De besteding van Europese gelden wordt gecontroleerd door de Europese Rekenkamer. De Rekenkamer kijkt of de EU het geld rechtmatig uitgeeft en of dit leidt tot de gewenste resultaten. In Nederland ziet het ministerie van Financiën ook toe op de Europese uitgaven. De controle wordt gedaan aan de hand van de jaarlijkse Europese begroting.

Doorgaans is de Rekenkamer erg kritisch over over de Europese uitgaven. Zo werden er in de afgelopen jaren steeds meerdere fouten geconstateerd. Nederland is één van de landen die er bij de Europese Commissie op aandringt de uitgaven van de EU-begroting strikter te controleren. De uiteindelijke goedkeuring van de uitgaven, de zogenaamde 'kwijting' wordt gedaan door het Europees Parlement.

Het Europees Parlement heeft in maart 2019 kwijting verleend aan de Europese begroting van 2017, zij het met enkele aanbevelingen. In juni van dat jaar presenteerde de Europese Commissie de jaarrekening van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2018 aan de Europese Rekenkamer en het Europees Parlement. Over het algemeen duurt het twee jaar voordat het Europees Parlement met een besluit komt.

1. Kwijtingsprocedure

Ten behoeve van de democratische controle houdt het Europees Parlement als rechtstreeks gekozen volksvertegenwoordiging toezicht op de uitvoering van de begroting. Dit doet het Parlement door middel van de kwijtingsprocedure.

De kwijtingsprocedure behelst de definitieve goedkeuring door het Europees Parlement van de manier waarop de Europese Commissie de EU-begroting in een bepaald jaar heeft geïmplementeerd. Doorgaans wordt het definitieve besluit pas twee jaar na het begrotingsjaar genomen. Het Parlement bekijkt de jaarverslagen van de Europese Rekenkamer. In deze jaarverslagen staan de eventuele gevallen van fraude en de andere onregelmatigheden die zijn voorgekomen in het begrotingsjaar. Het Parlement houdt hierbij rekening met de aanbevelingen van de Raad en de Rekenkamer. Als het Parlement van oordeel is dat de Europese Commissie zich niet aan haar begrotingstaak heeft gehouden, dan kan het de kwijting weigeren. Als kwijting wel wordt verleend, worden de rekeningen van een bepaald jaar gesloten of goedgekeurd.

2. Andere betrokken partijen

Naast het Europees Parlement, zijn er verschillende partijen betrokken bij het controleren van de Europese begroting.

Europese Commissie: verantwoordelijk voor alle uitgaven

Allereerst dient de Europese Commissie er op toe te zien dat de uitgaven volgens de regels en beginselen verlopen. Slechts één vijfde van de begroting wordt echter uitgegeven door de Europese Commissie zelf. De rest wordt in samenspraak met de lidstaten uitgegeven.

Lidstaten: verantwoording uitgaven

De lidstaten nemen zelf de verantwoordelijkheid voor de goede besteding van de Europese fondsen. Bij de controle van de uitgaven van EU-gelden spelen de EU-lidstaatverklaringen van de EU-landen een rol. Dit is een jaarlijkse verklaring die een lidstaat uitgeeft over de besteding van de Europese subsidiegelden. Via de Ecofin-Raad geven lidstaten een advies uit aan het Europees Parlement over goedkeuring van de uitvoering van de EU-begroting. Het parlement kan hier vervolgens wel van afwijken.

Europese Rekenkamer: controleert achteraf de uitgaven

De uitgaven worden achteraf gecontroleerd door de Europese Rekenkamer. Elk jaar stelt zij een betrouwbaarheidsverklaring op over de Europese begroting. Daarnaast kan de Europese Rekenkamer in een eerder stadium ook onderzoek doen naar de uitgaven. De Rekenkamer hanteert een maximum foutenmarge van twee procent van de uitgaven. In de afgelopen decennia is deze norm echter nog nooit gehaald.

3. De beginselen bij de uitgaven

In het toezien op de uitgaven hanteert de Europese Commissie een aantal beginselen.

Het eerste beginsel van goed financieel beheer houdt in dat doelstellingen meetbaar moeten zijn geformuleerd. Instellingen die uitgaven doen, verrichten zowel voor- als achteraf evaluaties om te controleren of de betalingen volgens de regels zijn gedaan.

Het tweede beginsel is het transparantiebeginsel. Dit houdt in dat het opstellen en de uitvoering van de begroting, alsmede het indienen van de rekeningen, zo transparant mogelijk moet gebeuren. De (gewijzigde) begroting dient vervolgens gepubliceerd te worden in het Publicatieblad van de Europese Unie. Ook alle subsidies en grotere openbare aanbestedingen moeten openbaar worden verstrekt.

Ten slotte houdt specialiteitsbeginsel in dat ieder krediet een vooraf bepaalde bestemming moet hebben. Zo wordt de begroting ingedeeld in delen, titels, hoofdstukken, artikelen en posten.

4. Regels voor EU-subsidies

Burgers, bedrijven en organisaties kunnen via allerlei wegen subsidie aanvragen bij de Europese Unie. Ondanks de diversiteit aan subsidies gelden er een aantal uniforme regels die altijd van toepassing zijn. De meeste van die regels gaan over de controle achteraf en of ontvangers van Europese gelden aan de voorwaarden van de verstrekte subsidie hebben voldaan.

In de meeste gevallen eist de Europese Commissie dat de EU-lidstaten minimaal 50 procent van de kosten voor hun rekening nemen, de zogeheten co-financiering, maar er zijn ook projecten die geheel door de EU gesubsidieerd worden.

5. Kritiek van de Europese Rekenkamer

De Europese Rekenkamer is vaak kritisch over de uitgaven van EU-gelden. In de afgelopen jaren stelde de Rekenkamer vaak dat er fouten werden gemaakt in de besteding van de Europese uitgaven. Volgens de Europese Rekenkamer kunnen veel fouten worden voorkomen als de lidstaten beter controleren of EU-geld wel naar behoren wordt uitgegeven. Na onderzoek door de Europese Rekenkamer is gebleken dat nationale overheden voldoende informatie voorhanden hebben om fouten op te sporen én deze te corrigeren voordat de uitgaven ingediend worden bij de Europese Commissie. De Europese Commissie moet zelf ook beter controleren of de lidstaten alle projecten wel op de juiste manier beoordelen.

6. Meer informatie

Terug naar boven