Premier zal Emile Roemer heus niet worden, maar in de peilingen leek het er even op dat de SP-leider de sleutels van het Torentje voor het grijpen had. Dat bracht linkse en rechtse opiniebladen ertoe om hem en zijn partij binnenstebuiten te keren. Van voorzichtige coming outs tot hilarische karikaturen.



´Nu ook voor intellectuelen´, kopte De Groene Amsterdammer op haar cover van 30 augustus. In een uitvoerige reportage doen Margreet Fogteloo en Casper Thomas verslag van hun bezoek aan de aftrap van de campagne in het Openluchtmuseum te Arnhem. Uit de speakers schalt ´Er is genoeg voor iedereen, nu drinken we samen´, het refrein van het volkse lied Zeven Dagen van de Eindhovense band Bots. Hoewel de bezoekers met wie ze spreken allemaal een paar slagen van de crisis hebben gehad, overheerst “de sfeer van een familiedag, een gevoel van heimwee naar een gezellige samenleving”.

‘Flirten met links-radicaal gedachtegoed’

Van de straffe ideologie van de Kommunistiese Partij Nederland/Marxisties Leninisties (KPN/ML), de voorganger van de SP, is volgens De Groene weinig meer over. Maoïstische leerstukken werden na de val van de Muur ingeruild voor kernbegrippen als ‘menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit’. De leus ‘Stem tegen, stem SP’ behoort tot het verleden. Hoewel de partij nog bekend staat als activistenbolwerk dat arbeiders in een mum van tijd optrommelt en concrete zorg verleent aan de minderbedeelden, weet ze volgens partijideoloog Ronald van Raak nu ook hoogopgeleid publiek te bereiken. “Die mensen voelen zich links en stemmen uit teleurstelling in de lifestyle-partijen op ons. Maar we zijn niet van het oude linkse type dat met een biertje in de hand wacht tot de revolutie voorbij komt. We willen mensen mobiliseren om samen tot praktische oplossingen te komen.”

De vraag is of de SP op de lange termijn wel gebaat is bij interne klassendiversiteit. Of zoals De Groene schrijft: “De SP krijgt in toenemende mate steun van de radical chic - een term gelanceerd in 1970 door de schrijver Tom Wolfe. Hij doelde daarmee op de artistieke en intellectuele kringen die maar wat graag flirten met links-radicaal gedachtegoed. Uit engagement, maar ook omdat het bijdroeg aan hun zorgvuldig gecreëerde imago van eigenzinnigheid.” Kortom, de mensen die met een biertje in de hand de revolutie toejuichen, maar te beroerd zijn om zelf een tomaat te gooien of voedselpakket te vullen - mondige burgers die liever meedenken dan meeschreeuwen. De Groene beschrijft eigenlijk een instroom van salonsocialisten. Voormalig PvdA-, D66- en GroenLinks-kiezers die niet op een fluitje blazen, maar oreren in de congresmicrofoon. Links electoraat dat participeert voor een goed gevoel, maar ondertussen drie keer per jaar met vliegvakantie gaat.

‘Andere partijen zijn in onze richting opgeschoven’

Vrij Nederland schetst in het nieuwste nummer een beeld van een actiebeweging die zich aan het omkleden is voor het verantwoordelijke regeren. Een partij die niet meer vol op het orgel durft te gaan, maar de gunst zoekt van natuurlijke vijanden zoals werkgevers en ondernemers. Een partij die vecht tegen het beeld dat ze een potverteerder zou zijn, dat er niet met haar te onderhandelen valt, dat ze overal tegen is. Kopstukken van de partij, zoals partijvoorzitter Jan Marijnissen en Kamerlid Sharon Gesthuizen, zochten actief contact met werkgeversorganisatie VNO-NCW en het MKB. “In het openbaar blijven ze roepen dat wij een ramp zijn voor het land, maar de lijnen staan in ieder geval open”, aldus Marijnissen. Campagneleider Tiny Kox legt aan verslaggever Thijs Broer uit dat ook maatschappelijke ontwikkelingen van de SP een redelijk alternatief maken. “In de jaren negentig waren we inderdaad de enige partij die zich keerde tegen het neoliberalisme. Maar sindsdien zijn andere partijen in onze richting opgeschoven. (..) Wat wij al lange tijd zeggen is gemeengoed geworden.”

In hetzelfde blad betoogt columnist Kees Kraaijeveld dat de SP helemaal geen redelijk alternatief is, maar de kop in het zand steekt voor acute problemen. Zoals de gezondheidszorg die onbetaalbaar dreigt te worden, pensioentekorten, een woningmarkt die op slot zit en een arbeidsmarkt die zucht naar flexibilisering. “Als we kijken naar wat er in het regeerakkoord van Roemer komt te staan dan is het behoudzucht in plaats van de werkbare oplossingen die onze economie nodig heeft. We moeten vooruit. Zonder de SP.” Natuurlijk moeten de verkiezingen gewonnen worden door links, schrijft Kraaijeveld. “Maar dan wel door progressief links.”

‘Bij de SP liggen alle standpunten altijd al klaar’

Elsevier pakte op 21 juli uit met een portret van Emile Roemer. ‘Aardige vent, maar geen hoogvlieger’, kopt verslaggever Liesbeth Wytzes boven haar stuk. Roemers leraar van de basisschool Jan Sieben onderbouwt die stelling met de herinnering: “Geen kwajongen, wel gemakzuchtig. Een onopvallende, beetje luie leerling. Hij straalde iets uit van: jongens, het komt wel goed.” Ben van Klooster, conrector op Roemers middelbare school, schetst een beeld van Roemer als scholier die er geregeld uitgestuurd werd. “Niet omdat hij lastig was, wel mondig en kritisch. Het was meer zo van: waarom heb ik dit vak nodig, waarom moet ik dat doen? Daarmee scoor je niet even goed bij iedere leraar.” Hij deed in totaal acht jaar over de havo, plaagt Elsevier. Voor de geschiktheid als premier ging het tijdschrift te rade bij Roemers tennismaatje Erik Stevens. “Ik gun hem alles, maar dat lijkt me te hoog gegrepen. De bovenkamer gaat maar tot een bepaald niveau, hè.”

Tegenover de goeiigheid van Roemer staat de kadaverdiscipline binnen de partij. Althans, zo ervoeren enkele ingewijden dat. “Bij de SP liggen alle standpunten altijd al klaar en dan heb je zo’n klapcongres”, zegt Sjaak van der Velden, oud-hoofdredacteur van SP-blad Spanning. “Men is als de dood voor discussie.” Hij klaagt dat het partijbestuur standaard alle artikelen voor publicatie las en sommige daarvan tegenhield. “Ik wilde een herdenkingsnummer maken over Karl Marx, over wat hij nog betekent voor de linkse politiek. Mocht niet.” Elma Verhey, oud-hoofdredacteur van SP-blad Tribune, liep na twee jaar dienstverband stuk op die censuur. Ze ziet de partij liever als oppositiepartij, verklaart ze. “Als luis in de pels. SP’ers pikken goed op wat er leeft. Hun kritiek op marktwerking en privatisering is een grote verdienste. Maar ze zijn wel erg bezig met een u-vraagt-wij-draaien-programma. Je wilt toch niet dat zij het land gaan regeren? Zij hanteren echt het maoïstische model van: wij, de voorhoede, vertolken de gevoelens van het volk.”

‘Volk wil niet verheven worden, maar luisteren naar chef’

Waar De Groene, Vrij Nederland en Elsevier de SP proberen te doorgronden, daar gaat zakenblad Quote er met gestrekt been in. Op de titelpagina van het septembernummer prijkt een cartoon van Emile Roemer met een motorzaag waar het bloed vanaf druipt. ‘Slachtpartij’, kopt Mirjam van den Broeke boven haar hoofdredactioneel commentaar. Twee jaar geleden ontmoette ze de SP-leider in een wachtruimte voor een VARA-radioprogramma. “Toen ik binnenkwam en deze onnozel grijnzende, in een matig pak gestoken, maar beslist zeer vriendelijke reus mij groette, dacht ik even dat hij de chauffeur was die mij na de uitzending op kosten van de belastingbetaler weer naar huis zou rijden.”

Dat gebral gaat zo ongeveer het hele nummer door. Op bladzijde 50 een fictieve bespreking van een dag in Nederland onder leiding van Roemer. Dat begint volgens Quote met ontwaken in een huis “waarvoor tienduizenden euro’s overdrachtsbelasting is betaald”, douchen (“waterschapsbelasting”, “zuiveringsheffing”, “btw over gas”), de hond begroeten (“waarvoor u hondenbelasting betaalt”) en dineren: “U zorgt goed voor uzelf: goed voedsel, vezels, vitaminen, mineralen. U bent veel minder vatbaar voor ziektes dan het volk dat zich voedt met hamburgers en cola van het huismerk. Toch betaalt u de volle mep ziektekostenpremie en krijgen zij hun premie grotendeels vergoed. En wie bezoeken het hospitaal vaker? Juist ja.”

Uiteindelijk komt Quote tot een politieke analyse: “Rood gaat ervan uit, zoals u weet, dat je het volk moet verheffen. Maar het volk laat zich niet verheffen, want een groot gedeelte wil helemaal niet verheven worden. Dat wil luisteren naar de afdelingschef, met een andere dan de eigen vrouw naar bed, voor de plasmatelevisie - betaald van de kinderbijslag - naar foebal, foebal, foebal kijken en veel goedkoop bier in de koelkast. Dat is het volk. En dat moet ook lekker zo blijven, want als iedereen in de zomer naar Saint-Tropez of Ibiza verkast, moeten wij op zoek naar iets anders en de wereld is al niet zo groot.”

Beginselen beschermen tegen salonsocialisme

Het relaas in Quote lijkt rechtstreeks uit de mond van ING-directeur Nick Jue opgetekend. Die kwam deze week in opspraak wegens belediging van zijn eigen personeel: “Ik ben een keer uitgescholden door een vrouw die – volgens haar door mij – haar baan verloor toen de postkantoren werden gesloten. Ik zei het natuurlijk niet, maar dacht toen wel: maar jij hebt wel elke avond met je dikke kont op de bank Goede tijden, slechte tijden zitten kijken, terwijl ik iedere avond nog aan het werk ging.”

Als Quote de stijlfiguur van de overdrijving nodig heeft om de SP te bekritiseren dan kunnen we concluderen dat het wel meevalt met die communistische trekken. In haar streven naar regeringsdeelname gaan de luiken open en toont de partij zich bereid tot compromissen. Het zal daarom niet lang duren voordat de SP ook in organisatie moderniseert. Minder een beweging van loyalisten, meer een partij van interne discussie en inspraak. Aan de klassieke SP’ers de taak om de beginselen te beschermen tegen de nukken van salonsocialisten.

Volg de auteur op Twitter