Omdat onheil voorkomen ook een deugd is, besloot de federale regering voorlopig geen beslissing te nemen over de vervanging van de F-16’s. Een wijs besluit.

Het blijft opletten met de zomerakkoorden waarmee de federale en de Vlaamse regering graag uitpakken. Dergelijke akkoorden, vaak moeizaam bevochten tijdens nachtelijke conclaven, hebben een bijzondere eigenschap: ze zijn na enkele dagen al niet meer onder woorden te brengen.

Schermvullende weergave ©rv

De Vlaamse betonstop vertoonde na een week de eerste tekenen van betonrot. En Vlaams minister van Energie Bart Tommelein (Open VLD) struikelde amper een dag na de afkondiging al over zijn stookolieketelban. Het federale zomerakkoord is vooral een bundeling van goede voornemens. De haalbaarheid zal in de loop van het najaar blijken, als de werkelijke groei bekend is en als deskundigen de parameters en de aangehaalde bedragen op hun juistheid hebben getoetst. Voor enkele dossiers moeten de regionale collega’s worden geconsulteerd en de sociale partners - lees: de vakbonden - over de wankele federale brug worden gelokt. Met de verkiezingen in het vooruitzicht wordt dat een delicate oefening.

Wellicht geleerd door Herman Van Rompuy (CD&V) dat onheil voorkomen ook een deugd is, nam de federale regering alvast één wijs besluit door tijdens het zomerconclaaf geen beslissing te nemen over de vervanging van de F-16’s. De aankoop van 34 nieuwe gevechtsvliegtuigen loopt in de miljarden. Maar die aanschaf verdient afweging bij de nieuwste ontwikkelingen in het NAVO-bondgenootschap, en tegelijk bij de EU-plannen voor een Europese legermacht.

De federale regering staat voor een simpele keuze. Na het Belgische Request For Government Proposal (RFGP) blijven twee kandidaten over voor de vervanging van de F-16: de Eurofighter Typhoon, gebouwd door een Europees consortium aangedreven vanuit het Verenigd Koninkrijk, en de F-35 van het Amerikaanse Lockheed Martin, die het resultaat is van het Joint Strike Fighter-programma van de Amerikaanse defensie.

Omdat het opkalefateren van de F-16’s niet langer aan de orde is, lijkt de keuze gemaakt. Dan wordt het de F-35. Want de Eurofighter Typhoon mag dan een deugdelijk gevechtstoestel zijn, de continuïteit van het consortium dat instaat voor de bouw is hoogst onzeker als gevolg van de brexit. Onlangs werden zelfs twee productielijnen van de Eurofighter gesloten. Bovendien heeft een van de steunberen van dat consortium, het Britse BAE, door nauwere commerciële banden met Lockheed Martin intussen meer baat bij de verkoop van de F-35.

Sinds de ingebruikneming van de F-16 in 1980 vliegt de Belgische luchtmacht letterlijk op Amerikaans kompas. Generaties piloten werden gesopt en gekookt in een Amerikaanse omgeving en traditie. Daarom kiezen de Belgische jachtpiloten vanzelfsprekend voor de hypergesofisticeerde F-35. Het gaat om een heus aanvalstoestel bedoeld voor gebruik in een wereldconflict in regel, maar waarvan de ontwikkeling nog niet is voltooid. Bovendien zijn de VS de belangrijkste NAVO-partner. Die knijpt in ruil voor zo’n miljardenbestelling graag een oogje dicht voor de al met al bescheiden investering van de Belgen in het militaire bondgenootschap. Want die ligt lager dan de beoogde 2 procent van het bruto binnenlands product waartoe de lidstaten zich in 2014 hebben verbonden tijdens de NAVO-top in Cardiff.

Sinds het aantreden van de Amerikaanse president Donald Trump is in de wereld wel wat veranderd. In de NAVO roept het optreden van de wispelturige Trump steeds meer vragen op, temeer omdat de garanties van de Amerikaanse president tijdens onderhandelingen meestal niet veel verder reiken dan de voordeur van het Witte Huis. Net daarom werd in de NAVO de Permanent Structured Cooperation (PESCO) in het leven geroepen, nadat de EU in 2016 een Globale Strategie had uitgewerkt, met daarin een eigen aanpak van veiligheid en defensie. Die permanente gestructureerde samenwerking stond in 2009 al in het Verdrag van Lissabon, maar kreeg destijds amper aandacht.

Met de komst van Trump gingen in Europa de alarmbellen af. Nog voor zijn verkiezing als president deed hij de NAVO af als een oubollig instrument en zette hij de Europese bondgenoten weg als een troep klaplopers die op kosten van de VS vegeteert.

Niet vanzelfsprekend

Het buitenlands beleid van de VS steunde ooit op de grote internationale allianties zoals de NAVO. Die verzekerden de eigen militaire hegemonie. De NAVO-constructie, gewild en uitgetekend door de Amerikanen, was er van bij het begin op gericht te beletten dat de West-Europese landen een eigenzinnige defensiepolitiek gingen voeren. Investeren in de eigen veiligheid kwam voor de Europeanen neer op het aankopen van Amerikaans wapentuig.

Maar gaandeweg werden, zeker in het Republikeinse kamp, de militaire allianties gezien als transmissieketens die de VS in allerhande gewapende conflicten deden verzeilen. Het NAVO-optreden in ex-Joegoslavië was er zo een.

Trump wil radicaal breken met de wereldorde die de VS na de Tweede Wereldoorlog hebben uitgebouwd. En hij telt daarvoor in Washington meer medestanders dan in Europa wordt vermoed.

Trumps voorganger Barack Obama was al een zuinige verdediger van de NAVO. Trump wil kennelijk radicaal breken met de wereldorde die de VS na de Tweede Wereldoorlog hebben uitgebouwd. En hij telt daarvoor in Washington meer medestanders dan in Europa wordt vermoed. Het activeren van artikel 5 van het NAVO-verdrag als een NAVO-lid wordt aangevallen, is vandaag in Washington niet langer vanzelfsprekend.

Dat is een nieuwe realiteit waarin de Europese Unie en de leden van het NAVO-bondgenootschap zijn beland. Het heeft geleid tot de uitbouw van PESCO. In dat samenwerkingsverband, waar de Duitsers en de Fransen het voortouw nemen, willen de Europeanen bouwen aan eigen drones en een eigen al dan niet bemande jachtbommenwerper van de zesde generatie. Onlangs schreef Sven Biscop, de directeur van het Egmont Instituut voor Internationale Betrekkingen en professor aan de Universiteit Gent, daarover een belangwekkend denkstuk voor het Amerikaanse Foreign Affairs.

Daarom komen de Fransen als geroepen met hun Rafale-aanbod. Zij namen niet deel aan de marktbevraging voor de vervanging van de F-16’s, volgens hun vertegenwoordigers omdat ze toen door de presidentsverkiezingen in een overgangsfase zaten. De Direction Générale de l’Armement (DGA), het agentschap dat de Franse wapenhandel coördineert, was in het ongewisse over de aanpak van de nieuwe president Emmanuel Macron en verkoos daarom aan de kant te blijven. Voorlopig. Want het was de DGA niet ontgaan dat de Belgische regering niet noodzakelijk de uitkomst van haar eigen bevraging diende te volgen en zonder juridische complicaties best voor een andere kandidaat kon kiezen.

De Fransen bieden nu met hun Rafale een betrouwbaar werkpaard aan dat zijn deugdelijkheid bewees in Libië en in het Midden-Oosten. Daarnaast bieden ze 20 miljard euro aan economische compensaties, gespreid over twintig jaar en netjes over de regio’s verdeeld volgens economisch gewicht. De economische compensaties die Lockheed Martin biedt, zijn lang niet van dezelfde orde en kunnen volgens ingewijden weleens tegenvallen. De Fransen, bewust dat ze bij de N-VA van minister van Defensie Steven Vandeput het gewicht van de geschiedenis tegen zich hebben, zijn bereid de Belgen mee te nemen in de verdere ontwikkelingen van hun toestel en in de samenwerking met onder meer de Duitsers aan lopende PESCO-projecten.