De milieuorganisatie die met succes duizenden stikstofvergunningen aanvocht bij de Raad van State, gaat zich nu ook richten op vergunningen voor bestaande projecten. Als eerste test-case wordt de bestaande vergunning van de Amercentrale in Geertruidenberg aangevochten. Volgens Mobilisation for the Environment (MOB) is er bij de verlening van de huidige natuurvergunning uit 2011 vooraf niet in beeld gebracht wat de gevolgen van de uitstoot van de centrale is voor de verschillende Natura 2000-gebieden. "Het is niet duidelijk hoeveel stikstof afkomstig van de Amercentrale neerdaalt en dat had wel in beeld gebracht moeten worden", aldus Mink Oude Breuil, die betrokken is bij de procedure van MOB. Nieuwe beoordeling MOB wil daarom dat de Amercentrale sluit en heeft ook een procedure lopen tegen het ontwerpbesluit van de omgevingsvergunning. Ook stelt MOB dat de overgang van het stoken van kolen naar biomassa een nieuwe passende beoordeling vereist voor de natuurbeschermingsvergunning. In totaal heeft MOB drie procedures lopen. De Amercentrale zou al een nieuwe natuurbeschermingswetvergunning hebben aangevraagd, maar door de uitspraak van de Raad van State ligt deze procedure nu stil. Op de stap van MOB wil het bedrijf dat eigenaar is van de Amercentrale, RWE, niet reageren: "We wachten de procedure af."

Afgelopen mei oordeelde de Raad van State dat het Nederlandse overheidsprogramma om stikstof terug te dringen in natuurgebieden (PAS) in strijd is met Europese natuurbeschermingsregels. Het programma bood volgens de rechter onvoldoende bescherming voor een groot deel van de 160 Natura 2000-gebieden in Nederland. Als gevolg van die uitspraak liggen duizenden projecten op het gebied van infrastructuur, industrie en landbouw nu stil. Het leek er op dat bestaande activiteiten niet zouden worden geraakt door de uitspraak, maar Vollenbroek en zijn team hebben goeie hoop dat de bestaande vergunning van de Amercentrale kan worden aangevochten.

Eerder dit jaar besloot minister Eric Wiebes onder druk van het Parijsakkoord en de Urgenda-uitspraak dat onder andere de Amercentrale versneld moet ophouden met het stoken van kolen: al voor 2025. Om de overstap naar biomassa te ondersteunen en rendabel te maken, subsidieert de overheid deze overgang: een bedrag van 1,7 miljard euro is toegezegd. Deze wordt nu al uitgekeerd.

De Amercentrale is een van de vijf kolencentrales in Nederland. Allemaal moeten ze de deuren sluiten van het huidige kabinet. Daarom besloot het bedrijf RWE jaren geleden al dat de centrale in Geertruidenberg langzaam moest overstappen van kolen op biomassa. Daarvoor is wel een verbouwing nodig. Gevolgen De Provincie Noord-Brabant heeft in concept de omgevingsvergunning, die onder andere nodig is voor de verbouwing, verstrekt, vlak voor de beruchte PAS-uitspraak van de Raad van State. MOB gaat ook die vergunning aanvechten. Vollenbroek: "Die vergunning is gebaseerd op het programma aanpak stikstof. En dat programma is daarna in mei door de Raad van State naar de prullenbak verwezen. Dus daar kun je geen vergunning op baseren. Sinds die tijd is het helemaal stil vanuit de provincie, want een definitief besluit geven op een vergunning dat is gebaseerd op de PAS, kan niet." De provincie Noord-Brabant zegt in een reactie de uitkomst van het proces af te wachten. "In het algemeen gesteld is het gebruik van biomassa-centrales in Nederland, dus ook de Amercentrale, een zaak van het ministerie. Voor verdere vragen op dit moment verwijs ik dan ook door naar Den Haag", zegt een woordvoerder. "Het staat iedere persoon of organisatie vrij om zaken aan de rechter voor te leggen. De provincie kan weinig doen in deze; de gevolgen van de uitspraak van de Raad van State worden nu door de commissie-Remkes onder de loep genomen en de provincie zal en kan niet anders dan daarna het landelijk beleid te volgen", aldus de provincie.

Onherroepelijke vergunningen worden mogelijk ook aangetast door de uitspraak van de Raad van State. Een recente uitspraak van de rechtbank Oost-Brabant ondersteunt dat. De rechtbank boog zich over de zaak van een varkenshouderij in het Brabantse Oirschot. Uit deze zaak blijkt dat een vergunning die onder een verkeerde voorwaarde is verstrekt, weer onder de loep moet worden genomen.

Marieke Kaajan is gespecialiseerd in milieurecht en is expert als het gaat om de uitleg van de stikstof-uitspraak. Ze bevestigt dat er inderdaad een mogelijkheid is om ook bestaande vergunningen tegen het licht te houden. "Vanuit het Europees recht, is een lidstaat verplicht om continu de verslechtering van het milieu tegen te gaan. Een onderdeel daarvan is om maatregelen te treffen om de kwaliteit van natuurgebieden te verbeteren. Vanuit deze gedachte is het logisch dat de wetgever de bevoegdheid heeft om vergunningen aan te passen. En dat een natuurorganisatie (red. zoals MOB) hier gebruik van maakt, is haar goed recht." Kans Kaajan begrijpt de rechtsgang van MOB, maar verwacht niet dat de centrale uiteindelijk dicht moet: "Het is lastig om daar op vooruit te lopen. Maar uiteindelijk denk ik dat vanwege het openbaar belang de voorziening openblijft." Vollenbroek ziet dat anders en heeft het volste vertrouwen. "Als we geen kans zouden hebben, zouden we deze procedure niet zijn gestart. We denken toch dat de kans substantieel is."