W mieście pojawiają się m.in. architektoniczne absurdy. To właśnie do Zakopanego powędrowała w ostatnich latach architektoniczna antynagroda MakaBryła

- Jeżeli obiekt jest cenny, sprzeciwiamy się rozbiórce, a jeżeli nie prezentuje wartości takiej, którą jesteśmy w stanie chronić, wyrażamy na nią zgodę. To często domy wpisane do ewidencji tylko dlatego, że są drewniane – wyjaśnia miejska konserwator zabytków Natalia Skiepko

- Interesy inwestorów mają wielkie przebicie. Wygląda to tak, jakby wszelki rozsądek przed tym pierzchał - ocenia Agata Nowakowska-Wolak, prezes zakopiańskiego TOnZ

- Ludzie nie zdają sobie sprawy jak wielką zbrodnię czynią następnym pokoleniom. Ci, co przyjdą po nas, zastaną inne miasto - mówi Krzysztof Trebunia-Tutka

Trudno obliczyć, ile zabytkowych willi i innych tego typu obiektów zostało rozebranych, bądź uległo pożarom, w ciągu ostatnich 20 lat. Na pewno jest ich kilkadziesiąt. Na liście sporządzonej przez przedstawicieli zakopiańskiego Towarzystwa Opieki nad Zabytkami znajduje się ponad 20 nieistniejących już domów i kilkanaście kolejnych, które niszczeją i są zagrożone rozbiórką. Lista ta - jak zaznacza prezes TOnZ w Zakopanem Agata Nowakowska-Wolak - nie jest jednak pełna.

Choć wiele najcenniejszych obiektów w Zakopanem jest chronionych i remontowanych, to wśród tych utraconych również można znaleźć domy mocno związane z historią miasta – to drewniane wille "Lanca", "Helena", "Floryda", "Orawa", "Krzemień", "Kujawianka", "Ros-Ami", "Kalina", "Notówka", "Ustronie", "Stefa", "Mały Szałas", dom i pracownia Stanisława Gałka, hotel "Sport", pensjonaty "Świt" i "Modrzejów", a także wiele innych, mniej znanych obiektów, położonych w różnych częściach miasta. Rozebrane zostały też murowane pensjonaty z okresu międzywojennego: m.in. "Monte", "Manru", "Oaza" i "Polonia".

Nie wszystkie zostały zastąpione deweloperską zabudową. Niektóre z działek po rozebranych bądź spalonych domach stoją puste mimo upływu lat. W miejscu willi "Orawa", w której mieli gościć poeci - m.in Jan Lechoń, Julian Tuwim czy Marian Hemar - jest dzisiaj parking.

Pierwszym z obiektów, które w tym okresie zniknęły z powierzchni ziemi, był hotel i restauracja "Sport" przy Krupówkach, gdzie w ostatnich latach przed rozbiórką mieścił się kultowy zakopiański cocktail-bar. W czasach, gdy Zakopane było miejscem przyciągającym polityczno-kulturalne elity, bywali tam Stefan Żeromski i Stanisław Ignacy Witkiewicz, na początku XX wieku pomieszkiwał tam Władysław Reymont. Rozbiórki dokonano w 2000 roku.

Dziś w tym miejscu stoi jeden z najbardziej kontrowersyjnych obiektów, wokół którego toczyło się w Zakopanem wiele dyskusji - galeria handlowa w czarnym kolorze z przeszklonymi ścianami, zaprojektowanymi w części na kształt wzorów umieszczanych na oscypku. Wątpliwości od początku wzbudzała bryła budynku i jej gabaryty. Wielka galeria zasłoniła w tym miejscu widok na Giewont, a stylem wyraźnie odcina się od sąsiedniej zabudowy.

Foto: Marek Podmokły / Agencja Gazeta

"Chaos absolutny"

Sytuacja w mieście spowodowała, że reaktywowane zostało Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, którego wcześniejsza działalność była wygaszona na początku lat 90. - W 2000 roku działalność została wznowiona. Bezpośrednim impulsem do reaktywacji była fala rozbiórek starych domów. Taką najistotniejszą była rozbiórka hotelu "Sport". To przelało czarę goryczy, pokazało, że coś złego się dzieje, że tkanka zabytkowa Zakopanego niszczeje i należy ją jak najszybciej objąć ochroną. Inspiratorką do objęcia ochroną zabytkowej tkanki miejskiej była Barbara Tondos, historyk sztuki i znawca stylu zakopiańskiego - mówi w rozmowie z Onetem prezes TOnZ Agata Nowakowska-Wolak.

W tym okresie Zakopane zmagało się z brakiem planów zagospodarowania terenu. Poprzednie plany - w ocenie przedstawicieli TOnZ bardzo dobre - przestały obowiązywać w całej Polsce w 2003 roku. - Gminy Kościelisko i Poronin zadbały o stworzenie nowych planów na czas, Zakopane nie. Powstał chaos przestrzenny i pole dla różnych interesów- mówi Krzysztof Trebunia-Tutka, muzyk i architekt.

Agata Nowakowska-Wolak wskazuje, że to wtedy przestały obowiązywać wszelkie strefy ochronne, które były w starym planie. - Wydawano tzw. WZ-tki (decyzje o warunkach zabudowy – red.), nawet tereny zielone były zagrożone zabudową. Na zasadzie tzw. dobrego sąsiedztwa, jeśli w terenie były jakieś budynki lub uzbrojenie, obok można było postawić kolejne. Zagrożone były cenne krajobrazowo tereny. Tak powstały też olbrzymie apartamentowce w widłach potoków Młyniska i Białego w chronionym dawniej ciągu wodnym - wymienia.

- Natychmiast wszyscy nieuczciwi ludzie i każdy, kto chciał szybko się wzbogacić, wykorzystywał tę lukę. Stworzył się chaos absolutny, mimo że miało to jakieś pozory, bo istniały WZ-tki. One się nie sprawdziły. Doprowadziły do "zdziczenia" w planowaniu - ocenia Trebunia-Tutka. - Trzeba uczciwie powiedzieć, że nie za wszystko odpowiadały ówczesne władze Zakopanego. Nieszczęściem było odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. SKO działało na korzyść deweloperów, zapadały naprawdę kuriozalne decyzje, które nie mieszczą się w głowie komuś, kto zna podstawy planowania - dodaje.

Prezes zakopiańskiego TOnZ twierdzi, że starym, drewnianym domom, które miały już po 100-120 lat, i które dosięgała "śmierć techniczna", należało poświęcić szczególną uwagę. - Były wpisane na gminną, nieformalną listę domów zabytkowych, ale ich to nie chroniło. Ktoś chciał rozebrać budynek, zgłaszał taką chęć i jeśli w starostwie sprawdzono, że nie był w rejestrze zabytków, wydawano zgodę - informuje.

Krzysztof Trebunia-Tutka wskazuje: - Ludzie zobaczyli, że żeby zrobić dobry interes, trzeba mieć działkę, najlepiej gdzieś w centrum, tymczasem na niektórych stały piękne zabytkowe budynki - nieprzynoszące dochodów, raczej wymagające zainwestowania, więc należało je szybko rozebrać. Niestety, presja cenowa, presja inwestorów, były tak wysokie, że te budynki zaczęły znikać - dodaje.

Plagą Zakopanego w ostatnich latach stały się też pożary starych domów. W specjalnym raporcie Najwyższej Izby Kontroli wskazano, że "wysokie ceny oraz potencjał inwestycyjny nieruchomości w Zakopanem skutkowały podpaleniami, zaniedbaniami oraz celowym niszczeniem obiektów". Jak czytamy w raporcie: "W latach 2014-2017 odnotowano 28 pożarów budynków drewnianych, z czego połowa była w gminnej ewidencji zabytków. Przyczyną pożarów w sześciu przypadkach było podpalenie, w siedmiu zaprószenie ognia przez nieznanego sprawcę, a w ośmiu nie ustalono przyczyny pożaru".

"Betonowa czapa"

Choć dziś w mieście funkcjonują nowe plany zagospodarowania, problem nie został do końca rozwiązany. Widocznym tego przykładem są architektoniczne absurdy. To właśnie do "zimowej stolicy Polski" powędrowała w ostatnich latach architektoniczna antynagroda MakaBryła, przyznawana od 2007 roku nieproporcjonalnym, niefunkcjonalnym i niepasującym do otoczenia budynkom. W roku 2017 bezkonkurencyjna okazała się "przebudowa" willi "Monte". Dom z dwudziestolecia międzywojennego, zaprojektowany przez Karola Stryjeńskiego (autora m.in. słynnej Wielkiej Krokwi), choć oficjalnie nie został rozebrany, de facto przestał istnieć w oryginalnej formie. Inwestor pozostawił jedynie dwie zewnętrzne ściany domu, a "resztki willi zostały przykryte betonową, wielopiętrową czapą, która wprost wchłonęła stary obiekt" - wskazali organizatorzy plebiscytu na swoim portalu bryla.pl.

- Koncepcja przebudowy willi "Monte" była uzgadniana z poprzednią konserwator zabytków, dlatego nie jestem w stanie powiedzieć, dlaczego akurat tak to się potoczyło – przyznaje miejska konserwator zabytków Natalia Skiepko. - Projekt otrzymał pozwolenie na budowę, organ architektoniczno-budowlany uznał, że jest zgodny z planem miejscowym. Wszystkie projekty, które powstają, powstają na podstawie planu miejscowego. Widocznie w nim zostało dopuszczone zestawienie dwóch takich brył – wyjaśnia.

- Każdy konserwator ma pewną swobodę, uznaniowość w ocenie tego, co będzie dla danego zabytku dobre. Ówczesna pani konserwator uznała, że zaproponowane przez architekta formy są właściwe dla ochrony tego budynku. Dzisiaj widzimy, że tak nie jest i jest to ogromna strata w krajobrazie, bo willa została właściwie zniszczona – ocenia.

- Pewnym nieszczęściem jest to, że gmina, tworząc plany miejscowe, musi się zwrócić do wojewódzkiego konserwatora zabytków o uzgodnienie zaproponowanych form ochrony zasobów dziedzictwa - mówi Natalia Skiepko. - Wojewódzki konserwator uznał, że zapisy zawarte w planie miejscowym są właściwe dla ochrony tego budynku. Szkoda, bo mógł też napisać, że nie dopuszcza się przebudowy obiektu. Byłby on wtedy zabezpieczony – dodaje.

Foto: Przemysław Mosur-Darowski / Onet

Radisson zamiast Modrzejewskiej

Nie mniej kontrowersyjna okazała się niedawno ukończona budowa hotelu sieci Radisson Blu. Powstał on w miejscu, gdzie wcześniej znajdowało się zalesione zbocze Antałówki - wzgórza oddzielającego centrum miasta od osiedli na obrzeżach. Wśród drzew stała tam willa "Modrzejów", kiedyś zamieszkana przez aktorkę Helenę Modrzejewską. Dom, odbudowany po pożarze z 1898 roku, należał następnie do ZNP, w końcu - ze względu na jego zły stan - został sprzedany i zburzony. Las wycięto (zachowano jedynie starą alejkę bukową), stok Antałówki całkowicie zniwelowano, a na jego miejsce wstawione zostały wielopiętrowe obiekty hotelowe sieci Radisson Blu o powierzchni przekraczającej 26 tys. m2. Poniżej hotelu biegnie jedynie wąska uliczka - Bulwary Słowackiego - przy której stoją niższe o kilkanaście metrów domy jednorodzinne, niewielkie bloki i drewniany kościół.

Budowa przy wąskich uliczkach, w otoczeniu domów jednorodzinnych, to zresztą szersze zjawisko. Od kilku lat batalie z inwestorem toczą m.in. mieszkańcy ul. Bogdańskiego, położonej w pobliżu granic Tatrzańskiego Parku Narodowego. Tam trwa już budowa dwóch apartamentowców. Przed kilku laty pojawiły się plany budowy ogromnego hotelu przy ul. Karłowicza, nieopodal stoków narciarskich na Nosalu. To również tereny graniczące z TPN, gdzie inwestor wykupił kilka domów z zamiarem ich zburzenia. Budowa wielkiego hotelu dotychczas nie doszła do skutku, na skutek oprotestowania projektu przez sąsiadów. Deweloperzy zbliżają się do granic Parku także przy cichej Drodze do Daniela, w okolicach, gdzie zabudowa jest już bardzo rzadka i ustępuje miejsca przyrodzie. Tam również planowane jest postawienie apartamentowca.

Kilka tygodni temu zrobiło się głośno o prawdziwym architektonicznym absurdzie, jaki miałby pojawić się w Zakopanem. Sieć obiegły wizualizacje wysokiego na 16 pięter drapacza chmur. Miejscy urzędnicy stwierdzili, że powstanie takiego budynku na terenie Zakopanego jest niemożliwe i ma charakter "utopijnej wizji".

Foto: Andrzej Samardak, Przemysław Mosur-Darowski / Onet

Miasto galerii handlowych

Najbardziej "utopijną wizją", jaka mogła zostać zrealizowana w Zakopanem, był jednak pomysł Rafała Sonika. W 2015 roku w mediach pojawiły się informacje, że znany przedsiębiorca i sportowiec chce wybudować w mieście galerię handlową, która miałaby zajmować już nie jedną działkę, ale cały kwartał zabudowy w sąsiedztwie Krupówek. Według medialnych doniesień, miała ona wielkością dorównywać Galerii Krakowskiej. Nie jest jasne, co stałoby się np. z kamienicami przy głównej zakopiańskiej ulicy, dokąd obiekt ten miał sięgać, wiadomo natomiast, że znajdujące się nieopodal zabytkowe kino "Sokół" miało w całości znaleźć się... wewnątrz planowanego kolosa. Do tej pory plany te nie zostały zrealizowane.

Jednak inne przeskalowane galerie handlowe zaczęły faktycznie powstawać. Oprócz wspomnianej czarnej galerii, wyrosłej w miejscu hotelu "Sport", kolejna – również na Krupówkach - pojawiła się nieopodal siedziby Muzeum Tatrzańskiego, zastępując stojący tam dotychczas niewielki dom. Dziś gościom wychodzącym z muzeum ukazuje się wielka betonowa ściana, stanowiąca tyły centrum handlowego. Następna galeria powstała w miejscu drewnianego budynku dawnej szkoły podstawowej przy ul. Nowotarskiej.

Działanie bez zezwolenia

Zabytek zburzyć można jednak bez żadnych pozwoleń. Tak w 2016 roku zniknęła drewniana willa "Ros-Ami" przy ul. Tuwima. Firma deweloperska, która kupiła budynek, zaczęła niszczyć go bez jakiegokolwiek pozwolenia na rozbiórkę. Prezes spółki LMP Bogusz Kiszela twierdził wtedy m.in., że nakaz rozbiórki miał wydać biegły sądowy. Powoływał się też na prawo budowlane. Miejscy urzędnicy przekonywali jednak, że dom zburzono nielegalnie. Sprawą zainteresowała się prokuratura.

"Ros-Ami" znajdowała się w willowej dzielnicy Zakopanego - na Parcelach Urzędniczych. W obawie przed zabudowaniem tego terenu apartamentowcami powstała inicjatywa wpisania do rejestru zabytków całego układu urbanistycznego tej okolicy. Magdalena Gawin, generalny konserwator zabytków, uchyliła jednak pozytywną decyzję wojewódzkiego konserwatora w tej sprawie. Stało się to na skutek odwołania złożonego właśnie przez Kiszelę. Jego zdaniem wniosek został przygotowany niedbale i niezgodnie z prawem. - Jest wiele więcej miejsc w Zakopanem, gdzie są zabytki, które należałoby chronić - stwierdził w rozmowie z "Dziennikiem Polskim".

"Morskie Oko" z nakazem rozbiórki

W przypadku zakopiańskich zabytków pojawiają się też zaskakujące decyzje. Kilka lat temu okazało się, że wyburzeniem zagrożony jest hotel "Morskie Oko". Miejsce to – gdzie gościli Eugeniusz Bodo, Karol Szymanowski, Władysław Reymont czy Stefan Żeromski – od lat jest zamknięte. W międzyczasie jednak jego właściciel nadbudował tam dwa piętra. Obiekt może zniknąć, gdyż nadzór budowlany wydał w związku z remontami decyzję o rozbiórce całego hotelu. Dlaczego? - Inwestor otrzymał pozwolenie na rozbudowę, ale wykonał pewne odstępstwa - tłumaczy w rozmowie z Onetem Jan Kęsek, powiatowy inspektor nadzoru budowlanego.

- Nakazaliśmy wykonanie projektu zamiennego, inwestor nie dostosował się do tego. Przepisy mówią, że w razie niedostosowania wydawany jest automatycznie nakaz rozbiórki. Organ był do tego przymuszony, bo strony postępowania występowały o bezczynność, w związku z tym musieliśmy wydać taką decyzję, żeby zakończyć postępowanie - wyjaśnia i dodaje, że obecnie wyznaczony jest nowy termin, w którym inwestor ma wykonać projekt.

- To wynikało stricte z przepisu, a z drugiej strony organ był przez sąsiadów, którzy są w konflikcie z inwestorem, przymuszony do zakończenia postępowania. Groziły nam kary pieniężne, na które nie mamy, w związku z tym wynikła taka sytuacja - mówi Kęsek. - Inwestor musi przedstawić dokumentację, która uwzględnia stan istniejący i jest zgodna z przepisami. To jest tzw. postępowanie naprawcze - wskazuje.

"Krzyk rozpaczy"

Skoro stare domy nie przestały znikać, a zabudowa deweloperska zaczęła stawać się coraz bardziej agresywna, w 2017 roku powołano Zakopiański Alarm Urbanizacyjno-Architektoniczny.

Towarzystwo Opieki nad Zabytkami wystosowało też protest "przeciw niszczeniu zabytkowego Zakopanego", który skierowany został m.in. do prezydenta Andrzeja Dudy, ówczesnej premier Beaty Szydło, a także ministrów: sprawiedliwości, kultury i dziedzictwa narodowego oraz infrastruktury i budownictwa. Działacze TOnZ wskazali w piśmie, że "w Zakopanem niszczony jest krajobraz kulturowy, ład przestrzenny i gwałcona jest przestrzeń publiczna oraz zasada zrównoważonego rozwoju, a przede wszystkim prawa mieszkańców i turystów do życia w godnych warunkach, pięknym otoczeniu i bezpiecznym środowisku". Zaapelowano też m.in. o "rewizję miejscowych planów zagospodarowania miasta (...) pod kątem wszystkich nieprawidłowości", "wskazanie terenów pod zabudowę wielorodzinną" i "objęcie Zakopanego specjalną ochroną konserwatorską".

Foto: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami / Materiały prasowe

- Nasz protest to był już krzyk rozpaczy, gdy okazało się, że działalność i zaangażowanie towarzystwa nie przynosi zamierzonych efektów, bo wszędzie jest jakiś straszny opór. Nawet jeśli kolejne władze wyrażały zainteresowanie ochroną zabytków i dbaniem o zrównoważony rozwój miasta, to przeważnie po wyborach okazywało się, że jest to temat trudny i mało efektowny - mówi Krzysztof Trebunia-Tutka.

Dlaczego niektóre stare domy w Zakopanem są rozbierane? Jak wyjaśnia miejska konserwator zabytków Natalia Skiepko, dzieje się tak np. dlatego, że obiekty te są zrujnowane i znajdują się w stanie katastrofy budowlanej. Niektóre domy – wskazuje – są wyburzane, gdyż fakt, że znajdują się na liście zabytków, nie sprawia, że można je uznać za cenne i warte ochrony.

- Każda inwestycja, która dotyczy pozwolenia na budowę czy pozwolenia na rozbiórkę, zgodnie z prawem budowlanym podlega uzgodnieniu z właściwym konserwatorem zabytków - w zależności od podziału kompetencji – miejskim bądź wojewódzkim. Jest to uzgadniane w zależności od tego, jakie możliwości zabudowy i formy ochrony są wdrożone, i jak zostało to zdefiniowane w planie miejscowym zagospodarowania przestrzennego – informuje.

- Jeżeli obiekt jest wyjątkowo cenny, to sprzeciwiamy się rozbiórce i najczęściej składany jest wniosek o wpis do rejestru, a jeżeli obiekt nie prezentuje wartości takiej, którą jesteśmy w stanie i chcemy chronić - ponieważ w gminnej ewidencji mamy bardzo dużo budynków i nie zawsze są to obiekty szczególnie cenne – wtedy po analizie historycznej i oględzinach w terenie wyrażamy zgodę na rozbiórkę. To są bardzo często zwykłe domy, wpisane do ewidencji tylko dlatego, że są drewniane – mówi.

Miejska konserwator wyjaśnia, że w rozbiórkach niektórych domów nie ma "żadnej sensacji". - W gminnej ewidencji są różne obiekty i to są zazwyczaj zwykłe domy mieszkalne, także nie jest to nic emocjonującego, że takie obiekty są rozbierane. Są cenne (domy - red.), które powinny być w rejestrze, ale są też takie, które tak naprawdę nie powinny się w tej gminnej ewidencji znaleźć - dodaje i przypomina, że liczne zabytki w mieście są poddane ochronie. To m.in. wille "Czerwony Dwór", "Koszysta", "Cicha", "Palace" i wiele innych.

"Świadomość mieszkańców rośnie"

Krzysztof Trebunia-Tutka ocenia, że często "największą bolączką jest nawet nie tyle brak prawa, co jego kompletne nieprzestrzeganie". W jego ocenie widać to na przykładzie domów, które w stolicy polskich Tatr powstają nielegalnie. - Samowole budowlane, mimo otrzymania wyroku z NSA, nie były rozbierane. Nadal stoją. Okazało się, że nikt tych wyroków nie chce wykonać, nadzór budowlany zasłaniał się tym, że nie ma firm, które podjęłyby się rozbiórki takich obiektów. Autorom takich nielegalnych budynków oczywiście chodziło o to, żeby sprawa przycichła. - mówi. - Natychmiast rozchodziła się informacja, że można zrobić wszystko i ludzie doszli do wniosku, że nie opłaca się przestrzegać prawa, robić precyzyjnych projektów, bo tak słabe jest egzekwowanie prawa. Często można było wybudować coś, mając jakąkolwiek podkładkę, projekt teoretyczny i potem to zalegalizować, co zazwyczaj się udawało - dodaje.

- Często problemy Zakopanego zwala się na to, że żyjemy w czasach wolności i że wszystko wolno – co jest nieprawdą - mówi Trebunia-Tutka. - To bujdy, że jest złe prawo, że nie da się go egzekwować, albo że nie wiadomo kto jest za coś odpowiedzialny. W mentalności mieszkańców jest coś takiego, że władza rządzi, czyli robi co chce, a my nie mamy za bardzo na to wpływu, bo jeden człowiek nic nie może, lepiej się nie narażać. Bardzo mało jest przykładów aktywności obywatelskiej - wskazuje.

Wiceprezes zakopiańskiego TOnZ Marta Wesołowska informuje jednak, że pod tym względem Zakopane zaczyna się budzić. - Co chwilę zgłaszają się do nas ludzie, bo przestają wierzyć, że władze są w stanie cokolwiek załatwić. Wyszliśmy z inicjatywą, by ludzie sami się organizowali, zakładali nawet małe stowarzyszenia. Świadomość mieszkańców rośnie, zaczynają się tym interesować - mówi Marta Wesołowska.

Krzysztof Trebunia-Tutka, przypomina, że w mieście do tej pory nie powstało centrum kultury "z prawdziwego zdarzenia". - Był pomysł na centrum, to mogła być wizytówka miasta, nowa jakość, a także pomnik władzy która by się tego podjęła. Jednakże zupełnie nie ma woli decydentów. Ludzie nie rozumieją, że Zakopane to nie tylko sport, ale też kultura. A może przede wszystkim kultura. I ona ciągle nie ma swojego miejsca, jest rozproszona - mówi. Agata Nowakowska-Wolak wskazuje przy tym na "pewną niekonsekwencję". - Z jednej strony nie było woli postawienia centrum kultury potrzebnego miastu, natomiast jest duże parcie na to, by powstawały kolejne wielkogabarytowe apartamentowce, niszczące nasz krajobraz i ekonomikę, potrzebne tylko deweloperom. Interesy inwestorów mają większe przebicie. Wygląda to tak, jakby wszelki zdrowy rozsądek przed tym pierzchał - dodaje.

Zakopiański "bangladesz"

Z wysoką kulturą Zakopane kojarzone jest rzadziej niż kiedyś. Miasto nadal boryka się m.in. z zalewem tandetnych pamiątek. Od lat niechlubną wizytówką miasta są stragany na Gubałówce i pod Wielką Krokwią. Bazar pod najsłynniejszą polską skocznią zyskało nawet miano "bangladeszu" i stanowi dla miasta wizytówkę podobną do Stadionu Dziesięciolecia, który długo straszył w Warszawie. Jego usunięcie bądź uporządkowanie jest trudne, bo budki z pamiątkami i grillowiska stoją na prywatnych działkach. Niedawno na łamach "Tygodnika Podhalańskiego" pojawiły się informacje, że miasto rozpocznie porządkowanie tego terenu, nie wiadomo jednak jak miałoby ono przebiegać i jaką przybrać skalę.

Foto: Przemysław Mosur-Darowski / Onet

Sukcesem zakończyły się za to próby wprowadzenia parku kulturowego na Krupówkach, dzięki czemu ze ścian i chodników zniknęły wszechobecne reklamy. Jednak przepisy dot. uporządkowania przestrzeni nie wyeliminowały do końca problemu. Nie spodobały się też niektórym przedsiębiorcom i właścicielom kamienic przy głównej ulicy miasta. Jeden z nich – jak informuje Kinga Handzel z Wydziału Mienia i Nadzoru Właścicielskiego w zakopiańskim magistracie – zdecydował się nawet na wejście na drogę sądową. Dlatego też w tym miejscu nadal zobaczyć można automaty i maszyny do gier, które już dawno powinny z tego terenu zniknąć. - Toczą się tam postępowania, to już któraś instancja sądów. My nie możemy nic zrobić, dopóki nie ma wyroku. Właściciel kamienicy chwyta się, czego tylko może, by zostawić budynek w takim kształcie jak jest - mówi Kinga Handzel.

Miejsce to zasłynęło już kilka lat temu, gdy po wprowadzeniu parku kulturowego automaty z zabawkami, ustawione pod kamienicą, zostały... obklejone napisami "wpłatomat" – tak, by nie obejmowały ich zapisy uchwały. Napisy te nie zniknęły zresztą do dziś.

Podobnie wygląda sytuacja pod willą "Turnia" przy ul. Kościuszki. Jeden z najcenniejszych obiektów architektonicznych na Podhalu od lat straszy w centrum miasta. Pusty dom pozostaje w prywatnych rękach, jednak nie przeprowadza się w nim żadnych remontów. Kilka lat temu doszło tam do próby rozbiórki willi, została ona jednak powstrzymana. Niszczejący obiekt - w którym mieszkali twórcy harcerstwa polskiego, Olga i Andrzej Małkowscy - zakryty jest kolorowymi budkami z gastronomią i pamiątkami. W jego sąsiedztwie cyklicznie rozkładane jest wesołe miasteczko.

"Rządzi pieniądz"

Jaka przyszłość czeka miasto? - Zakopane zupełnie traci swój charakter, bo przecież było to miasto domów jednorodzinnych, willi, rozproszonej zabudowy w dużych ogrodach. Zwykli mieszkańcy, ale też architekci, artyści, przewodnicy tatrzańscy, których wielu jest w naszym mieście - każdy z nich powiedziałby, że są miejsca które powinny być priorytetowo chronione, a jednak wciąż nie ma takiego myślenia. Jest za to punktowe wrzucanie obiektów gdzie komu się uda, czym większy i brzydszy tym lepiej, byle tylko można było na nim szybko zarobić. Rządzi pieniądz, brak wiedzy, wyobraźni i poczucia estetyki. Ludzie nie zdają sobie sprawy jak wielką zbrodnię czynią następnym pokoleniom. Ci, co przyjdą po nas, zastaną inne, na pewno nie kurortowe miasto - twierdzi Krzysztof Trebunia-Tutka.

- Działania mieszkańców też się do tego przyczyniają - mówi Marta Wesołowska i wskazuje m.in. na sprzedawanie kolejnych, sąsiadujących ze sobą działek, które skupuje deweloper. - To umożliwia powstawanie budynków, które najpierw projektuje się jako pensjonatowe, a później zostają przekształcone w apartamentowce - wyjaśnia.

- To jest rozwój pozorny - pseudorozwój - który powoduje nieodwracalną dewastację krajobrazu. Zakopane podąża w bardzo niedobrym kierunku, należałoby też przedyskutować kierunek promocji miasta. Z roku na rok przyjeżdża coraz więcej ludzi, nie dla kultury, nie dla piękna Tatr, ale do wielkiej "imprezowni", paraliżując miasto i zniechęcając prawdziwych turystów. O Zakopanem coraz częściej mówi się źle i nie ma jak się przed tym bronić - podsumowuje Trebunia-Tutka.

Chcesz być na bieżąco z najważniejszymi informacjami dnia? Polub Onet Wiadomości na Facebooku!