Bali, Lombok, Soembawa, Soemba, Flores, Timor. Een rijtje met namen van een handvol eilanden, braaf op school uit het hoofd geleerd, was alles wat de mannen destijds over Indië wisten. Ze hadden geen flauw benul van wat hen te wachten stond, toen ze eind jaren veertig als bleue broekies naar ‘de Oost’ werden gestuurd om het Nederlandse gezag in de kolonie te herstellen. “Voordat ik in dienst ging”, stelt oud-militair Jan Bruijn, “was ik de provincie nog nooit uitgeweest.”

Politionele acties

In ‘Onze Jongens op Java’ vertellen veertien veteranen over wat zij aantroffen in Indië. De vierdelige documentaireserie, die vanaf vanavond is te zien op NPO2, rept over de ‘politionele acties’ tussen 1945 en 1949, waarbij Nederlandse oorlogsvrijwilligers, dienstplichtigen en militairen van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) de Indonesische nationalistische opstand moesten zien te smoren.

Eerlijk en bij vlagen humorvol beantwoorden de oude heren alle vragen die journalist Coen Verbraak hun stelt. Zo praten ze in het eerste deel over hun training, waarbij leraren die zelf nooit in Nederlands-Indië waren geweest, feiten uit boekjes opsomden. Over de uniformen, tweedehandsjes van omgekomen Britse soldaten, waarin de kogelgaten nog te zien waren. Ook de wapens bleken ondermaats. “Die stens waren eigenlijk rotdingen”, aldus Bruijn. “Ze gingen soms af als het niet moest en als het wel moest deden ze het niet.”

De openhartigheid van de veteranen is opvallend. Sinds Nederland de soevereiniteit zeventig jaar geleden overdroeg aan Indonesië, zweeg het gros van de Indiëveteranen over de bloedige guerrillaoorlog die de gevechtsoperatie bleek te zijn. In totaal sneuvelden tijdens de politionele acties zesduizend van de in totaal honderdtwintigduizend militairen aan Nederlandse kant en aan Indonesische zijde vielen meer dan honderdduizend dodelijke slachtoffers.

Gruwelijke omstandigheden

Een van de geïnterviewden in de serie is Joop Hueting, de inmiddels overleden hoogleraar experimentele psychologie die eind jaren zestig als eerste publiekelijk over de systematische oorlogsmisdaden van het Nederlandse leger in Indonesië vertelde. Zijn bekentenis leidde tot een kanteling van het heersende beeld van de ‘politionele acties’ als heldhaftig en vredelievend, maar ook tot doodsbedreigingen: zijn strijdgenoten voelden zich verraden.

Destijds stond niemand op om de verhalen van Hueting te bevestigen. Maar in ‘Onze Jongens op Java’ doen de senioren dat wel. Naast de gruwelijke omstandigheden waarin zij gedode kameraden aantroffen, doen ze uit de doeken hoe Nederlandse militairen de Indonesische strijdkrachten en bevolking martelden.

Zo vertelt Jan Foppen hoe zijn pelotonscommandant een Indonesische man strafte in het kampement, enkel omdat hij naar de soldaten had gelachen. “Die werd afgeranseld op zijn blote lichaam, met de tankantenne van onze tank.” Foppen denkt nog vaak aan zijn tijd in Indië, erkent hij in het begin van de aflevering. Waaraan precies? “Dat ik onze lieve Heer mag danken dat ik teruggekomen ben.”

De documentaireserie ‘Onze Jongens op Java’ van Coen Verbraak is vanaf donderdag 21 november vier weken lang te zien bij BNNVARA, om 20.25 uur op NPO2.

Kritiek nog vóór de tv-première De ‘politionele acties’ liggen nog altijd gevoelig, blijkt ook uit de eerste reacties op ‘Onze jongens op Java’. De Federatie Indische Nederlanders (FIN) stelt dat BNNVara ‘onvolledige’ en ‘suggestieve’ dodencijfers gebruikt in de aankondiging van de documentaireserie. De omroep gaat volgens de FIN voorbij aan de tienduizenden Nederlandse burgers die tussen 1945 en 1949 slachtoffer werden van Indonesiërs. “Bovendien laat BNNVara onbenoemd dat een substantieel deel van de genoemde honderdduizend Indonesische doden het gevolg is van Indonesische strijd onderling.”

Lees ook:

Nederland sprak schande van apartheid, maar zag in de eigen kolonie Indië die apartheid niet

Om in het reine te komen met het Indiëverleden zou een zwaar Nederlands zelfonderzoek moeten volgen, stelt Eduard Steinmetz, bestuurskundige en publicist over Nederlands-Indië. Hij is tevens kleinzoon van Indiëveteraan kolonel Eddy Steinmetz.

Balkenende, Kok en Van Agt praten openhartig over premierschap

Wat deden ze als eerste, toen ze voet zetten in het Torentje? En van welke beslissingen hebben ze spijt? In de nieuwe en voorlaatste reeks ‘Kijken in de ziel’ voelt journalist Coen Verbraak oud-premiers aan de tand. “Het was ontwapenend hoe Van Agt over zijn bijles vertelde.”