Leefmilieu

Op 1 januari 2011, de referentiedatum van de Census in België, bedroeg het totale aantal agglomeraties 20.768. Een "agglomeratie", ook "lokaliteit" genoemd, wordt hier gedefinieerd als een groep gebouwen waarvan geen enkel meer dan 200 meter van het naaste naburige gebouw verwijderd is.

België bevat een mega-agglomeratie van bijna 6 miljoen inwoners, die een groot deel van het noorden van het land bestrijkt en zich uitstrekt van de Nederlandse tot de Franse grens. De provincies die deels in deze agglomeratie liggen, zijn alle Vlaamse provincies en twee Waalse provincies (Waals-Brabant en Henegouwen). 286 gemeenten liggen deels of volledig in deze agglomeratie.

Op dit ogenblik zijn deze gegevens beschikbaar in een open formaat op het Open Data Portaal van de Algemene Directie Statistiek: www.statbel.fgov.be/opendata.

1. Wat is een agglomeratie?

Een "agglomeratie", ook "lokaliteit" genoemd, wordt hier gedefinieerd als een groep gebouwen waarvan geen enkel meer dan 200 meter van het naaste naburige gebouw verwijderd is. Deze definitie komt overeen met de definitie van de Europese verordening die de technische specificaties van de volks- en woningtelling vastlegt (Verordening EG Nr. 1201/2009). Dat is ook de definitie die de Verenigde Naties sinds 1978 aanbevelen.

Het is mogelijk om deze afstandslimiet te beperken tot 100 of zelfs 50 meter. In dat geval wordt er gesproken over een "agglomeratie 100m" en "agglomeratie 50m".

Het begrip "agglomeratie" hangt niet af van administratieve grenzen: een lokaliteit kan zich namelijk over meerdere gemeenten uitstrekken, meerdere gewesten of zelfs meerdere landen. Een gemeente kan ook meerdere lokaliteiten bevatten.

Wegens vertrouwelijkheidsredenen bevat de shape file van agglomeraties geen agglomeraties met minder dan tien gebouwen.

2. Hoe werden de agglomeraties bepaald?

Er werd een inventaris gemaakt van alle gebouwenparen met een afstand van minder dan 200 meter. Daarop werd er een wiskundig algoritme (samenhangende componenten van een niet-gerichte graaf) toegepast om de inhoud van de verschillende lokaliteiten te bepalen.

3. Hoeveel zijn er? Waaruit bestaan ze?

Op 1 januari 2011, de referentiedatum van de Census in België, bedroeg het totale aantal agglomeraties 20.768. Het aantal agglomeraties en de samenstelling ervan zijn niet vastgelegd in de tijd; er is slechts weinig nodig om een lokaliteit sterk te laten uitbreiden. Gezien de bevolkingsdichtheid in het noorden van het land, is de kans op uitbreiding hier belangrijker dan in het zuiden.

Grootte van de lokaliteit Aantal lokaliteiten Aantal personen Minder dan 200 inwoners 19.262 92,75% 258.117 2,35% 200 - 499 inwoners 624 3,00% 203.412 1,85% 500 - 999 inwoners 368 1,77% 258.264 2,35% 1.000 - 1.999 inwoners 237 1,14% 331.938 3,02% 2.000 - 4.999 inwoners 153 0,74% 470.223 4,27% 5.000 - 9.999 inwoners 63 0,30% 446.906 4,06% 10.000 - 19.999 inwoners 35 0,17% 491.783 4,47% 20.000 - 49.999 inwoners 14 0,07% 491.262 4,47% 50.000 - 99.999 inwoners 5 0,02% 356.619 3,24% 100.000 - 199.999 inwoners 2 0,01% 312.201 2,84% 200.000 - 499.999 inwoners 3 0,01% 829.543 7,54% 500.000 - 999.999 inwoners 1 0,00% 648.896 5,90% 1 miljoen inwoners of meer 1 0,00% 5.901.474 53,65% TOTAAL 20.768 100,00% 11.000.638 100,00%

Onder de 20.768 lokaliteiten huisvest België één grote agglomeratie en een groot aantal kleinere: bijna 93% van de lokaliteiten telt minder dan 200 inwoners. Naast die kleine agglomeraties bestaat er nog een "mega"-agglomeratie van bijna zes miljoen inwoners en een oppervlakte van 4.429 km², die een groot deel van Vlaanderen, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en Wallonië beslaat. Deze "mega-agglomeratie" strekt zich uit van oost naar west, en van de Nederlandse tot de Franse grens.

De provincies die deels in deze agglomeratie liggen, zijn alle Vlaamse provincies (Vlaams-Brabant, Oost-Vlaanderen, West-Vlaanderen, Antwerpen en Limburg) en twee Waalse provincies (Waals-Brabant en Henegouwen).

286 gemeenten liggen deels of volledig in deze agglomeratie (zie tabel 4 in bijlage). Er zijn slechts vier gemeenten, die allemaal in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest liggen, die volledig in deze grote agglomeratie liggen. Het gaat om Elsene, Koekelberg, Sint-Gillis en Sint-Joost-ten-Node. Met andere woorden: alle andere gemeenten die tot deze mega-agglomeratie behoren, maken ook deel uit van een of meerdere andere agglomeraties.

Meer dan één persoon op twee (zie tabel 1) die zich op 1 januari 2011 op het Belgische grondgebied bevond, woont dus in deze grote agglomeratie, tegenover slechts iets meer dan 2% in lokaliteiten met minder dan 200 inwoners. Deze twee percentages komen min of meer terug als het gaat om het aantal bewoonde woningen (zie tabel 2).

Het aantal lokaliteiten waar er slechts één woning bewoond is, bedraagt 9.377, ofwel 45% van de agglomeraties.

Tabel 2: Aantal bewoonde woningen[1] in functie van de grootte van de lokaliteit

Grootte van de lokaliteit Aantal bewoonde woningen Minder dan 200 inwoners 97.916 2,14% 200 - 499 inwoners 78.675 1,72% 500 - 999 inwoners 100.323 2,19% 1.000 - 1.999 inwoners 130.474 2,85% 2.000 - 4.999 inwoners 187.594 4,10% 5.000 - 9.999 inwoners 183.996 4,02% 10.000 - 19.999 inwoners 204.204 4,47% 20.000 - 49.999 inwoners 208.434 4,56% 50.000 - 99.999 inwoners 147.828 3,23% 100.000 - 199.999 inwoners 135.761 2,97% 200.000 - 499.999 inwoners 358.867 7,85% 500.000 - 999.999 inwoners 278.348 6,09% 1 miljoen inwoners of meer 2.460.202 53,80% TOTAAL 4.572.622 100,00%

Tabel 3: De vijf grootste agglomeraties

Mega-agglomeratie 5.901.474 inwoners Luik en Verviers 648.896 inwoners Charleroi 365.118 inwoners Brugge en Oostende 254.368 inwoners La Louvière 210.057 inwoners

Zoals eerder vermeld, bevat België een mega-agglomeratie van bijna 6 miljoen inwoners, die een groot deel van het noorden van het land bestrijkt en zich uitstrekt van de Nederlandse tot de Franse grens. Wat de bevolkingsomvang betreft, volgen dan de agglomeraties van Luik en Verviers, en die van Charleroi, met respectievelijk bijna 649.000 en 365.000 inwoners. Daarna volgt er een Vlaamse agglomeratie, namelijk Brugge-Oostende, met ongeveer 254.000 inwoners (zie tabel 3).

De grote agglomeratie en andere lokaliteiten kort in enkele cijfers:

De mega-agglomeratie De andere agglomeraties Bevolking 5.901.474 inwoners 5.099.164 inwoners Oppervlakte 4.429 km² 26.099 km² Aantal bewoonde woningen 2.460.202 2.112.420

Bijlage. Tabel 4 : lijst met gemeenten die deel uitmaken van de mega-agglomeratie

Vlaams Gewest % van de oppervlakte van de gemeente deel uitmakend van de mega-agglomeratie KRAAINEM 94,91% WEZEMBEEK-OPPEM 92,85% SINT-KATELIJNE-WAVER 91,69% IZEGEM 90,44% INGELMUNSTER 90,27% KEERBERGEN 89,17% BOOM 87,98% KUURNE 87,81% TREMELO 87,54% DROGENBOS 85,10% LINT 84,21% BEGIJNENDIJK 84,07% BORSBEEK 83,80% PUTTE 83,73% WAREGEM 83,40% DEERLIJK 83,20% DILBEEK 82,54% SINT-MARTENS-LATEM 82,51% WEMMEL 80,55% MORTSEL 80,42% ROESELARE 78,70% DUFFEL 78,52% BONHEIDEN 77,09% AARTSELAAR 76,08% EDEGEM 76,03% BEERSEL 75,57% HULSHOUT 75,47% LINKEBEEK 73,88% LEUVEN 73,20% DESTELBERGEN 73,13% HEMIKSEM 72,68% WIJNEGEM 72,68% HOVE 72,52% WOMMELGEM 72,46% MACHELEN 72,18% KONTICH 72,09% MEULEBEKE 71,86% OOSTROZEBEKE 71,32% AARSCHOT 71,06% NIEL 71,03% HARELBEKE 70,86% DENDERLEEUW 70,67% BOORTMEERBEEK 70,66% AFFLIGEM 70,59% HEIST-OP-DEN-BERG 70,48% ANZEGEM 69,62% ZULTE 68,90% AALST 68,78% RUMST 68,67% OPWIJK 68,14% LENDELEDE 67,94% TERNAT 66,74% LIEDEKERKE 66,43% SCHILDE 66,09% VILVOORDE 65,67% WIELSBEKE 65,32% LEBBEKE 65,21% HERSELT 65,18% MERELBEKE 65,07% MENEN 64,92% ZAVENTEM 64,51% ROOSDAAL 64,41% OLEN 64,17% KORTRIJK 63,99% OVERIJSE 63,89% BOECHOUT 63,72% KAPELLE-OP-DEN-BOS 63,27% ZOERSEL 63,24% WEVELGEM 62,72% WETTEREN 62,46% MELLE 62,16% BRASSCHAAT 61,77% BUGGENHOUT 61,63% KAPELLEN 61,61% SINT-NIKLAAS 61,61% ALKEN 61,43% DENDERMONDE 61,30% MECHELEN 60,84% HASSELT 60,70% WESTERLO 60,59% SINT-GENESIUS-RODE 60,53% ARDOOIE 60,37% LEDE 60,37% HEUSDEN-ZOLDER 60,32% SCHERPENHEUVEL-ZICHEM 60,23% LONDERZEEL 60,23% GENT 59,92% LIER 59,64% HERENT 58,58% ERPE-MERE 58,31% NAZARETH 57,90% DE PINTE 57,46% AVELGEM 57,18% SCHOTEN 57,09% GRIMBERGEN 56,66% LEDEGEM 56,45% ASSE 56,23% BERINGEN 55,84% LAARNE 55,76% ZONHOVEN 55,37% PUURS 55,37% SCHELLE 55,22% TEMSE 54,90% LOVENDEGEM 54,90% BERLAAR 54,86% HERENTALS 54,17% SINT-PIETERS-LEEUW 54,14% STEKENE 53,49% HAALTERT 53,37% MEISE 53,27% WICHELEN 53,08% GAVERE 52,89% LOKEREN 52,87% ZEMST 52,52% LOCHRISTI 51,92% KAMPENHOUT 51,63% HAACHT 51,20% LENNIK 50,74% SINT-LIEVENS-HOUTEM 50,74% HALLE 50,71% HAM 50,23% ZOTTEGEM 50,11% LEOPOLDSBURG 50,05% WILLEBROEK 50,01% HOLSBEEK 49,85% WAASMUNSTER 49,60% NIEUWERKERKEN 49,43% GALMAARDEN 48,93% MERCHTEM 48,12% OOSTERZELE 47,99% NEVELE 47,86% TERVUREN 47,43% HAMME 47,11% ZWALM 47,04% GEEL 46,44% HERK-DE-STAD 46,39% MEERHOUT 46,29% DIEST 45,82% ZINGEM 45,39% LICHTERVELDE 45,27% BALEN 44,98% GOOIK 44,69% NINOVE 44,64% ROTSELAAR 44,31% BRAKEL 43,48% WELLEN 43,38% PITTEM 42,97% KRUISHOUTEM 42,88% HOOGLEDE 42,78% KORTENBERG 42,19% TESSENDERLO 42,05% SINT-AMANDS 41,73% DEINZE 41,63% GERAARDSBERGEN 41,47% OUDENAARDE 41,45% GLABBEEK 41,39% RANST 41,26% LIERDE 41,21% STABROEK 40,96% ZANDHOVEN 40,66% HOEILAART 40,51% LUBBEEK 40,42% HERENTHOUT 40,39% DESSEL 38,98% LAAKDAL 38,18% DENTERGEM 37,84% STADEN 37,14% TIENEN 36,97% BORNEM 36,89% ANTWERPEN 36,76% STEENOKKERZEEL 36,15% KRUIBEKE 35,97% ZWEVEGEM 35,33% EVERGEM 34,91% LUMMEN 33,89% OUD-HEVERLEE 33,80% GEETBETS 33,69% BERTEM 32,57% TIELT-WINGE 32,07% MOL 31,43% MALLE 30,50% RIJKEVORSEL 29,63% HERNE 29,58% BEVER 29,37% BILZEN 29,20% DIEPENBEEK 29,06% BEKKEVOORT 28,41% WERVIK 28,34% KALMTHOUT 27,80% HOREBEKE 27,67% HALEN 27,44% HULDENBERG 27,26% BIERBEEK 26,18% SINT-TRUIDEN 25,71% KORTENAKEN 25,09% RETIE 25,00% SINT-GILLIS-WAAS 24,86% ZOMERGEM 24,67% WORTEGEM-PETEGEM 23,44% KORTESSEM 22,32% BOUTERSEM 20,74% HOESELT 20,50% MOORSLEDE 20,14% HERZELE 20,08% BERLARE 20,05% LINTER 19,75% TIELT 19,47% ZOUTLEEUW 18,53% HOUTHALEN-HELCHTEREN 16,56% BORGLOON 15,33% MOERBEKE 15,06% MAARKEDAL 14,15% PEPINGEN 14,13% BEERSE 12,99% WUUSTWEZEL 7,74% LOMMEL 7,24% BEVEREN 6,36% GROBBENDONK 6,24% TORHOUT 3,68% HECHTEL-EKSEL 1,67% GENK 1,56% ZELE 1,35% KORTEMARK 1,26% WAARSCHOOT 1,24% KASTERLEE 1,00% ZWIJNDRECHT 0,78% WACHTEBEKE 0,53% BRECHT 0,41% AALTER 0,40% KNESSELARE 0,28% NIJLEN 0,16% RIEMST 0,15% WINGENE 0,15% HEUVELLAND 0,09% IEPER 0,08% SPIERE-HELKIJN 0,06% HOUTHULST 0,02% KLUISBERGEN 0,01% ZUTENDAAL 0,01% HOEGAARDEN 0,01% ZONNEBEKE 0,00%

Waals Gewest % van de oppervlakte van de gemeente deel uitmakend van de mega-agglomeratie RIXENSART 80,15% WATERLOO 68,38% WAVRE 64,69% MOUSCRON 59,84% OTTIGNIES-LOUVAIN-LA-NEUVE 53,46% BRAINE-LE-CHATEAU 49,71% LASNE 47,15% TUBIZE 39,74% LA HULPE 35,94% BRAINE-L'ALLEUD 33,65% ENGHIEN 24,96% GREZ-DOICEAU 22,87% COMINES-WARNETON 21,91% LESSINES 17,43% CHAUMONT-GISTOUX 16,10% COURT-SAINT-ETIENNE 16,06% ITTRE 14,35% ESTAIMPUIS 12,76% REBECQ 12,06% GENAPPE 5,52% MONT-SAINT-GUIBERT 5,32% CELLES 2,08% FLOBECQ 0,82% SILLY 0,70% BRAINE-LE-COMTE 0,10% MONT-DE-L'ENCLUS 0,02%