Beste,

Een gezette man met ronde bril en bretels die vanachter zijn vintage gipsen bureau, omringd met Amerikaanse vlaggen, maar niet uitgepraat raakt over de petticoats, Tiroler kleding, trouwjurken en hawaïhemden die hij al jaren verzamelt. Dit is goud, dacht ik, terwijl ik een slok nam van de zojuist voorgeschotelde earlgreythee met twee suikerklontjes op het schoteltje ernaast.

Over wie ik het heb? Hans Brak. Ik bezocht hem twee weken geleden in zijn vintage-opslag in een grote garage in Woerden. Rekken vol met uitbundige bloemenjurken, Schotse rokken, Amerikaanse cheerleaderpakjes en de meest extravagante rokken.

Brak (73 jaar oud) zit al zijn hele leven in de handel van tweedehands kleding. Op zijn achttiende begon hij te werken in het kleding- en textielsorteerbedrijf van zijn vader. Zijn opa was voddenboer en liep eind negentiende eeuw al door de straten met zijn hondenkar (een houten wagen die werd voortgetrokken door een hond) om gebruikte lompen en vodden op te halen.

Ik was Brak op het spoor gekomen door Roderick Ferrari, secretaris bij de Vereniging Herwinning Textiel (VHT), de brancheorganisatie voor kledingsorteerders en -inzamelaars in Nederland. Brak was 39 jaar voorzitter van deze club. Toen ik hem een paar dagen voor mijn bezoek belde, raakte hij niet uitgepraat over de sector. Dus toen ik hoorde dat hij zelf een handeltje had in vintage, dacht ik: dat moet ik zien.

Halverwege ons gesprek (we hebben ruim 2,5 uur zitten kletsen) vertelde hij over de wolsortering die het familiebedrijf had. Gebreide wollen kleren werden op dertig tot veertig verschillende kleuren gesorteerd en verkocht in Oost-Europa. Een paar keer per jaar reed hij drie weken door Hongarije, Joegoslavië, Tsjechië en Griekenland, met in zijn achterbak koffers vol wol-samples in alle beschikbare kleuren.

Hij leverde honderden tonnen gebreide wol aan een fabrikant in Joegoslavië die voor het leger produceerde. ‘Het halve Joegoslavische leger liep in de wollen van Brak’, zei hij grappend en trots tegelijk. De handel bloedde uiteindelijk dood doordat nieuwe grondstoffen goedkoper werden dan gebruikte.

In 1980, toen hij gestopt was met het sorteren van grote hoeveelheden, begon Brak met het verhandelen van op veilingen opgekochte militaire kleding – veelal van het Franse, Amerikaanse en Nederlandse leger. Die sorteerde hij vervolgens uit – in colberts, T-shirts, overjassen. Veel verkocht hij door aan Engeland, waar een groot gebrek was aan goede werkkleding in de bouw. ‘Ze waren gek op onze NAVO-jassen en dikke broeken.’

Dat je zo af en toe dit soort bijzondere mensen als Brak tegenkomt, bomvol mooie, interessante verhalen, vind ik een van de mooiste dingen van het journalistenvak.

Toen tweedehands kleding nog heel gewoon was

Over mooie verhalen gesproken: onlangs las ik het boek Tot op de draad. De vele levens van oude kleren van historicus en schrijver Ileen Montijn. Het boek gaat over de geschiedenis van kledinginzameling in Nederland en over het gebruik van oude kleren en textiel vroeger en nu.

Het boek staat vol met interessante weetjes en inzichten. Bijvoorbeeld dat tweedehands kleding voor volwassenen in de twintigste eeuw werd voorzien van merktekens of herkenbare kleuren, zodat voor iedereen duidelijk was dat ze van de bedeling waren – en dus uitgereikt door bijvoorbeeld de gemeente of de kerk. Of dat vrouwenbladen tijdens de Tweede Wereldoorlog in plaats van modenieuws tips publiceerden voor het vermaken van kleding en textiel.

Toen ik Montijn belde met de vraag wat ze zelf het interessantste inzicht uit haar boek vond, vertelde ze: ‘Dat mensen zo veel meer zorgen hadden over kleding dan wij. Wij leven in een heel materialistische cultuur. In die tijd waren kleren echt een punt van zorg voor de overgrote meerderheid van de bevolking, terwijl het misschien nog wel belangrijker was dan nu om er netjes uit te zien. Nieuwe kleren waren zo ontzettend duur.’

Vanuit milieu-oogpunt is het dramatisch dat kleren zo goedkoop zijn en mensen er zo slordig mee omgaan, maar ook cultureel gezien is het een armoe

Bizar om je dan te realiseren hoe wij op dit moment met kleding omgaan – veel kopen en het snel weer afdanken. Het is een wegwerpproduct geworden, schreef ik eerder al in een artikel. Lees hier dat artikel: ‘Hoe kleding een wegwerpproduct werd’.

Montijn stelde: ‘Vanuit milieu-oogpunt is het dramatisch dat kleren zo goedkoop zijn en mensen er zo slordig mee omgaan, maar ook cultureel gezien is het een armoe. Dat er vroeger zo veel zorg en aandacht voor kleren waren, was iets heel moois. Er was veel kennis, vrouwen wisten veel van stoffen, zochten naar patronen. Het was een vak waar iedere huisvrouw bekend mee was. Op school leerde je breien, en van je moeder leerde je naaien. De vakkundigheid die er in ontwerpen gaat zitten is heel mooi.’

Ik kreeg haast weemoed naar een tijd die ik zelf nooit gekend, laat staan ook maar iets van meegekregen heb.

Tot op de draad Lees meer over het boek op de website van de uitgeverij. is eigenlijk een groot pleidooi voor het herwaarderen van gebruikte, oude kleding. Alleen al de verhalen die ontstaan wanneer je kledingstukken tientallen jaren draagt, repareert, bewaart en telkens doorgeeft, zijn zo de moeite waard om het vluchtige modesysteem de rug toe te keren.

De toekomst van tweedehands

De reden dat ik Brak en Montijn sprak, is dat ik de afgelopen tijd heb gewerkt aan een verhaal over de geschiedenis van tweedehandskledinginzameling en -sortering. Waarvan morgen het resultaat te lezen is.

Het stuk is het eerste in een reeks verhalen waarin ik de vraag probeer te beantwoorden hoe de toekomst van de handel in en het gebruik van tweedehands kleding en textiel eruitziet. Er wordt zo veel kleding en textiel weggedaan elk jaar, en dat wordt alleen maar meer naarmate de wereldbevolking groeit en mensen steeds meer te besteden hebben. Hoe komen we op de meest verantwoorde manier van onze gebruikte lappen af?

Samen met Luka van Diepen, vormgever bij De Correspondent, ben ik ook bezig met het in kaart brengen van de export- en importstromen van tweedehands kleding en textiel wereldwijd. Het is fascinerend om te zien hoe die lijnen lopen, en uit te zoeken waarom dat zo is.





En ik ben lang niet de enige die momenteel met het onderwerp bezig is. Afgelopen week nog ontving ik een mail van iemand van het Verzetsmuseum in Amsterdam. Ze had een foto op internet gevonden van stapels gebruikte kleding en textiel in een loods, klaar om geëxporteerd te worden. De foto (zie hierboven) had ik een paar jaar geleden gemaakt. Ze vroeg of ze hem mocht gebruiken voor de tentoonstelling die ze aan het maken zijn over mode tijdens de Tweede Wereldoorlog, die vanaf 10 oktober in Verzetsmuseum te zien is. Lees hier meer over de tentoonstelling in het Verzetsmuseum. ‘De foto sluit perfect aan bij het beeld van overvloed in de textielindustrie, wat een thema is binnen de tentoonstelling’, schreef ze.

Fijne week gewenst,

Emy