Een collectieve weigering

Afgelopen week zag ik twee duidelijke gevallen waar het verhaal ontbreekt. Als eerste afgelopen dinsdag in de Tweede Kamer, bij de hoorzitting over de kosten en baten van de klimaatwet. De rondetafel op instigatie van FvD-voorman Thierry Baudet bracht een mooie stoet aan klimaatdeskundigen, -sceptici en economen voort. Consensus was er niet. En hoewel een aantal economen gelukkig het DNB-rapport omarmde waarin opnieuw wordt gepleit voor beprijzing van CO2, gaat het er in alle debatten hierover uiteindelijk vooral om waarom dit toch niet kan. En, nog steeds, dat klimaatverandering eigenlijk alleen maar een of ander duister complot is.

Als tweede, kleinere, het fileprobleem. Ondanks dat er nog meer asfalt wordt gelegd zal het aantal files de komende jaren met 35 procent toenemen, blijkt uit een studie van het kabinet. Inmiddels is dit kabinet al zo ver dat het niet eens meer over de meest voor de hand liggende oplossing wil nadenken: het weggebruik belasten

Bij beide ontbreekt het grote verhaal. Een verhaal waarin duidelijk wordt wie het voortouw neemt en wat het grote doel is waar we allemaal achter kunnen staan. Want ik snap natuurlijk heel goed: zowel bij klimaatverandering als bij weggebruik is beprijzen nu niet iets waar mensen warm van worden. Zonder groot verhaal overheerst toch vooral de notie dat de overheid iets afpakt.

Leren van de geschiedenis

In het verleden is het wel gelukt om dit soort verhalen te bouwen. George Monbiot, een Britse schrijver en activist, beschrijft in zijn boek 'Uit de puinhopen' dat zo’n Groot Verhaal altijd eenzelfde structuur heeft: het land wordt geteisterd door wanorde, veroorzaakt door machtige en boosaardige krachten. De held komt in opstand tegen deze wanorde. Hij overwint de boosaardige krachten en herstelt de orde. Zo werkt dat in sprookjes, van Sneeuwwitje tot Harry Potter.

In de recente economische geschiedenis hadden we in Nederland tweemaal zo'n Groot Verhaal. De eerste was het Keynesiaanse verhaal, dat vlak na de Tweede Wereldoorlog het licht zag. Het land werd geteisterd door wanorde, veroorzaakt door een economische elite en een oorlog die het land tot armoede hadden gebracht, mede door een laissez-faire politiek waar Nederland heel lang aan vast heeft gehouden. De held was de overheid die de economische rijkdom terugwon voor de gewone man, zorgde voor genoeg spullen, huizen en banen, en zo de orde teruggebracht.

Dit verhaal werkte tot begin jaren tachtig. Het Keynesiaanse verhaal werd vervolgens vervangen door het neoliberale verhaal. Het land wordt andermaal geteisterd door wanorde, deze keer veroorzaakt door de overheid (vooral gevormd door sociaaldemocraten) die van de verzorgingsstaat een hangmat hebben gemaakt en particulier initiatief hebben doodgeslagen. De held van het verhaal is de enthousiaste ondernemer die de orde herstelt door de vrije markt te openen. Hij brengt banen, inkomen en economische groei. In 2008 bleek het failliet van dit neoliberale verhaal. En toen bleef het doodstil.