Novaĵejo fermas en Hungario kaj hungaroj rimarkas la manon de la registaro Cooper Follow Oct 16, 2016 · 5 min read

La dungitaro de la hungara ĵurnalo Népszabadság ekster la oficejoj de la kompanio en Budapeŝto dimanĉe. Oni malpermesis ilin. ZOLTAN BALOGH / EUROPEAN PRESSPHOTO AGENCY

BUDAPEŜTO— Roland Baksa, enketa ĵurnalisto ĉe la plej granda opozicia ĵurnalo de Hungario, pakis sian komputilon vendrede. La superkompanio de la ĵurnalo anoncis, ke ĝi translokos siajn oficejojn semajnfine kaj la ĉefa redaktisto promesis picon dimanĉe por festi pri la transloko.

Sed sabate, s-ro Baksta malkovris, ke li ne povis atingi nek sian labororetpoŝton nek la retejon de la ĵurnalo, inkluzive de ĝiaj arkivoj. Mediaworks, la superkompanio, interŝanĝis la retejon de la ĵurnalo, Népszabadság, kun anonco, ke ĝi tuj suspendos sian publikigadon pro tio, ke estis gravaj perdoj pri eldonkvanto pasintjardeke.

S-ro Baksa kaj multe da siaj proksimume 50 samprofesianoj kies, ties laboroj restas en malcerto, suspektis alian motivon: trudado fare de la registaro de Viktor Orban, kiu estas la popolisma, politike dekstra ĉefministro de Hungario kaj, kiu ankaŭ ŝajne pliigas sian influon pri private-regataj novaĵokompanioj.

Finsemajne de la ĵurnalo, oni raportis, ke la ĉefo de la ministraro de s-ro Orban flugis al steltula geedziĝa festo per helikoptero — tutgrandega elspezo, kiun li komence negis. Samsemajne, s-ro Baksa malkovris, ke la guberniestro de la centra banko loĝadis en luksa apartamento posedata de la prezidanto de la Hungara Banka Asocio. Antaŭe, li raportis pri la amado fare de la guberniestro kun junulino, kiun sekve la centra banko dungis kun rekorda salajro.

“Mi konsciis, ke tiuj rakontoj eble ne plaĉas al la registaro de Viktor Orban,” diris s-ro Baksa intervjue, sed li ne atendis “drastan fermigadon de nia novaĵejo.”

La ĉefa deputata redaktisto de la ĵurnalo, Marton Gergely, diris, ke li “sufiĉe certas, ke Viktor Orban mem aginte kaŝas sin pri tio.”

La ministro por registara komunikado, Bence Tuzson, negis tiujn asertojn.

“La vera atenco pri gazetara libereco estus, se la registaro trudus pri decido fare de komunikila estro,” li diris intervjue, negante iun ajn rolon fare de la registaro de s-ro Orban.

Szilard Nemeth, la kunprezidanto de Fidesz, la politikopartio de s-ro Orban, rimarkigis, ke Népszabadság estis komunikilo de la Komunista Partio ekde la 1956a jaro, — kiam la Sovetunio agis kontraŭ la hungara ribelo, kiu minacis defii sian influon pri Orienta Eŭropo — ĝis la 1989a jaro, kiam faliĝis komunismo. “Mia simpla opinio estas, ke estis la plej bona tempo por neatendita fermiĝado de Népszabadság,” li diris al ĵurnalistoj.

Hungaroj ŝajne ne estas konvinkitaj pro la oficiala ekspliko. La sociaj komunikiloj estas plenaj je subtenesprimoj favore al la ĵurnalo. Sabatnokte, kelkaj miloj da homoj protestis antaŭ la parlamento, kelkaj el ili postulante, ke s-ro Orban rezignu.

Manifestacio eksterparlamenta en Budapeŝto sabate por subteni gazetaran liberecon. ZOLTAN BALOGH / EUROPEAN PRESSPHOTO AGENCY

“Mi ne estis kutima leganto de la ĵurnalo, sed gravas havi multon da komunikiloj Hungarie,” diris unu el la manifestaciantoj, Eva Tubakos, 54 jaraĝa, nedungita event-organizanto. “La problemo estas, ke nia registaro ne eltenas ian ajn kritikon. Tiel, kiel Népszabadság fermiĝis ne estis signo de la sana demokratio.”

Judit Bayer, komunikila advokato, kiu instruas ĉe Budapeŝta Komerca Lernejo diris, ke s-ro Orban, kiu estis ofica ekde la 2010a jaro, lernis pro sia antaŭa faro kiel ĉefministro, ekde la 1998a jaro ĝis la 2002a. Lia registaro 2002e igis oficiala legon, kiu trudis per plia rego pri amaskomunikiloj, igante maltrankvilon de Eŭropo-Uniaj oficistoj, kiu timis, ke Hungario atencadis la gazetaran liberecon.

Kritiko de s-ro Orban jam estas konata. Lia eks-aliancano kaj komerca kunulo Lajos Simicska — lia iama universitata samĉambrano — posedas du ĵurnalojn, unu el ili semajna, kaj ankaŭ radiostacion kaj televidostacion. La du viroj konfliktumis pasintjare kaj la kompanioj de S-ro Simicska iĝis kritikaj pri s-ro Orban.

Gabor Polyak, analizisto ĉe Mertek Komunikila Observanto, observanta asocio diris, ke la hungara amaskomunikilaro senĉese ŝanĝadis kaj lastatempe iris sub la influo de nova speco de riĉaj oligarkoj pliproksimaj al s-ro Orban.

Pasintjare, la duan plej grandan televidokanalon Hungarie, antaŭe posedata de germana kompanio, oni vendis al hungara-usona filmkreanto, — kiu ankaŭ estas registara altrangulo — kaj ĝia ĉefsinteno iĝis forte favora al la registaro. Sed s-ro Polyak diris, ke Népszabadság estis troestablita restaĵo politike por esti konvertita al registaro-subtenaĵo.

Mediaworks, la superkompanio de Népszabadság, estas posedata de Vienna Capital Partners, aŭstria private equity firmao. Heinrich Pecine, sia ĉefposedanto, ne respondis al mesaĝoj petantaj komenton pri la dedico fini la ĵurnalon.

Andras Petho, eks-ĵurnalisto ĉe Origo, kiu estas novaĵretejo, kie oni senlaborigis la redaktiston 2014e post lia malkovrado de tutgrandega vojaĝo eksterlanden fare de unu el la ministroj de s-ro Orban diris, ke li “ne estis surprizita pri tio, kio okazis al Népszabadság.” Lia eks-dunganto, sub nova posedado, ne plu kritikas la registaron.

“Tio certe ŝajne konformas al konata modelo,” diris s-ro Petho, kiu nun regas enketan ĵurnalisman retejon, Direkt36, kiu dependas de donacoj fare de legantoj kaj subvencioj fare de institucioj kiel la Open Society Foundations, posedataj de George Soros.

Tamas Bodoky, kiu regas Atlatszon, alian iom amasfinancatan esploran retejon, diris “Estas malpli kaj malpli da laborejoj por ĵurnalistoj, kiuj volas malkovri koruptecon, kaj ili plejparte ekzistas interrete.” Li rimarkigis, ke la registaro estis ĉefa reklamanto, farante reklamojn, ekzemple antaŭ ol la lastatempa referendumo pri Eŭropo-Uniaj kvotoj pri la setlado de transfuĝintoj (rifuĝintoj). (La referendumo pri la negado de kvotoj multe akceptiĝis, sed la ĉeestintaro estis tro malalta por valida rezulto.)

Gabor Borokai, la ĉefredaktisto ĉe Heti Valasz, dekstrema semajna ĵurnalo iom posedata de S-ro Simicska diris, ke ĝi perdis dek elcentojn ĝis dek kvin elcentoj de siaj ĉiujaraj enspezoj post la malpaca disirado inter s-ro Simicska kaj s-ro Orban. “Se la estroj de Népszabadság racie agus, ili malpliigus la nombron da paĝoj,” kontraste ol fermi la ĵurnalon post la investado pri redezajno, diris s-ro Borokai. Li teoriis, ke oni vendis la kompanion al nova estro.

Tiu ĉi artikolo estas Esperanta traduko de tiu ĉi artikolo en la novaĵretejo The New York Times. / This is an Esperanto translation of this article in the news website The New York Times.