Beeld uit Star Wars Battlefront II, een game in het brandpunt van discussie over games die mogelijk gokverslaving in de hand werken. Beeld EA

Tot de Kansspelautoriteit definitief vaststelt dat de wet wordt overtreden en ze tot sancties overgaat houdt de toezichthouder de namen achter van de vier games die ze in het vizier heeft. ‘Net als elders in ons rechtssysteem zijn de uitgevers van deze computerspellen alleen nog maar verdachten’, zegt directeur Marja Appelman.

De Kansspelautoriteit heeft zijn pijlen gericht op games die een specifiek spelelement hebben. Het zijn zogeheten ‘loot boxes’, een soort schatkistjes waarin items zitten waarmee gamers hun schermpersonage een ander uiterlijk kunnen geven of sterker maken dan die van hun tegenspelers. Een ‘loot box’ floept meestal op in een game op als een speler een bepaalde prestatie heeft behaald. Maar (minder goede) gamers kunnen zo’n loot box ook openen door ervoor te betalen, zoals het geval is bij de tien onderzochte games.

De loot box is de laatste maanden enorm populair geworden – voor toezichthouders ook elders een reden om het fenomeen te onderzoeken. In november ontstond ophef toen de game Star Wars Battlefront II uitkwam, met loot boxes die de gamer 1800 euro zouden kosten om ze allemaal open te maken (als dat niet lukt via gewoon spelen). Gokautoriteiten en politici in onder meer België en de VS vroegen zich af of zulke games vanwege hun mogelijke verslavende werking moesten worden verboden.

Loot boxes noch de mogelijkheid om ze tegen betaling te kunnen openen stuiten op bezwaar van de wetgever. ‘Maar als de items uit zo’n loot box buiten de game kunnen worden verhandeld, spreken we van een gokspel waarvoor je in Nederland een vergunning nodig hebt en je maatregelen moet nemen om consumenten tegen zichzelf te beschermen’, aldus Appelman. Hier speelt een ander probleem: online games kunnen zo’n vergunning in Nederland nog niet aanvragen omdat een wetswijziging die dat mogelijk moet maken nog ter beoordeling bij de Eerste Kamer ligt.

Beeld uit Star Wars Battlefront II, de game die eind vorig jaar de discussie over de wenselijkheid van loot boxes - vaak betaalde extra items - in gang zette Beeld EA

De Kansspelautoriteit onderzocht tien games die loot boxes bieden en online vallen te spelen. Ze werden geselecteerd ‘op basis van hun populariteit op een veelgebruikt internetplatform dat video’s streamt van spellen en spelers’. Daarbij gaat het vrijwel zeker om Twitch, een internetdienst waarop elke dag zeker 15 miljoen mensen komen kijken naar de verrichtingen van 2 miljoen gamers, live of met eerder opgenomen beelden. Tot de populairste games met loot boxes op Twitch behoren Fortnite, League of Legends, Hearthstone, PlayerUnknown’s Battlegrounds, Overwatch en World of Warcraft.

De autoriteit onderzocht ook of games met loot boxes mogelijk verslavend kunnen zijn. ‘Qua ontwerp en mechanismen zijn ze vergelijkbaar met fruitautomaten en roulette’, zegt het onderzoek. Zo suggereren de computerspellen dat de speler niet ver van een grote klapper verwijderd is en volgen de mogelijkheid om loot boxes te openen elkaar snel op. ‘Er zijn evenwel geen signalen dat loot boxes op grote schaal worden geopend door mensen die een gokverslaving of –problemen hebben’, erkent Appelman.