Lokale VVD-bestuurders zijn het oneens met hun partijtop over de kwestie bed-bad-en-brood, zo blijkt uit een rondgang van NRC Handelsblad langs de twintig grootste gemeenten.

De meeste burgemeesters en wethouders van de VVD vinden dat uitgeprocedeerde asielzoekers wél recht hebben op een dak boven hun hoofd, ook als ze niet terug kunnen of willen naar hun land van herkomst. “Als ze in Den Haag zeggen dat we geen hulp meer moeten bieden, is het probleem van die mensen niet opgelost”, zegt de Enschedese interim-burgemeester Fred de Graaf (VVD). “Ik ga er vanuit dat wij die opvang dus gewoon blijven bieden.”

De meeste lokale VVD-bestuurders werken mee aan opvang van illegalen in hun stad. VVD’ers in de landelijke politiek willen illegalen alleen opvangen als dat leidt tot hun vertrek. De kwestie heeft de verhoudingen in de coalitie deze week op scherp gezet: vanmiddag gaat in Den Haag het overleg tussen VVD en PvdA verder om tot een oplossing te komen.

‘Strijd om publieke opinie’

De Haagse VVD-burgemeester Jozias van Aartsen zegt dat het probleem van uitgeprocedeerde asielzoekers in een uitzichtloze situatie niet vanzelf zal verdwijnen. En de “uiterst sobere bed-bad-en-brood-opvang” waar in zijn stad momenteel zo’n 120 mensen gebruik van maken, dus ook niet. De VVD’er beziet met enige ergernis het politieke gekrakeel over de kwestie. “In plaats van er nuchter en rationeel naar te kijken, is het teruggebracht tot een coalitievraagstuk over wie de strijd van de vermeende publieke opinie wint”, zegt Van Aartsen.

De Haagse burgemeester ziet een “groot humanitair probleem” van mensen die „op terechte gronden zeggen: ik kan niet terug naar Irak, ik wil niet terug naar Syrië”. En een probleem voor de veiligheid in de stad. “Niemand wil dat illegalen over straat zwerven of panden kraken.”

‘Recht op waardevol bestaan’

Met Van Aartsen vinden veel bestuurders dat het Rijk niet alleen verantwoordelijk is voor het behandelen van asielverzoeken en de eventuele uitzetting, maar ook voor hun opvang – in ieder geval financieel. Van Aartsen: “In plaats daarvan wordt de gemeente ermee opgezadeld.”

Ook de Utrechtse VVD-burgemeester Jan van Zanen is principieel voorstander van illegalenopvang. Zijn gemeente heeft een kleine 200 slaapplaatsen. Ook verschaft de gemeente juridische bijstand aan afgewezen asielzoekers die opnieuw een verblijfsstatus willen aanvragen. Volgens een woordvoerder vindt Van Zanen als voorzitter van het college van B en W dat illegalen “het recht hebben een waardevol bestaan op te bouwen”.

Fred de Graaf uit Enschede:

“Natuurlijk moeten we vasthouden aan de regel dat uitgeprocedeerde asielzoekers terug moeten, maar we zien dat dat soms niet lukt. Dan kun je niet zeggen: je redt je maar.”

‘Je kunt mensen niet aan lot overlaten’

De Amersfoortse VVD-wethouder Hans Buitelaar is ook voor illegalenopvang. Zijn gemeente ondersteunt asielzoekers “op minimale basis”, onder meer met slaapplaatsen.

“Als lokale overheid kun je deze mensen niet aan hun lot overlaten. Ze zíjn er nu eenmaal. Mensen met kinderen op zomaar op straat gooien, dat doe je als samenleving niet.”

In Haarlemmermeer is bed-bad-en-brood nog niet nodig gebleken. Maar VVD-burgemeester Theo Weterings is er wél principieel voorstander van, laat hij via zijn woordvoerder weten.

In steden waar de VVD niet in het college zit, en fracties dus hun handen vrij hebben om tegen bed–bad–en brood te pleiten, zijn de meningen verdeeld. Boaz Adank, fractievoorzitter in Breda, wil vasthouden aan het principe dat wie geen asiel krijgt, Nederland moet verlaten. “Dan moet je niet tóch een vangnet gaan creëren”. De Tilburgse VVD-fractievoorzitter Roel Lauwerier noemt de opvang “een verkeerd signaal”. Ferry van den Broek, VVD-fractievoorzitter in Eindhoven, stemde juist in met opvang.