Vijfenzeventig trekkers zouden vorige week in Den Haag het Malieveld op hebben gemogen. Maar de demonstrerende boeren reden over de hekken heen, zodat er in de loop van de middag ruim tweeduizend trekkers op het terrein stonden. Eén volle dag wist een beroepsgroep die doorgaans onzichtbaar blijft het volle licht van de schijnwerpers op zich gericht.

In de chatgroep van de actievoerders van Farmers Defence Force is de stemming in de dagen erna euforisch. ‘Geen gemekker, door het hek met die trekker’, klinkt het in diverse memes.

Op een ander populair internetplaatje is de kaart van Nederland te zien, met de halve Randstad onder water. ‘De oplossing voor de klimaat-, CO 2 -, stikstof- en zwartepietendiscussie’, staat erbij. De deelnemers aan de chat citeren gretig het onderzoek van Hart van Nederland waaruit zou blijken dat 89 procent van de Nederlanders achter hun protest zou staan. De Nederlanders hebben we achter ons, nu de politici nog, is de teneur.

NRC werd de afgelopen week lid van twee chatgroepen van Farmers Defence Force op berichtenapp Telegram, op eigen naam en via een uitnodigingslink van een van de leden. De ene groep – FDF Klets, een landelijk chatkanaal – had op moment van schrijven 2.235 leden, de ander – een mededelingenkanaal voor boeren in de provincie Gelderland – 1.568. Het lidmaatschap van de appgroep bood de kans om actievoorbereidingen en onderlinge discussies op de voet te volgen. De leden worden hier deels uit privacyoverwegingen niet met naam genoemd, deels ook omdat mogelijk niet iedereen onder eigen naam berichten verstuurt. Zoals in elke chatgroep voeren humor en ongein de boventoon. Tegelijk worden er lifts en slaapplekken aangeboden om zoveel mogelijk aanhangers op de been te krijgen. En er wordt driftig over de strategie gediscussieerd.

Demonstrerende boeren in Den Haag. Foto Novi Zijlstra

‘Draagvlak onder burgers op het spel’

Want na 1 oktober is het de boeren in de chatgroepen duidelijk: ‘de rest van Nederland’ heeft zijn moment in de zon gehad en nu moet er worden geoogst. Maar over hoe en wanneer dat precies moet gebeuren , daarover worden de boeren het niet meteen eens. „Laat ons de redelijke mensen zijn en geef ze een kans, meer organiseren kan altijd nog”, zegt iemand in de chat, ’s avonds op 2 oktober. De minister is een ultimatum van vier weken in het vooruitzicht gesteld, maar al snel is het geduld van de radicalere elementen in de beweging op. Eén factie uit de groep haalt die week het nieuws met een plan om Schiphol te bezetten. Dit wordt door anderen al snel weersproken. „Zetten we het draagvlak bij burgers niet op het spel als we zo snel alweer actie gaan voeren?”

Als op vrijdag duidelijk wordt dat het kabinet de adviezen van de commissie-Remkes inzake de stikstofcrisis grotendeels overneemt, slaat de vlam alsnog in de pan. „We worden door de politiek gewoon bedonderd”, klinkt het uit vele monden.

Het protest verbreedt zich op het moment dat Farmers Defence Force een oproep doet aan burgers om mee te doen met het boerenprotest. Vanuit de bouw, de zorg en het onderwijs sluiten mensen zich aan om op 16 oktober „ergens in de Randstad” te verzamelen voor een protest. Dinsdagavond werd duidelijk dat het plan is het Haagse Binnenhof en het kantoor van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in Bilthoven te bezetten. De boeren roepen de leden van de chatgroep op meerdere dagen vrij te houden en voor slaapgelegenheid te zorgen.

Wat de Farmer Defence Force-boeren concreet eisen, blijft vaag. De gematigdere boeren, verenigd onder de titel Agractie, treden los van Farmer Defence Force naar buiten via een WhatsAppgroep. Ze vragen de minister om voor 18 oktober te reageren op hun voorstel om jaarlijks 17,5 miljoen euro te verstrekken voor een voorlichtingscampagne over de Nederlandse landbouw. Een afspraak tussen de minister en Agractie is in de maak. Voorzitter Bart Kemp: „Maar als we er niet goed uitkomen in een serieus gesprek met de minister sluit ik niet uit dat we bij een volgende actie weer samen optrekken.”

De diplomatieke inslag van Agractie kan in de chatgroep op weinig instemming rekenen. „Dit zijn allemaal christelijke boeren. Die mogen niet demonstreren van hun geloof”, merkt iemand op. „Is dit het, een paar symboolmaatregelen?” schrijven anderen. Het woord „stikstof” valt niet in de toelichting die Agractie bij het voorstel levert. Dat is een bewuste keuze, zegt Kemp desgevraagd. „Op 1 oktober wisten we nog niet hoe het kabinet zou reageren op het stikstofadvies van Remkes. Ons protest had dus een bredere insteek. Maar als we met de minister aan tafel zitten zal het dus ook dáár over gaan.” Kemp ziet het niet als een probleem dat de beide organisaties nu gescheiden optrekken. In haar eigen appgroepen riep de organisatie haar achterban zelfs op om óók de Telegramgroepen van Farmers Defence Force te volgen. Zodoende functioneren de twee groepen niet alleen als concurrenten, maar ook als communicerende vaten die elkaar versterken.

Lees ook: Waarom protesteren boeren in Den Haag?

Toch is er een duidelijk onderscheid tussen beide groepen. Agractie wil het momentum van 1 oktober verzilveren door serieus in onderhandeling te gaan over een paar bescheiden, haalbare doelen. Farmers Defence Force lijkt, als je sommige actievoerders in de chatgroep moet geloven, met niets minder dan een revolutie genoegen te nemen. „We gaan pas weg als het kabinet weg is”, klinkt het meermaals per dag. Een rechtse revolutie welteverstaan, want in menig chatbericht wordt opgemerkt dat „linksen” en „snitches” in deze groep niet welkom zijn.

Boerenjournaal

Intussen zijn er de nodige rechts-radicale groepen die willen profiteren van het prille succes van de boerenopstand. Zo presenteert uitgever Tom Zwitser van De Blauwe Tijger een veelbekeken „boerenjournaal” waarin hij gedragen verslag doet van het Malieveldprotest. Zwitser kwam eerder in het nieuws als een van de drie Nederlanders die het manifest van Breivik ontvingen. Er sluiten zich in de groepschat ook plukjes voormalige Gele Hesjesdemonstranten aan. Dat kan niet iedereen waarderen. „Wat hebben jullie nu helemaal bereikt?”, krijgen ze te horen.

Jess Freedom (26) is de moderator van de chatgroepen en de Facebookgroep van Farmers Defence Force. Ze heeft er een dagtaak aan, soms verschijnen er honderden nieuwe berichten per uur. „Iedereen kan zich aanmelden, maar we kijken regelmatig wat voor types er tussen zitten. We kunnen misschien niet iedereen eruit filteren, maar er vliegen er een hele hoop uit. Soms één, soms wel tien per dag. De grens ligt bij doodsbedreigingen en bedreigingen met geweld. Hoe serieus we al die chats moeten nemen? Dat is moeilijk te zeggen, maar het valt wel op dat de meest extreme gevallen geen boeren zijn, maar burgers.” De verbreding van het protest zorgt zo nu en dan voor uitdagingen, erkent ze.

De meeste memes in de chatgroep zijn vooral humoristisch, maar in sommige uitingen is de toon grimmiger. Zo circuleert een filmpje van een café vol uitzinnige boeren die Jesse Klaver toezingen. „Jesse Klaver, je moeder is een hoer!” Het triomfalisme spat er vanaf. Zeker wanneer een week later de Extinction Rebellionblokkade in Amsterdam slechts een fractie van het aantal demonstranten trekt dat de boeren trokken en tientallen jonge demonstranten worden afgevoerd. Hoongelach valt hun ten deel in de chatgroep en het ene na het andere plaatje waarop vooral Greta Thunberg en Jesse Klaver op grove wijze worden bespot, verschijnt in de chatgroep.

Veel groepsleden geloven maar weinig van dat „hele stikstofverhaal”. En toeval of niet, vlak nadat Farmers Defence Force aankondigde bij het RIVM in Bilthoven te gaan demonstreren, werd duidelijk dat ook regeringspartij CDA vraagtekens zet. De consensus in de chatgroep is dat ‘stikstof’ de zoveelste stok is om de boeren mee te slaan.

Dinsdag gingen door heel Frankrijk boeren de weg op, in Duitsland komen ze op dinsdag 22 oktober in actie. Het boerennationalisme lijkt overal in Europa voor een hete herfst te gaan zorgen.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 10 oktober 2019