België neemt Den Haag in snelheid met de ontwikkeling van een beloftevolle nieuwe technologie voor nucleaire geneeskunde. Dat kost de overheid in totaal wel zo’n 300 miljoen euro.

Het nieuws staat vandaag in de Nederlandse krant Het Financieele Dagblad.

Met dat bedrag kan het IRE, het Nationaal Instituut voor Radio-elementen van België, de laatste technische studies verrichten rond een nieuwe methode die de Nederlandse chipgigant ASML ontwikkelde om radioactieve isotopen te produceren. Die chemische deeltjes worden ingezet in nucleaire geneeskunde en om kankertumoren op te sporen. Maar bij de productie ontstaat wel kernafval.

52 België geeft het onderzoekscentrum IRE 52 miljoen euro voor de verdere ontwikkeling van een nieuwe productiemethode voor radio-isotopen, radioactieve chemische deeltjes.

Een ingenieur van ASML bedacht een viertal jaar geleden een manier om die isotopen efficiënt te produceren zonder nucleair afval. Een revolutionair idee, wist ook de Nederlandse overheid. Die benoemde de productiemethode prompt tot ‘Nationaal Icoon’, een titel die Den Haag om de twee jaar geeft aan enkele projecten om Nederlandse innovaties wereldwijd in de kijker te zetten.

Maar ondanks die status kon ASML geen extra geld losweken bij de Nederlandse overheid voor verdere investeringen in de nieuwe technologie.

‘En toen kwam België over de brug’, zegt René Claessen, hoofd new business development van ASML. Via het Nationaal Pact voor Strategische Investeringen krijgt het IRE 52 miljoen euro van de Belgische overheid voor de laatste onderzoeken naar de uitvinding. Tegelijk investeert het IRE ruim 250 miljoen euro in de bouw van twee productielijnen op basis van de ASML-technologie. ASML pompt geen extra geld in de uitvinding, maar maakt wel vijf mensen vrij om het IRE bij te staan bij het project.

Spannende stap

De nieuwe productielijnen zullen bestaan uit deeltjesversnellers waar op grote schaal molybdeen-99 wordt gemaakt. Dat element vormt de grondstof voor de meest gebruikte radio-isotoop ter wereld. Vandaag wordt molybdeen vooral gemaakt in verouderde kernreactoren. In België gebeurt dat bij het IRE in Fleurus en bij het Studiecentrum voor Kernenergie in Mol. Samen voorzien die 25 procent van de wereld en nagenoeg heel Europa van isotopen voor nucleaire geneeskunde. Ook Nederland heeft een site, in het Noord-Hollandse Petten.

Het probleem met de oude productiemethode is niet alleen het kernafval. Er bestaan ook grote zorgen dat wereldwijd een tekort aan isotopen ontstaat als ergens een reactor uitvalt. Het IRE ziet ASML’s nieuwe technologie, die de naam Lighthouse kreeg, dan ook als een manier om de productie van isotopen op de langere termijn veilig te stellen.

Al neemt het met de nieuwe deeltjesversneller een spannende stap. Het IRE stopt met de productie van medische isotopen in reactoren, zodra dat kan. Het instituut denkt dat de eerste patiënten in 2024 gediagnosticeerd kunnen worden met isotopen uit de nieuwe deeltjesversnellers. ‘Instappen was voor ons geen evidente zaak’, vertelt IRE-projectleider Veerle Van de Steen. ‘Het gaat om een grote investering en gewoon weer een reactor neerzetten was veel makkelijker geweest.’

Royalty's

Wat de investering financieel zal opleveren, valt moeilijk te becijferen. Eventuele winsten die het IRE boekt, zullen niet naar ASML terugvloeien. De Nederlandse groep beschouwt het project niet als een strategische prioriteit. Al blijft ASML eigenaar van de technologie, waardoor het aanspraak kan maken op eventuele royalty’s.

‘Het wordt geen kaskraker. Maar we geloven dat dit, met het oog op het kernafval, gewoon een betere weg is’ Veerle Van de Steen Projectverantwoordelijke

De productie in een reactor heeft als voordeel dat die naast molybdeen-99 ook andere isotopen oplevert die medisch van nut kunnen zijn. Die inkomsten vallen voorlopig weg als het IRE overstapt op een deeltjesversneller. Onderzoek of je met een versneller ook andere isotopen kan maken, gaat nog lang duren. Maar daar tegenover staat dat de kosten terugvallen als het IRE veel minder afval hoeft te bewerken en op te slaan. ‘Het wordt geen kaskraker. Maar we geloven dat dit, met het oog op het kernafval, gewoon een betere weg is’, zegt Van de Steen.