In zijn kersttoespraken kan koning Willem-Alexander zich iets meer vrijheid veroorloven dan bijvoorbeeld in de Troonrede, ook al geldt in beide gevallen de ministeriële verantwoordelijkheid. Zijn op Eerste Kerstdag uitgezonden toespraak is in dit opzicht iets meer een weerspiegeling van zijn eigen gedachten en opvattingen dan zijn andere toespraken.

Tegelijkertijd kunnen de toespraken van de koning ook worden opgevat als een soort barometer van de mentale staat van de samenleving. Althans wie zijn kersttoespraken in de afgelopen jaren heeft gevolgd. Hij heeft geregeld aandacht gevraagd voor de acceptatie van verschillende opvattingen tussen mensen, het gezamenlijk werken aan oplossingen en het belang van een vrije samenleving.

Burn-outs, stress en psychische klachten

Deze keer vraagt de koning aandacht voor de gedachte dat ‘mislukkingen en tegenslagen bij het leven horen’, terwijl we zo graag streven naar geluk. Of dat we een perfecte versie van onszelf willen neerzetten, bijvoorbeeld op sociale media. Het is goed dat de koning dit taboe benoemt.

Tegen jongeren zei hij rechtstreeks: “Trek het je niet te veel aan als het eens tegenzit. Geef jezelf wat ruimte. Het is oké.” Dat de koning hiermee in zijn toespraak de vinger op de zere plek legt, is impliciet een erkenning dat veel jongeren kampen met burn-outs, stress en psychische klachten. Jammer dat hij in dit verband niet oproept de wachtlijsten in de jeugdzorg aan te pakken, maar dat zal wel zijn begrenzing vinden in de ministe­riële verantwoordelijkheid voor zijn toespraak.

Duurzamere samenleving

Ronduit te betreuren valt het dat de koning geen enkele aandacht schenkt aan het fel opgelaaide maatschappelijke en politieke debat over de plannen van dit kabinet om de problemen rond stikstof en CO2 aan te pakken. Hij had het belang om te streven naar een duurzamere samenleving kunnen benadrukken, maar hij volstaat slechts met de opmerking dat de ‘emoties soms hoog oplopen’ maar we er toch altijd in slagen oplossingen te bedenken. “Die bedrevenheid om met elkaar te praten en soms wat in te schikken, zullen we ook de komende tijd nog heel hard nodig hebben.”

Het buitenland wordt in het geheel niet genoemd en dat geldt deze keer ook voor de gedachte achter Kerst. Daar waar hij in de afgelopen jaren in zijn kersttoespraken direct of indirect verwees naar de christelijke oorsprong van dit feest, bleef dit deze keer geheel onbesproken. Terwijl deze boodschap van vrede en gerechtigheid een universele waarde voor iedereen heeft.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.