PVV-partijleider Geert Wilders wordt een politicus met strafblad, of hij wordt opnieuw vrijgesproken na een lange en publiciteitsrijke rechtszaak. Dat zijn de twee scenario’s als de rechtbank vrijdag vanaf 11.00 uur uitspraak doet in de zaak tegen de PVV-leider wegens zijn ‘minder Marokkanen’-uitspraken. Welk besluit de rechters ook nemen, in Den Haag wordt dit gevreesd. Want, denken andere partijen: Wilders krijgt in alle gevallen wapens in handen die hij politiek zal uitbuiten.

Geert Wilders staat terecht voor belediging en het aanzetten tot discriminatie en haat. „Willen jullie in deze stad en in Nederland meer of minder Marokkanen”, vroeg Wilders in een Haags café het publiek tijdens de uitslagenavond van de gemeenteraadsverkiezingen op 19 maart 2014. „Minder, minder”, riep het publiek. Dat zou hij regelen, verzekerde Wilders. Direct nadat hij van het podium was gestapt, nuanceerde hij: hij zou het alleen hebben gehad over minder criminele Marokkanen. Het OM vindt de uitlatingen desondanks strafbaar en eist een boete van 5.000 euro.

Bij een veroordeling kan Wilders de rol aannemen waar hij ook tijdens de rechtszaak voor heeft gekozen: die van martelaar. Wilders heeft gezegd dat hij „móét spreken” om het land te beschermen tegen de islam. Om het „mega-Marokkanenprobleem” aan te kaarten. Zijn uitsmijter tijdens het slotwoord is nu ook PVV-campagnemateriaal: „Mensen die me willen stoppen, zullen me eerst moeten vermoorden.”

Lees ook: Wilders heeft er alles aan gedaan om zijn proces politiek te maken, een analyse van politiek redacteur Thijs Niemantsverdriet naar aanleiding van Wilders’ laatste woord.

Martelaar

Een veroordeling geeft Wilders bovendien de kans zijn talent voor het uitbuiten van mediamomenten te benutten. Weigeren de geldboete te betalen, gerichte aanvallen op de rechters en het Openbaar Ministerie behoren tot de mogelijkheden. Een voorproefje daarvan gaf hij al tijdens de zaak. Wilders zei slachtoffer te zijn van een „politiek proces.” Het OM noemde hij „bondgenoot van terroristen.” En als hij wordt veroordeeld? Wilders waarschuwde de rechters vast: „Als u dat doet, blaast u de rechtsstaat op.”

Bij vrijspraak is de publicitaire nasleep vermoedelijk korter. Het is al eens voorgekomen, in 2011. Toen werd Wilders vrijgesproken van groepsbelediging, aanzetten tot haat en discriminatie van moslims. Wilders plaatste zichzelf na die vrijspraak in de rol van overwinnaar – iets dat hij vrijdag kan herhalen als veroordeling uitblijft. Wilders noemde zijn vrijspraak in 2011 een „overwinning voor de vrijheid van meningsuiting”. Hij zei: „Je mag islamkritiek hebben. Mij is de mond niet gesnoerd”.

Een Haagse bron zegt nu – anoniem, want de zaak ligt gevoelig aan het Binnenhof: „Vrijspraak is voor Wilders in aanloop naar de verkiezingen misschien nog minder bruikbaar dan een veroordeling.” Het is trouwens aannemelijk dat hoger beroep volgt, aangespannen door Wilders of door het OM, waardoor de zaak sowieso wordt verlengd.

Trouwe aanhang

Veroordeling brengt een paar risico’s voor Wilders met zich mee. Zo is de vraag of een veroordeling een barrière zou vormen voor zijn frequente, politieke bezoeken aan de Verenigde Staten of andere landen. Mensen met een strafblad worden nogal eens geweigerd aan de grens.

Ander potentieel gevaar kan zijn dat kiezers niet stemmen op een politicus met een strafblad. Dat gevaar lijkt niet groot, want van de PVV-aanhang is bekend dat deze zeer trouw is. Recente cijfers van onderzoeksbureau Ipsos laten zien dat de helft van de mensen die nu PVV zegt te stemmen, dat ook deed bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2012. 56 procent van de huidige PVV’ers overweegt alleen de PVV. Dit deel heeft zelfs geen sympathie voor een andere partij. Bij andere partijen is het deel met een unieke partijvoorkeur vaak tussen de 20 en 30 procent.

Bovendien: sinds het slotbetoog van Wilders in de rechtszaal is de partij omhoog geschoten in de peilingen. In de Peilingwijzer, een gewogen gemiddelde van vijf grote peilingen, komt de PVV nu uit op 27 tot 31 zetels.

„Daar ben ik absoluut niet verbaasd over”, zegt socioloog Koen Damhuis. In februari publiceert Damhuis zijn boek Wegen naar Wilders, waarvoor hij interviews afnam met 64 PVV-stemmers. Deze rechtszaak betekent voor Wilders altijd winst, denkt Damhuis. Dat komt volgens de socioloog doordat Wilders zich afzet tegen ‘het systeem van de elite’ – de rechtspraak hoort daar voor deze kiezers bij.

Veel PVV’ers hebben het gevoel, zeiden ze tegen Damhuis, dat eindelijk iemand een grens trekt. De 64 PVV-stemmers noemden vaak wat ze zelf hadden meegemaakt, bijvoorbeeld met Marokkaanse jongeren in hun buurt. Dat juist degene die daar iets van durft te zeggen wordt vervolgd, maakt ze woedend. Damhuis: „Dat is voor deze kiezers het ultieme bewijs hoever we gezonken zijn in Nederland. Zij laten Wilders niet vallen als hij wordt veroordeeld. Sterker nog: PVV-stemmers vinden dat Wilders een standbeeld verdient voor zijn uitspraken.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 8 december 2016