

Λέτε τελικά να έγινε εκείνη η σεξουαλική επανάσταση της δεκαετίας του ’60 παρά τις όποιες ενστάσεις; Αλλωστε μέσα στα τόσα κοσμοϊστορικά γεγονότα μιας εποχής ηθικών ανατάσεων, λογικών αμφισβητήσεων και πολιτικών αφυπνίσεων ­ όχι χωρίς το αναπόφευκτο κόστος ­ μια τέτοια επανάσταση από νέους που υπέφεραν από σεξουαλική πείνα ή σεξουαλικό υποσιτισμό (αν ληφθούν υπόψη και οι πολύτιμες υπηρεσίες που προσέφεραν οι «οίκοι ανοχής») αποτέλεσε πιεστική ανάγκη και προπομπό ενός νεολαιίστικου ­ αδιακρίτως ηλικίας ­ «Παρισινού Μάη» καθώς και μιας παρολίγο αναγεννησιακής «άνοιξης της Πράγας», που δεν ήθελε/δεν μπορούσε να ακολουθήσει η Μέκα του υπαρκτού σοσιαλισμού λόγω των αγκυλώσεων και της εκφυλιστικής ρευματοαρθρίτιδάς της σε όλα τα άκρα.





Το προεπαναστατικό λεξιλόγιο





Διανύσαμε μια μακρά περίοδο όπου η ερωτική πράξη απετέλεσε το απόλυτο αντώνυμο της ηθικής, της αρετής, της σοβαρότητας και της χρηστότητας, αλλά και απόλυτο συνώνυμο της καταστροφής, της ντροπής, της ατιμίας και της ανηθικότητας κτλ., κτλ. Η contra bonos mores συνουσία ισοδυναμούσε με «εξόρυξη οφθαλμών» και εκφραζόταν ως σχόλιον αηδίας, περιφρόνησης και βδελυγμίας από τους ηθικολόγους: «Βγάζουνε τα μάτια τους!» και ως παιδιά φοβόμαστε ότι αν το επιχειρούσαμε θα γινόμαστε ήρωες της αρχαίας τραγωδίας.





Απειλές απώλειας οράσεως εδέχοντο από κάποιους παραεκκλησιαστικούς διαφωτιστές και οι έφηβοι διά τυχόν διάπραξη του κατά μόνας αμαρτήματος. Οι επιμελείς στα Αρχαία έφερναν κατά νουν περιδεείς τον υποθετικό λόγο («Φως ει μη είχομεν όμοιοι τοις τυφλοίς αν είμεν») και προέβαιναν εις στοχαστική αναδίπλωση.





Για τις «υπερέχουσες πολιτισμικώς» δυτικές εκκλησίες, πάλι, η γυναίκα, όταν είχε περίοδο, «είχε την «κατάρα»» (the curse!) και τα κοριτσάκια στην αρχή της εφηβείας τους μάθαιναν έντρομα ότι για μερικές ημέρες κάθε μήνα ήταν «καταραμένες». Στα καθ’ ημάς χρησιμοποιείτο χλευαστικά ως ιδιωματισμός: «έχει τα ρούχα της» που παρεμπιπτόντως πολιτογραφήθηκε στο «οικείο λεξικό» για να χρησιμοποιηθεί και για άνδρες όταν ήταν εριστικοί, κακοδιάθετοι κτλ.





Η ερωτική πράξη αποτελούσε για τη γυναίκα ­ ενίοτε και στην κυριολεξία, ως προς την ίδια ­ το τέλος του κόσμου, το «ανεπανόρθωτο», ως και τα επέκεινα, επικοινωνιακώς αποδιδόμενη με τα κακοσήμως χρησιμοποιούμενα ρήματα: «με κατέστρεψε», «με γλέντησε», «με ατίμασε», «με μαγάρισε», «με κόλασε» κλπ.





Ο άνδρας, εφόσον ανέπτυσσε στοιχειώδη ερωτική δραστηριότητα, ήταν «έκφυλος», «έκλυτος» «ακόλαστος» κ.ά. Κατά τους Λίντελ και Σκοτ η πρώτη λέξη στα αρχαία σήμαινε «αλλοδαπός», «ξένος» (εκ-τός φυλής) και «αλλόκοτος», «φοβερός». Μεταγενέστερα, φαίνεται, μετακινήθηκε από τη φυλή στο φύλο και παρουσίασε εκφυλιστικά σημασιολογικά φαινόμενα.





Το «έκλυτος» ως παράγωγο του ρήματος «εκλύω», «απελευθερώνω», «απαλλάσσω» παραπέμπει ευθέως στον Φρόιντ που διεκήρυττε urbi et orbi ότι ο πολιτισμός είναι δυνατός μόνον εφόσον απωθούνται (και δεν εκλύονται) τα σεξουαλικά ένστικτα, αλλά μένουν καταχωνιασμένα εσαεί «σε μια σκοτεινή και απρόσιτη γωνιά της προσωπικότητάς μας».





Ειρωνικά η τρίτη λέξη είναι αντωνυμικά δίσημη αφού σημαίνει «ατιμώρητος» αλλά και «αναμάρτητος».





Ο έρωτας τελούσε γενικά υπό διωγμόν. Οι στοχαστές της Νέας Αριστεράς Marcuse και Riech καταγγέλλουν ότι ο καπιταλισμός απαιτεί από τον εργάτη σκληρή δουλειά και αυτοπεριορισμό ως αποτελεσματικά αντίδοτα στην αυθόρμητη και απελευθερωμένη σεξουαλική έκφραση. Το σεξουαλικό λίμπιντο μπορεί έτσι να υπηρετήσει απρόσκοπτα το nexus παραγωγής και κατανάλωσης: η sublimation της ψυχολογίας στην ιδανική γιαυτόν μορφή.





Η αναβάθμιση της θέσης της γυναίκας





Γύρω στα μέσα του ’60, μια από τις πιο έλλογες περιόδους της ιστορίας της ανθρωπότητας, αφού οι νέοι πρώτη φορά προέκριναν να κάνουν έρωτα μάλλον παρά πόλεμο, κάτι άλλαξε στη σεξουαλική συμπεριφορά και, όπως ήταν επόμενο, στη χρήση της γλώσσας ως επικοινωνιακού εργαλείου με τους μέχρι τότε άτεγκτους, απαράβατους και (αντιεπικοινωνιακούς) κανόνες υποκριτικής ευπρέπειας. Ως αποτέλεσμα επήλθε μια σημασιολογική αναβάθμιση των λέξεων.





Ωστόσο μέγας σκεπτικισμός εκφράστηκε ακόμη και πρόσφατα ως προς την κατίσχυση αυτής της επανάστασης. Το «Marie Claire» (Μάιος ’99), ένας από τους πιο αντιπροσωπευτικούς εκφραστές των απόψεων της σύγχρονης γυναίκας, περιείχε ένα άρθρο με τίτλο: «Ξέρουν οι άνδρες πού είναι η κλειτορίδα σου; Επανάσταση είναι αυτή; Για ποιον;».





Η αρθρογράφος ακριβολογεί. Γιατί ουσιαστικά με την επικράτηση της επανάστασης (μπορεί και αυτή να χαρακτηριστεί ως «βελούδινη» λόγω και της τότε διαφημιζόμενης βελούδινης υφής των προφυλακτικών της μεγαλοφαρμακοβιομηχανίας του «Boots», ο οποίος, αν και καθολικός το θρήσκευμα, θησαύριζε από την οικουμενική προώθηση του προϊόντος, τη χρήση του οποίου απαγόρευε η Καθολική Εκκλησία) υπογράφεται οιονεί συνθήκη κατοχύρωσης της ετεροφυλόφιλης ανδρικής σεξουαλικής επικυριαρχίας με ουσιαστική διατήρηση της προ του Διαφωτισμού περιόδου ιεραρχημένης «αλυσίδας του όντος» με τη συν αυτή «θεωρία» της «ζωτικής θερμότητας» (Claudius Galenus), όπου ο (ετεροφυλόφιλος) πεοφόρος άνδρας αποτελεί τον πρώτο κρίκο και ­ φυσικά ­ εκπέμπει τη μέγιστη θερμική ενέργεια(!) ενώ η γυναίκα θεωρείται «ευνουχισμένη» ή «ακρωτηριασμένη» και υποδεέστερη ως μη έχουσα πέος (ως στερούμενη «αρτιμέλειας»). Επιβάλλεται ένα πατριαρχικό laissez faire, με το οποίο απλώς ενθαρρύνεται και καθοδηγείται να αφήσει την παθητική στάση της του σχεδόν αμέτοχου συντρόφου, όπου δηλώνει «παρούσα» στην ερωτική πράξη χάριν της αναπαραγωγής ­ γιατί έτσι έβλεπαν τη συνεύρεση τόσο ο χριστιανισμός όσο και ο μαρξισμός ­ ώστε να συμμετέχει και αυτή «ενεργά».





Αλλωστε ο άνδρας είχε ήδη αρχίσει να παρουσιάζει σημεία κάμψης έχοντας κουραστεί να παίζει τον ρόλο του κυνηγού αλλά και του πράκτη (με διακύβευμα τη ρετσινιά του δυνάμει… βιαστή) επωμιζόμενος όλο τον φόρτο εργασίας χωρίς σχεδόν κανέναν καταμερισμό. Η γυναίκα συναινεί και η επανάσταση αρχίζει! Η θέση της επί της κλίνης αναβαθμίζεται και πολλάκις είναι εκείνη που βρίσκεται «από πάνω», όπου ως εναλλακτικός επιβήτωρ διεκπεραιώνει επαρκώς τις απαιτήσεις του division of labour σε σημείο που να επικρατεί σύγχυση ως προς το ποιος ακριβώς είναι ο «διεισδύων», κατά την ορολογία της πολιτικής ορθότητας.





Ανατρέπονται σημασιολογικοί κανόνες της γλώσσας ως προς την επιλογή του υποκειμένου και αντικειμένου και έτσι ακούμε και στην TV έντονους διαξιφισμούς γυναικών: «You (θηλ.) fuck my husband (αρσεν.)!».





Επιτυγχάνεται (φαινομενικά, ακόμη) ισοτίμηση του «ασθενούς φύλου», ενισχυμένου και από το αποκτηθέν δικαίωμα της ισηγορίας και της αρνησικυρίας, εντός και εκτός της οικογένειας. Η γυναίκα αρχίζει να έχει πρόσβαση όχι μόνον στην εργασία αλλά και στην ανώτατη εκπαίδευση, κερδίζοντας de facto και de jure κοινωνική αναγνώριση (παρά τη μέχρι και σήμερα αντίδραση μέρους των ανδρών με ισχυρά αντιφεμινιστικά αντισώματα) αντί να μένει σπίτι βοηθός οικοκυράς «μέχρι να βρεθεί ένα «καλό παιδί»». Ομως τι πήγε στραβά; Οπως αναρωτιέται ο ήρωας του «Portnoi’s complaint».





Το θετικότερο στοιχείο της επανάστασης ήταν η απονοσηροποίηση του έρωτα που καταλήγει αισίως στην αυτο-ίαση της μετασυνουσιαστικής κατάθλιψης, των νευρώσεων και των βασανιστικών τύψεων. Η γυναίκα συνειδητοποιεί τελικά (σαν να μην το ‘ξερε) ότι δεν δίνει μόνο, αλλά και παίρνει. Δεν λέει πλέον «με γλέντησε», αλλά «το γλεντήσαμε» ή «το κάναμε».





Με εξαίρεση κάποιους «mucho men» οι άνδρες επικροτούν τον μετασχηματισμό της και αναγνωρίζουν τον πρωταγωνιστικό της ρόλο καθώς και τη συνδρομή της στη βελτίωση των σχέσεων των δύο φύλων. Η περίοδος από τα μέσα του ’60 ως τα τέλη του ’70 περίπου, όταν το AIDS μπαίνει στη ζωή μας, θα μπορούσε να θεωρηθεί συγκριτικά η χρυσή εποχή του σεξ.





Το λεξικό της πολιτικής ορθότητας





Η φθορά όμως ήρθε αναπόφευκτα. Οι ηθικοί κέρβεροι απαιτούν επιστροφή στις παραδοσιακές αξίες. Από τη φέρουσα κλειτοριδούχο λάρυγγα Linda Lovelace, που αναπτέρωσε το ηθικό του κάθε ανθρωπάκου υποσχόμενη την πραγματοποίηση του «άλλου ονείρου» και προελαύνοντας σημαιοφόρος στην Παρκ Αβενιου, όπου ευθαρσώς προτρέπει τον κόσμο να απολαύσει το σεξ σε όλο το φάσμα εικόνων, στάσεων και παραστάσεων του Κάμα Σούτρα, πισωγυρίζουμε στην αποθέωση της ωραιότητας της παρθενίας. Η επανάσταση κατηγορείται ως υπόλογη για την αύξηση των διαζυγίων, της εγκληματικότητας, των βιασμών, της πορνείας (όπου νεαρά κορίτσια εκδίδονται για να καλύψουν τα έξοδα φοίτησης σε κολέγιο), της διάδοσης των ναρκωτικών (το Γούντστοκ, ορόσημο στην επανάσταση, το απήλαυσαν στα ερωτικά κοινόβια «φτιαγμένοι» με «χόρτο» αλλά και LSD).





Δεν είναι τυχαίο ότι μετά το Λεξικό της Πολιτικής Ορθότητος κυκλοφορεί το Λεξικό της Σεξουαλικής Ορθότητος, απ’ όπου προβάλλει η επιβλητική φιγούρα της γυναίκας του μέλλοντός μας. Αυτάρκης, απαιτητική, δύσπιστη στις διπλωματικές νότες του ετεροφυλόφιλου άνδρα, κάθετα αντίθετη στην επιμονή του να διατηρήσει τα πατριαρχικά του κεκτημένα.





Κι όμως ύστερα από τόσα χρόνια διερωτάται κανείς αν η επανάσταση επικράτησε. Και η απάντηση είναι «όχι» (είπαμε πως έγινε, μόνο). Μάλλον ευτελίστηκε (και προδόθηκε). Το θύμα δεν είναι μόνον η γυναίκα (δεν εννοώ βέβαια την προνομιούχα γυναίκα, που ενίοτε ασκεί εξουσία με μεγαλύτερο έλλειμμα δημοκρατικότητας από αυτό του άνδρα και κάποια δόση ρεβανσισμού) αλλά και τα άλλα τρία φύλα του περιθωρίου που θέλουν να μείνουν αυτό που είναι με πλήρη αποπεριθωριοποίησή τους και προπάντων την άλλη, τη μη προνομιούχα γυναίκα, τη μέτοικο, που υπερέχει συντριπτικά αριθμητικώς. Το θύμα της κατάργησης κάθε πρόνοιας που γίνεται αντικείμενο στυγνής εκμετάλλευσης, εμπορευματοποιούμενη και εκτιθέμενη στην ελεύθερη αγορά, ως αγοραστική αξία της μετασοσιαλιστικής κοινωνίας, ως θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης, βιασμών, κακοποιήσεων και το χειρότερο, δουλοποίησης.





Τριάντα πέντε χρόνια μετά το εντυπωσιακό bang των νέων που σηματοδοτούσε μια πολιτική-ουμανιστική επανάσταση για πανανθρώπινη αναγνώριση και ελεύθερο δικαίωμα στον έρωτα (με όχι ταξικά επιλεκτική ισοτιμία) έχουμε το whimper μιας νεαρής γυναίκας που μέσα στην παράνοια της απόγνωσης πέταξε το νόθο μωρό της στον φωταγωγό. Εχει δίκιο λοιπόν η «Marie Claire» γιατί η κοσμοσωτήρια επανάσταση μάλλον εξακολουθεί να αποτελεί το ζητούμενο και το προσδόκιμο. Αλλά όπως πολλές επαναστάσεις, θα χρειαστεί να περιμένει… πολύ.





Ο κ. Αθανάσιος Κακουριώτης είναι ομότιμος καθηγητής Γλωσσολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.