Dat maar weinig media hebben gerapporteerd over de discussie in de Tweede Kamer vorige week over de aanstaande Europese top in Roemenië, op 9 mei, is tekenend voor het ontbreken van enig serieus debat in Nederland over de toekomst van de Europese Unie.

De toen aangenomen gezamenlijke motie van SGP en SP – met steun van drie regeringspartijen VVD, CDA en CU – kan ronduit schokkend worden genoemd. Deze roept het kabinet op om in de Europese Raad voor te stellen de zinsnede „een steeds hechter verbond tussen de volkeren van Europa” bij verdragswijziging uit het Europese Unie-verdrag te verwijderen. Sinds het EEG-verdrag van 1957 vormt het idee van een ‘ever closer union’ een basiswaarde en de grondslag van het Europese integratieproces.

Sybilla Dekker (Minister van Staat, oud-minister van VROM, VVD), Bernhard Bot (oud-minister van Buitenlandse Zaken, CDA), Laurens-Jan Brinkhorst (oud-minister van Economische Zaken, D66), Wim F. van Eekelen (oud-minister van Defensie, VVD), Joris Voorhoeve (oud-minister van Defensie, VVD, nu D66), Joost van Iersel (oud-Tweede Kamerlid, CDA).

Toegeven aan deze onzinnige uitspraak zou een fundamentele breuk betekenen met het streven naar een democratisch en doeltreffend Europa dat achtereenvolgende Nederlandse kabinetten de afgelopen zeventig jaar hebben nagestreefd.

Hoewel premier Rutte de motie ontraadde, kan zijn reactie niet anders dan als halfhartig worden aangemerkt. Hij sprak van „een beetje dode term” die moet worden gezien als een „gedachte uit het verleden”. Hij zei daaraan geen politiek kapitaal te willen verspillen. Het zou Rutte echter gesierd hebben om in aanloop naar de Europese verkiezingen in zijn antwoord een krachtiger pleidooi te houden voor verdergaande samenwerking. Daarmee zou hij de lijn van zijn Churchill-lezing, die hij in februari in Zürich hield, hebben bevestigd. Destijds toonde de premier zich een ‘Europese bekeerling’. Maar nu niets daarvan: opnieuw twee verhalen, één voor een Europees publiek en één voor het thuisfront.

Oorlogsverschrikkingen

Inhoudelijk is er veel aan te merken op de motie van SGP en SP . Immers, een hechter verbond tussen de volkeren van Europa is geen pleidooi voor meer bevoegdheden van de Europese Unie. Het is wél de erkenning van het feit dat de Europese volkeren – en dus niet alleen die van de EU – in het licht van de verschrikkingen van twee wereldoorlogen, een op gemeenschappelijke waarden gegrondveste toekomst willen delen.

Zoals het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie stelt, betekent het de erkenning van een gemeenschappelijk „geestelijk en moreel erfgoed” en van „ondeelbare en universele waarden van menselijke waardigheid”. Niets meer, maar ook niets minder.

Commentaar: Mark Rutte ziet het Europese licht steeds meer

Door dit alles „een beetje een dode term” te noemen, heeft de premier in zekere zin bijgedragen tot aanvaarding van de motie in een steeds meer eurosceptische Tweede Kamer.

Onvermogen tot eendracht

De huidige crisis van de Europese Unie heeft alles te maken met de onwil en het onvermogen van de lidstaten (inclusief Nederland) om gezamenlijke verworvenheden te versterken, en het vrije verkeer van de binnengrenzen aan te vullen met een meer gemeenschappelijk beleid aan de buitengrenzen. In een geopolitieke wereld met nieuwe reuzen staat Europa er steeds meer alleen voor. Wij schijnen ons daarvan niet bewust te zijn.

Nationale soevereiniteit en een sterke Europese Unie vertegenwoordigen geen tegengestelde belangen. Beide zijn ten nauwste met elkaar verweven. Europese verplichtingen worden alleen aangegaan door gemeenschappelijke besluitvorming door nationale ministers in Europese ministerraden, uiteindelijk in een Europese Raad op het hoogste niveau van de regeringsleiders. Brussel, dat zijn wij zelf.

Lees ook: Alles wat je moet weten over de Europese verkiezingen 2019

De EU-verdragen staan er borg voor dat de eigen identiteit van de nationale staten wordt gerespecteerd, en beschermen de rechtsstatelijke democratie. Iets anders te beweren is fake news. Nationale en Europese soevereiniteit vullen elkaar zodoende aan en hebben elkaar nodig als het Chinese yin en yang. Dag in dag uit blijkt nationale soevereiniteit illusoir, als ze niet tegelijkertijd is ingebed in een Europese soevereiniteit. Deze verschaft de Unie gelijktijdig het vermogen tot zelfstandig handelen ten opzichte van derden, wat in een verre van vriendelijke wereld hoognodig is.

Politiek negativisme

Het wordt dan ook tijd stelling te nemen tegen een groeiende onderstroom van politiek negativisme over de Europese Unie. De negatieve krachten zijn in opkomst. Nog maar kort geleden werd met een kleine meerderheid in de Eerste Kamer een initiatiefwet van – wederom – de SGP verworpen, die ertoe zou hebben geleid dat voortaan nieuwe Europese verdragsafspraken alleen met een tweederde meerderheid zouden kunnen worden aangenomen.

Praat mee met NRC Onderaan dit artikel kunnen abonnees reageren. Hier leest u meer over reageren op NRC.nl.

Dat zou leiden tot een blokkade van iedere Europese vooruitgang. In een land dat er prat op gaat de bevordering van de internationale rechtsorde in de grondwet te hebben verankerd is dat een onbegrijpelijke interne tegenspraak.

Wij moeten een krachtig geluid laten horen tegen fatalisme, neezeggers en vijanden van de Europese Unie. De Europese waarden van democratie, mensenrechten en de rechtsstaat staan op het spel.

De Europese verkiezingen van eind mei zullen van doorslaggevende betekenis zijn voor de koers van de EU in de komende periode. Laten alle partijen die Europa in hun hart hebben dat deze tijd ook tonen!

NRC Europa Onze EU-correspondenten over belangrijke voorstellen tot relletjes uit de wandelgangen Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 2 mei 2019