Marijke Weisglas: 'Het lintjessysteem is ondemocratisch.' Beeld Jiri Buller / de Volkskrant

De polsen van Marijke Weisglas (64) worden gesierd door tientallen gekleurde bandjes uit allerlei landen. Een geel-blauw-rode van haar reis deze zomer naar Colombia, eentje met kleine kraaltjes uit Zuid-Afrika, 'voor de strijd tegen malaria'. Maar Weisglas heeft haar zinnen nu gezet op een ander soort decoratie: een lintje van de koning.

Het leek haar 'gewoon kicken' als ze komend voorjaar als Ridder in de Orde van Oranje-Nassau een onderscheiding zou krijgen opgespeld voor haar jarenlange vrijwilligerswerk, onder meer met verstandelijk gehandicapte kinderen die ze elke zaterdag begeleidt bij het paardrijden. 'Een maand voor ik met pensioen ga, dat leek me nou zo leuk.'



Weisglas was docente en rector en werkt nu op het Amsterdamse Mundus College met migrantenkinderen die pas in Nederland zijn. Ze oogt met haar teenslippers - wegens een voetblessure - en blauwe jeansblouse niet bepaald als een type dat uit is op een koninklijke decoratie, of zoals ze zelf zegt: 'Mensen associëren mij niet met zoiets formeels.'

Om die reden verwachtte ze niet dat iemand uit haar omgeving op het idee zou komen haar aan te melden voor een onderscheiding. Maar Weisglas is een eigengereid type, dus dacht ze: dan regel ik het toch zelf. 'Dat past in deze tijd, waarin je als burger geacht wordt zelfredzaam te zijn.'



Ze informeerde bij de Kanselarij der Nederlandse Orden, de organisatie die adviseert bij het uitreiken van koninklijke onderscheidingen. Die bevestigde haar wat zij al in de reglementen meende te lezen: het is niet verboden om voor jezelf een lintje aan te vragen.



Weisglas diende de aanvraag in bij de gemeente Amsterdam - inclusief contactgegevens van elf mensen die van haar jarenlange vrijwilligerswerk kunnen getuigen - en was daarmee voor zover bekend de eerste Nederlander die zichzelf aanmeldde voor een koninklijke onderscheiding.

Het leek haar 'gewoon kicken' als ze komend voorjaar als Ridder in de Orde van Oranje-Nassau een onderscheiding zou krijgen opgespeld voor haar jarenlange vrijwilligerswerk.

Afgelopen week dienden alle burgemeesters bij de commissaris van de koning hun advies in over te decoreren personen bij de lintjesregen in het voorjaar. Deze adviseert vervolgens weer de kanselarij. Maar Weisglas heeft al te horen gekregen dat haar verzoek zo goed als kansloos is.



Daarom kaart ze nu het systeem aan. 'Niet om dat lintje te krijgen voor mezelf, maar omdat er veel mensen zijn die ontzettend goed vrijwilligerswerk doen en daarvoor nooit worden beloond, omdat niemand eraan denkt een aanvraag te doen.'

Is de charme van de koninklijke onderscheiding niet juist dat iemand anders een vrijwilliger bijzonder genoeg vindt om een aanmelding te doen?

'Je moet maar net in een kringetje verkeren van notabelen die bekend zijn met het systeem en eraan denken. Daardoor vallen veel mensen die ontzettend goed werk doen buiten de boot. Het is ondemocratisch. Mijn vader werd als hoogleraar geridderd, mijn broer (Frans Weisglas - red.) voor zijn werk als Kamerlid en -voorzitter. Terwijl bijvoorbeeld mijn moeder jarenlang ontzettend veel vrijwilligerswerk deed en nooit is onderscheiden.



'In de reacties die ik kreeg van de gemeente en de kanselarij heeft men het over het verrassingselement en iemand in het zonnetje zetten. Dat vind ik toch zoiets ouderwets: in het zonnetje zetten. Het zou moeten gaan om de inhoud van het vrijwilligerswerk dat je hebt gedaan, niet om de ceremonie van het moment van onderscheiden.'

Het is wel het toppunt van individualisme, je eigen onderscheiding aanvragen...

'De maatschappij is veranderd. Je moet veel meer dingen zelf regelen. Misschien was het veertig jaar geleden ondenkbaar zelf zo'n aanvraag te doen, maar tegenwoordig is toch iedereen met zichzelf bezig? Kijk naar sociale media, hoe we voortdurend worden aangespoord om met onszelf bezig te zijn, supergezond te eten, jezelf glad te strijken met botox, yoga en dertigduizend therapieën. Dat doe je allemaal voor jezelf. Daarom vind ik het gek dat je in dit geval moet gaan zitten afwachten of iemand een aanvraag voor jou indient.'

De gemeente Amsterdam heeft u laten weten dat uw 'hoogst ongebruikelijke verzoek' moet worden ondersteund door motivatiebrieven van referenten.

'Op een gegeven moment werd ik gebeld met de mededeling dat ik binnen anderhalve week van al die elf mensen een ondersteuningsbrief moest overhandigen van driekwart A4. Een onmogelijke opgave. Er worden bewust barrières opgeworpen. Bovendien heb ik juist zelf de aanvraag ingediend, omdat ik niet wil bedelen in mijn omgeving. Als ik om die brieven ga vragen, had ik ook iemand anders kunnen vragen voor mij een verzoek te doen. Dat wilde ik niet. Ik ben gewoon zo onbescheiden geweest het zelf te doen.



'De reglementen laten toe dat je voor jezelf een lintje aanvraagt. Dan moet de gemeente zo'n verzoek ook praktisch ondersteunen. Ze hebben alle nummers, ze kunnen zo bellen naar al die mensen die kunnen getuigen wat voor vrijwilligerswerk ik heb gedaan.'

De gemeente Amsterdam zegt enkel de procedures van de kanselarij te volgen. En de kanselarij laat weten: als iedereen zo redeneert als u, dan moeten ambtenaren straks referenties van duizenden indieners nabellen, dat is onbegonnen werk.

'Daar kan ik me ook wel iets bij voorstellen. Ik denk dat ze bang zijn dat straks iedereen die vrijwilligerswerk doet een lintje voor zichzelf gaat aanvragen. Maar op dit moment ben ik voor zover ik weet de enige, dus zoveel werk is dat niet.'

Waarom komt u in aanmerking voor een lintje?

'Je kunt het allemaal teruglezen in mijn cv. Ik wil niet dat het borstklopperij wordt. Maar als ik kijk naar eerdere gedecoreerden, dan heb ik zeker niet minder gedaan dan zij. Ik heb onder meer jarenlang als vrijwilliger een school bestuurd, dat kostte een dag per week. Tien jaar in de cliëntenraad gezeten van een instelling voor verstandelijk gehandicapten. Sinds vijf jaar begeleid ik elke zaterdag verstandelijk gehandicapte kinderen in Amsterdam bij het paardrijden. Ik heb al die dingen altijd gedaan omdat ik het leuk vond, je doet vrijwilligerswerk niet om ervoor te worden beloond.'

Waarom is die onderscheiding dan toch zo belangrijk?

'Het leek me gewoon ontzettend leuk, een lintje, anders kan ik het niet formuleren. Ik zou de decoratie vaak dragen, niet alleen bij formele gelegenheden. Ik ga volgend jaar met pensioen, dat leek me een mooi moment, als ik een nieuwe fase van mijn leven inga. Overigens ben ik van plan om dan nog veel meer vrijwilligerswerk te gaan doen. Als ik niks doe, word ik gek.'