Wopke Hoekstra op het Binnenhof. Beeld BSR Agency

Nederland moet de in acht jaar opgebouwde begrotingsreserves razendsnel opbranden om de coronacrisis te bestrijden. De aangekondigde noodhulp voor het bedrijfsleven kost de komende drie maanden tot wel 65 miljard euro, schreef minister Hoekstra van Financiën vrijdag aan de Tweede Kamer. Dat geld moet Nederland lenen, waardoor de staatsschuld pijlsnel stijgt.

Als Hoekstra daadwerkelijk 65 miljard euro aan nieuwe staatsleningen uitgeeft, stijgt de staatsschuld van 49 procent van het bbp naar 57 procent. Dat is nog maar 3 procentpunt onder het Europese plafond van 60 procent. Als de crisis langer aanhoudt dan drie maanden, en de overheid de noodmaatregelen dus moet verlengen, schiet Nederland door dat plafond heen.

Oprekken

Dat zal niet meteen problematisch zijn. De Europese Commissie heeft al laten weten dat de eurolanden de Europese begrotingsnormen voorlopig flink mogen oprekken om de economie overeind te houden. Die mededeling van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen komt in zekere zin neer op een ‘legalisering’ van de status quo, want Griekenland (181 procent), Italië (135 procent) Portugal (122 procent), België (100 procent), Cyprus (100 procent), Spanje (98 procent) en Frankrijk (98 procent) zaten al ver boven dat maximum voordat het coronavirus aan zijn opmars begon.

Het ministerie van Financiën schat de kosten van de Noodmaatregel Overbrugging voor Werkbehoud (NOW) tot eind mei op 10 tot 20 miljard euro. Bedrijven die groot omzetverlies lijden door de coronacrisis kunnen de overheid vragen 90 procent van hun loonkosten over te nemen, zodat ze niet acuut mensen hoeven te ontslaan.

Daarnaast lopen de belastinginkomsten fors terug. Als bedrijven geen omzet maken, dragen ze ook geen btw, inkomsten- en vennootschapsbelasting af. De Belastingdienst heeft alle bedrijven die dat wensen bovendien de mogelijkheid gegeven hun belastingbetaling uit te stellen. Het kabinet gaat ervan uit dat 50 tot 75 procent van de Nederlandse bedrijven gebruik zal maken van die uitstelmogelijkheid. Een deel van die belasting zal later alsnog worden betaald, maar onzeker is welk deel. Dat uitstel zal deels op afstel uitdraaien, omdat sommige bedrijven door de crisis zoveel schade lijden dat ze de belasting achteraf niet meer kunnen opbrengen. De schatkist loopt de komende drie maanden 35 tot 45 miljard euro mis, aldus de inschatting van Hoekstra.

Extra veilingen

Nederland zal de benodigde miljarden op de financiële markten ophalen door meer schatkistpapier uit te geven. Dat zijn staatsleningen met een looptijd van (meestal) drie tot zes maanden en van maximaal een jaar. Het Agentschap van de Generale Thesaurie plant extra veilingen in. Normaal gesproken biedt de Nederlandse staat twee keer per maand nieuw schatkistpapier aan, dat wordt nu vier keer per maand.

De vraag is wel hoe lang het kabinet de noodhulp aan het bedrijfsleven kan continueren als de crisis langer duurt dan drie maanden. De kabinetten Rutte-II en Rutte-III hebben er zeven jaar over gedaan om de staatsschuld terug te brengen van 71,2 procent naar 48,8 procent van het bbp. Al die winst gaat nu misschien binnen enkele maanden weer verloren. Het kabinet maakt zich daar nu niet druk om, zei Hoekstra dinsdag al. ‘Het smalle belang van de schatkist valt in het niet bij het grotere belang van de economie.’ Ook alle andere eurolanden nemen nu miljarden kostende noodmaatregelen en laten de staatsschuld oplopen.

Prullenbak

Voordat het coronavirus eind december zijn kop op stak, voorspelde het Centraal Planbureau (CPB) dat de Nederlandse economie in 2020 met 1,4 procent zou groeien. Die positieve verwachting kan de prullenbak in, heeft het CPB al erkend. Donderdag komt het CPB met een aantal economische scenario’s die het kabinet een indicatie geven van de mogelijke schade die corona aan de economie toebrengt. Een nieuwe groeiraming zit daar waarschijnlijk niet bij, want daarvoor ontwikkelt de situatie zich wereldwijd nog te snel. De Rabobank waagde zich vrijdag wél aan een nieuwe raming: de analisten van de bank voorspellen dat de Nederlandse economie dit jaar met 0,2 procent zal krimpen.