Jan Vranken is emeritus gewoon hoogleraar van de Universiteit Antwerpen. Hij wordt algemeen erkend als dé expert inzake armoedeproblematiek, waarover hij tientallen onderzoeken leidde. Deze bijdrage schrijft hij in eigen naam.

Spread the love

















In haar armoedeplan schuift Homans drie maatregelen naar voren. Ze

wil:

het Antwerpse initiatief van één-euromaaltijden ‘uitrollen’

over heel Vlaanderen;

over heel Vlaanderen; de overschotten in de warenhuizen ophalen en ‘herverdelen’;

extra steun geven voor de participatie van jongeren in

sportclubs.

Alhoewel Homans er prat op gaat dat haar voorstellen structureel van

aard zijn, is niets minder het geval. Komt dat omdat ze de term

structureel niet goed begrijpt, of omdat ze de term gebruikt als een

vlag die de lading niet dekt? Denkt ze echt dat ze ons met het

benoemen van haar beleid als ‘structureel’ een rad voor de ogen

kan draaien? (Gezien de reacties, is ze daarin niet gelukt).

Leren vissen



Dat Homans nu eens duidelijk maakt wat er structureel is aan haar beleid.

Woordenboeken definiëren structureel als ‘met

betrekking tot de opbouw van een geheel’, als ‘niet toevallig,

maar met een diepere oorzaak’. Laat me het begrip verhelderen

met een beeld.

Als historica moet Homans ongetwijfeld dit oude Japanse spreekwoord kennen: ‘Iemand

die honger heeft moet je geen vis

geven, maar leren

vissen”. Maar toch doet ze juist dat: de mensen in armoede voederen. Mensen leren

vissen is al een stuk structureler. Dat kunnen mensen in armoede niet

uit zichzelf. Daarvoor zijn leerprocessen nodig en de nodige

ondersteuning – maar net daarmee wil Homans komaf maken.

Organisaties en

initiatieven die mensen in armoede willen versterken en hen helpen om een plaats in de samenleving

te veroveren, moeten het voortaan met veel minder (en soms zonder)

subsidies stellen. Als minister voor Armoede is Homans daarvoor direct

verantwoordelijk.

Drempels wegwerken



Maar het houdt niet op bij die eerste invulling van ‘structureel’.

Wat baat het dat je iemand leert vissen als de wateren worden

leeggeplunderd door industriële visserij of worden vervuild door

lozingen van een nabije industrie? Dan moet je daar ingrijpen, dàt

is pas structureel werken.

Bij een echte bestrijding van armoede gaat

het erom de arbeidsmarkt, het onderwijs, het wonen, de

gezondheidszorg, het recht zó in te richten dat ze, in plaats van

mensen uit te sluiten, aan mensen een volwaardige plek in deze

samenleving geven. Als coördinerend Minister voor Armoede ligt daar de

essentie van de opdracht: ervoor zorgen dat collega’s in de

Vlaamse Regering hun bevoegdheden gebruiken om de bestaande drempels

weg te werken.

Overschotten



Dat je mensen in armoede de mogelijkheid biedt om aan een euro een

maaltijd te nuttigen, in een context die daarenboven erg

stigmatiserend werkt, kan allesbehalve ‘structureel worden genoemd. Dat

geldt overigens ook voor de specifieke steun om de participatie van

jongeren uit achtergestelde gezinnen aan sport en vrije tijd te

bevorderen. Is investeren in de niet-stigmatiserende en succesvolle

Uitpas geen beter idee? Of kan dat niet, omdat de vorige minister die

invoerde?

Over de zogenaamde ‘herverdeling’ van overschotten

uit de warenhuizen wil ik zedig zwijgen. Die combinatie van

‘overschotten’ en ‘mensen in armoede’ alleen al. Zorg ervoor

dat ze geen overschotten nodig hebben, maar naar een gewone winkel

kunnen gaan.

Poor Law



Welke maatregelen dan wél structureel zijn? Daarvoor verwijs ik naar

de Jaarboeken Armoede en Sociale Uitsluiting. Of naar een aantal

recente reacties op haar voorstel, die ook van de eigen

coalitiepartners komen. Meer sociale woningen voorzien (in

plaats van via tijdelijke contracten plaats te maken in het

ontoereikende woningbestand). Ervoor zorgen dat kinderbijslag

ook ingezet wordt in de strijd tegen armoede. De kinderopvang

betaalbaar maken voor de laagste inkomens en toegankelijk houden voor

deeltijds werkende alleenstaande ouders. De kosten voor onderwijs en

gezondheidszorg niet opdrijven via kostenverhogingen of de

begeleiding niet verminderen via subsidieverminderingen en een

effectief doelgroepenbeleid organiseren op de arbeidsmarkt. Dàt zijn structurele maatregelen.

Homans heeft duidelijk geen behoefte aan nóg een Jaarboek Armoede en Sociale

Uitsluiting? Maar wat met de nieuwe en relevante gegevens die elk jaar

opduiken over armoede en andere vormen van (extreme ongelijkheid) –

en Piketty zal de laatste niet zijn in die rij? Wat met gegevens over de

omvang van de armoede, over de verschuivingen binnen de armoede, over

de innovatieve initiatieven inzake armoedebestrijding (waartoe de voorstellen van Homas zeker niét behoren)?

Wat met een systematische opvolging van het beleid van het

voorbije jaar? Welke beleidsmaker die zijn taak serieus neemt, kan

daar aanstoot aan nemen? Ik weet het: een politica die initiatieven

neemt vanuit ideologische vooringenomenheid en vooral niet wil weten

hoe de werkelijkheid écht in elkaar steekt, een politica die als

uitgangspunt heeft: ‘ik heb de macht, ik doe wat ik wil en wie niet

mét mij is, zal dat voelen?’

Een politica die schrik heeft van

elke tegenstem die te deskundig is naar haar smaak; of die

deskundigheid nu komt van mensen in armoede zelf, van mensen uit het

werkveld, uit het beleid of van wetenschappers.

Ik las ergens een uitstekende karakterisering van Homans’ maatregelen: ze

houden mensen in armoede; ze helpen de mensen niet uit de armoede. Dat klopt. De voorgestelde maatregelen dragen ertoe bij dat er, meer dan een eeuw na de Engelse Poor

Law, opnieuw een apart statuut voor de pauper wordt ingesteld. Ze

versterken de tweedeling in de samenleving. Om dat tegen te gaan,

baten enkel echte structurele maatregelen.