Het overheidsbeleid waarmee het coronavirus wordt bestreden heeft als uitgangspunt dat onze gezondheidszorg de enorme extra vraag aan moet kunnen. Toch licht ik één geval toe waar ernstig van het pad is afgeweken.

Mark van Houdenhoven is voorzitter van de raad van bestuur van de Sint Maartenskliniek en bijzonder hoogleraar Economische bedrijfsvoering aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Midden in de pandemiestorm, op 12 maart, stuurde een aantal lobbybedrijven van de farmaceutische industrie een brief aan toenmalig minister Bruno Bruins (Medische Zorg en Sport, VVD) die ik wil typeren als pure chantage.

De brief is ondertekend door de VIG (Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen), ASKA (Associatie van Ketenapotheken), BG Pharma (Bond van groothandelaren in het Pharmaceutisch bedrijf), Bogin (Bond van de Generieke Geneesmiddelindustrie), GLN (Generieke Leveranciers Nederland) en VES (Vereniging Euro Specialité’s).

De timing is cynisch, omdat de samenleving en het ministerie bezig waren de ergste crisis te pareren die Nederland buiten oorlogstijd heeft getroffen. En de boodschap is eenvoudig. Er zijn nu al tekorten aan geneesmiddelen, daar werken we samen aan. Maar nieuwe maatregelen, zoals de Wet geneesmiddelenprijzen (Wgp) die 1 april 2020 zou ingaan, helpen niet om deze tekorten op te lossen.

Letterlijk staat er dat de „prijzen van bepaalde geneesmiddelen zo laag worden dat door de beperkte beschikbaarheid deze middelen niet meer aan Nederland worden geleverd”. Waarom? Omdat de corona-uitbraak „grote gevolgen zal hebben voor de geneesmiddelenvoorziening.”

Maar de impliciete boodschap is: door deze crisis neemt de schaarste alleen maar toe. En doordat u, minister, met de nieuwe wet de maximumprijzen van geneesmiddelen verder wilt verlagen, overwegen wij, als vertegenwoordigers van de farmaceutische industrie, Nederland niet meer 1-2-3 te voorzien van medicijnen.

Wet opschorten

De brief eindigt met de oproep „[...] wij achten het noodzakelijk [...] om in gesprek te gaan”. Met als uitsmijter: „Wij verzoeken u [...] de nieuwe Wgp per 1 april op te schorten”.

Voor de duidelijkheid. In de oorspronkelijke Wet geneesmiddelenprijzen worden maximumprijzen vastgesteld aan de hand van vier referentielanden: het Verenigd Koninkrijk, België, Frankrijk en Duitsland.

In de nieuwe wet is Duitsland vervangen door Noorwegen. Omdat de geneesmiddelenprijzen in Noorwegen veelal lager zijn, wordt verwacht dat de nieuwe prijzen ook in Nederland zullen dalen – voor in totaal een bedrag van ongeveer 300 miljoen euro. En dat willen de lobbyisten niet.

Opvallend genoeg heeft deze brief-op-de-valreep niet heel veel aandacht gekregen. Slim bedacht door de lobbybedrijven, want toen zij hem verstuurden was iedereen volop bezig met corona. In mijn optiek hebben de farmaciebehartigers de situatie daarmee moedwillig misbruikt.

Lees ook: Menzis: nog hogere medicijnprijzen drijven ziekenhuizen in het nauw

Chantage werkt

De vraag is vervolgens of deze chantage werkt. Helaas wel. Op 26 maart schreef minister Martin van Rijn (Medische Zorg), aan de Tweede Kamer over de beschikbaarheid van geneesmiddelen en Covid-19. In zijn Kamerbrief worden toepasselijke maatregelen aangekondigd. De invoering van de nieuwe wet wordt zes maanden uitgesteld, tot 1 oktober – opdat de farmaceutische industrie meer „financiële armslag” krijgt „om bijvoorbeeld voorraden te versterken”.

En daarnaast, aldus de minister, worden de maximumprijzen losgelaten, waardoor de geneesmiddelenvoorziening niet wordt belemmerd.

Voor de farmaceutische industrie is dit een vrijbrief om de prijzen op te drijven. En hun lobbybedrijven hebben een methode gevonden om een terechte wettelijke tariefdaling – die goed is voor de samenleving – van tafel te vegen.

Van uitstel komt wellicht afstel: alsof de Vereniging van Innovatieve Geneesmiddelen met ongekend rijke deelnemers als Pfizer, Johnson & Johnson, Abbvie en Novartis er slechter aan toe is dan maatschappelijk relevante bedrijven, kleine zelfstandige ondernemers en culturele organisaties die op de fles gaan.

Overwinsten

Intussen heeft dit bonte gezelschap van lobbyclubs verschillende belangen. Door hun overwinsten hebben de grote farmaceutische bedrijven, verenigd in de VIG, weinig last van prijsverlaging. Zij liften mee op de lobby van de anderen.

Waarom kiest de minister er dan niet voor de prijsdaling voor geneesmiddelen door de nieuwe wet alleen ongedaan te maken voor generieke leveranciers? Een generiek middel – een geneesmiddel met dezelfde werkzame stof als een oorspronkelijk op de markt gebracht – is goedkoper doordat er geen patent meer opzit. Wie deze middelen maakt, opereert in een markt met moordende concurrentie.

Intussen zijn er aanwijzingen dat prijsverhogingen door veranderingen in de vier genoemde landen wèl worden toegestaan. Ingewikkeld. Maar een succesvolle lobby.

Laat grote farmaceutische bedrijven hun verantwoordelijkheid nemen. Met een briefje, slinks verstuurd in crisistijd, bewijst de farmalobby dat zij uitsluitend haar eigen belangen dient. Zij schaamt zich niet te dreigen met middelen die mogelijk ten koste gaan van doodzieke burgers. Jammer dat het ministerie hiervoor buigt. Temeer, omdat dit afwijkt van de saamhorigheid die tijdens deze pandemie is ontstaan tussen zorg, samenleving en bedrijfsleven.

NRC Vandaag Elke ochtend een overzicht van onze beste stukken en al het belangrijke andere nieuws Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 27 april 2020