Minister Jeanine Hennis-Plasschaert en oud-Kamervoorzitter Gerdi Verbeet tijdens een bijeenkomst voor vrouwen aan de top in 2013. Beeld ANP

Het 'wettelijk streefcijfer' voor meer topvrouwen is bij de beursgenoteerde bedrijven na drie jaar definitief mislukt. Zestien bedrijven zonder vrouwen in de top benoemden het afgelopen jaar negentien nieuwe bestuurders, maar die waren allen man. Daarnaast daalde het aantal nieuwe vrouwelijke commissarissen iets, waardoor de minimaal 30 procent vrouwen in de top van het bedrijfsleven, die volgend jaar gehaald moet worden, pas ergens in de verre toekomst haalbaar is.



Dat blijkt uit de vandaag verschijnende Dutch Female Board Index van hoogleraar Mijntje Lückerath, die het aantal vrouwelijke bestuurders en commissarissen bij de beursgenoteerde bedrijven in Nederland jaarlijks in kaart brengt. Minister Bussemaker van Emancipatie komt binnenkort met een evaluatie van het in 2013 ingevoerde wettelijk streefcijfer. Dat had uiterlijk komend jaar moeten leiden tot minimaal 30 procent vrouwen in de top van enkele duizenden grote bedrijven en organisaties die onder de Wet bestuur en toezicht vallen. Bij de 84 beursgenoteerde bedrijven wordt dat percentage bij lange na niet gehaald.

Daardoor dreigt een verplichtend quotum om meer vrouwen in de bestuurskamers te krijgen. Bussemaker liet eerder weten geen voorstander te zijn van zo'n vrouwenquotum, maar om dat te voorkomen moest er wel snel vooruitgang te zien zijn. Ze wil nu eerst eigen, breder onderzoek naar het streefcijfer afwachten. Volgens de minister blijkt uit de Female Board Index dat 'de deur van de boardroom voor vrouwen op een kier staat', maar dat het 'gewoon echt veel te langzaam' gaat. Het is niet de verwachting dat het streefcijfer bij de andere bedrijven en organisaties wel is gehaald, nu de beursgenoteerde bedrijven niet in de buurt komen van de norm.



Het percentage vrouwelijke bestuurders en commissarissen steeg vorig jaar wel, maar net als in voorgaande jaren gaat het tergend traag. Van de bestuurders is nu 7,8 procent vrouw, ruim een procentpunt meer dan een jaar eerder. Van de 206 leden van de raden van bestuur zijn er 16 vrouw. Het percentage vrouwelijke commissarissen steeg naar 21,3 procent (was 20 procent). Het cijfer wordt enigszins gedrukt doordat vijf van de acht bedrijven die van de beurs verdwenen, vrouwen in de top hadden. Bij de vijf nieuwkomers op de beurs is slechts een vrouw actief: Marina Wyatt, de voormalige financieel bestuurder van TomTom, is commissaris bij Lucas Bols.

Petri Hofste

Te optimistisch

Bedrijven mogen het streefcijfer negeren, als ze in het jaarverslag maar uitleggen waarom er geen vrouw in de top is benoemd en hoe ze denken daarin verandering te brengen. De gedachte was dat bedrijven het zo genant zouden vinden elk jaar weer te moeten melden dat er geen vrouw gevonden kon worden, dat het tot meer vrouwelijke benoemingen zou leiden. Dat idee blijkt vooralsnog te optimistisch, hoewel gedeeld hekkensluiter Fugro vorig jaar twee vrouwelijke commissarissen benoemde. Daardoor bungelt baggeraar Boskalis nu alleen onderaan de lijst, met nul vrouwen op tien bestuurders en commissarissen.



De malaise wordt geïllustreerd door het feit dat het enige bedrijf dat volledig aan het wettelijk streefcijfer voldeed, Wolters Kluwer, dit jaar weer onder de grens zakte. Dat kwam door het vertrek van een vrouwelijke commissaris. Verder doen AkzoNobel, Delta Lloyd en PostNL het relatief goed. Koploper is opnieuw Unilever, dat een gecombineerde raad van bestuur en raad van commissarissen heeft, die voor de helft uit vrouwen bestaat. Die zes vrouwen zijn allen niet-uitvoerend, dus geen bestuurder, maar commissaris. Negen bedrijven voldoen nu al aan de minimaal 40 procent vrouwelijke commissarissen die de Europese Unie uiterlijk in 2020 wil zien bij grote beursgenoteerde bedrijven. Tot deze koplopers behoren naast Unilever, onder meer Binckbank, DSM, voedingsbedrijf Wessanen, uitgever TMG en Snowworld.

Jan Kees de Jager en Ahmed Aboutaleb Beeld anp

Onderzoekster Mijntje Lückerath denkt dat die Europese regel van minimaal 40 procent commissarissen hier wordt overgenomen, nu het wettelijk streefcijfer is mislukt. Omdat die richtlijn alleen over vrouwelijke commissarissen gaat, zal Nederland het tegen die tijd helemaal niet slecht doen, verwacht ze. Rond het aantal vrouwen in de raden van bestuur zal het stiller worden, denkt de hoogleraar. Lückerath noemt het 'een tegenvaller' dat de afgelopen jaren door Justitie - die over deze wet gaat - niet beter is gevolgd waarom individuele bedrijven geen of weinig vrouwen benoemen. Dan hadden aandeelhouders en andere betrokkenen er werk van kunnen maken. Een vrouwenquotum wijst Lückerath af, omdat ze principieel tegen overheidsingrijpen in het private domein is.

Frank van der Post

Flow Traders: nul vrouwen

KPN doet veel aan diversiteit, het telecombedrijf hanteerde intern zelfs een soort vrouwenquotum, maar benoemde met Jan Kees de Jager en Frank van der Post wel twee mannen in de raad van bestuur, naast de twee mannen die er al zaten. Hoe zit dat? 'In de zoektocht naar geschikte kandidaten is speciale aandacht besteed aan het identificeren van vrouwelijke kandidaten om een meer gebalanceerde samenstelling te realiseren. De motivatie voor de recente benoemingen hebben we in persberichten toegelicht', aldus een woordvoerder. 'We blijven uiteraard onverminderd streven naar meer balans in de verhouding man-vrouw in onze organisatie (minimaal 30 procent vrouwen).' KPN benoemde wel een vrouwelijke commissaris: oud-GroenLinks-leider Jolande Sap.

KPN: alleen mannen in raad van bestuur

Jarenlang was Fugro met Boskalis de hekkensluiter van de Female Board Index: tien topmannen, nul vrouwen. Maar het ingenieursbedrijf uit Leidschendam benoemde het afgelopen jaar twee vrouwelijke commissarissen: Anja Montijn en Petri Hofsté. Had dat te maken met het wettelijk streefcijfer? Fugro verwijst naar het jaarverslag, waarin die vraag bevestigend wordt beantwoord. Fugro vindt diversiteit belangrijk, staat er, en dan niet alleen op het gebied van mannen en vrouwen. Maar de kwaliteit en onafhankelijkheid van commissarissen staan natuurlijk voorop. Niettemin heeft de raad van commissarissen vorig jaar aangegeven in 2016 minimaal 30 procent vrouwen te willen hebben. Met de benoeming van Montijn en Hofsté is dat gelukt: twee van de zes commissarissen zijn nu vrouw.

Fugro: twee vrouwelijke commissarissen erbij

Flow Traders krijgt een speciale vermelding in de Female Board Index: de flitshandelaar, die onlangs naar de beurs ging, benoemde liefst zes commissarissen, allen man. Omdat de twee directeuren ook man zijn, eindigt Flow Traders meteen in de onderste regionen van de lijst met bedrijven met vrouwen in de top. Het bedrijf is gespecialiseerd in 'high frequency trading' op de beurs. Heeft het ontbreken van vrouwelijke bestuurders en commissarissen daarmee te maken? Het bedrijf laat dat in het midden: 'Flow Traders is zich bewust van het streefcijfer en zoekt altijd naar de beste kandidaten ongeacht geslacht', aldus een verklaring. 'In het kader van de beursgang heeft Flow Traders gezocht naar drie nieuwe commissarissen. De drie andere leden zijn al veel langer bij het bedrijf betrokken.'

Paul van Riel (midden) CEO bij de Fugro jaarvergadering tussen de Raad van Bestuur. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant