Meer uitgeprocedeerde asielzoekers terugsturen naar hun land van herkomst - een van de speerpunten van het kabinet - is tot nu toe mislukt. Drukmiddelen die in het regeerakkoord staan om andere landen te bewegen onderdanen terug te nemen, zijn in de afgelopen kabinetsperiode nooit toegepast. Ook is nog nauwelijks werk gemaakt om greep te krijgen op de grote groep vreemdelingen die jaarlijks de illegaliteit in verdwijnt. Dat blijkt uit onderzoek van Nieuwsuur. De Adviesraad voor Migratie benadrukt naar aanleiding van het Nieuwsuur-onderzoek dat op deze manier het asielbeleid wordt ondergraven. Daardoor, zegt de Raad, komt het draagvlak onder druk te staan. 'Positieve prikkels' Groot probleem is dat herkomstlanden weigeren mee te werken aan de terugkeer van uitgeprocedeerde onderdanen. In het regeerakkoord werd daarom afgesproken om positieve of negatieve drukmiddelen te gebruiken, zoals het verstrekken of juist onthouden van ontwikkelingsgeld, het verstrekken of weigeren van landingsrechten of visa; maatregelen die tevens in de verkiezingsprogramma's van de VVD en het CDA stonden. Geen van die maatregelen is echter uitgevoerd, bevestigt het ministerie van Buitenlandse Zaken. Een van de oorzaken, vertellen bronnen rond dit ministerie, is dat handels- en diplomatieke belangen zwaarder wegen.

Ongeveer een derde van de vreemdelingen die Nederland jaarlijks verlaten, keert daadwerkelijk terug naar het land van herkomst. Een kleiner deel wordt teruggestuurd naar het eerste EU-land waar de asielzoeker een aanvraag deed. Maar de helft laat Justitie uit het zicht verdwijnen; deze mensen duiken vaak onder in de illegaliteit. Tegenwerkende herkomstlanden Oud-staatssecretaris van Buitenlandse Zaken Ben Knapen (CDA) zegt in Nieuwsuur dit beeld te herkennen. Hij wijst erop dat drukmiddelen eigenlijk alleen in Europees verband effectief kunnen zijn. Maar ook binnen de EU komt de aanpak van herkomstlanden nauwelijks van de grond, zo erkent hij. Een van de weinige succesjes die, mede dankzij Nederland, in EU-verband is gerealiseerd, is de komst van een EU-visumcode. Hiermee zou de EU visa van tegenwerkende herkomstlanden kunnen intrekken.

“ Als die discrepantie blijft bestaan tussen wat opgeschreven wordt en wat uitgevoerd wordt, dan ondergraaft men zijn eigen draagvlak. Koos Richelle, adviesraad van het kabinet over migratie