Aanleg van een individuele wateraansluiting in de Hensbroekerstraat in Tuindorp Nieuwendam. Beeld Jakob Van Vliet

Als een lopend vuurtje ging het deze zomer door Tuindorp Nieuwendam. Het begon met twee woningen aan de Molengouw, maar al snel lieten ook bewoners van de Ilpendammerstraat en de Hensbroekerstraat hun drinkwater onderzoeken. In heel wat huizen bleek het loodgehalte twee of drie keer hoger dan toegestaan.

Aan de Molengouw kwam zelfs 78,7 microgram lood per liter uit de keukenkraan. En dat terwijl dit volgens de wettelijke norm hooguit 10 microgram per liter mag zijn.

Het stelde de Tuindorpers voor een raadsel: waar kwam dat lood vandaan? Gebruik van dit zware metaal in waterleidingen is al sinds 1960 verboden. Van drinkwaterbedrijf Waternet hoorden ze dat in de Amsterdamse waterleiding het lood overal is vervangen door koper of kunststof.

Alleen in huizen zelf kunnen hier en daar nog oude leidingen van lood liggen. Oorspronkelijk hadden ook de karakteristieke huisjes uit de jaren twintig en dertig loden binnenleidingen, maar de vele jonge gezinnen die hier de laatste jaren een huis hebben gekocht hadden die nou juist net weggehaald.

Kwetsbaar zenuwstelsel

De boosdoener bleek verstopt onder hun huizen. Uit bezuinigingsoverwegingen kregen deze woonblokken tachtig jaar geleden samen één aansluiting op de waterleiding. Vanuit één huis midden in het blok slingert een ringleiding langs alle woningen. En die ringleiding is van lood.

Bewoner Rebekka van Hartskamp kan er nog kwaad om worden. Toen ze hier tweeënhalf jaar geleden een huis kocht, liet ze alle loden leidingen vervangen en toch is het loodgehalte van haar water 22 ­microgram per liter. “We kunnen ons deel van de leiding wel vervangen, maar omdat ons water ook onder andere huizen doorstroomt, krijgen we nog steeds lood binnen.”

Nog een geluk dat ze met hun zoon van 3 jaar al het zekere voor het onzekere hebben genomen. “We drinken al sinds we hier wonen water uit flessen. Maar niet iedereen heeft dat gedaan.”

Die zorgen zijn niet ten onrechte, zegt Fred Woudenberg van de GGD. Vooral jonge kinderen zijn kwetsbaar. Hun zenuwstelsel is nog in ontwikkeling en lood wordt op jonge leeftijd makkelijker opgenomen door het spijsverteringsstelsel. Zeker bij zuigelingen die flesvoeding krijgen, vormt water een groot deel van hun dagelijkse voeding.

Uit onderzoek blijkt dat lood in het drinkwater schade toebrengt aan het leervermogen van kinderen. De concentraties die in Noord zijn gemeten, kunnen als die steeds uit de kraan komen een substantieel effect hebben op de ontwikkeling van kinderen. Woudenberg: “Uit onderzoek blijkt dat drinkwater met een loodconcentratie van 30 microgram per liter correspondeert met vijf IQ-punten.”

Extra gevoelig

Onderzoek van de laatste jaren bevestigde dat lood al bij kleine doses schadelijk is. Dat het dus maar beter is om de blootstelling aan lood zoveel mogelijk te beperken. Woudenberg: “Elke loodwaarde kan schadelijke effecten hebben. Er is geen veilige dosering.”

Dat de normen voor lood in het drinkwater tot 2006 hoger lagen en dat we in het verleden nog veel meer werden blootgesteld aan lood, omdat het toen in de benzine zat, doet daar voor Woudenberg niets aan af. Wie in de kracht van zijn leven is, hoeft van lood in deze concentraties geen gevolgen te ondervinden, maar er zijn ­altijd mensen die daar extra gevoelig voor zijn. “En als jij gewend bent drie liter water per dag te drinken, ligt het alweer anders dan voor een gemiddeld persoon.”

Zelfs voor ouderen die al hun hele leven in het tuindorp wonen, is het onverstandig om de loden leidingen te laten liggen, vindt Woudenberg. “Die hebben misschien wel kleinkinderen die elke week komen logeren. Ons advies is: vervang die loden leidingen. Dat is verreweg het beste wat je kunt doen.”

Eigen aansluiting

In Tuindorp Nieuwendam is dat nog niet zo makkelijk. De ringwaterleiding ligt verstopt ­onder de grond en wordt dus door het hele woonblok gedeeld. Woningcorporatie Ymere, eigenaar van de vele huurwoningen in de buurt, zit ermee in zijn maag. Ymere noemt loden leidingen ‘onwenselijk’ en wil ervan af, aldus een woordvoerder. Tegelijk wil Ymere zijn huurders het sloop- en breekwerk onder de keuken of de vloer besparen.

De moeilijkheid is bovendien dat alle kopers en huurders moeten instemmen en dat is binnen één woonblok al een onoverkomelijke horde gebleken. Ymere gaat daarom een alternatief uitproberen: een nieuwe waterleiding die op de zolderverdieping van huis naar huis gaat.

Beeld MAPS4NEWS © LVDB/HET PAROOL

Ymere onderzoekt nog welke woningen hun drinkwater krijgen via zo’n ringleiding. De woningcorporatie heeft deze week 1655 huurders in Tuindorp Nieuwendam en Tuindorp Buik­sloot een brief gestuurd om ze te waarschuwen. Ook de huiseigenaren worden aangeschreven.

Omdat deze twee buurten uit dezelfde periode stammen en volgens hetzelfde ontwerp door dezelfde aannemer zijn gebouwd, noemt Ymere het ‘aannemelijk’ dat ook hier meer woonblokken zijn aangesloten op een ringwaterleiding van lood. Volgens Ymere gaat het om ‘misschien wel honderden huizen’.

Een individuele aansluiting op de water­leiding kan ook de oplossing zijn. Verschillende huiseigenaren in Tuindorp Nieuwendam hebben al eieren voor hun geld gekozen en een eigen aansluiting laten aanleggen door Waternet. Dat kost, inclusief loodgieter, al gauw drieduizend euro, zeggen ze. Ook is het een hoop gedoe, zeker als de vloer of de tuin open moet.

Ymere is sommige eigenaren, die hun huis pas net hadden gekocht, tegemoetgekomen door deze kosten voor hen te betalen, maar in principe is de waterleiding achter de watermeter de verantwoordelijkheid van de huiseigenaar.

Voor de huiseigenaren voelt het als een kaf­kaëske situatie. “Ze zeggen dat het ons eigen probleem is, maar wij kunnen er niets aan doen,” zegt Van Hartskamp. Omdat ze één aansluiting delen met de woningen van huurders, is de ringleiding een grijs gebied waarmee de ­instanties zich geen raad weten, denkt ze. “We betalen toch voor schoon water?

Maar Waternet wijst ons op onze eigen verantwoordelijkheid, Ymere wil het niet collectief aanpakken en de GGD heeft al twee weken niets van zich laten horen,” zegt Van Hartskamp. “Iedereen een eigen ­aansluiting geven, willen ze natuurlijk niet.”

Niet zeuren

Volgens Ymere is een individuele aansluiting op de waterleiding niet overal mogelijk. “Als de technische mogelijkheid er is, doen we dat.” Ymere belooft mee te zoeken naar een oplossing voor de huiseigenaren, ‘als goede buren’. Ymere onderstreept dat het binnen huurwoningen al heel wat loden leidingen heeft weggehaald. Ook daar stuit de woningcorporatie soms op huurders die niet op de werkzaamheden zitten te wachten. “Huurders zeggen soms: ik woon hier nu al zolang, doe maar niet.”

Aan de andere kant suggereert het verhaal van een huurder in Tuindorp Buiksloot dat Ymere tot voor kort weinig prioriteit gaf aan het vervangen van loden leidingen. Nog deze zomer klaagde zij bij Ymere over de loden leidingen in haar huis.

Ymere antwoordde dat het weghalen kan wachten tot de renovatie die volgt als zij op den duur verhuist en plaatsmaakt voor een nieuwe huurder. ‘Er is inderdaad sprake van een loden waterleiding,’ schreef Ymere. ‘Echter het is niet gevaarlijk voor volwassenen. Als u kleine kinderen heeft, is het wel raadzaam om flessen water aan te schaffen.’

“Ik heb het twee keer geprobeerd, maar het antwoord was zoiets als: we weten ervan, wat is het probleem? En u moet niet zo zeuren, het stelt niets voor,” zegt Marieke van Wamel, de huurder. Ymere heeft haar deze week benaderd om alsnog de leidingen te vervangen. “Dit had zo niet gemoeten,” zegt een woordvoerder.

Een woordvoerder van Ymere kan niet zeggen of de corporatie voor deze zomer wist dat in de tuindorpen ook ringwaterleidingen onder de woonblokken het water vervuilen met lood.