Stemmingen in de Tweede Kamer. Beeld anp

Handen opsteken, rondje stemmen tellen en door. In een uur leidt Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib op een gewone dinsdag of donderdag soms wel honderd moties door haar Kamer. Een ritueel dat vele jaren lang meestal stilletjes voorbijging. Maar dat is in rap tempo aan het veranderen. Steeds vaker vinden moties, dankzij Twitter, onmiddellijk hun weg naar buiten: de uitslagen van stemmingen worden ingezet als wapen in de politieke strijd.

Dinsdag was het weer raak. ‘Grote woorden’ van andere partijen bleken volgens PVV-Kamerlid Lilian Helder (11.300 volgers) weinig waard toen ze ­tegen haar motie voor meer geld voor de politie stemden. Nog tijdens de stemmingen stuurde ze een tweet de wereld in.

Helder was deze dinsdagmiddag niet de enige. Kirsten van den Hul (PvdA, 5.800 volgers) uitte via Twitter haar blijdschap over haar aangenomen ­motie over verantwoord ondernemen. Intussen verbaasde SP-Kamerlid Mahir Alkaya (708 volgers) zich op het sociale netwerk over het stemgedrag van rechtse partijen over zijn motie tegen overheidssteun voor schadelijke bedrijven.

Eén ding hebben de berichten gemeen. Hun grote aanjager is de app ­Debat Direct, een initiatief van de Tweede Kamer dat twee jaar geleden begon. Sinds de komst van de app hebben moties een nieuw leven gekregen. De app biedt een gemakkelijk overzicht van de uitslagen van de stemmingen. Je kan direct zien welke partijen voor of ­tegen een motie hebben gestemd en of een motie is aangenomen of verworpen. Dat biedt mogelijkheden voor Kamer­leden. Nog tijdens de stemmingen stroomt Twitter vol met screenshots van de stemmingsuitslagen. Kamerleden maken mooie sier met hun moties en zetten in één moeite door hun electorale concurrenten in de hoek: kijk nou eens hoe zij vandaag hebben gestemd…

Ingedut wapen

Zo wordt een van de oudste wapens van het parlement herontdekt door een nieuwe generatie politici. Met moties kunnen Kamerleden van oudsher discussiepunten voorleggen en het kabinet bekritiseren, aanspreken of oproepen tot actie. Een aangenomen motie kan niet zomaar worden genegeerd, maar het kabinet is niet verplicht er iets mee te doen. Kamerleden die actief waren in de jaren zeventig en tachtig herinneren zich de impact die moties in die tijd nog hadden, alleen al omdat er veel minder werden ingediend. Ministers sliepen er slecht van, de indieners kregen publiciteit.

In de decennia daarna trad hevige inflatie op. Het aantal moties explodeerde van honderden tot duizenden per jaar, zodat de meeste steeds minder aandacht kregen. In 2016 waren het er 3.500. De tijd dat een minister nog ­zenuwachtig werd van een aangenomen motie is allang voorbij. Zelfs aangenomen moties leiden lang niet altijd tot ­actie vanuit het kabinet.

Daarmee dreigde de motie af te glijden tot een bot instrument, maar door de sociale media gloort er plots een nieuwe rol als pr-middel. Daarmee past de Debat Direct-app bij een ontwikkeling die al langer merkbaar is in de politiek, zegt Tom Louwerse, politicoloog aan de Universiteit Leiden. ‘Door sociale media is de individuele zichtbaarheid van Kamerleden groter. Met de app kunnen ze gemakkelijk laten zien waar ze voor staan. Ze kunnen een heel dossier opbouwen op een bepaald onderwerp.’

Dat is volgens Louwerse zeker een van de redenen waarom moties steeds vaker worden ingezet. ‘Je ziet over het algemeen de afgelopen jaren meer activiteit in de Kamer. Er zijn meer fracties bijgekomen. Vaak kleinere. Die dienen relatief meer moties in dan de grote partijen.’ Maar ook bij de kleine fracties gaat het de partijen veelal om zichtbaarheid, zegt Louwerse.

Imagobouwer

Of een motie kansrijk is, speelt daarbij een steeds kleinere rol. ‘Vaak is de kans groot dat een motie wordt weggestemd omdat de coalitie toch niet mee zal doen’, zegt Louwerse. ‘Het enige doel is dan om te laten zien waar je als partij staat en vooral waar de andere partijen staan. Het is een middel om de campagne na de verkiezingen voort te zetten.’

Dat ziet ook Kristof Jacobs, die als politicoloog aan de Radboud Universiteit Nijmegen onderzocht hoe politieke partijen sociale media gebruiken. ‘Partijen zetten moties in als het ze zelf goed uitkomt. Met een motie kan je eigenlijk ­weinig verschil maken. Het is vooral de bedoeling om je tegenstander kleur te laten bekennen.’

Volgens Jacobs is het ook tekenend dat de Kamerleden vooral Twitter gebruiken, toch een sociaal netwerk dat niet meer door veel mensen wordt gebruikt. ‘Op Twitter kunnen politici zich specifiek richten op journalisten en opiniemakers. Ze hopen op die manier op meer publiciteit.’

Een handig Kamerlid kan zo de gang van zaken naar zijn hand zetten. Of gewoon de boel misleiden, zoals tegenstanders zullen zeggen. Louwerse: ‘In die screenshots die rondgaan staat de motie in een enkel zinnetje beschreven. Wat de motie precies inhoudt, staat er niet bij uitgelegd. Er kunnen veel redenen zijn om voor of tegen een motie te stemmen.’ Soms heeft een andere fractie een soortgelijke motie, met een iets andere woordkeus, die de voorkeur krijgt. Soms ook vinden fracties een motie overbodig omdat het kabinet al heeft toegezegd te zullen doen wat er wordt gevraagd. Een tegenstemmend Kamerlid kan dan op Twitter eenvoudig in een hoek worden gezet.

Louwerse: ‘Dat de stemmingen transparanter zijn geworden is natuurlijk goed. Het dwingt partijen beter uit te leggen waarom ze tegen of voor bepaalde voorstellen stemmen. Maar de gemiddelde twitteraar kan niet constant alle partijen vragen naar hun beweegredenen. Het zijn vooral coalitiepartijen die vatbaar zijn voor zulke aanvallen. Die partijen stemmen soms tegen een motie omdat ze hun eigen minister niet willen beperken. Maar met de kern van de motie kunnen ze het best eens zijn.’

Kleur bekennen

SP-Kamerlid Renske Leijten (39.700 volgers), zelf gebruikster van de app, deelt dat bezwaar niet. Uiteindelijk moeten partijen gewoon kleur bekennen, vindt zij. ‘Bij een motie is er alleen voor of ­tegen. Op sociale media kun je laten zien wat er in de politiek gebeurt, daar is het een goed middel voor.’

Ook Gidi Markuszower (2.900 volgers), Kamerlid van de PVV, is het daarmee eens. ‘Een motie laat zien waar ­iedereen staat. Waar sta ik en waar staan zij? Dat is de kern.’

De Kamerleden gaan dus voorlopig ­gewoon door met twitteren. Politicoloog Jacobs is niet verrast. ‘Sociale media worden steeds visueler. Met visuele ondersteuning kun je veel beter claims doen. Het simpele onderscheid in groen en rood werkt dan ontzettend goed.’

Vanmiddag bij de stemmingen zal het dus weer gewoon raak zijn.

DE CONFRONTATIE

Buma op 4 maart: meer geld naar veiligheid.



CDA op 13 maart: tégen meer geld naar veiligheid.#BumavoordeBuhne #Beloftemaaktschuld pic.twitter.com/FFrb50ntjm Renske Leijten

Renske Leijten (SP) over haar tweet:

‘Een motie is voor of tegen, er is geen middenweg. Dit was precies wat Buma eerder wilde. En toch stemt hij tegen. Politiek is niet alleen beloven, het is ook doen. Buma laat zien dat hij zichzelf tegenspreekt. Het enige wat ik doe is dat naast elkaar zetten.’

Madeleine van Toorenburg (CDA) over de tweet van Renske Leijten:

‘Deze motie was dus niet nodig. Wij hoeven een motie van de oppositie niet te steunen om te doen wat wij zelf al van plan zijn. Ook dat is politiek. Dan zouden oppositiepartijen immers kunnen stellen dat zij gezorgd hebben voor extra middelen terwijl dat dus niet zo is.’

Ook FVD van @thierrybaudet beschermt Nederland niet. Mede door hem, en bijna alle andere partijen, lopen nu levensgevaarlijke criminelen vrij rond. pic.twitter.com/ziKzPWV355 Gidi Markuszower

Gidi Markuszower (PVV) over zijn tweet:

‘Het is eigenlijk schandalig dat bijna alle partijen tegen mijn motie stemden. En het is nog opmerkelijker dat het Forum voor Democratie als crimefighter-partij tegen is. De PVV wil blijkbaar bijna als enige partij criminelen harder straffen. Deze motie laat dat goed zien.’

Theo Hiddema (FvD) over de tweet van Gidi Markuszower:

‘Deze claim is natuurlijk volstrekt buiten de realiteit. Wij willen ook hardere straffen. Maar dat doen we door handhaving van bestaande regels. Wat Markuszower voorstelt is contraproductief. Dan krijg je rechters die geen levenslang meer durven geven omdat zij niet tegen het hof van de rechten van de mens in willen gaan.’