Het schip dat dinsdag in windpark Luchterduinen voor IJmuiden de oesterkooien omhoog haalde. De schelpdieren zijn geplaatst om de natuur te herstellen, maar 85 procent bleek bij inspectie dood. Beeld Raymond Rutting

Dit werd dinsdag duidelijk tijdens een expeditie op de Noordzee, waarbij de Volkskrant aanwezig was. Initiatiefnemers Stichting de Noordzee en Natuur & Milieu zien windparken als dé kans om oesterbanken terug te brengen op de Noordzee, omdat bij de molens niet mag worden gevist met sleepnetten. Het trekken van vistuig over de bodem en oesterziektes hebben ervoor gezorgd dat het schelpdier in de twintigste eeuw praktisch uit de Noordzee verdween.

Oesters verbeteren de waterkwaliteit en trekken ander zeeleven aan. Bij het windpark Luchterduinen van Eneco, waar de proef op 23 kilometer uit de kust van IJmuiden werd gedaan, blijkt dit ook. In de omgeving van de 15 procent overlevende oesters werden door een soort onderwaterdrone – bestuurd vanaf een schip – onder meer krabben, mosselen, pijlinktviseieren, anemonen, zeenaaktslakken, botervissen, zeesterren en steenwolken waargenomen.

Het idee achter het project De Rijke Noordzee was dat de oesters zich gingen voortplanten. Dinsdag hadden diverse steensoorten bij de oesters gezet moeten worden om te zien aan welke materialen ze zich het liefst hechten. Die operatie ging niet door, omdat het gros van de oesters dood is gegaan door de berg zand waaronder het grootste deel van de drie kooien waarin ze zaten was bedolven.

Chagrijnig

Een ontwerpfout, concludeert Floris van Hest, directeur van Stichting de Noordzee. ‘We halen nu alles omhoog en gaan evalueren hoe het beter kan’, zegt hij licht teleurgesteld. ‘Natuurlijk hoop je dat het direct een succes is, maar dit hoort erbij als je iets nieuws probeert. We leren hier hoe dan ook van, al zijn we op dit moment wel wat chagrijnig.’

Exacte cijfers willen ze niet noemen, maar met het eerste mislukte project, dat vijf jaar had moeten blijven staan op een gebied van zo’n tweeduizend vierkante meter, zijn enkele tonnen gemoeid. Het consortium, waarbij ook windparkbouwer Van Oord, financier ASN Bank en tal van wetenschappers zijn betrokken, hoopt binnen een paar maanden een nieuwe proef te kunnen starten met kooien die minder dicht op de zeebodem staan.

Op dit moment staan op 0,2 procent van de Noordzee windmolens. In 2030 moet dit percentage zijn gegroeid tot 4. Bedrijven die windmolens op zee exploiteren hebben een inspanningsverplichting om aan natuurontwikkeling te doen. Mede-parkeigenaar Eneco blijft het oesterproject dan ook steunen.

Duurzaamheidsstrategie

‘Wij zijn ons ervan bewust dat we het steeds grotere gebied op de Noordzee niet in ons eentje moeten claimen’, zegt Arjan Donker, operationeel directeur van het windpark Luchterduinen. ‘Bovendien past natuurontwikkeling in onze duurzaamheidsstrategie.’

Het doel van Stichting de Noordzee en Natuur & Milieu is om over vijf jaar op meerdere plekken op de Noordzee vijf oesterprojecten van tientallen hectaren te hebben. Recentelijk kregen ze voor hun plannen een donatie van 8,5 miljoen euro van de Nationale Postcode Loterij. Boven Schiermonnikoog zijn Wereld Natuur Fonds en ARK Natuurontwikkeling al langer bezig met het herstellen van oesterbanken.