De door de EU gesubsidieerde varkensvlees-bus. Beeld Campagnebeeld

Het lijkt een verdwaalde wielerbus uit de Giro d’Italia, maar wie beter kijkt ziet dat het roze gevaarte deel uitmaakt van een heel andere ‘tour’. Te weten: de ‘Pork Lovers Tour’, een rijdende campagne vanuit een als big verklede bus ter bevordering van de consumptie van varkensvlees.

Het is slechts een van de vele reclamecampagnes die is mogelijk gemaakt met geld uit de immense EU-landbouwsubsidiepot, ter ondersteuning van boeren en plattelandsontwikkeling. Sinds 2017 is daar 60 miljoen euro uit vrijgemaakt ter promotie van EU-vlees, blijkt uit een inventarisatie die dierenwelzijnsorganisatie Wakker Dier vandaag publiceerde.

De Europese gelden ter bevordering van de vleesconsumptie staan haaks op de inzet van de Nederlandse overheid om het aandeel vlees op ons bord juist fors te verminderen. Toch komt een deel van die gelden ook in Nederland terecht, bijvoorbeeld bij een campagne van 1 miljoen euro die over een paar maanden de consumptie van binnenlands kippenvlees moet gaan bevorderen. In het verleden kreeg de campagne ‘Kip, het meest veelzijdige stukje vlees’ al geld uit Brussel.

Subsidiespektakel

‘In het licht van het totale Europese landbouwsubsidiespektakel stelt het geld voor vleescampagnes van de afgelopen drie jaar relatief weinig voor’, zegt consumptiesocioloog Hans Dagevos van Wageningen University, verwijzend naar de 59 miljard euro die jaarlijks vanuit Brussel over het Europese platteland wordt rondgepompt. ‘Maar het is toch 60 miljoen euro. Bij het Voedingscentrum zouden ze bijkans gek worden als ze dergelijke bedragen tot hun beschikking krijgen.’

Het Voedingscentrum, voor 100 procent gesubsidieerd door de Nederlandse overheid, verkondigt juist de boodschap dat we met zijn allen te veel vlees eten. In 2018 kwam ze met de campagne ‘Er is meer dan vlees’. Met teksten op t-shirts – zoals ‘never bean so happy’, ‘get egg cited’ en ‘it’s peanuts’ – wilden ze vooral mannen erop wijzen dat koken zonder vlees gemakkelijker is dan velen denken.

Dit bewustzijn is hard nodig, stelt het Voedingscentrum. We zouden namelijk voor onze gezondheid maximaal 500 gram vlees per week moeten eten. Op dit moment ligt de gemiddelde wekelijkse vleesconsumptie van de Nederlander ruim boven de 700 gram. De overheid is er ook van doordrongen dat minder vlees goed is voor het milieu, zo blijkt uit de recentelijk gelanceerde klimaatcampagne ‘Iedereen doet wat’. Eet in plaats van vlees noten, peulvruchten of vleesvervangers, luidt de aanbeveling. ‘Elke maaltijd waarbij je vlees vervangt, telt!’.

De EU-campagne 'Pork lovers'. Beeld Campagnebeeld

Gert-Jan Oplaat van de Vereniging van de Nederlandse Pluimveeverwerkende Industrie (NEPLUVI) stoort zich mateloos aan dergelijke adviezen. ‘Bij het Voedingscentrum zit veel emotie’, zegt hij. ‘Ook ngo’s verkondigen onzinnige verhalen dat iedereen vegetariër moeten worden.’ Oplaat heeft een heel andere boodschap: ‘Als je iets voor het milieu en je gezondheid wilt doen, eet dan juist meer kippenvlees in plaats van rood vlees.’

Kippenvleescampagne

Dat kip relatief minder schadelijk is dan ander vlees, zal naar voren komen in de nieuwe kippenvleescampagne van NEPLUVI, die over een paar maanden van start gaat. NEPLUVI legde 200 euro in voor die campagne, om vervolgens 800 duizend euro subsidie van de EU te ontvangen. Het zal we een hele andere campagne worden dan ‘Kip, het meest veelzijdige stukje vlees’, zegt Oplaat. ‘Die was destijds nodig vanwege een zeer ontwrichtende vogelgriepepidemie.’

Een vogelgriepuitbraak dreigt nu weer, zo werd maandag bekend. De griep is bij een hobbykippenhouder in het Duitse Bretzfeld vastgesteld. Het ministerie van Landbouw kondigde woensdag om die reden een ophokplicht af. Maar dat is niet waar Oplaat zich de grootste zorgen over maakt.

‘Door handelsakkoorden verliezen we markt aan Thais, Oekraïens en Braziliaans kippenvlees’, zegt hij. ‘Terwijl wij er hier veel hogere standaarden op nahouden qua milieu, gezondheid en dierenwelzijn. Daar willen we in onze campagne transparant over zij. Daar is de Europese subsidieregeling ook voor bedoeld.’

Timmermans

Het Landbouwministerie laat in een reactie weten ‘geen voorstander’ te zijn van subsidies voor het bevorderen van de afzet voor vleesproducten en zegt zich daar in Europees verband ook nooit positief over te hebben uitgelaten. ‘Juist de eiwittransitie (van dierlijk naar meer plantaardige eiwitbronnen, red.) is een belangrijk beleidspunt van het ministerie.’ Wat weer niet wil zeggen dat het beleid is gericht op het ‘uitbannen van vlees’.

Frans Timmermans, die recentelijk als eerste vice-voorzitter van de Europese Commissie zijn ambitieuze klimaatplannen presenteerde, zei vorig jaar in het Europese Parlement dat hij niet van plan is de vleespromotiesubsidies stop te zetten. Hij ziet het meer als zijn rol de landbouw te verduurzamen dan consumptie te beïnvloeden.

Willem Lageweg, bestuurder van de Transitiecoalitie Voedsel, spreekt volgende maand met Timmermans en zal dan zeggen dat hij die overweging onverstandig vindt. ‘Minder vleesconsumptie heeft een groot positief effect op het milieu en de volksgezondheid’, zegt hij. ‘Dan is het heel raar als er tegelijkertijd geld naar vleescampagnes blijft gaan.’

Dagevos van Wageningen University ziet net als Lageweg dat de oude, gevestigde landbouwbelangen – gericht op de producent en minder op klimaat en gezondheid – blijven doorklinken in Brussel. ‘Je hoeft niet al het oude direct weg te gooien, de concurrentiepositie van boer is ook belangrijk. Maar met nieuwe uitdagingen als het klimaat is het wel belangrijk dat de belangen opnieuw worden gewogen’, zegt Dagevos. ‘Nu is het beleid inconsistent en dat gaat zeker niet werken.’

Lageweg heeft een simpele oplossing. ‘Schaf die subsidies af en gebruik dat geld voor het ontwikkelen van een Europese Schijf van Vijf', zegt hij. ‘Dan kan iedereen zien wat gezond en duurzaam eten is.’