Nederland stapt per direct uit de commissie die op internationaal niveau adviseert over het meten van teer, nicotine en koolmonoxide in sigaretten.

Volgens het instituut voor volksgezondheid RIVM, dat namens het ministerie van VWS in de Nederlandse normcommissie voor tabaksproducten zit, is de invloed van de tabaksindustrie te groot. Van de tien leden zitten er acht namens de tabakssector in de commissie. De bescherming van de volksgezondheid is in het gedrang gekomen, aldus het RIVM.

Het instituut stapt ook uit een tweede normcommissie, die voor elektronische sigaretten. De beide commissies zijn onderdeel van het Nederlands normalisatie-instituut (NEN). Ze adviseren namens Nederland bij het opstellen van internationale normen, die worden gemaakt door ISO, de internationale organisatie voor standaardisering, waarbij het NEN is aangesloten.

Ook de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit NVWA geeft de zetel in beide commissies op. Het besluit zal internationaal gevolgen hebben, denkt Reinskje Talhout, tabaksexpert bij het RIVM. “In vrijwel alle EU-landen domineert de tabaksindustrie dit soort commissies.”

Grote invloed

De adviescommissies hebben een belangrijke rol in het bepalen van de methode om schadelijke stoffen in tabak te meten. Door de grote invloed van de tabaksindustrie hebben overheden - ook de Nederlandse - decennialang meegewerkt aan meetmethoden die misleidend zijn voor rokers. Consumenten krijgen veel meer teer en nicotine binnen dan uit de officiële metingen blijkt.

Staatssecretaris Paul Blokhuis (CU) van VWS drong afgelopen maand bij eurocommissaris Vytenis Andriukaitus (gezondheidszorg) aan op een betere meetmethode. Een groep onafhankelijke experts gaat daar binnenkort naar kijken.

Blokhuis juicht het besluit van het RIVM toe. “Het voelde op z’n minst ongemakkelijk dat de tabaksindustrie prominent meepraat over de manier waarop we de hoeveelheid rommel in sigaretten meten”, zegt hij. “Mooi dat we nu het contact met de industrie verbreken. Het is een nieuwe stap om tot een eerlijke meetmethode en tot het einde van de sjoemelsigaret te komen.”

Kritiek

Er is al jaren grote kritiek op de meetmethode, die is vastgelegd in een Europese tabaksrichtlijn. Bij het opstellen heeft de tabaksindustrie van begin af aan een grote rol gespeeld. Het resultaat is dat metingen niet overeenkomen met de werkelijke hoeveelheden teer en andere kankerverwekkende stoffen die rokers inhaleren.

In de filterhuls van sigaretten hebben fabrikanten kleine ventilatiegaatjes gemaakt die de tabaksrook tijdens de tests in rookmachines sterk verdunnen. Maar consumenten dekken tijdens het roken die ventilatiegaatjes deels af met hun vingers. Uit metingen in Canada, waar de ventilatiegaatjes in rookmachines worden afgeplakt, blijkt dat de teer-, koolmonoxide- en nictinegehalten per sigaret twee tot zeventien keer hoger uitvallen.

In de EU worden de meetresultaten al niet meer op tabaksverpakkingen vermeld, omdat ze misleidend zijn. Maar metingen in rookmachines worden nog altijd gedaan om te controleren of fabrikanten zich houden aan de maxima die de Tabakswet voorschrijft.

“Wij zijn al jaren ongelukkig met de dominantie van de tabaksindustrie”, aldus Talhout (RIVM). “De scheve verhouding is steeds meer gaan knellen.” Volgens het RIVM zijn er door de Wereldgezondheidsorganisatie inmiddels betere methoden dan die van de ISO ontwikkeld. Het RIVM wil zich hierop toeleggen.

Uit documenten blijkt dat ook de voorzitter van de NEN-commissie tabak, Boudewijn van Duuren, banden heeft met de industrie. Van Duuren zegt dat hij onafhankelijk is. Maar hij werkte 26 jaar lang bij Philip Morris en was nauw betrokken bij een lobby om de huidige meetmethode veilig te stellen.

Lees ook: Welkom in de wereld van de sjoemelsigaret

De roker moet weten wat er in een sigaret zit aan teer, nicotine en koolmonoxide. Tabaksrook wordt geanalyseerd volgens een Europese methode. Maar vooral de fabrikanten bepalen hoe er wordt gemeten: gunstig voor hen.

Lees ook: Waarom de sigaret nog lang niet uit Nederland is verbannen

Artsenclubs scharen zich achter de aangifte tegen de tabaksindustrie. 'Het doel is om via het strafrecht de tabaksproducenten verantwoordelijk te maken voor hun daden.'