'Een doorbraak', jubelde D66-Kamerlid Vera Bergkamp twee maanden geleden toen zij in de Tweede Kamer een nipte meerderheid had verzameld voor het legaliseren van de wietteelt. De echte doorbraak vond echter afgelopen weekend plaats op het VVD-congres in Noordwijkerhout: leden hebben daar met overtuigende cijfers een koerswijziging geforceerd door in te stemmen met het 'slimmer reguleren' van de Nederlandse wietteelt.



Het initiatief kwam van prominente partijleden uit Zuid-Nederland. Zij zijn het huidige gedoogbeleid zat waarbij de verkoop van wiet legaal is maar de inkoop niet. Omdat voor die inkoop nu niets geregeld is, vindt de wietproductie plaats in het criminele circuit zonder toezicht terwijl die wiet eenmaal doorverkocht aan coffeeshops door iedereen kan worden gebruikt, aldus de fractievoorzitters uit zes Brabantse steden plus de Brabantse Statenfractie.



'Slimmer reguleren'

De gelegenheidscoalitie pleitte in een gezamenlijk voorstel voor het 'uit de criminaliteit' halen van de levering van wiet aan coffeeshops en toezicht op de kwaliteit van de teelt. Dat ging de partij te ver, maar de afgezwakte variant die opriep tot het 'slimmer reguleren' van teelt en verkoop van wiet kon rekenen op de steun van ruim 80 procent van de leden. Die formulering komt nu ook in het VVD-verkiezingsprogramma te staan.



Daarmee komt een einde aan de strikte, behouden koers die Ivo Opstelten als minister van veiligheid en justitie in 2010 inzette en sindsdien de leidraad vormde voor de partijtop. Opstelten voelde niets voor regulering. In Nederland geproduceerde wiet zou grotendeels naar het buitenland verdwijnen en het toezicht op de teelt zou duurder uitpakken dan de bestrijding van de huidige criminaliteit, herhaalde hij keer op keer.

De aanhoudende roep om regels van lokale bestuurders en gemeenten uit met name het door drugsoverlast geplaagde Zuid-Nederland veranderde niets aan dat standpunt, hoeveel brieven zij hem ook schreven, hoeveel onderzoeken zij hem ook voorlegden.



Opstelten schoof extra politieagenten door naar Brabant en Limburg en maakte meer geld vrij, maar voor regels voelde hij niets, voor ­lokale experimenten met toezicht op de productie van hennep evenmin.



Frisse wind

Na het voortijdige vertrek van Opstelten hoopten voorstanders van regulering dat onder opvolger Ard van der Steur een frisse wind aan het Binnenhof zou gaan waaien. In het regeerakkoord spraken VVD en PvdA over dit thema niets af. Van der Steur zag echter geen reden voor ander softdrugsbeleid. Hij wees op eerdere Kameruitspraken: die maakten hem duidelijk dat er geen meerderheid is voor 'enige vorm van regulering of legalisering van nederwiet'.



Premier Mark Rutte, bij de komende verkiezingen weer VVD-lijsttrekker, had de koers van zijn liberale mentor graag voortgezet. Op de dag dat bekend werd dat D66 een meerderheid achter haar initiatiefwetsvoorstel had staan, nu twee maanden geleden, herhaalde hij 'geen voorstander' te zijn van regulering. Rutte noemde wiet 'troep' en 'heel gevaarlijk' en wees op het risico van verslaving en psychosociale problemen.



Toch zal ook Rutte nu een andere toon moeten aanslaan; hij kan de overduidelijke roep van zijn eigen leden om een andere lijn niet negeren. Met de formulering 'slimmer reguleren' kan de VVD nog wel allerlei kanten op. Het betekent bijvoorbeeld niet dat ze zich automatisch achter het D66-voorstel hoeft te scharen. Maar simpelweg 'njet' zeggen tegen elke vorm van toezicht op de wietteelt, dat is bij de komende kabinetsformatie uitgesloten. 'Een doorbraak!', twitterde Bergkamp, die zaterdag bij de VVD mocht spreken, na de stemming opnieuw. Nu met uitroepteken.