Beeld Joost van den Broek

Paling – de ‘panda van de zee’ – staat al jaren op de rode lijst van de IUCN (International Union for the Conservation of Nature) als ernstig bedreigd. Voor Natuurmonumenten was dat reden om de vergunning aan palingvissers op de Wieden niet te verlengen. Natuurmonumenten is opgericht om de natuur te beschermen, zegt gebiedsmanager Bea Claessen. Het vangen van een bedreigde vissoort past daar niet bij.

In de Wieden zijn drie beroepsvissers actief. Zij kopen elk jaar glasaal (kleine palingen) in, die wordt gevangen in de Golf van Biskaje, en zetten die uit in Overijssel. Als de palingen volwassen zijn, worden ze gevangen en verkocht. ‘De vissers gebruiken de Wieden in feite als een kweekvijver’, zegt Claessen. ‘Zo ga je volgens ons niet met de natuur om.’

De vissers gingen tegen de beslissing van Natuurmonumenten in beroep en krijgen nu gelijk van de Raad van State. Volgens de Raad worden de vissers in hun economische belangen geschaad en kan Natuurmonumenten niet hard maken dat de palingstand in de Wieden lijdt onder de visserij. Die blijft juist op peil.

Dat is nogal wiedes, zegt Claessen, omdat de vissers elk jaar nieuwe glasaal uitzetten. Volgens Natuurmonumenten moet de bedreiging van de paling worden gezien in groter verband: de glasaaltjes die worden uitgezet in de Wieden worden onttrokken aan het wereldwijde palingbestand. ‘Je moet het hele ecosysteem van de paling erbij betrekken.’

Paaien

Dick Versluis, voorzitter van de Algemene Bond voor Binnenvissers in Noord-West Overijssel, is daarentegen in zijn nopjes met de uitspraak. Volgens Versluis hélpen de vissers de paling juist. De visjes die zij kopen zijn bestemd voor consumptie in Spanje en China, waar glasaal op grote schaal wordt geconsumeerd, benadrukt hij. ‘Die kopen wij voor de monden weg.’

In de Wieden krijgen de babypalingen kans om uit te groeien tot volwassen vissen. Het leeuwendeel is bestemd voor consumptie, een klein deel wordt over de Afsluitdijk gezet om de tocht te maken naar de Sargassozee, waar palingen paaien. Althans, dat is het plan, want zover is het nog niet gekomen.

Maar op die manier leveren de vissers juist een bijdrage aan de palingstand, aldus Versluis. ‘Als wij daarmee stoppen is dat pas echt een paling-genocide.’ Natuurmonumenten is het daar niet mee eens. De palingstand is drastisch gekelderd, aldus Claessen. Van de Europese paling is al 70 procent verdwenen. Dan is elke dode paling er een te veel.

‘Cultureel erfgoed’

Deze kwestie speelt niet alleen in de Wieden, maar ook op de Nieuwkoopse Plassen en de Vechtplassen. Volgens Claessen is het oordeel van de Raad van State het resultaat van verouderde wetgeving die alleen kijkt naar de visstand in een beperkt gebied. ‘Die wet moet worden veranderd. Maar daarvoor moeten we bij de politiek zijn.’

In heel Nederland zijn er nog zo’n 225 vissers die beroepsmatig paling vangen. Dat gebeurt al honderden jaren, benadrukt Versluis. ‘Dat is ook een stukje cultureel erfgoed.’

Vanwege de teruggang van de paling voerde Nederland in 2009 een Aalherstelplan in. Sindsdien neemt het aantal palingen iets toe. Maar de stand is nog altijd zorgelijk, aldus Wageningen Marine Research.

Voor de consument heeft de beslissing van de Raad van State geen gevolgen. Wilde paling maakt maar een miniem deel uit van de totale hoeveelheid paling die wordt geconsumeerd, zegt Derk Jan Berends van de Vissersbond. Het overgrote deel – meer dan 90 procent – van de consumptiepaling wordt in bassins gekweekt uit glasaal.