Zolang ons land er niet in slaagt om meer mensen met een migratieachtergrond aan het werk te helpen, blijft migratie een kostenpost. ‘We hebben die mensen nochtans nodig, want ze moeten de vergrijzing helpen betalen.’

‘Willen we een grote instroom migranten ontvangen? Of willen we het huidige welvaartsniveau behouden?’, vroeg N-VA-voorzitter Bart De Wever eergisteren in een open brief in de krant De Morgen. In het schrijfsel stelde hij dat links voor de keuze staat tussen open grenzen of het behoud van een stevige sociale zekerheid. Daarmee heeft de burgemeester van Antwerpen het politieke debat op scherp gesteld. Zijn antwoord is alvast duidelijk: kiezen voor de sociale zekerheid.

De Wever speelt op het gevoel dat migratie de samenleving geld kost en dat het zo niet verder kan. Wat is daarvan aan? Als we enkel naar de vluchtelingencrisis van de afgelopen jaren kijken, lijkt de kostprijs wel mee te vallen. Ons land telde vorig jaar gemiddeld 18.000 erkende vluchtelingen met een leefloon. Volgens de meest ruime schattingen kostte dat de schatkist zo’n 200 miljoen euro. Zelfs met de bijkomende kosten voor bijvoorbeeld opvang is dat een klein bedrag op een sociale zekerheid waarmee jaarlijks zo’n 100 miljard euro aan belastinggeld wordt herverdeeld.

Migranten kosten geld

Maar er is meer. De migratie richting ons land is niet begonnen met de vluchtelingencrisis van 2015. Zo’n 1,8 miljoen mensen die in België wonen, zijn buiten de landsgrenzen geboren. Bijna een miljoen van hen komt van buiten de Europese Unie. De kostprijs van die migratie berekenen, is zo goed als onbegonnen werk. Het is een samenspel van enerzijds kostenposten zoals onderwijs, opleiding, huisvesting en sociale zekerheid en anderzijds opbrengsten uit belastinggeld omdat migranten ook werken en geld uitgeven.

Ik neem het De Wever als machtigste politicus van het land kwalijk dat zijn partij niet meer inspanningen doet om migranten aan het werk te krijgen. Marc De Vos Professor arbeidsrecht (UGENt)

Toch heeft het Nederlands Centraal Planbureau begin jaren 2000 een poging gedaan. De conclusie was bikkelhard. ‘Bij alle leeftijden van binnenkomst blijken immigranten een belastende factor voor de overheidsfinanciën te zijn’, klinkt het. De onderzoekers stellen dat een migrant die op zijn 25ste in Nederland aankomt, de staat in totaal zo’n 43.000 euro kost, terwijl een Nederlander 76.000 euro opbrengt. Een recent rapport van de Noorse overheid kwam tot een gelijkaardige conclusie.

De studies zijn niet zonder meer extrapoleerbaar naar België. Maar het is weinig geruststellend dat de Nederlandse studie als belangrijkste reden voor de hoge kosten van migratie verwijst naar de slechte arbeidsmarktpositie van mensen met een migratieachtergrond. Die problemen zijn in ons land immers nog veel groter. Uit cijfers van de Europese statistische dienst Eurostat blijkt dat slechts 49,1 procent van de mensen die buiten de Europese Unie zijn geboren maar in ons land wonen, aan het werk is. Eenzelfde probleem doet zich - weliswaar in iets beperktere mate - voor bij migranten van de tweede en de derde generatie.

Die ondertewerkstelling van mensen met een migratieachtergrond is een wijdverspreid probleem in heel Europa, maar België is het kneusje van de klas. Nergens is het verschil tussen het aantal werkende autochtonen en allochtonen zo groot. Links noemt discriminatie als reden, rechts werkonwilligheid. Experts wijzen erop dat er door de hoge loonkosten te weinig laagbetaalde banen zijn voor de dikwijls laaggeschoolde migranten, waardoor ze gewoon niet aan de bak komen.

‘De eerste slachtoffers van die problematiek zijn de migranten zelf, want het is een fabeltje dat ze in een hangmat liggen’, zegt Ive Marx, die sociaal-economische wetenschappen doceert aan de Universiteit Antwerpen. ‘Om recht te hebben op een uitkering, moet je voldoende hebben bijgedragen en dat is bij veel nieuwkomers niet het geval. Vaak leven zij in armoede. De armoedekloof tussen migranten en autochtonen is nergens in Europa zo groot als in ons land’, zegt hij.

De gevolgen van de ondertewerkstelling reiken evenwel veel verder. ‘De grootste bedreiging voor onze sociale zekerheid is het uitgestelde effect daarvan’, zegt Marc De Vos, professor arbeidsrecht aan de UGent en verbonden aan de denktank Itinera. Hij wijst naar het rapport dat de Vergrijzingscommissie jaarlijks opstelt. Daaruit blijkt dat ons land door de vergrijzing tegen 2040 zo’n 3,2 procent van het bruto binnenlands product (bbp) extra zal besteden aan sociale uitgaven. In geld van vandaag is dat 14 miljard euro of twee keer het werkloosheidsbudget.

Tewerkstellingsmirakel

‘De kosten lopen al hoog op en de Vergrijzingscommissie gaat dan nog uit van een tewerkstellingsmirakel’, weet De Vos. Ze rekent erop dat onder meer migranten, die een omvangrijke groep vormen binnen de jongere generaties, massaal aan de slag gaan. Als dat niet gebeurt - en die kans is reëel - loopt de factuur van de vergrijzing veel hoger op. In die zin heeft Bart De Wever een punt met zijn opiniestuk.’

49,1 % Slechts 49,1 procent van de mensen die buiten Europa zijn geboren maar in ons land wonen, heeft werk. Nergens is het verschil tussen de allochtone en de autochtone bevolking zo groot.

Volgens De Vos hoeft het evenwel niet zo ver te komen. ‘Maar dan moeten we stoppen met het gepolariseerde debat en oplossingen uitwerken. En ik neem het De Wever als machtigste politicus van het land kwalijk dat zijn partij daar niet meer inspanningen voor doet. Een wonderoplossing is er niet, enkel hervormingen op tal van domeinen kunnen meer migranten aan het werk helpen.’ Marx beaamt doet. ‘We moeten meer inzetten op integratie, ons onderwijs moet worden aangepast en er zijn arbeidsmarkthervormingen nodig. Ik denk aan meer flexibiliteit en lagere minimumlonen. Dat is nodig om meer laagbetaalde jobs te creëren die een opstap kunnen zijn naar beter betaald werk. En we moeten ook discriminatie harder aanpakken, want ook dat is nog altijd een probleem.’

Mislukken is volgens De Vos geen optie. ‘Slagen we er niet in meer mensen met een migratieachtergrond te laten werken, dan missen we de inkomsten om de vergrijzing te betalen, zullen we nog meer moeten besteden aan uitkeringen en zullen bedrijven nog moeilijker mensen vinden. Wie dan de rekeningen gaat betalen, is mij een raadsel.’ Migratie zal ons de das niet omdoen, de cocktail van ondertewerkstelling van migranten en de vergrijzing is wel bijzonder toxisch.