Czytaj dalej

Oficjalnie IPN służy odkrywaniu historii, archiwizowaniu dokumentów i edukowaniu społeczeństwa, a mniej formalnie również ewangelizacji oraz… negowaniu współczesnych teorii naukowych.

Na stronie gdań­skiego oddziału Insty­tutu Pamięci Naro­do­wej, w zakładce z publi­ka­cjami, znajduje się link do 50-stro­ni­co­wego doku­mentu pod pełnym tytułem Korzenie i praktyka tota­li­ta­ry­zmu. Wypisy źródłowe. Słusznie, bo zagad­nie­nie genezy tota­li­ta­ry­zmu jest równie inte­re­su­jące co istotne. Dlatego dobrze, że nauczy­ciele historii mogą za darmo sko­rzy­stać z gotowych zbiorów, zawie­ra­ją­cych esencję prze­my­śleń Karola Marksa, Wło­dzi­mie­rza Ilicza, Alfreda Rosen­berga, Josepha Goeb­belsa, Adolfa Hitlera, Woltera, Jana Jakuba Rousseau, Karola Darwina…

Chwila, chwila.

Tak, dobrze widzę. W ksią­żeczce pod­pi­sa­nej przez histo­ryka Bartosza Janu­szew­skiego, udo­stęp­nio­nej na ofi­cjal­nej witrynie IPN, wśród pro­to­pla­stów tota­li­ta­ry­zmu zostają wymie­nieni m.in. Wolter i Jan Jakub Rousseau. Archi­tekci euro­pej­skiego oświe­ce­nia zostali posta­wieni w jednym szeregu z rasi­stami, szo­wi­ni­stami, zwo­len­ni­kami terroru i krwio­żer­czymi ludo­bój­cami, zaś frag­menty Traktatu o tole­ran­cji i Umowy spo­łecz­nej odgry­wają rolę pre­am­buły pro­wa­dzą­cej do Ustaw Norym­ber­skich.

Zdaniem autora publi­ka­cji filo­zo­ficzne pod­wa­liny tota­li­ta­ry­zmu zawarte są w nastę­pu­ją­cych roz­wa­ża­niach:

Filo­zo­fia, jedynie filo­zo­fia, ta siostra religii, roz­bro­iła ręce, które zabobon tak długo okrwa­wiał, a duch ludzki, budząc się ze swego zapa­mię­ta­nia, zdumiał się potwor­no­ściom, ku którym poniósł go fanatyzm. My sami mamy we Francji bogatą pro­win­cję, gdzie lute­ra­nizm wziął górę nad kato­li­cy­zmem. Uni­wer­sy­tet alzacki jest w rękach luteran, zajmują oni część urzędów miej­skich. Nigdy naj­mniej­szy spór reli­gijny nie zakłócił spokoju tej pro­win­cji, odkąd należy ona do naszych królów.



~ Tota­li­ta­ry­sta Wolter

Religia oby­wa­tela, prze­pi­sana w jednym kraju, daje mu osobnych bogów, osobnych patronów opie­kuń­czych; ma własne dogmaty, własne cere­mo­nie, własny kult zewnętrzny prze­pi­sany prawem; poza jednym narodem, który ją wyznaje, wszystko jest dla niej nie­wierne, obce, bar­ba­rzyń­skie; rozciąga ona obo­wiązki i prawa czło­wieka tylko tak daleko, jak sięgają jej ołtarze



~ Tota­li­ta­ry­sta Rousseau

Na tym nie koniec zabawy. Jako, że mate­riały są kie­ro­wane przede wszyst­kim do uczniów, pod każdym ze źródeł znaj­dziemy zestaw pytań. Z jednej strony pomagają one w utrwa­le­niu świeżo nabytej wiedzy, z drugiej, roz­wi­jają umie­jęt­ność roz­po­zna­wa­nia wcze­snych oznak tota­li­ta­ry­zmu. Korzy­sta­jąc z powyż­szych cytatów i wiedzy własnej, sprawdź­cie się sami:

Czym Wolter uza­sad­nia wyższość religii pro­te­stanc­kiej nad religią kato­licką oraz wyższość teizmu nad wyzna­niami reli­gij­nymi?

Jak sądzisz, dlaczego Rousseau postu­luje koniecz­ność stwo­rze­nia „religii oby­wa­tel­skiej”?

Jednak oświe­ce­niowi myśli­ciele wydają się anioł­kami w zesta­wie­niu z Karolem Darwinem i jego ideą “pod­po­rząd­ko­wa­nia ludzi prawom przyrody”. Bry­tyj­ski okrutnik ośmielił się stwier­dzić, że:

W jaki sposób powstają te grupy gatunków, które tworzą to, co nazywamy odręb­nymi rodza­jami, a które różnią się od siebie bardziej niż gatunki jednego rodzaju? Wszystko to (…) jest rezul­ta­tem walki o byt. Dzięki tej walce, wszyst­kie zmiany, (…) jeśli tylko w pewnym stopniu są korzystne dla osob­ni­ków danego gatunku w ich nie­skoń­cze­nie zawi­kła­nych sto­sun­kach z innymi istotami (…), będą sprzyjać zacho­wa­niu tych osob­ni­ków przy życiu i zwykle zostaną prze­ka­zane potom­stwu. (…) Człowiek, podobnie jak i każde inne zwierzę, nie­wąt­pli­wie doszedł do swej wysokiej obecnej pozycji na drodze walki o byt, wyni­ka­ją­cej z jego szyb­kiego roz­mna­ża­nia się. I jeżeli ma dojść jeszcze wyżej, należy się obawiać, że będzie musiał nadal ciężko walczyć.



~ Tota­li­ta­ry­sta Darwin

Jeśli wasz anty­to­ta­li­tarny radar szwan­kuje, autor pomaga upo­rząd­ko­wać myśli sypiąc kolej­nymi pyta­niami:

Jakie nie­bez­pie­czeń­stwa widzisz w nie­do­strze­ga­niu różnic między ludźmi a zwie­rzę­tami?

Dlaczego efekty prze­my­śleń Darwina wciąż są nazywane teorią, a nie prawem Darwina?

Wykaż, że kon­cep­cje Darwina stały w jawnej sprzecz­no­ści z etyką chrze­ści­jań­ską i pod­ko­py­wały fun­da­menty, na których opierała się cywi­li­za­cja euro­pej­ska.

Praw­dziwe perełki. Ten, kto je sfor­mu­ło­wał przemyca okre­ślone tezy z sub­tel­no­ścią rewo­lu­cji paź­dzier­ni­ko­wej. Roz­pa­trzmy dla przy­kładu drugie z powyż­szych pytań. Oso­bi­ście usa­tys­fak­cjo­no­wa­łaby mnie odpo­wiedź w stylu: “ewolucja jest teorią naukową, ponieważ w świetle dostęp­nych badań i obser­wa­cji, naj­le­piej tłumaczy róż­no­rod­ność życia i zjawiska bio­lo­giczne”. A dlaczego nie mówimy raczej o prawie ewolucji (raczej, bo zdarzają się takie postu­laty), a o teorii? Ponieważ pozo­sta­jąc w zgodzie z meto­do­lo­gią nauki, o prawach mówimy tylko w przy­padku zdań jed­nost­ko­wych, moż­li­wych do jed­no­znacz­nej wery­fi­ka­cji. Dlatego uczymy się o prawie powszech­nego ciążenia, prawach Keplera, czy prawie rów­no­waż­no­ści masy i energii, ale również o teorii gra­wi­ta­cji, teorii helio­cen­trycz­nej czy szcze­gól­nej teorii względ­no­ści.

Zasta­na­wia, jakiej odpo­wie­dzi ocze­ki­wał sam autor? I co wła­ści­wie chciał osiągnąć?

Nie mniej fra­pu­jąca wydaje się jaskrawa sugestia wyzie­ra­jąca z ostat­niego przy­wo­ła­nego zadania. Załóżmy nawet, że sam Karol Darwin podpalał kościoły, a jego kon­cep­cje zain­spi­ro­wały Mao, Pol Pota i Dartha Vadera. Co wła­ści­wie mamy począć z tą kon­klu­zją? Czy tak sfor­mu­ło­wane pytanie ma zachęcić czy­tel­nika do oceny teorii bio­lo­gicz­nej, nie przez pryzmat dowodów nauko­wych, lecz przez zgodność z wybraną religią bądź systemem filo­zo­ficz­nym?

Ja już naprawdę to wszystko widzia­łem. Zrów­ny­wa­nie ateizmu – i w ogóle wszyst­kiego co nie­ka­to­lic­kie – z tota­li­ta­ry­zmem; krytykę racjo­na­li­zmu i obiek­ty­wi­zmu; trak­to­wa­nie Darwina jako współ­sprawcy holo­kau­stu; krytykę teorii nauko­wych przez ich roz­bież­no­ści z “etyką chrze­ści­jań­ską”. Tyle tylko, że dotąd spo­ty­ka­łem tego rodzaju wynu­rze­nia na łamach Frondy, a nie w publi­ka­cji pole­ca­nej przez IPN. Insty­tu­cję oświa­tową, psia ich mać.

Dajcie spokój…

Albo nie, nie dajcie. Smaruję zaraz maila do Insty­tutu Pamięci Naro­do­wej, z prośbą o jak naj­szyb­sze usu­nię­cie Korzeni i praktyk tota­li­ta­ry­zmu z ofi­cjal­nej strony placówki. Jeśli uzyskam odpo­wiedź, zosta­nie­cie o tym poin­for­mo­wani.

Sprawa miała swój dalszy ciąg, a gdański IPN wystosował oficjalną, równie kuriozalną odpowiedź na powyższą krytykę.