Terwyl dit lyk of die skrif aan die muur is vir die bankrot Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) het ŉ groep swart vlieëniers vir oulaas probeer om hul werk te behou ten koste van wit vlieëniers. Dit terwyl wit vlieëniers langer in die redery se diens is en meer werkervaring het.

Verlede Vrydag, op die einste dag waarop die sakereddingspraktisyns ŉ voorstel ingedien het om SAL se arbeidsmag van 4 700 werknemers in sy geheel te ontbind, het sewe eerste offisiere van die lugdiens in ŉ ope brief gevra of daar spesiale voorsiening vir hulle gemaak kan word indien herstrukturering sou plaasvind.

In die brief, wat onder meer na die reddingspraktisyns Les Matuson en Siviwe Dongwana gestuur is, sê die groep dat transformasie in die lugvaartbedryf vernietig sal word as die beginsel van “laaste in en eerste uit” met herstrukturering toegepas word. Maroela Media het hierdie brief onder oë gehad.

“As ons na die Suid-Afrikaanse Lugdiens se statistieke kyk, is daar tans min of geen begeerte om Afrikane te bevorder om ŉ sinvolle rol in die bedryf te speel nie,” lui die brief.

Daarom, sê die skrywers, is dit noodsaaklik dat die lugdiens swart vlieëniers moet behou nadat die sakereddingsproses afgehandel is en ook omdat die meeste van hulle deur SAL se eertydse kadetprogram opgelei is en daar hulle vlerkies ontvang het.

Die groep sê die maatskappy het baie geld in hulle belê en dat hulle gereed is om waarde vir daardie belegging te gee en ŉ beduidende rol te speel om die onderneming weer winsgewendheid te maak en sy eertydse glorie te herwin.

Hulle vra verder dat die gebrek aan leierskapsrolle wat aan swart mense in die lugdiens gegee word, aandag kry en gewysig moet word. Hulle beweer ook dat die huidige stelsel, waar vlieëniers volgens hul diensjare en ervaring bevorder word, in stryd is met die Wet op Gelyke Indiensneming en transformasie belemmer.

Volgens die brief het SAL tans 438 wit mans en 52 wit vroue teenoor 56 swart mans en vyf swart vroue as vlieëniers in diens. Die getal vlieëniers wat deur bruin en Indiërs verteenwoordig word, is 72, waarvan ses vroue is.

Louise Brugman wat die reddingspraktisyns se mediaskakeling hanteer, het gesê hulle is bewus van die brief. Sy het aan Maroela Media gesê dis nie duidelik of die brief geskryf is vóór of ná die reddingspraktisyn hulle voorstelle verlede Vrydag na die betrokke vakbonde gestuur het nie.

Die voorstelle is gemaak nadat die regering die jongste versoek vir ŉ reddingsboei van R10 miljard vir SAL verlede week van die hand gewys het.

“Die brief van die swart vlieëniers maak nie sin nie want die voorstel van die sakereddingspraktisyns is dat álle werknemers afbetaal word. Dis die enigste opsie as die regering nie ŉ verdere reddingsboei gee nie,” sê Brugman. “Herstrukturering is eenvoudig nie op die onderhandelings-tafel as daar nie geld vir salarisse is nie.”

SAL-werknemers wat instem om skeidingspakkette te aanvaar sal volgens die voorstelle een week se besoldiging vir elke voltooide diensjaar ontvang, asook een volle maand se salaris as kennis van diensbeëindiging. Verlofgeld en die jaarlikse bonus waarop werknemers geregtig is, sal ook uitbetaal word.

SAL het tans nie voldoende geld beskikbaar om skeidingspakkette onmiddellik te betaal nie en sal eers van ŉ aantal van sy bates ontslae moet raak om die betalings te kan maak. Dit sluit die verkope van eiendomme en toerusting in, wat tussen ses maande tot twee jaar kan neem. Handelskuld sal ook eers ingevorder moet word.

Werknemers van SAL het tot Vrydag om die aanbod te aanvaar, maar Numsa sowel as die Suid-Afrikaanse kajuitbemanningsvereniging (Sacca) het die voorstel vir massa-afleggings van werknemers reeds verwerp.

Die sakereddingspraktisyns sê as SAL gelikwideer word voordat ŉ ooreenkoms vir afleggings bereik word, sal die werknemers elk slegs R 28 000 ontvang en saam met ander krediteure betaal word sodra die bates verkoop is.