Wie kampioen wil worden, moet niet alleen de topduels maar ook de minder belangrijke wedstrijden winnen. Zo bezien verspeelde de Nederlandse democratie deze week het kampioenschap. Decennialang gebruikten politicologen de term ‘tweede-orde verkiezingen’: de opkomst is lager, kiezers stemmen met hun hart en de coalitie verliest.

Herman Lelieveldt is docent politicologie aan University College Roosevelt en het liberal arts en sciences college van de Universiteit Utrecht in Middelburg.

Maar dit was veel erger. Dit waren tweederangs verkiezingen, waarin de provincie louter dienst deed als een kiesdistrict voor de Eerste Kamer. Landelijke politici en nationale omroepen kozen ervoor om het nationale karakter van deze verkiezingen tot absurde proporties op te blazen. Ze gingen voorbij aan het feit dat het hier toch echt om provinciale verkiezingen ging: over de vraag hoeveel megastallen er in het buitengebied bij moeten komen, of we beter zonnepanelen of windmolens kunnen plaatsen, of het openbaar vervoer in de regio nu wel of niet een oppepper nodig heeft.

Praat mee met NRC Onderaan dit artikel kunnen abonnees reageren. Hier leest u meer over reageren op NRC.nl.

De NOS en de andere omroepen faciliteerden deze ‘veramerikanisering’ van de campagne van harte. Deze keer mochten landelijke partijleiders die geen van allen verkiesbaar waren met zelf aangedragen stellingen de degens met elkaar kruisen. Voor het provinciale sausje werd gezorgd door de uitzending niet vanuit Hilversum maar vanuit Arnhem te laten komen. Echt het land intrekken om de uitslagen te duiden zit er voor de mensen op het Mediapark kennelijk niet meer in: ‘Deze verkiezingen experimenteert de NOS met een voor elke Nederlandse gemeente door een robot geschreven artikel over de uitslagen’, staat op hun website.

Overigens is het maar de vraag welk nieuws er in de provincie te vinden zou zijn geweest. Hier in Zeeland verschuilde FvD-lijststrekker Fred Walravens zich de hele campagne thuis achter de vitrage, zelfs toen Omroep Zeeland bij hem aanbelde om nu toch eens te horen wat hij met de provincie van plan was. Maar Fred hield zijn mond en kwam tijdens de campagne alleen de deur uit om een uurtje met Thierry te flyeren in Terneuzen.

Ook op de avond van de verkiezingen was Fred niet op het Provinciehuis. Vanuit Zeist wist hij niettemin te melden dat „de Zeeuwen voor verandering hadden gestemd”. Als landelijke partijen hun provinciale politici degraderen tot kiesmannnen voor de Eerste Kamer, komt ons democratische systeem in ademnood.

Lees ook: Een poster van Baudet in het weiland, meer heb ik tot nu toe niet van de partij gezien

Natuurlijk, wie de wet er op naslaat, mág deze verkiezingen als puur nationale verkiezingen interpreteren. Maar we weten allemaal dat de wetgever iets heel anders voor ogen had. De Eerste Kamer wordt indirect gekozen en dit indirecte mandaat betekent dat de leden zich koest houden en het echte politieke werk overlaten aan de Tweede Kamer.

Dat de Tweede Kamer aan de slag moet met de voorstellen van de commissie-Remkes is overduidelijk. Als de landelijke politiek niet meer bereid is om de Eerste Kamer te gebruiken als Chambre de Réflexion, is het beter om een constitutioneel hof naar de kwaliteit van de wetgeving te laten kijken. Als landelijke politici de verkiezingscampagnes meer en meer kapen voor een Haags gevecht, zit er niets anders op dan de lokale en provinciale verkiezingen te spreiden. En als de NOS geld uitspaart door de verslaggeving door robots te laten doen, kunnen we met het uitgespaarde geld mooi de lokale kranten en omroepen een kwaliteitsimpuls geven.

Dat de opkomst hierdoor daalt is onvermijdelijk, maar een prijs die we op de koop toe moeten nemen als we willen dat onze provinciale verkiezingen meer over de provincie gaan, en minder over Den Haag.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 23 maart 2019