Mimo wprowadzania kolejnych terapii lekowych do refundacji, wciąż daleko nam do europejskich standardów. Nie nadążamy za postępem w aktualnej wiedzy medycznej. Poziom dostępności do terapii onkologicznych pozostaje na bardzo niskim poziomie od ponad 2 lat. Oncoindex wskazuje, że dziś 47 z 102 terapii lekowych rekomendowanych przez europejskie towarzystwo naukowe nie jest w ogóle dostępnych dla polskich pacjentów

PiS ograniczył dostęp do tzw. antykoncpecji awaryjnej, czyli tzw. tabletki "dzień po" i do in vitro - w zamian za to zaoferował naprotechnologię

Wbrew zapowiedziom, kolejek do specjalistów nie udało się wyraźnie skrócić. Za to wreszcie rozwiązano problem czekania na zabieg usunięcia zaćmy i wszczepienia endoprotezy stawu biodrowego. Do niedawna czekało się na to w Polsce kilka lat, teraz miesiąc

Za rządów PO powtarzano jak mantrę, że zamiast zwiększać wydatki na zdrowie, musimy uszczelniać system, żeby pieniądze z niego nie wyciekały. PiS skończył z tą demagogią i przyznał, że środków trzeba dołożyć. Tyle że zastosował księgową sztuczkę, która dobrze wygląda tylko w statystykach

O ocenę zdrowotnych działań PiS poprosiliśmy nie tylko lekarzy i organizacje, które ich zrzeszają, ale także organizacje pacjenckie, które oceniają ochronę zdrowia z perspektywy przeciętnego, chorego Polaka, korzystającego z leczenia NFZ, a nie z prywatnego gabinetu

Tekst jest częścią podsumowania rządów PiS

Zdaniem lekarza Damiana Pateckiego, członka Porozumienia Rezydentów, którzy w ubiegłym roku protestowali domagając się zwiększenia nakładów na ochronę zdrowia, największym grzechem tej ekipy jest propagandowe manipulowanie danymi. Wmawianie, że mamy do czynienia z epokowym wzrostem nakładów na opiekę zdrowotną, podczas gdy tak naprawdę rosną one z powodu większych wpływów ze składki zdrowotnej. Cztery lata temu te wpływy wyniosły 79,9 mld zł, a w 2019 r. przekroczą 100 mld zł. Nie jest to jednak wynikiem decyzji rządu, a efekt wzrostu gospodarczego, a w konsekwencji większych wpływów ze składek zdrowotnych. A i tak wciąż przeznaczamy na opiekę zdrowotną mniejszy odsetek PKB niż większość krajów UE. W 2016 r. zanim przyjęto ustawę, która miała doprowadzić do zrównania nas z resztą Unii, w Polsce na zdrowie wydawano 4,4 proc. PKB. W Czechach było to 6 proc., na Węgrzech 5,2 proc., a w Niemczech 9,5 proc.

Od 2017 r. dzięki kreatywnej księgowości nakłady na papierze rosną. Dlaczego tylko na papierze? Bo jako podstawę obliczeń mamy stosować wartość PKB sprzed dwóch lat, czyli porównuje się bieżące wydatki na zdrowie do niższego PKB. Dzięki temu wyliczony udział procentowy jest wyższy niż rzeczywisty. A to oznacza, że średniej unijnej wynoszącej około 7 proc. PKB, czyli tyle, ile zaleca WHO, żeby zapewnić bezpieczeństwo pacjentom, szybko nie osiągniemy. - Brakuje politykom PiS odwagi, żeby powiedzieć społeczeństwu, że za przeznaczane na zdrowie pieniądze nie da się zorganizować dobrze funkcjonującej opieki zdrowotnej i że z tego powodu co jakiś czas pacjenci będą umierać na SOR-ach – mówi dr Patecki. Dodaje, że rząd powinien jasno przyznać, w jakim kierunku zmierzamy. - Tym kierunkiem jest cicha prywatyzacja opieki zdrowotnej, co oznacza, że tylko bogatych i ustosunkowanych będzie stać na odpowiednie leczenie - wyjaśnia.

Sukcesy kolejkowe

Jedną z obietnic rządu PiS była likwidacja kolejek w służbie zdrowia. Czy czekamy krócej. Tylko w kilku przypadkach. Wydłużył się czas oczekiwania na wizytę do lekarza specjalisty. W 2014 r. były to 3 miesiące, teraz około 4 miesięcy, przy czym np. do kardiologa dziecięcego prawie rok.

Udało się jednak rozwiązać problem kolejek na zabieg usunięcia zaćmy i wszczepienia endoprotezy stawu biodrowego. Jeszcze do niedawna na takie operacje czekało się w Polsce kilka lat, co wyróżniało nas niechlubnie na tle całej Europy. Dzięki wprowadzeniu w tym roku przez NFZ lepszych stawek dla szpitali, które usuwają zaćmę w trybie jednodniowym oraz zniesieniu limitów i przekazaniu dodatkowych środków na endoprotezy, czas oczekiwania na te zabiegi skrócił się do miesiąca. Cel Ministerstwa został też osiągnięty, jeśli chodzi o czas oczekiwania na tomografię komputerową w trybie pilnym. Na badanie rezonansem magnetycznym ciągle czekamy średnio 127 dni w trybie zwykłym, a pacjenci ze skierowaniem pilnym muszą czekać 102 dni. To krócej niż przed rozpoczęciem rządów PiS, ale wciąż o wiele za długo. Zwłaszcza że badania te w onkologii służą nie tylko rozpoznaniu choroby, lecz również ocenie skuteczności wdrożonego leczenia.

Szpitale w sieci

Wprowadzona przez rząd PiS sieć szpitali, która miała ułatwić pacjentom dostęp do leczenia, a dyrektorom zarządzanie placówkami nie poprawiła ani sytuacji chorych, ani finansów większości badanych szpitali - wynika z kontroli NIK. Szpital, który znalazł się w sieci zamiast kontraktować na każdy rok określoną liczba świadczeń, otrzymuje ryczałt i sam decyduje, na co go wyda. Szpitale miały w ramach tych środków zagwarantować pacjentom kompleksowy, skoordynowany cykl leczenia. Jednak w sieci znalazły się placówki, które nie były w stanie zapewnić dostępu do poradni specjalistycznych. Kontrola NIK pokazała także, że wbrew zapowiedziom włączenie do sieci nocnej i świątecznej opieki nie doprowadziło do zmniejszenia kolejek w szpitalnych oddziałach ratunkowych i w izbach przyjęć.

Nowy system miał umożliwić lecznicom elastyczniejsze gospodarowanie pieniędzmi, a w efekcie stopniowe wychodzenie z długów. Tymczasem proces zadłużania się badanych przez NIK placówek, które już wcześniej miały problemy w większości przypadków jeszcze przyspieszył, pogorszyła się także sytuacja tych szpitali, którym w przeszłości wiodło się lepiej. Wiązało się to miedzy innymi z koniecznością podwyższenia płac dla personelu. W pierwszym półroczu 2018 r. ryczałt badanych przez NIK szpitali wyniósł ponad 551 mln zł, a wartość zrealizowanych świadczeń nieco ponad 572 mln zł .

Plusy i minusy

Niezrealizowaną zapowiedzą PiS jest likwidacja NFZ. Sukcesem natomiast sfinansowanie szczepień przeciwko pneumokokom i pierwsze od dekady rozszerzenie Programu Szczepień Ochronnych. Są darmowe leki dla seniorów, choć w związku z obniżeniem wieku emerytalnego powinny być w zasadzie dostępne już dla osób powyżej 70. roku życia, a nie – jak obecnie - tylko dla siedemdziesięciopięciolatków. Ruszyła informatyzacja ochrony zdrowia, ale idzie dość opornie. Lekarze wystawiają już elektroniczne zwolnienia, ale zaledwie garstka pacjentów dostaje e-receptę SMS- em. Nie mówiąc już o możliwości zarejestrowania się przez Internet do państwowej placówki służby zdrowia. Resort zdrowia chwali się sukcesami w cyfryzacji, ale brakuje kampanii w mediach, która pomogłaby założyć Internetowe Konto Pacjenta. Nie zaangażowano też w ten proces lekarzy. Ministerstwo założyło, że do końca 2019 r. 10 mln osób otworzy Internetowe Konto Pacjenta. Jednak wydaje się to mało realne.

Lekarze i leki

Dr Łukasz Jankowski, prezes OIL w Warszawie, szef kampanii „Polska to chory kraj” podkreśla, że choć minister zdrowia zastosował księgowe sztuczki zawyżające wysokość środków, które mają trafić do systemu, pierwszy raz od 10 lat podwyższył pensje lekarzom. Jednak działań mających na celu zwiększenie ich liczby i poprawę warunków pracy jest za mało. Tymczasem w Polsce na 1000 mieszkańców przypada średnio 2,4 lekarza. To najmniej w całej UE, gdzie średnia wynosi 3,8. I bez dalszego wzrostu wynagrodzeń nie poprawimy tych wskaźników. Braki leków w aptekach, które dotknęły ostatnio wielu pacjentów pokazały, że miał rację premier Morawiecki, kiedy mówił, że trzeba wspierać produkcję leków w Polsce, żeby Polacy leczyli się polskimi lekami tak, jak Niemcy leczą się niemieckimi. Problem jednak w tym, że nie wdrożono mechanizmów zachęcających do uruchamiania produkcji farmaceutycznej w naszym kraju. Za to ostatnio utrzymywana ze składek zdrowotnych obywateli Agencja Badań Medycznych podpisała list intencyjny z amerykańskimi firmami farmaceutycznymi i jak podała, celem tej kooperacji jest wspieranie przedsiębiorstw w prowadzeniu i rozwijaniu działalności innowacyjnej.

Agata Polińska, wiceprezes Zarządu Fundacji Onkologicznej Alivia:

Z dobrych rzeczy, które udało się tej ekipie zrobić to refundacja profilaktycznej mastektomii i adneksektomii (usunięcie jajników i jajowodów). Wcześniej obciążone genetycznie kobiety musiały płacić za te zabiegi z własnych środków, chcąc się uchronić przed rakiem. Zauważyliśmy też poprawę dostępu do terapii onkologicznych i wprowadzenie wielu leków do refundacji. Choć należy pamiętać, że w tym czasie również nastąpił postęp w medycynie i wciąż daleko nam do leczenia zgodnego z aktualną wiedzą medyczną. Udało się skrócić kolejki do tomografii komputerowej w trybie pilnym poniżej 30 dni oczekiwania, ale już na rezonans magnetyczny w trybie pilnym poczekamy dłużej, niż obiecał nam minister.

Największe porażki tej kadencji to brak rejestrów medycznych pokazujących efekty leczenia, co oznacza dalsze uznaniowe zarządzanie tym obszarem, a nie w oparciu o twarde dane i wyniki leczenia. Przykładem takiej uznaniowości i arbitralności może być stworzenie flagowego projektu Krajowej Sieci Onkologicznej. Ośrodki referencyjne w Sieci zostały wybrane i specjalnie dofinansowane nie na podstawie swoich wyjątkowo dobrych wyników leczenia, lecz uznaniowo. Zaskakujące jest też to, że Krajowa Sieć Onkologiczna ma być dalej rozszerzana, bez wiedzy, jakie są wyniki tego projektu. Wydamy więcej pieniędzy i ogłosimy, że mamy Krajową Sieć Onkologiczną. Ale czy to zapewni pacjentom skuteczne leczenie? Te aspekty wydają się mniej istotne dla Ministerstwa Zdrowia. Obywatele nie mają również publicznie dostępnych informacji o jakości leczenia onkologicznego w poszczególnych ośrodkach finansowanych ze środków publicznych, czyli z ich składek i podatków.

Magdalena Kołodziej, Fundacja MY PACJENCI:

Na plus można zaliczyć wprowadzenie e-recepty, chociaż wymaga ona doskonalenia w kierunku oczekiwań pacjentów, ale ważny jest sam fakt, że się pojawiła. Pozytywnie oceniamy też rozpoczęcie prac nad systemem informacji dla pacjentów w postaci infolinii NFZ. Ogromny minus to kolejki do świadczeń medycznych i propaganda sukcesu zamiast realnych systemowych reform, polityka "gaszenia pożarów" zamiast przemyślanych, strategicznych działań. Brakuje też nowoczesnego systemu informacji i wsparcia dla pacjentów na wzór brytyjskiego NHS. Istniejąca infolinia NFZ nie spełnia tych zadań. Pacjenci oczekują zweryfikowanej wiedzy medycznej, ponieważ, np. w Internecie jest mnóstwo nieścisłych czy nieprawdziwych informacji. Potrzebne są także proste porady, jak zachować się, co zrobić w danej sytuacji związanej ze zdrowiem. Porażką okazał się projekt "Wspólnie dla zdrowia", który zapowiadany był jako ogólnonarodowa debata o zdrowiu, a de facto nie wypracował żadnych zmian systemowych.

Beata Ambroziewicz, prezes Zarządu Polskiej Unii Organizacji Pacjentów "Obywatele dla Zdrowia":

Najważniejsze rzeczy, które poprawiły jakość opieki zdrowotnej i bezpieczeństwo chorych, to uznanie zdrowia za jeden z priorytetów w polityce państwa, nadrabianie zaległości w onkologii, prace finalizujące narodowa strategię onkologiczną, wdrożenie pierwszych cancer unitów - ośrodków kompleksowego leczenia raka piersi.

Niewykorzystaną szansą są zbyt małe nakłady i brak systematycznych działań w zakresie prewencji i profilaktyki. Środki na profilaktykę spadają od kilku lat, brakuje stałych kampanii edukacyjnych finansowanych ze środków publicznych czy edukacji zdrowotnej w szkołach. Spada liczba osób korzystających z badań przesiewowych, bo brakuje proaktywnych form zapraszania na nie. I choć od zeszłego roku ministerstwo prowadzi kampanię Planuję Długie Życie, promuje ją znikoma liczba spotów. Brakuje wsparcia ze strony mediów publicznych i innych resortów. Nie włączono też organizacji pacjentów w realizowane działania profilaktyczne. Ostatnia kwestia to to brak konkretnych i zdecydowanych rozwiązań w zakresie refundacji i dostępu do nowoczesnych terapii lekowych i nielekowych.

Szymon Chrostowski, prezes Fundacji "Wygrajmy Zdrowie":

Sporo dobrego wydarzyło się w onkologii. Mamy Narodową Strategię Onkologiczną, pilotażowo działa krajowa sieć onkologiczna, która niezależnie od miejsca zamieszkania ma zapewnić każdemu pacjentowi kompleksową opiekę oraz koordynatora, który poprowadzi go "za rękę" przez cały proces leczenia. Działa infolinia onkologiczna pod numerem 590, dzięki czemu chory nie jest pozostawiony samemu sobie. Lista leków refundowanych jest aktualizowana co dwa miesiące. Do refundacji weszły leki, na które pacjenci czekali wiele lat. Nowe terapie są dostępne w raku piersi, prostaty, płuca jelita grubego, a także w chorobach rzadkich. Wzrosły też nakłady na zdrowie, choć większa ich część musiała być przeznaczona na podniesienie płac pracowników służby zdrowia. Niestety, mimo licznych zapowiedzi, nie uruchomiono Programu Leczenia Chorób Rzadkich. Nie udało się również wdrożyć deklarowanego płacenia za jakość w opiece zdrowotnej. Wciąż borykamy się też z silosowością poszczególnych resortów. Brakuje np. efektywnej współpracy między resortem edukacji i zdrowia przy wprowadzeniu do szkół przedmiotu nauka o zdrowiu, czy między resortem środowiska a zdrowia przy walce ze smogiem.

Fundacja Urszuli Jaworskiej:

Przez 22 lata mojej działalności jeszcze nigdy żadna ekipa rządząca nie była tak otwarta na dialog z organizacjami pacjenckimi. Co prawda, wciąż więcej się nie udaje niż udaje załatwić, ale przynajmniej rozmawiamy. Trzeba też podkreślić, że wreszcie zaczęto brać pod uwagę przy wprowadzaniu pewnych rozwiązań perspektywę pacjenta. Wcześniej liczył się głos lekarzy, specjalistów ochrony zdrowia, a nikt nie pytał chorych o zdanie. Dziś przy wdrażaniu choćby kompleksowej opieki, tzw. koordynowanej nad cierpiącymi na poszczególne schorzenia uwzględnia się ich potrzeby. Moim zdaniem, wciąż jednak leży informatyzacja służby zdrowia. Zwłaszcza, że w innych dziedzinach jest już mocno obecna. Wszyscy kupują już dziś elektroniczne bilety, coraz mniej osób wypełnia papierowe PIT-y, SMS-em potwierdzamy transakcje bankowe, a służbie zdrowia wciąż nie wykorzystujemy tych zdobyczy do likwidacji kolejek, przekazywania informacji o pacjencie czy monitorowania farmakoterapii. Służba zdrowia, nie wiem, czy celowo czy nieświadomie, wciąż broni się przed cyfryzacją.

Anna Śliwińska, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków:

Podsumowując dokonania rządu PiS na plus trzeba zaliczyć wpisanie nowoczesnych insulin na wykaz bezpłatnych leków dla pacjentów powyżej 75 roku życia, zapowiedź refundacji nowoczesnego systemu typu flash, służącego do samokontroli pomiaru poziomu cukru bez nakłucia palca dla dzieci oraz refundację systemów ciągłego monitorowania glikemii. Wciąż jednak w Polsce niedostępnych jest wiele nowoczesnych terapii, z których korzystają chorzy we wszystkich krajach UE. Na cukrzycę w Polsce choruje prawie 3 mln osób, które od lat niecierpliwie czekają na decyzje resortu zdrowia w sprawie refundacji nowocześniejszych leków. Brakuje też edukacji diabetologicznej. Tymczasem konieczność ciągłej kontroli poziomu cukru, odpowiedniej diety, prawidłowego wstrzykiwania sobie insuliny wymaga edukowania pacjentów. Problemem jest też wciąż trudny dostęp do lekarzy specjalistów.