Voor de doorgifte van televisiekanalen hebben 7,5 miljoen huishoudens een abonnement bij een provider, ook wel distributeur of kabelaar genaamd. En voetbalfan of voetbalhater, allemaal moeten zij direct of indirect betalen voor het kanaal Fox Sports Eredivisie, populair vanwege de live wedstrijden van het Nederlands voetbal.

Voor dat uitzendrecht moet het bedrijf Fox zo’n 80 miljoen euro per seizoen betalen aan de Eredivisie, de achttien Nederlandse clubs die strijden om het landskampioenschap betaald voetbal. Om dat geld terug te verdienen, betalen providers voor elke abonnee zo’n 25 euro per jaar aan Fox. Ook dus voor de niet-voetballiefhebbers.

Fox besloot in 2016 dat providers voor ál hun abonnees moeten betalen. Tot dan betaalden providers enkel voor abonnees die Fox Sports Eredivisie konden kijken omdat ze hier een duurder pakket voor hadden gekozen. Slechts 8 procent van de tv-abonnees (550.000) had hier echter extra geld voor over: veel minder dan de beoogde 15 procent die nodig is om winst te maken.

‘Risico hoort bij Fox’

Ziggo verkeert vooralsnog in een uitzonderingspositie. Deze provider valt nog onder de oude regeling van Fox Sports – een contract dat medio 2020 afloopt. Ziggo betaalt niet voor elke abonnee 2 euro per maand maar alleen voor abonnees op Eredivisie Live – naar schatting zo’n 12 euro per maand. Dat valt voor Ziggo veel gunstiger uit dan voor andere providers.

In een kort geding (in juni 2017) bestreed Ziggo dat ze voor de klanten die ze van UPC had overgenomen wel die 2 euro moet betalen. Ziggo verloor die zaak aanvankelijk, maar won in hoger beroep. Ook in een bodemprocedure staat Fox overduidelijk op verlies, blijkens een tussenvonnis van oktober 2018.

De heffingen van Fox 25 euro per abonnee In 2012 kocht Fox Networks Group 51 procent in Eredivisie Media & Marketing dat de voetbalrechten exploiteert. Andere aandeelhouders zijn Eredivisie CV (35 procent), Endemol (9 procent) en de KNVB (5 procent). In een twaalfjarig contract tot 2025 (voor de uitzendrechten van alle live wedstrijden, samenvattingen en radioverslagen) betaalt Fox 960 miljoen euro: oplopend van aanvankelijk 60 miljoen tot 100 miljoen euro per seizoen. Fox verkoopt samenvattingen en radio momenteel door aan NOS. Voor elke tv-abonnee dragen providers (‘kabelaars’) zo’n 25 euro per jaar aan Fox af voor doorgifte van de drie sportzenders behalve Ziggo: die provider betaalt alleen voor de abonnees die apart en vrijwillig betalen voor het sportkanaal. Fox Sports int met de heffingen bij providers tenminste 90 miljoen euro. Die moeten dit bij huishoudens terughalen, plus bijna 20 miljoen euro btw. KPN (alsmede dochters Telfort, Xs4all en Solcon) vraagt 10 euro per maand voor Eredivisie Live, maar abonnees die behalve tv ook internet en bellen afnemen betalen niets extra. Zij krijgen dit voetbal er ‘gratis’ bij. Online.nl (Canal Digitaal), T-Mobile en Youfone geven Fox Sports ‘gratis’ door via hun basispakket – indirect worden zij wel aangeslagen voor 2,50 euro per maand. Delta vraagt 7,50 euro per maand voor de sportzender via een apart abonnement, Caiway 8,50 euro.

Dat Ziggo hierdoor aan Fox veel minder betaalt vindt KPN weer onrechtvaardig, maar deze provider verloor een kort geding tegen Fox over de uitzonderingspositie van concurrent Ziggo. KPN tekende vervolgens morrend, want anders zou de voetbalzender op zwart gaan.

Om geen abonnees aan Ziggo en KPN te verliezen, tekenden ook kleine providers met Fox voor een afdracht van 25 euro per abonnee per jaar (die 2 euro per maand dus). Alleen Tele2 paste daarvoor. „We hebben relatief veel abonnees onder een- en tweepersoonshuishoudens zonder kinderen”, zegt Job Schut, directeur Consumenten van Tele2. „Die kijken minder voetbal dan gezinnen met oudere kinderen.”

Lees ook:Hoe Fox News onder Trump de Amerikaanse staatsomroep werd

Kabelaar Caiway, echter, spande een zaak aan bij de Autoriteit Consument & Markt. De heffing voor alle abonnees, zo beredeneert Caiway, legt het financiële risico van de exploitatie bij de provider in plaats van bij ‘monopolist’ Fox. De toezichthouder wees de klacht af. De ACM argumenteert dat KPN en andere kabelaars de prijs van hun aparte Fox Sports-abonnement hebben verlaagd. En niet-voetbalfans kunnen naar Tele2, dat geen contract heeft met Fox en dus ook geen ‘voetbaltaks’ betaalt.

Tekenen bij het kruisje

De ACM schuift de hete aardappel door, meent Albert Vergeer, directeur van Caiway. „Fox Sports heeft een monopolie in Eredivisierechten, anders kon ze die exorbitante prijsverhoging van meer dan 100 procent niet doorvoeren. Je kunt niet blijven verdedigen dat alle abonnees moeten betalen voor live Eredivisiewedstrijden, terwijl maar 10 procent er interesse in heeft.” De afdracht aan Fox halen de providers, Ziggo uitgezonderd, voor hooguit de helft terug uit exclusieve abonnementen voor Eredivisie Live. Die andere helft moeten ze indirect bij alle abonnees in rekening brengen.

„Wij kunnen tekenen bij het kruisje”, zegt Mathieu Andriessen, directeur van brancheorganisatie NLconnect, over de macht van Fox. „Doen we dat niet, dan mogen we het voetbal niet doorgeven. Dat gaat ten koste van de kleine aanbieders en dus de keuzevrijheid van consumenten. Als politiek noch rechter hier een stokje voor steekt, verdelen straks een paar grote aanbieders de tv-markt.”

De kabelaars betalen ondertussen ook heffingen aan de publieke omroep, RTL en Talpa/ SBS. In een neergaande markt voor lineaire televisie (kijken op het moment van uitzenden) is dat een stijgende kostenpost. Ondertussen groeit het kijken on-demand via Netflix, NPO Start en Videoland. Zo raken tv-aanbieders in een negatieve spiraal, aldus Andriessen. „Kabelabonnementen worden duurder, waardoor nog meer mensen opzeggen.”

Maarten van Rooijen, woordvoerder van Fox en de Eredivisie, meent dat de nieuwe regeling juist wel ieders belang dient. De Fox-zender trekt volgens hem nu meer kijkers, omdat het exclusieve abonnement goedkoper is dan voorheen. En bij enkele providers zit Fox Sports Eredivisie zelfs in het standaardpakket.

Lees ook: Met de hartslag van de sterspeler voor de tv

Eerder dit jaar keken bijvoorbeeld 1,2 miljoen huishoudens naar Feyenoord-Ajax. Van Rooijen: „De ACM is klip en klaar: de afspraken zijn niet nadelig voor de consument. Partijen die dan vervolgens toch nog het tegendeel beweren, lijken daarmee vooral hun eigen commerciële belang te dienen.”

Omdat de providers opdraaien voor de Fox-heffingen, krijgt de NOS de samenvattingen relatief goedkoop, zeggen experts, voor naar verluidt 25 miljoen per jaar. KPN als Eredivisie-sponsor en Ziggo als Ajax-sponsor hebben ook belang bij een grote verspreiding. De kleine kabelaars niet. Caiway is vooralsnog de enige partij die nu naar de rechter stapt om de ACM tot een nieuwe beoordeling van de ‘monopolistische Fox-heffing’ te dwingen. Op 22 mei dient de zaak bij de rechtbank in Rotterdam. Of ze nu een zaak aanspannen of niet, alle providers zijn tegen een heffing die over alle abonnees wordt uitgesmeerd.

NRC Kijktips Wat moet je deze week kijken? Tips voor boeiende programma’s, series en films Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 7 mei 2019