De boodschap van Sander Schimmelpenninck en Ruben van Zwieten aan Nederlands economische elite: duik niet weg. Beeld Ivo van der Bent

Bij de Rotary in Bloemendaal hield een keer iemand een praatje, een rechter en hoogleraar sprak over zijn onderzoeksgebied, de rechtsstaat. Na afloop was het tijd voor vragen uit de zaal. Eerste vraag: "Wat pakt zo'n rechter nou?"



Ruben van Zwieten (35) zet voor de anekdote speciaal zijn geaffecteerdste stem op. "De rest van de zaal vond het een volkomen legitieme vraag, wat zo'n rechter nou helemaal verdient. Uiteindelijk is dat voor deze mensen de enige graadmeter."



Die mentaliteit sijpelt door naar jonge mensen, zegt Sander Schimmelpenninck (34). Een paar dagen geleden was hij bij zijn oude studentenvereniging in Rotterdam.



"Toen ik vroeg wat die jongens wilden worden, zeiden ze allemaal: investment banker. Terwijl dat megasaai is. Het gaat hun echt alleen om geld verdienen. En dan ben je dus begin twintig."



Literair analfabetisme

Van Zwieten en Schimmelpenninck schreven samen een boek over de economische elite, de 5 procent van Nederland die meer bezit dan een half miljoen euro. Als dominee op de Zuidas werkt Van Zwieten dagelijks met advocaten en bankiers, Schimmelpenninck zit als hoofd­redacteur van Quote vooral tussen de onder­nemers.

Samen stellen ze vast: onder de rijksten van Nederland heerst een enorme armoede. "Ik werk nu zeven jaar met deze mensen," zegt Van Zwieten.



"Ik moet constateren dat hun inspiratiebronnen wel heel mager zijn. Ze putten uit hun bedrijfskundeopleiding, hun MBA, en leunen verder op lijstjes en cijfers. Het is literair analfabetisme. Er wordt geen boek meer gelezen."



Hé, hadden we dat Thierry Baudet niet ook ­horen zeggen? "Daar heeft Baudet een punt," zegt Schimmelpenninck.



"Hij heeft slim gezien dat Rutte en de andere managers van zijn generatie geen verhaal hebben. Baudet heeft daar een soort verhaal tegenover gezet, dat natuurlijk rammelt aan alle kanten, maar het is wel een verhaal. Dan denken mensen: hij heeft tenminste een bredere visie. En hij heeft een boek geschreven!"



De twee stellen: laat de economische elite hun verhaal vertellen. Zeggen waar ze vandaan komen, waar ze voor staan en wat hun bijdrage is in de wereld.

Schimmelpenninck: "We constateren bij Quote dat het steeds moeizamer wordt met de nieuwe aanwas van rijke mensen. Ze ­willen anoniem zijn en onder de radar zo veel mogelijk geld verdienen. Als je ze ernaar vraagt, beginnen ze over hun eigen veiligheid - wat natuurlijk kletspraat is, dat is minder aan de orde dan ooit. Waarom zou je als elite anoniem willen zijn? Je moet je laten zien, dat is eervol en belangrijk. Als jij een grote tent leidt met duizend mensen onder je, dan heb je een voorbeeldfunctie. Neem die verantwoordelijkheid dan ook."



Meritocratisch zelfbedrog

In hun boek, Elite gezocht, schrijven ze over de kloof tussen arm en rijk, die steeds groter wordt. Als een kind van rijke ouders niet meekomt op school, krijgt het bijles en Cito-toetstraining. En als daarna het vwo toch tegenvalt, gaat het naar een peperdure Luzacopleiding. En daarna, hop, door naar het corps. Om vervolgens een dure baan te krijgen op de Zuidas.



Meritocratisch zelfbedrog, noemt Schimmelpenninck het. "Die mensen denken dat ze zoveel verdienen omdat ze het verdíenen." "Omdat ze zo hebben doorgezet," vult Van Zwieten aan. "Terwijl het ze vanaf de wieg heeft meegezeten."



Toch is het niet deze groep die het meest onder vuur ligt. De kritiek richt zich meestal op de culturele elite, 'zij daar in Amsterdam en Hilversum', en op de politieke, 'die lui in Den Haag'. Premier Mark Rutte deed daar vrolijk aan mee, toen hij in een uitzending van Buitenhof afgaf op de 'wijn sippende elite in de grachtengordel'.



"Dat is de absurditeit van de Nederlandse situatie," zegt Schimmelpenninck. "Dat de minister-president ontkent dat hij elite is. Volslagen idioot.

De VVD heeft besloten de mensen die zich zo afzetten tegen de culturele elite naar de mond te praten. De winst van Baudet laat zien dat dat een heel domme strategie is geweest. Als je voor de bühne gaat roepen dat bloemencorso's net zo belangrijk zijn als het Concert­gebouw, dan heeft het volk wel door dat dat eigenlijk nergens op slaat. En dan worden ze verslagen door iemand die vervolgens een half uur Latijnse teksten op gaat hangen."



Bodemloze put

Waar komt die weerzin tegen de Amsterdamse elite dan vandaan? Schimmelpenninck: "Links is een scheldwoord geworden. De culturele elite heeft zich te veel laten meeslepen in identiteitspolitiek, in #MeToo, in genderneutrale toiletten - allerlei issues die voor de meeste mensen niet spelen. De weerstand die die discussies opwekken bij gewone mensen, is zo groot dat ze niks met links te maken willen hebben, al kost het ze de helft van hun uitkering."



Van Zwieten: "De linkse elite begrijpt te weinig van economie en is er ook niet in geïnteresseerd. Dat kun je ze wel verwijten: ze zien niet waar het echte onrecht zit."



Dat onrecht zit in de grote vermogens, die nu met zeer lage erfbelasting worden doorgegeven aan nieuwe generaties. De voorsprong van rijke kinderen wordt zo steeds groter.



De jubelton die ouders belastingvrij mochten schenken voor het huis van hun kinderen, heeft ervoor gezorgd dat in Amsterdam eigenlijk alleen kinderen van rijke ouders zich nog een koophuis kunnen veroorloven. Een huis dat in waarde blijft stijgen, terwijl hun minder gefortuneerde leeftijdgenoten maandelijks de huur in een bodemloze put moeten gooien. Schimmelpenninck: "Zo ontstaat in onze generatie een renteniersklasse."



En toch zijn zelfs de mensen die er nooit mee te maken zouden hebben, tegen een verhoging van de erfbelasting. Het is net zo onlogisch als de Oost-Groningers die op Baudet hebben gestemd, die de gaskraan open wil houden.



"De mensen zijn boos," zegt Schimmelpenninck. "Op Europa, op immigranten. Het is een kwestie van tijd voor ze erachter komen op wie ze echt boos zouden moeten zijn, waar in Nederland het grote onrecht zit. Dat moment moet de economische elite voor zijn. Vertel waar je voor staat, waar je vandaan komt, dan wordt succes je gegund. Duik niet weg. Verhalen geven je gezag."

Quirijn Bolle, oprichter van Marqt

"De economische elite zou inderdaad anders moeten ­handelen. Minder vanuit eigen financieel gewin, meer vanuit maatschappelijke waarde: ­natuur, dieren, andere mensen. Daar zit de echte winst."



"Deze elite heeft blijkbaar de capaciteiten om veel geld te verdienen. Ze zouden in een veel positiever daglicht komen te staan als ze die capaciteiten zouden inzetten voor anderen."



"Daarmee bedoel ik niet goede doelen sponsoren met het geld dat je op egocentrische wijze hebt vergaard, maar vanuit economische bedrijvigheid inzet­ten op inkomensgelijkheid, natuur en duurzaamheid."

Quirijn Bolle Beeld Ernie Enkelaar

Kim Putters, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau

"De voorhoede van nu moet voor brede achterbannen gaan opkomen, met de blik op de

solidaire en duurzame samenleving. Zich niet laten wegzetten als 'elitair' en overbodig. Opstaan, maar alsjeblieft niet allemaal de politiek in gaan. Dat scheelt weer wat kieslijsten. Help maar mee om de kar te trekken in de zorg, in het onderwijs en in het bedrijfs­leven." (uit zijn boek Veenbrand)