Een SP-demonstratie eerder dit jaar tegen het associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne. Beeld anp

Voor premier Rutte zou dat een teleurstelling zijn, al had ook hij weinig hoop 'een geitenpaadje' te kunnen vinden om het verdrag alsnog te ratificeren. Daarvoor was de steun van de oppositie nodig, maar die liet zich de laatste weken niet overhalen.



Volgens meerdere ingewijden is de kans daarop inmiddels vrijwel verkeken. De Kamer wil dat Rutte op 1 november duidelijkheid verschaft. Dat biedt hem in theorie tot dinsdag de tijd om 'een konijn uit de hoge hoed te toveren', maar coalitiebronnen verwachten dat vandaag tijdens de ministerraad al een intrekkingswet wordt aangekondigd.

Het kabinet hamerde er de laatste weken bij de oppositie op dat het sneuvelen van het verdrag ernstige geopolitieke implicaties heeft. De druk van Rusland op Oekraïne kan verder toenemen als de samenwerking met de EU op losse schroeven staat. Nieuwe destabilisatie van de regio dreigt. Daarnaast loopt de reputatie van Nederland als betrouwbare onderhandelingspartner een deuk op.



De oppositie was gevoelig voor die argumenten, maar wees in de gesprekken met het kabinet op 'de democratische schade' die in Nederland ontstaat als het verdrag toch geratificeerd wordt. Tijdens het referendum van 6 april stemde 61 procent van de kiezers tegen ratificatie. De oppositie wil niet het beeld bevestigen van een EU die 'hoe dan ook doordendert'.



Rutte meent dat hij die nee-stemmers tegemoet kan komen door een verklaring bij het verdrag te voegen. Daarin zou dan staan dat Oekraïne niet op een EU-lidmaatschap hoeft te rekenen. Ook wil Rutte 'een opt-out' bedingen voor militaire samenwerking. Voor die aanpak probeerde hij steun te krijgen in de Eerste en de Tweede Kamer.

Premier Mark Rutte. Beeld ANP

De oppositie wilde juist dat Rutte eerst in Brussel onderhandelt over aanpassingen en het eindresultaat dan zou voorleggen aan de Tweede Kamer. Volgens het kabinet is het echter onmogelijk om tegemoetkomingen bij andere lidstaten te vragen zonder enige zekerheid te kunnen bieden of die uiteindelijk ook steun krijgen in Den Haag. 'We zijn zo in cirkeltjes blijven draaien', aldus een ingewijde.' Het is een catch 22,' zegt een andere bron.



D66 was volgens ingewijden wel bereid mee te denken met het kabinet. De hoop van het kabinet was dat het CDA, de grootste partij in de senaat, ook wilde meebuigen, maar partijleider Sybrand Buma liet zich niet vermurwen. Hij had al kort na het referendum zijn standpunt ingenomen - 'het CDA vindt dat er geen andere weg is dan het intrekken van de goedkeuringswet' - en wil daaraan vasthouden.

GroenLinks en ChristenUnie zijn ook niet overtuigd. Een meerderheid in de senaat is daarmee ver weg, hoewel die wel nodig is. In de Tweede Kamer heeft het kabinet wel een meerderheid voor een goedkeuringswet, maar ook die is wankel. Zo gaat de coalitie ervan uit dat PvdA-Kamerlid Jacques Monasch, kandidaat voor het lijsttrekkerschap, tegen ratificatie zal stemmen.



Wat de andere 27 lidstaten van de EU gaan doen als het kabinet inderdaad de Nederlandse handtekening onder het verdrag vandaan haalt, blijft nog onduidelijk. Ook voor de EU is dit onbekend terrein.