Negen van de tien afsplitsingen van politieke partijen beleven een roemloos einde. En politieke wetenschappers plús opiniepeiler Maurice de Hond twijfelen sterk of 'het gat op rechts’ waar Henk Otten en zijn medestanders zich op richten, bestaat. Zijn slaagkansen om Forum voor Democratie electoraal ‘leeg te zuigen', lijken beperkt.

Forum-dissident Henk Otten steekt de Rubicon niet in zijn eentje over. Twee andere FvD-senatoren volgen hem naar zijn nieuwe, nog op te richten partij. Jeroen de Vries en Dorien Rookmaker voelen zich net als Otten niet meer thuis bij het ‘boreale gelul’ van partijleider Thierry Baudet. Zij hopen kiezers te trekken met een klassiek-liberaal programma, met – aldus Otten – koopkrachtverbetering, het beperken van immigratie en een ‘rationale aanpak van het klimaatprobleem’ als speerpunten.

Heeft Ottens politieke missie kans van slagen? Kan zijn nieuwe partij Forum voor Democratie electoraal leegzuigen, zoals Otten overduidelijk hoopt? De historische precedenten geven weinig reden tot optimisme. Die leren dat afsplitsingen en andere nieuwe partijen vrijwel nooit een succes worden. Velen voelen zich geroepen, weinigen zijn uitverkoren. Als de ‘Ottianen’ inderdaad op het stembiljet staan bij de volgende Tweede Kamerverkiezingen, zijn ze 184ste nieuweling sinds 1948 die naar de kiezersgunst hengelt. Van de 183 partijen die Ottens afsplitsing voorgingen, bemachtigden er slechts 18 al bij hun eerste verkiezingen een of meer Tweede Kamerzetels. Negen van de tien faalden dus. Politieke afsplitsingen zijn slechts marginaal succesvoller dan partijen die helemaal uit het niets komen. Niet meer dan zes van de 43 afsplitsingen (14 procent) veroverden minimaal één zetel bij de eerste verkiezing waaraan ze meededen. De bekendste onder die schaarse succesnummers zijn DS’70, de PPR (beide debuteerden in 1971 in de Tweede Kamer), de PVV (2006) en Denk (2017).

‘Niet onderscheidend genoeg’

Er is geen reden te veronderstellen dat Ottens slaagkansen hoger liggen. Eerder het tegendeel, denkt universitair hoofddocent politieke communicatie Joost van Spanje. ‘Otten wil kennelijk een klassiek-liberale anti-immigratiepartij oprichten, maar dat is al eerder geprobeerd. Mislukte PVV-afsplitsingen als het Democratisch Politiek Keerpunt (DPK) en VoorNederland (VNL) zochten het in dezelfde hoek.’ Ook politicoloog Tom Louwerse denkt dat Ottens partij niet onderscheidend genoeg is. ‘Otten wil pragmatischer zijn dan Baudet, de samenwerking zoeken met andere partijen en geen aandacht trekken met controversiële uitspraken. Maar die controverse en het gedoe hebben Forum voor Democratie veel media-aandacht bezorgd. Het is mij niet duidelijk hoe Otten zich inhoudelijk wil onderscheiden van de VVD of Forum. Nieuwe partijen die de laatste jaren succesvol waren hebben allemaal een duidelijke doelgroep. 50Plus heeft zijn focus op de ouderen, de Partij van de Dieren richt zich op dierenliefhebbers en Denk op allochtone kiezers.’

Ook opiniepeiler Maurice de Hond ziet niet in welke electorale niche de FvD-afsplitsing zou moeten vullen. De constructieve, liberale anti-immigratiepartij die Otten voor ogen staat bestaat namelijk al, zegt De Hond. ‘Ottens partij wordt gewoon de VVD in de oppositie. Omdat de VVD al heel lang regeert, heeft de partij veel compromissen moeten sluiten en concessies gedaan aan links. De VVD is daardoor een slap aftreksel van zijn verkiezingsprogramma geworden. Maar een VVD in de oppositie, die geen compromissen hoeft te sluiten en gewoon zijn eigen standpunten kan uitdragen, lijkt waarschijnlijk sprekend op de partij die Otten nu wil oprichten.’

Afknappen

Joost van Spanje ziet desondanks een sprankje hoop voor Otten. En dat is de mogelijkheid dat de huidige Forum-kiezers inderdaad massaal gaan afknappen op Baudets omstreden uitlatingen over ‘homeopatische verdunning’ en zijn omgang met figuren als Rassemblement National-patriarch Jean Marie Le Pen en de Amerikaanse ‘blanke superioriteit’-profeet Jared Taylor. ‘Uit mijn eigen onderzoek blijkt toch wel dat een deel van de PVV- en Forum-kiezers zich laat afschrikken door associaties met extreem-rechts. Veel kiezers maken zich zorgen over immigratie, maar willen niet op een partij stemmen waar dat etiket aan kleeft. Dus als de steun voor Forum afkalft omdat Baudet zich blijft associëren met ultrarechts gedachtegoed, zie ik wel kansen voor Otten.’

De Hond ziet die niet. Hij heeft begin augustus de reacties van Forum-kiezers op de ruzie tussen Baudet en Otten gepeild en bespeurt weinig overstapneiging. ‘Ook kiezers van andere partijen zijn het niet altijd eens met wat hun politici zeggen en doen. Sommige VVD’ers hebben bijvoorbeeld moeite met de populistische uitspraken van Klaas Dijkhoff. Maar daarom gaan ze nog niet op een andere partij stemmen.’ Slechts 1 procent van de ondervraagden zei in de peiling van De Hond dat ze misschien op de nieuwe partij van Otten zullen stemmen.

Maandagmiddag kondigde ook het Noord-Hollandse FvD-Statenlid Robert Baljeu aan dat hij overstapt naar Ottens partij. Het Zeeuwse Statenlid Robert Brunke verlaat Forum voor Democratie en begint voor zichzelf. Hij wil zich niet aansluiten bij het initiatief van Otten.