Alarmfase 5. Nederlandse kinderen lezen steeds slechter. Bijna een kwart van de 15-jarigen leest zo slecht dat ze een mail van de overheid of een handleiding niet goed snappen, bleek dinsdag uit de PISA-meting, een driejaarlijks onderzoek in 77 landen. Nederlandse kinderen scoren internationaal vergeleken ook slechter: onder het gemiddelde van de 15 EU-landen in de meting. Dus het gaat hier niet om algemene maar specifiek Nederlandse trends.

De leesvaardigheid daalde tussen 2015 en 2018 op alle niveaus. De groep die slecht leest, steeg van eenvijfde tot bijna een kwart. Eenvijfde was al zorgelijk, een kwart is ongelooflijk. Dit gaat niet over of je van boeken lezen houdt, dit gaat over of je kan functioneren in deze maatschappij. Overal waar problemen opduiken, of het nou gaat om de toename van het aantal mensen dat financieel ‘onder bewind’ komt te staan, of mensen die verstrikt raken in toeslagen of in schulden, hoor je als een van de oorzaken noemen: niet goed kunnen lezen.

Het PISA-onderzoek is het zoveelste rapport waaruit blijkt dat ons onderwijs er slechter in slaagt alle kinderen dezelfde kansen te geven. De Onderwijsinspectie drukte in 2016 al op de alarmknop: het verschil in kansen tussen even slimme kinderen van laagopgeleide en hoogopgeleide ouders was in korte tijd veel groter geworden. Er is sinds 2016 wel wat verbeterd maar niet veel, meldde de inspectie dit jaar.

Dit is geen gemiddeld probleempje, dit gaat over het hart van onze democratie, over wat voor maatschappij wij zijn. Een maatschappij waar afkomst bepaalt hoe je leven eruitziet, of een waar talent en inzet bepalen hoe je terechtkomt. Laat het talent en inzet zijn.

Het bieden van gelijke kansen aan elk kind dat naar school gaat, is een van de kerntaken van de overheid. En we falen. Ik snap niet waarom daar niet veel meer ophef over is.

In plaats daarvan waren we dinsdag vooral bezig met een elitair feestje: een meerderheid in de Tweede Kamer vroeg het kabinet een quotum in te voeren voor vrouwen in de top van het bedrijfsleven. Minister Ingrid van Engelshoven (D66, Onderwijs!!) vierde het besluit met een tweet: „We schrijven geschiedenis.” Veel aandacht, overwegend gejuich, hier en daar een kritische noot. Als de wet er komt, moeten de 88 beursgenoteerde bedrijven, die met het quotum te maken krijgen, op zoek naar 66 topvrouwen.

Hoe kunnen we meer bezig zijn met 66 bevoorrechte topvrouwen dan met de vele kinderen die in ons onderwijs niet voldoende leren lezen? Ik zie een overheid die gelijke uitkomsten afdwingt aan de top van de top, maar faalt in het bieden van gelijke kansen op de grond. De omgekeerde wereld.

Het zal vechten worden om de aandacht vast te houden voor onze jeugd. Het Centraal Planbureau schetste laatst de nabije toekomst: we worden meer en meer een land van ouderen, de vergrijzing wordt nu echt voelbaar.

In dat licht zeggen de ministers Eric Wiebes (VVD) en Wopke Hoekstra (CDA) zich zorgen te maken over het toekomstig groeivermogen van de economie. Ze willen er tientallen miljarden euro’s in investeren. Welnu, ze hebben hun doel gevonden: zonder een goed opgeleide bevolking begin je niks. Want voor economen is het kraakhelder: onderwijs is essentieel, voor het individu, de maatschappij én de economie.

Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.

NRC Lunchkoers De belangrijkste ontwikkelingen in de economie, op de beurzen en in het zakenleven Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 7 december 2019