"Kukułka" - tak Eugeniusz Pieniążek nazwał zbudowany przez siebie samolot, którym uciekł z komunistycznej Polski. To pierwszy prywatny samolot zarejestrowany w PRL. Dziś można go oglądać w zbiorach Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie.

Artykuł jest częścią cyklu stu obrazków na stulecie odzyskania niepodległości. Więcej o cyklu na końcu tekstu.

Z technicznego punktu widzenia, "Kukułka" to mierzący 5,4 m długości dolnopłat z silnikiem tłokowym o mocy 65 KM. Rozpiętość skrzydeł sięga 8 metrów. Samolot może lecieć na wysokości 3352 metrów z maksymalną prędkością 159 km/h.

Konstrukcja jednomiejscowego samolotu opierała się na brytyjskim Turublencie i wykorzystywała elementy z polskich szybowców - SZD-8 Jaskółka, SZD-24 Foka, Zefir, silnik Continental A-65 i podwozie z samolotu Piper Cub.

Foto: Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie

Foto: Roman Peczka / Przegląd Lotniczy Aviation Revue / Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie

Foto: muzeumlotnictwa.pl

"Kukułka" - z domowego zacisza na sztandary PRL

Eugeniusz Pieniążek budował "Kukułkę" przede wszystkim w swoim mieszkaniu na drugim piętrze jednego z bloków w Lesznie. Gotowe elementy większych rozmiarów, których nie udało się znieść po schodach, opuszczano przez okno na linach. Wszystkie części ostatecznie zmontowano na lotnisku miejscowego aeroklubu. Prace trwały dwa lata. 10 sierpnia 1971 roku samolotowi nadano rejestrację SP-PHN.

I choć "Kukułka" powstawała głównie w domowym zaciszu, przy wsparciu trzech kolegów, po oblocie nie chowała się przed światem. Eugeniusz Pieniążek wylatał nią po kraju kilkadziesiąt godzin, szkolił pilotów. "Kukułką" chwaliła się też władza w PRL.

Pieniążkowi nie było jednak po drodze z władzą ludową. Urodzony w 1934 roku pilot samolotowy i szybowcowy, w latach 60. uczestniczył w pokazach lotniczych w kraju i za granicą, w tym w Szwecji. Nawiązywał liczne kontakty z kolegami po fachu z Europy, również prywatne. Służba Bezpieczeństwa zainteresowała się nim, ten jednak nie wykazał zainteresowania nią. SB wystawiła mu z czasem negatywną opinię, stracił pracę, paszport. Nie stracił licencji pilota. "Kukułkę" zbudował, by z Polski uciec jedyną dostępną mu drogą - powietrzną.

Foto: ALEKSANDER RABIJ / Reporter

"Kukułka" ucieka

Był 13 września 1971 roku. Eugeniusz Pieniążek usiadł za sterami "Kukułki" i poleciał do Krosna. Ale zamiast wrócić tego samego dnia do domu, poleciał na południe i... po czterech godzinach wylądował w Suboticy w ówczesnej Jugosławii.

Samolot leciał bardzo nisko, nad koronami drzew, by zniknąć z radarów i wzdłuż linii kolejowych, by w nawigacji posiłkować się mapą samochodową.

To z Suboticy, po kilkumiesięcznym pobycie za kratkami za nielegalne przekroczenie granicy, zieloną granicą pozwolono mu przedostać się do Austrii, skąd następnie dotarł do Szwecji. PRL uznała go za zaginionego.

W 1973 roku Pieniążek sprowadził z Suboticy "Kukułkę", która przez kolejnych 17 lat stała w hangarze lotniska w Eskilunie. Dopiero w 1990 roku rozwinęła skrzydła i ponownie wzbiła się w powietrze. W 1993 roku samolot wrócił do Polski.

13 września 2005 r., dokładnie 34 lata po ucieczce do Jugosławii, Eugeniusz Pieniążek przekazał "Kukułkę" Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie.

- „Kukułka” została zaprojektowana i zbudowana w warunkach, które narzuciły w sposób naturalny jej powstanie. Sądzę, że wykorzystano wszystkie możliwe w tamtym czasie metody projektowania jak i będące do wykorzystania materiały i elementy istniejących statków latających. Bez „pompy, szpanu, zadęcia propagandowego” powstała konstrukcja, która realnie pokazała, że kierunki jej tworzenia przez pana Pieniążka były właściwe - komentuje Zygmunt Szeremeta z Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie.

Foto: Roman Peczka / Przegląd Lotniczy Aviation Revue / Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie

Foto: Roman Peczka / Przegląd Lotniczy Aviation Revue / Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie

W prezentowanym cyklu piszemy o wydarzeniach mniej znanych, ale takich, które do dziś mają swoje skutki. Z każdego roku niepodległości, zaczynając od 1918, wybraliśmy wydarzenie o pozytywnym wydźwięku. Zwykle takie, które zupełnie nam się z danym rokiem nie kojarzy. Wielka historia jest obecna w dalekim tle. Chcieliśmy pokazać, że równolegle z nią toczy się mnóstwo procesów i zjawisk, o których pamiętamy rzadziej i do których przykłada się dziś mniejszą wagę. Na pierwszy plan wysuwamy historie małe, ale fascynujące. Równocześnie z wojnami toczyły się rozgrywki sportowe. Odzyskiwanie niepodległości nie oznaczało zaniku życia kulturalnego.

Czasami może wydać nam się niewiarygodne, że w 1939 roku mógł powstać znany absolutnie wszystkim wiersz dla dzieci, a w 1944 mogła się odbyć wystawa sztuki, która swoje znaczenie będzie miała jeszcze po siedemdziesięciu latach. A jednak, każdy rok ma 365 dni i w każdym z tych dni działa się jakaś historia. Sto z nich przypominamy przez sto dni na Onecie. Zapraszamy!

WARTO WIEDZIEĆ: