112,8 miljoen euro heeft minister Bussemaker (PvdA, Wetenschap) toegekend aan in totaal zes Nederlandse consortia van onderzoekers. Elke groep krijgt een subsidie van 18,8 miljoen euro, te besteden over een periode van tien jaar.

De felbegeerde, zogeheten Zwaartekrachtsubsidie is bedoeld als extra stimulans voor grensverleggend onderzoek dat allerlei vakgebieden aan elkaar koppelt. Het is welkome financiering in een wereld die steeds competitiever wordt, en harder klaagt over geldgebrek.

Onderwerpen Subsidies gaan naar alle richtingen De zes onderwerpen die subsidie hebben gekregen: ontwikkeling van biomaterialen voor weefselherstel ontwikkeling van software voor quantumcomputers een synthetische cel proberen te bouwen onderdelen van organen en weefsels nabouwen op chips acceptatie vernieuwingen in de Klassieke Oudheid bestuderen hoe sociale verbanden goed blijven samenwerken

De subsidie ging dit keer onder meer naar het schrijven van de eerste software voor quantumcomputers, het bouwen van een synthetische cel, en het bestuderen van de vele innovaties in techniek, kunst, politiek, economie in de Griekse en Romeinse tijd, en vooral de publieke acceptatie van al die vernieuwingen.

Wat opvalt is dat deze keer een consortium uit de sociale wetenschappen én uit de geesteswetenschappen in de prijzen is gevallen. Het heeft te maken met de kritiek die volgde na de eerste twee rondes, in 2012 (167 miljoen euro) en 2013 (153 miljoen euro). Die keren ging het geld hoofdzakelijk naar bèta-onderzoek. Daarop is de procedure aangepast, zodat meer voorstellen uit de alfa- en gammawetenschappen de eindronde halen.

37 inzendingen dongen dit keer mee naar de subsidie. Uit die 37 werd een eerste selectie van vijftien gemaakt. „Voor mij had het daar al wel mogen stoppen, want de dossiers die we opsturen zijn zo uitgebreid. In ons geval was het een klein boekje”, zegt Ineke Sluiter, hoogleraar klassieke talen aan de Universiteit van Leiden. Zij voert het winnende consortium aan dat innovaties in de Griekse en Romeinse tijd bestudeert.

Maar de vijftien geselecteerde inzendingen moesten vervolgens nog een exact 10 minuten durende voordracht houden voor een breed samengestelde, internationale commissie van 18 wetenschappers. Gevolgd door een vragenrondje van een half uur. „We hebben heel veel geoefend”, zegt Sluiter. „Het moet precies 10 minuten duren en je hebt geen klok.”

Ook Marileen Dogterom zegt dat ze heel veel heeft getraind op die voordracht. Zij is hoogleraar bionanoscience aan de TU Delft, en ze leidt het consortium dat een synthetische cel wil bouwen. Dogterom zegt dat haar consortium het meeste geld zal besteden aan het aantrekken van promovendi en postdocs. „In Nederland werken fysici, chemici en biologen op verschillende plekken aan de synthetische cel. Dat kunnen we nu mooi aan elkaar koppelen.”

Van de zes winnende consortia worden er vier aangevoerd door een vrouwelijke hoogleraar. Ook dat is een trendbreuk. Hetzelfde plan vaker inzenden mag. Sluiter zegt dat ze in 2012 en 2013 ook al had meegedongen, en de laatste ronde had gehaald. Dogterom had in 2013 al een soortgelijk plan ingediend.

De volgende Zwaartekrachtsubsidie wordt eind 2018 toegekend.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 8 mei 2017