Rośnie liczba Polaków leczących się psychiatrycznie W 2017 roku 17,4 proc. wszystkich zwolnień lekarskich stanowiły te związane ze złym stanem psychicznym Nerwicę i depresję wiele osób początkowo myli z zaburzeniami typowo somatycznymi Zwykle najpierw trafiamy więc do kardiologa lub gastrologa, którzy kierują nas do psychiatry Kobiety chętniej korzystają z opieki psychiatrycznej i psychoterapii. Mężczyźni dłużej próbują radzić sobie sami, zwykle przy pomocy używek

Owoce wariackiej higieny pracy i samobójczego stylu życia

– Żyjemy w zbyt szybkim tempie i zapracowujemy się na śmierć – wyjaśnia dr Dariusz Wasilewski, specjalista psychiatra, dyrektor medyczny Klinik Terapii ALLENORT. – Cywilizacja niesie ze sobą szereg zaburzeń związanych ze stresem, a kultura korporacyjna ze swoją kompletnie szaloną "higieną” pracy rodzi stany depresyjne, lękowe, trudności z zaśnięciem lub utrzymaniem snu.

Specjaliści podkreślają, że przyczyny powstawania zaburzeń natury psychicznej zawsze są złożone. Zaliczymy do nich pewne predyspozycje, które dziedziczymy, obciążające doświadczenia życiowe, wadliwe wzorce zachowań czy nieumiejętność radzenia sobie w sytuacjach podbramkowych. Nasze mechanizmy obronne pomagają kompensować trudności, ale może przyjść moment, kiedy przestaną i wtedy zaczyna się problem. Najczęściej rozpoznawane są zaburzenia z grupy nerwicowych, czyli zaburzenia lękowe, lękowo-depresyjne, lęk napadowy, agorafobiczny, tłumiony oraz depresja. I często nie są to epizody, a choroby wymagające długotrwałego procesu leczenia.

- Objawy nerwicowe pacjenci często identyfikują jako dolegliwości somatyczne – mówi dr Katarzyna Pycio z Centrum Medycznego Psyche w Łodzi. – Zgłaszają się do lekarzy innych specjalności, np. do kardiologów, bo mają kołatanie serca i duszności, albo do neurologów, bo skarżą się na zawroty głowy, miękkie ręce czy nogi. Trafiają też do gastrologów ze względu na niepokojące objawy ze strony przewodu pokarmowego. Krążą od jednego do drugiego specjalisty. Często osoby po napadzie lęku panicznego wzywają karetkę i lądują na SOR-ach. Na szczęście coraz szybciej są kierowane przez innych lekarzy do psychiatry.

Według danych ZUS za 2018 rok, zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania były piątą z kolei przyczyną niezdolności do pracy po: ciąży, porodzie i połogu, chorobach układu oddechowego, chorobach układu kostno-stawowego, mięśniowego i tkanki łącznej oraz urazach i zatruciach. W roku 2019 sytuacja nie uległa zmianie.

W 2017 roku rzecznik ZUS-u, Wojciech Andrusiewicz, informował, że 17,4 proc. wszystkich zwolnień stanowiły te związane ze złym stanem psychicznym, a ich liczba w ostatnich latach wyraźnie wzrasta.

Na pytanie, kiedy powinniśmy zacząć obawiać się o nasze zdrowie psychiczne, dr Wasilewski odpowiada:

– Jeśli zauważymy u siebie długotrwałe przygnębienie, napięcie, lęk, niepokój, drażliwość, skłonność do irytacji i wybuchów złości, jak również problemy ze snem, koncentracją czy nieustanne zmęczenie. Jednorazowe wystąpienie tych symptomów jeszcze o niczym nie świadczy, natomiast jeżeli objawy nie ustępują, ale utrzymują się codziennie przez powiedzmy dwa tygodnie, mogą stanowić sygnał ostrzegawczy.

Nie wyobrażam sobie, że odstawię leki

Większość pacjentów o swoich bolączkach opowiada wyłącznie psychoterapeutom. Jednak niektórzy uważają, że problem zdrowia psychicznego Polaków wymaga szerszego nagłośnienia i chętnie dzielą się własnymi doświadczeniami.

- Nie mam oporów, opowiem przez co przeszłam – zaczyna Beata, warszawska prawniczka po czterdziestce ze zdiagnozowaną depresją. – W nowej firmie pięcioro moich najbliższych współpracowników jest na antydepresantach. Domyślam się, że w poprzedniej co druga osoba leczyła depresję albo stany lękowe. To była duża, bardzo znana kancelaria adwokacka. Harowało się 24 godziny na dobę, wracało do domu późno, pracę przynosząc ze sobą.

Depresja to nie grypa, rozwija się powoli niepostrzeżenie i tak samo powoli się z niej wychodzi. Jak do tego doszło? Beata opowiada, że jej praca stała się w pewnym momencie, który nawet trudno jej sprecyzować, niekończącą się falą stresu. Czuła się zewsząd atakowana, szefostwo i klienci wciąż przypominali, że czegoś nie zdążyła, czegoś nie dopatrzyła, czegoś nie wie. A przecież trzeba zrobić to czy tamto na wczoraj... I znikąd pomocy, na nikogo nie można liczyć. Koledzy, pochłonięci swoim zadaniami, nawet nie mają czasu, by zapytać, czy wszystko w porządku.

- Zdziwi się pani, ale pierwszy odkrył, że coś się ze mną dzieje mój ginekolog – mówi. – Poszłam na wizytę kontrolną, pokazałam wyniki badań krwi. Miałam anemię. Popatrzył na mnie, zadał parę pytań i poradził, żebym umówiła się do psychiatry.

Do Beaty dotarło, że ma problem, kiedy poszła do sklepu po jogurt. Stała pół godziny, gapiąc się na wystawiony na półce towar i nie była w stanie podjąć decyzji, co wybrać. Funkcjonowała w alternatywnym kosmosie, w którym wszystkie myśli nieprzerwanie krążą wokół pracy. Psychiatra złożył w całość niemożność skupienia się, wszechogarniający strach połączony z napadami cichego płaczu oraz brak chęci do życia i zlecił leki, następnie psychoterapię. Beata zmieniła pracę na taką, w której nie czuje się wykorzystywana. Leki przyjmuje już ponad cztery lata i utrzymuje, że nie odstawi ich do emerytury. Podczas psychoterapii uczy się odmawiać. Twierdzi, że teraz daje radę, choć kiedy ma nawał zajęć, odradza się lęk. Dzwonki telefonu wywołują stres, bo może dzwonią z pretensjami, że znowu czegoś nie zdążyła.

- Ja i tak miałam szczęście, młodsza koleżanka z innego działu w stanie ostrym trafiła na oddział psychiatryczny. Spędziła tam rok. Nie wróciła już do pracy. Nie ma jeszcze czterdziestki, a jest na rencie. Przez dwa lata rodzina izolowała ją od osób związanych z kancelarią, żeby nie przywoływały złych wspomnień. Spotkałyśmy się niedawno. Zapamiętałam ją jako ładną młodą kobietę, a zobaczyłam starszą panią.

Magistra X. przez rok nie było w biurze. Pewnego dnia w pracy, w której się zatracał, po prostu się nie pojawił. Jednak nie był w stanie sam wykonać telefonu z informacją, że nie przyjdzie. Zrobiła to jego żona. Jest z zawodu lekarzem pediatrą i to ona wysłała go do psychiatry. A teraz bardzo wspiera. U X. doszły uzależnienia – przede wszystkim od alkoholu. W jego korporacji pili wszyscy. X. co tydzień odliczał dni do piątku, kiedy będzie mógł porządnie się napić. Każdy kieliszek przynosił ulgę, tak samo jak piwo czy drink przed snem. Jeżeli udawało się zasnąć, noc oznaczała wytchnienie. Wraz z otwarciem oczu wracał strach i świadomość, że przed nim kolejny dzień w firmie.

Według danych ZUS za pierwsze cztery miesiące 2019 roku najwyższy odsetek – 28,6 proc. - dni absencji chorobowej odnotowano w grupie wiekowej między 30. a 39. rokiem życia. Najdłuższy przeciętnie pobyt w szpitalu w 2018 roku wynosił 17,46 dnia i był związany z zaburzeniami psychicznymi oraz zaburzeniami zachowania.

Kobiety ze swoimi udrękami idą do lekarza

Ze statystyk wynika również, że częściej ze zwolnień psychiatrycznych korzystają kobiety – 56 proc.

- U mnie przeważają pacjentki – mówi dr Dariusz Wasilewski. – Panie częściej zapadają na depresje czy mają zaburzenia lękowe, ale też wykazują się większą niż mężczyźni mądrością. Jeśli mają problem, idą do lekarza. Mężczyźni zazwyczaj odsuwają myśl o umówieniu wizyty. Uciekają w alkohol, albo awanturują się za kierownicą. Wciąż pokutuje kompleks macho.

"Bo kobiety, kobiety mądrzejsze są, niestety” – dr Wasilewski cytuje słowa piosenki i od razu wyjaśnia: kobiety mają w życiu szereg obowiązków, bo nie tylko praca, ale i dom, dzieci, więc do wielu rzeczy podchodzą bardziej racjonalnie. Muszą na bieżąco pokonywać trudności, które uniemożliwiają im właściwe funkcjonowanie. To taka kobieca mądrość życiowa.

- Panowie dłużej zwlekają z wizytą u psychiatry – mówi dr Katarzyna Pycio. – Często kiedy już trafią do mojego gabinetu, są bardziej obciążeni stresem niż kobiety. Chcą być twardzi, trudno im skonfrontować się ze słabościami, przyjąć fakt, że ich też mogą dotknąć problemy emocjonalne. Wielokrotnie na początku wizyty słyszę, że przychodzą, bo żona ich wysłała. A kiedy w trakcie terapii pytam o poprawę, odpowiadają, że żona powiedziała, że jest dużo lepiej. To wyraz pewnej bezradności, ale też oznaka wyraźnego wsparcia ze strony małżonki. Zwykle nie słyszę podobnych argumentów od kobiet. One mają większą łatwość mówienia o swoich emocjach.

W 2018 roku zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania były przyczyną 19 milionów 425 tysięcy dni absencji w pracy. Zwolnienia wystawione kobietom stanowiły 65,7 proc. i zajmowały piąte miejsce pod względem czasu trwania po: opiece położniczej z powodu ciąży, ostrym zakażeniu górnych dróg oddechowych, zaburzeniach korzeni rdzeniowych i splotów nerwowych, krwawieniu we wczesnym okresie ciąży. Epizod depresyjny był przyczyną 3 mln 676 tys. dni absencji (68,4 proc. zwolnień otrzymały kobiety). Kolejny powód nieobecności w pracy to zaburzenia depresyjne nawracające (1 mln 981 tys. dni absencji; 67,6 proc. chorych stanowiły panie).

Najdłuższa absencja mężczyzn była spowodowana:

reakcją na ciężki stres i zaburzeniami adaptacyjnymi – 1 mln 995 tys. dni, epizodem depresyjnym – 1 mln 161 tys., zaburzeniami lękowymi – 913 tys. dni. zaburzeniami psychicznymi i zaburzeniami zachowania spowodowanymi użyciem alkoholu – 863 tys. dni.

Najdłuższa absencję kobiet powodowały:

reakcją na ciężki stres i zaburzeniami adaptacyjnymi – 3 mln 828 tys. dni epizodem depresyjnym – 2 mln 513 tys. dni zaburzeniami lękowymi – 1 mln 853 tys. dni nawracającymi zaburzeniami depresyjnymi – 1 mln 340 tys. dni.

- Każde rozpoznanie ma swoje rokowania – wyjaśnia dr Wasilewski. – Bywają schorzenia o przebiegu nawrotowym i nienawracające. Jeśli jednak podejmie się odpowiednie leczenie, zmieni tryb życia, rozpocznie psychoterapię, istnieją duże szanse, że zaburzenia psychiczne będą tylko epizodem. Niedawno miałem pacjentkę piastującą wysokie stanowisko menedżerskie, która uważała, że wszystkim w firmie musi zajmować się sama. Pracowała więc po kilkanaście godzin na dobę. Wypisałem jej leki, skierowałem na psychoterapię, ale przede wszystkim przekonałem ją, żeby więcej czasu poświęcała sobie. I faktycznie zaczęła rozkładać obowiązki na pracowników i wcześniej wychodzić do domu. To wystarczyło, stała się innym człowiekiem. Paradoksalnie choroba była dla niej czynnikiem pozytywnym, bo pokazała, że istnieje życie poza pracą, że trzeba też zająć się sobą. W tej chwili pacjentka jest w świetnej formie i nie sądzę, byśmy się jeszcze kiedyś spotkali w gabinecie.

Dbanie o higienę psychiczną oszczędzi stresów i wydatków

Liczba druków L4 wystawionych w 2018 r. z tytułu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania wyniosła ogółem 1 mln 102 tys., w tym dla kobiet 666 tys. Najdłuższe absencje odnotowano w województwach mazowieckim oraz wielkopolskim. Procentowo na tle innych chorób najwięcej zwolnień psychiatrycznych wypisano w woj. wielkopolskim.

Czy jesteśmy w stanie temu zapobiegać? Dr Katarzyna Pycio podpowiada: – Dbajmy o budowanie więzi. Bliskie relacje rodzinne i przyjaźnie stanowią ważny obszar wsparcia dla każdego człowieka. Zachowujmy dystans do częstych wyzwań i potrzeby osiągania sukcesów, także do porażek czy niepowodzeń. One wszystkie będą naszym udziałem. Kiedy coś pójdzie nie tak, potkniemy się, to zastanówmy się dlaczego, a później otrzepmy się i idźmy dalej.

Lekarze skarżą się, że długoletnie zaniedbania w obszarze polskiej psychiatrii teraz mszczą się na pacjentach. Kiedy pacjent nie przebywa w szpitalu, żeby otrzymać opiekę psychoterapeuty w ramach NFZ, musi czekać wielomiesięcznej kolejce. Alternatywą jest oczywiście pokrycie kosztów sesji z własnej kieszeni, jednak żeby leczenie odniosło skutek, wizyty u terapeuty muszą być regularne. Kiedy chorzy dowiadują się, ile to kosztuje, często rezygnują z terapii. Podobnie dzieje się w przypadku kosztownych a nierefundowanych leków. Podczas gdy chorzy przewlekle z reguły otrzymują opiekę płatną z państwowej kasy, pacjenci krótkotrwali w kwestii psychoterapii zdani są głównie na własne finanse.

Redakcja poleca:

Dotknęła Cię depresja, nerwica lub inne problemy psychiczne? Korzystałeś z pomocy psychiatry? Podziel się z nami swoją historią! Napisz na adres listy@medonet.pl. #RazemMożemyWięcej

Treści z serwisu medonet.pl mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.