Zobacz wideo

Gdyby chcieć zamknąć ocenę politycznego przywództwa Schetyny w jednym obrazku, byłby nim jego ukochany Wrocław. Lider Koalicji Obywatelskiej przegrał tam z "jedynką" Zjednoczonej Prawicy Mirosławą Stachowiak-Różecką różnicą niemal 25 tys. głosów (66 859 kontra 91 236 głosów). Polityk, który chce być nie tylko przywódcą opozycji, ale przede wszystkim premierem Polski, nie potrafił na swoim własnym podwórku pokonać posłanki z drugiego (trzeciego?) szeregu partii rządzącej. Nic więcej dodawać tutaj nie trzeba.

REKLAMA

Drugim obrazkiem, który dosadnie oddaje cztery lata Platformy pod rządami Schetyny jest wynik Koalicji Obywatelskiej (PO, Nowoczesnej, Zielonych i Inicjatywy Polska) w porównaniu do wyniku PO i Nowoczesnej sprzed czterech lat. Po przeliczeniu 100 proc. głosów jest on o 4,29 pkt proc. słabszy - 27,4 wobec 31,69 proc. Nawet mimo tego, że liczbowo KO zyskała 243,5 tys. głosów wybory do wyborów. To jednak nic im nie daje, bo mandatów w nowym Sejmie będzie wyraźnie mniej. To duża rysa na czteroletnim przywództwie Schetyny.

Czerwona i zielona siła

Według oficjalnych danych Państwowej Komisji Wyborczej, Koalicja Obywatelska w nowym Sejmie może liczyć na 134 miejsca. Dzisiaj ma ich 155, z kolei jesienią 2015 roku PO i Nowoczesna miały łącznie 166 posłów i posłanek. Pamiętajmy też przy tym, że spośród tych 134 mandatów, kilkadziesiąt przypadnie ludziom formalnie niezwiązanym z Platformą - politykom partii koalicyjnych, samorządowcom, kandydatom obywatelskim. Okaże się wówczas, że Platforma, porównując kadencja do kadencji, poniosła straty oscylujące w okolicach 30-40 proc. wielkości klubu poselskiego. Powiedzieć, że to fatalny wynik, to nic nie powiedzieć.

Co prawda wciąż waży się, kto i z jaką przewagą będzie mieć władzę w nowym Sejmie, ale po stronie opozycji można już pokusić się o jeden zasadniczy wniosek. W tych wyborach opozycja była silna siłą Lewicy i PSL. W batalii o Sejm ci pierwsi zdobyli niemal 2,3, a drudzy prawie 1,6 mln głosów (odpowiednio 12,56 i 8,55 proc.). Koalicja Obywatelska przegrała ze Zjednoczoną Prawicą różnicą ponad trzech milionów głosów. Gdyby nie wyniki Lewicy i ludowców, Jarosław Kaczyński już mógłby świętować samodzielną większość w Sejmie.

To także Lewica i PSL dorzuciły do wspólnej puli kluczowe pięć mandatów - lewicowa koalicja dwa, a ludowcy trzy - w bitwie o Senat. Startująca w trzech blokach, ale potrafiąca się porozumieć w kluczowych sprawach, opozycja okazała się strzałem w dziesiątkę. Rzuciła "dobrej zmianie" wyzwanie, którego rzucić nie potrafiła wielka koalicja od Sasa do Lasa z majowych eurowyborów. To kolejny dowód, że forsujący koncepcję wielkiej, wspólnej listy Schetyna nie miał racji.

Grzechy Schetyny

Mimo niezłego położenia opozycji jako całości, Koalicja Obywatelska w powyborczych rozliczeniach wypada relatywnie słabiej od kolegów i koleżanek z Lewicy i PSL. To jednak nie dziwi. Od momentu prezentacji list do Sejmu było wiadomo, co tak naprawdę jest priorytetem Schetyny - utrzymanie przywództwa w partii i posiadanie możliwie zdyscyplinowanego klubu, nad którym przewodniczący PO będzie mieć pełną kontrolę.

To dlatego wyjątkowo dopieszczony na listach został tzw. dwór Schetyny - "jedynki" do Sejmu otrzymali Piotr Borys, Mariusz Witczak, Robert Tyszkiewicz i Marcin Kierwiński, z kolei Stanisławowi Gawłowskiemu utorowano drogę do zdobycia mandatu w Senacie (chociaż i tak wygrał go o włos). Na "jedynki" do Sejmu w dużej liczbie trafiały też nowe nabytki Koalicji Obywatelskiej oraz politycy bez politycznego zaplecza i przesadnych ambicji w rozgrywkach wewnątrzpartyjnych.

Jeszcze przed wyborami wielu komentatorów i politologów krytykowało to, że Koalicja Obywatelska tak łatwo i szybko porzuciła "szóstkę Schetyny", czyli esencję propozycji programowych na najbliższe cztery lata. Zamiast tego swoją uwagę i zasoby rzuciła na atakowanie borykającego się z kolejnymi aferami PiS-u. Tyle że jak czas pokazał, afery nijak PiS-owi nie zaszkodziły, a formacja Schetyny straciła okazję do wypromowania swoich propozycji i zbudowania pozytywnego przekazu wokół swojej kampanii.

- Ta szóstka, ten "sześciopak" był bardzo dobry i zabrakło kontynuacji - jeden, dwa, trzy, cztery, pięć, sześć. To był dobry przekaz, który pokazaliśmy w lipcu i zabrakło nam ciągłości, jeśli już mówimy o błędach własnych - przyznał podczas rozmowy z dziennikarzami na wieczorze wyborczym KO Jacek Karnowski, prezydent Sopotu i jeden z architektów kampanii Koalicji Obywatelskiej.

Prezydent Karnowski ocenił też, że bardzo dobrym ruchem ze strony jego obozu było wystawienie kandydatury Małgorzaty Kidawy-Błońskiej na premiera. Przyznał jednak, że należało to zrobić znacznie wcześniej. Pięć, sześć tygodni, które pani marszałek miała na przekonanie do siebie Polaków, to zdecydowanie zbyt mało czasu. Przypomnijmy, że kiedy Zjednoczona Prawica przed czterema lat w analogicznej roli wystawiała Beatę Szydło, miała ona trzy albo nawet cztery miesiące, żeby zaprezentować wyborcom siebie i swoją wizję państwa.

Co więcej, Schetyna nie usunął się całkowicie w cień, wciąż jeździł po kraju, spotykał się z wyborcami, agitował. Politycy i działacze Platformy w nieoficjalnych rozmowach mówili, że bardziej niż na głosach wyborców zależało mu jednak na poparciu regionalnych baronów, od których będzie zależeć jego los na styczniowym zjeździe partii, w trakcie którego wybrany zostanie nowy szef PO.

Na koniec Schetyna i jego ludzie sami odebrali sobie i Koalicji Obywatelskiej to, co mogło (miało?) być jej największym atutem - dynamiczny sztab złożony z popularnych w elektoracie polityków. Po ataku Zjednoczonej Prawicy i TVP na Krzysztofa Brejzę - tzw. afera hejterska w Inowrocławiu - został on z dnia na dzień zmarginalizowany. Politycy i działacze Koalicji Obywatelskiej mówili, że w na ostatniej prostej kampanii kluczowe decyzje podejmował już nie sztab, a przewodniczący i jego otoczenia. Czyli było dokładnie tak, jak obawiano się w partii, gdy kampania startowała.

Dylematy Schetyny

Powyborczy krajobraz Schetyna będzie zapewne opisywać jako wielkie zwycięstwo Koalicji Obywatelskiej. W końcu opozycji - przy wydatnym udziale KO, co należy bezsprzecznie oddać - zapewne uda się odbić Senat z rąk PiS-u. Tym samym tzw. Pakt Senacki, czyli porozumienie głównych formacji opozycyjnych w walce o izbę wyższą parlamentu, spełniłby dla Schetyny rolę politycznej "poduszki bezpieczeństwa".

W wyborach samorządowych analogiczną rolę odegrały miażdżące zwycięstwa w metropoliach, dobre wyniki w miastach prezydenckich i utrzymanie połowy województw (co i tak było sporą stratą dla koalicji PO-PSL). Z kolei w wyborach europejskich rozgrzeszeniem była formuła Koalicji Europejskiej - jednego, wielkiego bloku antyPiS, w ramach którego Schetyna zmobilizował to, co było do zmobilizowania. Tyle że elektoraty formacji tworzących ów sojusz ledwo się zsumowały, a bonusu za jedność nie było. Teraz czas na "Pakt Senacki". Wątpliwe jednak, żeby regionalnym baronom z Platformy całkowicie przesłoniło to poważne straty Platformy w Sejmie. A to właśnie Sejm jest w wyborach parlamentarnych dla każdego priorytetem.

Nie dziwi więc, że niemieckie media opisując wynik wyborów w Polsce nie szczędziły cierpkich słów Koalicji Obywatelskiej. Komentator "Der Spiegel", największego i najbardziej wpływowego tygodnika w Niemczech, nazwał szefa PO "katastrofalnie nielubianym". Nie ma w tym przesady czy nadmiernej złośliwości, ponieważ badania zaufania do polityków potwierdzają taką ocenę. Schetynie ufa zaledwie 21 proc. Polaków (wyprzedza jedynie Włodzimierza Czarzastego i Janusza Korwin-Mikkego), podczas gdy brak zaufania wyraża niemal 57 proc. (gorszy wynik ma tylko Korwin-Mikke). Podobne wyniki przyniosło opublikowane w tym samym czasie badanie pracowni Indicator.

Potwierdza się więc teza, która od dawna jest powtarzana w szeregach Koalicji Obywatelskiej - Schetyna może być świetnym organizatorem, ale frontman z niego żaden. A opozycja jak powietrza potrzebuje dzisiaj przywódcy, który w końcu poprowadzi ją do wygranej z PiS-em. Schetyna nim nie jest, dzisiaj stanowi dla opozycji raczej wizerunkowe obciążenie i zamiast działać na pierwszej linii, powinien skupić się na działaniach zakulisowych, które też są ważne, ale nie rzucają się w oczy.

Sam wie o tym doskonale, bo właśnie taką analizę sytuacji przedstawiła mu zewnętrzna firma doradcza z Izraela, która pracowała dla KO w zakończonej właśnie kampanii. To pod wpływem tej diagnozy Schetyna zdecydował o usunięciu się w cień i wysunięciu do pierwszej linii marszałek Kidawy-Błońskiej. Rzecz w tym, że ten zabieg został wykonany zbyt późno i zbyt chaotycznie (chociażby niezrozumiała dla wyborców zamiana okręgów), co zaciążyło na wiarygodności całej operacji.

Czekając na styczeń

Krajobraz po wyborczej bitwie rysuje się dla Schetyny nieszczególnie. Z pewnością nie ma mowy o klęsce opozycji, ale mówienie o wielkim sukcesie też byłoby zaklinaniem rzeczywistości. Co więcej, Platforma nie tyle jest w stagnacji, co w odwrocie. Jej polityczna siła jest znacznie mniejsza niż przed laty, "szklany sufit" wynosi około 30 proc. Struktury są zdemobilizowane i słabe (zwłaszcza na terenach wiejskich i w małych miastach).

Programowo Platforma lawiruje między socjaldemokracją a chadecją, próbując być partią dla wszystkich, a coraz bardziej będąc partią dla nikogo. Na paliwie antyPiS-u nie będzie można jechać wiecznie. Pokazuje to sukces Lewicy i PSL w tych wyborach, a więc partii, które są konkretne ideologicznie i programowo. PO natomiast brakuje nowych impulsów i pomysłu na siebie.

Jednocześnie Platforma jest zbyt duża, zbyt bogata i zbyt silna, żeby zniknąć z dnia na dzień. Już sama kwestia wielomilionowej subwencji z kasy państwa będzie wystarczającym powodem, by przedłużać "trwanie" tej formacji. Tyle że przy dzisiejszym kierownictwie i jego koncepcji uprawiania polityki nie wydaje się, żeby to "trwanie" mogło przerodzić się w coś więcej, żeby PO mogła wrócić na zwycięski szlak.

Największym zagrożeniem dla Platformy jest dzisiaj powolny uwiąd, jaki przed lat przeżyło SLD. W przypadku Sojuszu zakończyło się to wypadnięciem z Sejmu i zanurkowaniem w sondażach do poziomu 2-3 proc. Bez sensownego planu naprawczego i lidera, który odbuduje wiarygodność całej formacji, Platformę również może to czekać.

Być może ten lider pojawi się już w styczniowych wyborach szefa partii. Jak pisał w sierpniu "Wprost", wyzwanie Schetynie planował rzucić Bogdan Zdrojewski, który właśnie zdobył mandat senatora. Gazeta.pl pisała również o rosnącym niezadowoleniu grupy konserwatywnych polityków PO, którzy planowali włączyć się do gry o przywództwo w partii. A przecież w nadchodzących miesiącach mogą pojawić się na tej scenie także inni istotni gracze, o których dzisiaj nie słychać lub słychać niewiele.

Wszystko to sprawia, że mimo odbicia Senatu z rąk PiS-u, pozycja Schetyny w Platformie nie jest pewna. Przed wyborami europejskimi przewodniczący PO w wywiadzie dla "Kultury Liberalnej" stwierdził: "Nikt mi jednak nie pozwoli przegrać tych wyborów, następnych i prezydenckich. Nikt mi nie da następnej szansy". Przegrał już dwa z trzech głosowań i nie jest w stanie dać swoim ludziom gwarancji, że wiosną 2020 roku dowodzona przez niego opozycja odbije z rąk PiS-u Pałac Prezydencki. A skoro tak, może zostać zastąpiony. Podobnie, jak on sam zastąpił Ewę Kopacz jesienią 2015 roku. Bo, jak sam zauważył w wywiadzie dla "Kultury Liberalnej", w polityce mało kto dostaje drugą szansę. O trzeciej nie wspominając.