Binnen de VVD raakt men uitgekeken op Rutte en diens leiderschapsstijl. Dat stelt parlementair journalist Tom-Jan Meeus, een van de meest gezaghebbende Binnenhof-watchers, in een analyse in NRC. De partijmensen lieten schandalen altijd makkelijk van zich afglijden maar dat is aan het veranderen. Het opstappen van Kamerlid Han Ten Broeke leidde binnen de fractie tot ‘betraande ogen’ constateert Meeus. Daar kwam nog eens bij dat fractievoorzitter Dijkhoff zout in de wonde wreef door te stellen dat hij, anders dan zijn voorganger Zijlstra, het in opspraak gekraakte Kamerlid terstond aan de kant zou hebben gezet.

De affaire Ten Broeke is tekenend voor de manier waarop Rutte problemen ‘oplost’ en hoe die uiteindelijk als een boemerang terugkeren, analyseert Meeus. De VVD heeft onder leiding van Rutte de strategie affaires onder het tapijt te werken of te bagatelliseren.

Een tactiek, zo is gebleken, van beperkte waarde. Want haalde de affaire daarna alsnog over de volle breedte het nieuws, dan was dat doorgaans dodelijk voor de betrokken VVD’er. Zo ging dat met de drie gevallen bewindslieden inzake de Teeven-deal (Opstelten, Teeven, Van der Steur). Zo ging het met Kamerlid Mark Verheijen, met partijvoorzitter Henry Keizer, minister Halbe Zijlstra (Buitenlandse Zaken), en deze week Ten Broeke. En duidelijk is dat Rutte, een control freak, in sommige van deze gevallen de mediastrategie kende.

Er spelen ook andere zaken. Zo houdt de partijtop ieder jaar aan het einde van de zomer een bijeenkomst in het buitenverblijf van Ben Verwaayen in Goult, nabij Avignon. Rutte hecht aan dergelijke vaste rituelen, andere partijleden begint het de keel uit te hangen: wéér naar Goult.

Voeg daarbij dat Rutte al zijn trouwe die hem van repliek dienden, zoals Edith Schippers, heeft verloren en nu te maken heeft met louter ja-knikkers. Dat is een van de redenen dat Rutte de mist in gaat door vast te blijven houden aan de afschaffing van de dividendbelasting.

Nu is er geen andere keuze dan door te vechten. Dat geldt voor Rutte, dat geldt voor de VVD. Ze zitten ook op dit punt volledig aan elkaar vast. Het probleem is natuurlijk wel dat er niets liberaals is aan fiscale subsidie voor multinationals die dankzij de globalisering met vertrek kunnen dreigen. Wat dat betreft zou de VVD wel een gesprek over de eigen liberale principes mogen voeren.

Hoogleraar politicologie Gerrit Voerman constateert in de Volkskrant dat de partij er niet eens over gediscussieerd heeft:

Voermans vermoedt dat als het afschaffen van de dividendbelasting in het VVD-programma had gestaan, het al voor de verkiezingen was gefileerd. ‘Dan was die maatschappelijke discussie al voor de formatie gevoerd en hadden CDA en VVD eerder gemerkt hoeveel weerstand dit plan oproept. Dat die discussie niet heeft plaatsgevonden is des te kwalijker, omdat die bedrijven dit buiten het zicht van iedereen om hebben doorgedrukt bij de VVD.’

De afschaffing lijkt een solo-project van Rutte dat hij niet wil opgeven maar dat zijn partij nu veel schade berokkent. Meeus zegt dat de positie van Rutte weliswaar onaantastbaar lijkt maar dat gold ook voor voorgangers Lubbers, Kok en Balkenende. Ze verloren allemaal plots en in razend tempo hun machtspositie binnen de partij.

De parlementair journalist is niet de enige die het verval constateert. Zelfs De Telegraaf, de krant die vaak opereert als huisorgaan van de VVD, kopt deze week naar aanleiding van de van Ten Broeke: Het rommelt al jaren bij de VVD.

In een gesprek met Nu.nl vertelt oud-minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem (PvdA) dat Rutte al in 2015 bijna werd gewipt vanwege de steun aan Griekenland:

“Een deel van de VVD was heel erg kritisch op de deal met de Grieken en op de bankenunie. De VVD en Rutte hadden een enorme aanvaring”, zegt Dijsselbloem. “Rutte heeft mij weleens verteld dat zijn politieke lot aan een zijden draadje hing.”

Het wachten is op een ander Grieks drama, maar dan in Haagse uitvoering.