbeeld nauwelijks bedwingen. Het campagnethema - levenskwaliteit - is amper aan bod gekomen, met ‘Hilde’ lukt dat wel. In de laatste weken voor de verkiezingen wordt Crevits over heel Vlaanderen uitgespeeld. Haar afbeelding als spits van de ploeg staat in de bladen, flyers met haar boodschap belanden in brievenbussen van Aarschot tot Zolder.

In het verkiezingsweekend doorkruist de sportieve Crevits alle Vlaamse provincies op de fiets, een tocht van meer dan 200 kilometer, steeds vergezeld van een wisselend oranje peloton van lokale kandidaten en fans. De partij rekent op het ‘Crevits-effect’ om in Vlaanderen meer dan 20 procent van de stemmen te halen, een ambitie die zelfverzekerd wordt uitgesproken.

Persoonlijk wil Crevits twee dingen: beter scoren dan de 112.000 stemmen die ze in 2014 verzamelde, en haar partij opnieuw de grootste van West-Vlaanderen maken, voor de N-VA.

Als de VRT eind april met een dramatische peiling van 14,7 procent voor CD&V komt, is Crevits verrast. In de marge van een verkiezingsevenement dat ze organiseert in Waregem, noemt ze het gepeilde resultaat ‘onaanvaardbaar’. ‘CD&V moet relevant zijn. Op dit moment zijn we inwisselbaar. Wij moeten afgetekend de tweede partij zijn.’

Er is nog iets dat haar zorgen baart: Crevits meent dat het Vlaams Belang met 9,3 procent wordt ondergepeild. Maar de aandacht voor extreem-rechts verslapt snel. De partijstrategie is om met het ‘redelijke’ discours kiezers weg te lokken van ‘de ruziemakers’ bij Groen en de N-VA.

Op de dag van de verkiezingen blikt Crevits tevreden terug. Ze voelt zich gesteund, ze heeft haar verbindende toon vrij constant kunnen aanhouden. Ook als ze - een valkuil voor de temperamentvolle politica - wordt uitgedaagd. De minister vindt dat ze alles heeft gedaan wat ze kon.

Die nacht zal blijken dat de ooit zo machtige volkspartij op een historisch dieptepunt is beland. CD&V heeft zich grandioos van vijand vergist.

2. De resultaten

‘Heist-op-den-Berg, waar ligt dat? In Antwerpen?’ Hilde Crevits is onderweg naar het partijhoofdkwartier in Brussel als de eerste uitslagen binnenlopen. Met 1 van de 38 stembureaus geteld verliest de N-VA in Heist-op-den-Berg 11 procentpunt, het Vlaams Belang wint er 14. Ondanks een CD&V-burgemeester haalt de partij er amper 10 procent van de stemmen. ‘Het is een moeilijke gemeente’, zo spreekt Crevits zichzelf moed in. ‘De coalitievorming was daar ook lastig.’

Meteen volgt de eerste uitslag uit West-Vlaanderen. ‘Wàààt?’ Crevits kan een kreetje niet onderdrukken als ze een eerste resultaat uit Diksmuide ziet: grote winst voor het Vlaams Belang, stevig verlies voor de N-VA, een opdoffer voor CD&V: opnieuw, mét CD&V-burgemeester. ‘Die eerste uitslagen zijn nooit wat je ervan verwacht, je verwacht winst voor je eigen partij. Vijf jaar geleden waren ze aanvankelijk ook slecht, ’s nachts is het nog gekanteld.’

De zoon van Crevits, die in Boston aan Harvard studeert, belt. Crevits zal na de verkiezingen als enige van het gezin niet afreizen naar zijn afstudeerceremonie, met op het programma een speech van Angela Merkel. ‘Het ziet er niet goed uit’, zegt ze. ‘Vlaams Belang scoort mega.’ Aan de andere kant van de lijn klinken bemoedigende woorden. ‘Ze hebben mij vooruit geschoven. Als dat niet gewerkt heeft, moet ik daar conclusies uit trekken.’

In het partijgebouw aan de Wetstraat 89 in Brussel zitten de partijmedewerkers op de gelijkvloerse verdieping op twee schermen simultaan naar VTM en VRT te kijken. ‘Als het Vlaams Belang en de N-VA meer dan 50 procent halen, verhuis ik’, zegt Crevits. Als ze onder spanning staat, maakt de minister cynische grapjes. Ze neemt de lift naar de achtste verdieping, waar Wouter Beke wacht. Koen Geens, Kris Peeters en de lijsttrekkers zullen zich in de loop van de namiddag bij hen voegen.

Wanneer de eerste uitslagen uit het kanton Beringen binnenkomen, de thuisbasis van Beke, weet de partij hoe laat het is: het ziet er heel, heel slecht uit. Ook de eerste resultaten uit Torhout beloven niet veel goeds: min 3,6 procentpunten voor CD&V, plus 13,4 voor het Vlaams Belang.

Om 17.30 uur roept Crevits haar woordvoerders naar boven. De ‘communicatielijnen’, zoals CD&V dat noemt, moeten gemaakt worden: hoe gaan we reageren?

Alle traditionele partijen bloeden, in Vlaanderen blijft de groene golf uit. Iedereen wacht op een reactie van het Vlaams Belang. Het is al 20 uur als de christendemocraten beslissen om naar de militanten te gaan, twee uur later dan verwacht. De militanten staan dan al heel lang te wachten in Schaarbeek.

De lijsttrekkers worden door chauffeurs afgevoerd in een colonne van donkere luxewagens. Crevits, die samen met Kris Peeters is vertrokken, belt haar rechterhand Bert De Brabandere die onderweg is met zijn eigen wagen: ‘Stuur mij geen tweets en apps meer. Ik wil alleen nog nieuws over West-Vlaanderen, per sms. Het ziet ernaar uit dat we daar de grootste partij zijn, dat was de vorige keer niet zo. Dat is een positief punt dat we kunnen meenemen. In Limburg zijn we niet de grootste.’

De top arriveert in een half gevulde feestzaal. Er klinkt generieke loungemuziek. Een partijmedewerker speelt per ongeluk met het volume op maximum de speech van Bart De Wever af, live op zijn telefoon. Op het podium erkent Beke de nederlaag, hij bedankt Crevits. Hij zegt: ‘Er is mij expliciet gevraagd om de handdoek niet te gooien.’

De partijvoorzitter heeft zondagnamiddag effectief op het punt gestaan om zijn ontslag aan te bieden. Op het moment dat de tendens van de binnenlopende uitslagen niet langer te ontkennen valt, heeft hij zich afgezonderd van de top en is alleen in een zaaltje gaan zitten: hij wil ermee kappen. Het is Crevits die hem op andere gedachten brengt.

Als er die maandag, op het eerste partijbureau na de verkiezingen, een vraag wordt gesteld over de positie van de voorzitter, zegt ook ex-voorzitter Marianne Thyssen dat ze Beke op de avond van de verkiezingen uitdrukkelijk heeft gevraagd om aan te blijven. Beke heeft dat signaal van verschillende mensen gekregen. De top wil ten alle prijze chaos vermijden. Beke moet in het zadel blijven.

In de Event Lounge is om iets over negen geen kopstuk meer te bespeuren. De sfeer is gelaten. Hier en daar valt te horen dat Crevits zich sneller had moeten outen als boegbeeld, en dat de partij ‘scherper’ had moeten zijn. Verder gaat de analyse niet. Wel heeft Miet Smet voor de camera’s van de VRT gezegd dat de partij ‘iets strikter’ moet worden voor migranten. Ze beaamt dat dat betekent: de partij moet naar rechts.

Opvallende afwezige op het podium in Schaarbeek is de Oost-Vlaamse lijsttrekker Pieter De Crem, vertegenwoordiger van de rechtervleugel van de partij.

Hilde Crevits zal later die avond nog in Roeselare spreken. ‘West-Vlaanderen is weer een oranje fabriekje’, zegt ze tegen de lokale achterban.

Ze blijft wakker tot ze haar persoonlijke score kent. Om 12 minuten over 2 tweet ze: ‘130.912 keer dankjewel’.

Schermvullende weergave Na de desastreuze verkiezingsavond van 26 mei vouwen partijmedewerkers de spandoeken op. ©FRED DEBROCK/ID

3. De voorzitter

Voor CD&V is de ravage groot: de partij verliest acht zetels in het Vlaams Parlement, zes in de Kamer en een kwart van haar dotatie. Ook voor het partijpersoneel wordt dit een bloedbad.

In zijn enige officiële communicatie, één dag na de verkiezingen, kondigt Beke min of meer zijn afscheid als voorzitter aan. In het najaar zullen voorzittersverkiezingen georganiseerd worden. Tot die tijd blijft hij aan.

Omdat alle lijsttrekkers onder de lat zijn gegaan, is de positie van Hilde Crevits intern net verstevigd. Ook na de desastreuze uitslag blijft de top achter de campagne staan.

De partij moet op zoek naar een nieuw evenwicht aan de top. Kan de G4, het tweewekelijkse topoverleg tussen Beke, Crevits, Kris Peeters en Koen Geens, nog blijven bestaan? Een eerste wijziging wordt al doorgevoerd: de regeringsonderhandelingen zullen niet, zoals voor de verkiezingen afgesproken, in Vlaanderen door Crevits gebeuren, en federaal door Beke. Het duo gaat voorlopig overal samen naartoe. Er mag geen enkele twijfel bestaan over wie de ware voorzitter is. De rangen moeten gesloten blijven.

Omdat alle lijsttrekkers onder de lat zijn gegaan, is de positie van Crevits intern juist verstevigd: ze heeft bijna 20.000 voorkeursstemmen extra gehaald, in haar kieskring heeft de partij standgehouden. Kritiek op de keuze voor Crevits als boegbeeld blijft uit. Ook na de desastreuze uitslag blijft de top achter de campagne staan.

Al lang voor de verkiezingen wordt nadrukkelijk naar de West-Vlaamse gekeken als opvolger van Beke. Die druk zwelt nu nog aan. Crevits heeft altijd verkondigd dat ze haar job als Vlaams minister heel graag heeft gedaan. Het is een publiek geheim dat ze ook het liefst als minister in de volgende Vlaamse regering wil gaan zitten, daar voelt ze zich in haar sas. Het voorzitterschap zou de keuze van het verstand zijn: als Crevits de post claimt, zal niemand haar uitdagen, is de verwachting.

Voorlopig wil alleen Hendrik Bogaert een kandidatuur niet uitsluiten. Raf Terwingen - niet verkozen - heeft er even op gehint. Zolang het niet te luidruchtig rommelt, kan Crevits haar keuze uitstellen.

4. De onvrede

De al lang sluimerende ruzie met de vakbond ACV belandt toch op de straatstenen. Uitgerekend door Hilde Crevits, de dochter van een onderwijsvakbondsman die op vraag van de koepelorganisatie Beweging.net in de politiek is gegaan. Als minister van Onderwijs ging ze prat op haar goede verhouding met de syndicaten.

Het aanhoudend sneren van ACV-voorzitter Marc Leemans op de federale ‘horrorregering’ zet al langer kwaad bloed. De druppel is het stemadvies dat ACV drie dagen voor de verkiezingen uitstuurt: ‘stem voor de goei, stem voor de anderen’.

Voor Crevits is het een klap in het gezicht. Op maandag belt ze Lieven Van Belle, West-Vlaams secretaris van Beweging.net en een goede kennis, om te melden dat haar speech woensdag op Rerum Novarum in Ieper niet doorgaat. Na de slechte uitslag wil de partij niet naar buiten komen met ronkende, sociale verklaringen. De zuil mag het ook eens voelen, dat het menens is.

De verzuurde relaties met het middenveld zijn hét gespreksonderwerp van het politiek bestuur op maandag 3 juni in de partijlokalen in Brussel. Het is Crevits zelf die de discussie opent. ‘Ik hoop dat het de laatste keer is dat ik géén speech geef op Rerum Novarum. Ik sta open voor suggesties, want zo kan het niet verder.’

Als je de megafoon van het middenveld niet meer hebt, moet je het elders zoeken. Ik geloof in het potentieel van de lokale politiek. Hilde Crevits CD&V-boegbeeld

CD&V’ers van ACW-signatuur proberen de brokken te lijmen. De Beweging en de partij staan voor dezelfde problemen, zeggen ze. ‘We verliezen allebei.’ Het is zoeken naar een evenwicht tussen opkomen voor kwetsbaren zonder te appelleren aan de algemene verzuring en verbittering, zegt de ander. ‘Onze uitdagingen zijn dezelfde.’

Op het partijbureau, waar ook de Vlaamse en de federale fracties zijn uitgenodigd, worden verschillende aanzetten tot analyse naar voren geschoven door prominente CD&V’ers. Hoe komt het dat sociale media veel meer in staat zijn om mensen te beïnvloeden dan onze visie, vraagt iemand zich af. Is die visie misschien achterhaald?

Het woord oppositie valt, uit de mond van een jongere. Twee ervaren rotten spreken meteen tegen: zij zien voor CD&V weinig kansen op groei en herbronning in de oppositie. Er wordt herinnerd aan de moeizame jaren van oppositie tegen het paarse beleid van Steve Stevaert en Patrick Dewael. Pas na het kartel met de N-VA in 2004 raakte CD&V weer aan de macht.

Op dit moment zijn de coalitiegesprekken nog pril, maar CD&V wil wel mee besturen. De partij kreeg een pak slaag, maar kan haar vel redelijk duur verkopen. Gezien haar afgenomen gewicht hoeft ze niet op haar knieën te gaan zitten om toch maar mee te mogen doen, dat zou haar ongeloofwaardig maken.

Verkiezingen 2019 Op de hoogte blijven van het recentste nieuws over de regeringsvorming? Lees meer op de dossierpagina over de verkiezingen.

Maar wat dan wel? Terugplooien op het lokale, oppert een kopstuk. ‘We hebben in de gemeenteraadsverkiezingen goed gescoord met burgemeesters die leiderschap en visie tonen. Lokale celletjes kunnen een belangrijke pijler zijn voor de heropstanding van de partij.’

Het is ook het denkspoor van Crevits, die zelf uit de lokale politiek is gegroeid. ‘Tijdens mijn fietstocht zag je hoe blij de lokale afdelingen waren dat we passeerden en luisterden. Dat gaf mij vertrouwen, te veel vertrouwen achteraf bekeken. Maar ik geloof in het potentieel. Als je de megafoon van het middenveld niet meer hebt, moet je het elders gaan zoeken.’

Ergens op de tweede rij, buiten de cirkel, zit Hendrik Bogaert. Hij neemt het woord niet. Die avond gaat hij in de studio van ‘Terzake’ zitten om te pleiten voor ‘een aardverschuiving’ in de migratiepolitiek, ondanks de oproep van de partijtop om ‘bescheiden en terughoudend’ te zijn. ‘Wij geven de indruk dat wij ons moeten aanpassen aan degenen die erbij komen’, zegt hij. ‘Niemand verstaat dat en daar komen de mensen terecht tegen in het verweer.’

5. De toekomst

Het is woensdag 5 juni en op het kabinet-Crevits is het etentje met de West-Vlaamse verkozenen net afgelopen. Er zijn strategieën besproken ‘om West-Vlaanderen te veroveren’, netwerken te verbreden en de politiek dichter bij de burger te brengen.

Crevits gelooft heel sterk in aanwezigheidspolitiek. Zelf laat ze steeds onderzoeken in welke gemeente haar stemmen zijn gedaald of gestegen en ze raadt de West-Vlamingen rond de tafel aan om hetzelfde te doen. ‘Daar kan je heel veel informatie uit halen: waar ben ik geweest, waar ben ik niet geweest.’

Crevits heeft zelf in heel West-Vlaanderen beter gescoord, behalve in haar eigen gemeente Torhout. Juist nu hebben kiezers behoefte aan betrouwbaarheid, in de vorm van vertrouwde gezichten, denkt ze. maar haar drukke agenda laat haar niet toe om zich veel in Torhout te laten zien.

Ze vraagt de verkozenen om in de loop van de legislatuur alle 64 West-Vlaamse gemeenten te bezoeken. ‘Het aantal voorkeurstemmen moét omhoog.’

De partijtop is er vandaag van overtuigd dat het slechte resultaat vooral te wijten is aan de averij doordat N-VA de stekker uit de federale regering trok, en doordat het middenveld hen op 26 mei in de steek liet.

De restjes van het dessert van aardbeientaart zijn al afgeruimd, de mandatarissen verzamelen hun paperassen als Mar-tine Fournier, parlementslid uit Menen, een toemaatje op tafel gooit. ‘Ik vind dat we de vreemdelingenproblematiek toch echt niet mogen negeren. De bevolking verwacht dat heel duidelijke standpunten ingenomen worden, dat we kordaat maatregelen kunnen nemen.’

Hendrik Bogaert pikt snel in: ‘Absoluut akkoord. Het was hét thema van de verkiezingen.’

Fournier: ‘ We moeten menselijk en correct blijven en geen Vlaams Belang-taal hanteren, maar ik denk dat we daar wel een heel goed, concreet hoofdstuk zullen moeten schrijven in onze analyse van de verkiezingen.’

Dan komen de tongen los. Over kinderen van stamboom-CD&V’ers die ongegeneerd Vlaams Belang stemmen, over hoe de leiding van een lokale West-Vlaamse chirogroep trots in de groepsapp meldt dat de helft voor extreemrechts heeft gestemd.

CD&V is in West-Vlaanderen weliswaar de grootste partij geworden, maar ook hier wordt geworsteld met de opmars van het Vlaams Belang, dat schijnbaar uit het niets en zonder bekende kopstukken de tweede werd in de provincie.

Voor de grondige, algemene analyse is het wachten tot september, wanneer een werkgroep haar onderzoek naar de uitslag en de partijwerking klaar moet hebben.

De partijtop is er vandaag van overtuigd dat het slechte resultaat vooral te wijten is aan de averij doordat N-VA de stekker uit de federale regering trok, en doordat het middenveld hen op 26 mei in de steek liet. Het geloof in het ‘verbindend’ verhaal, van overleg en samenwerking blijft sterk.