Jaka jest skala przemocy wobec kobiet w Polsce?

- Na świecie jej ofiarą pada co trzecia kobieta, w Europie co czwarta. W Polsce, według uśrednionych wyników różnych badań, przemocy doświadcza około 22 procent kobiet. Rocznie wszczynanych jest ok. 100 tysięcy procedur "Niebieskie Karty", wydawanych jest ok. 10 tysięcy wyroków za znęcanie się nad rodziną. Te statystyki uwzględniają jednak tylko historie zgłaszane na policję czy do innych instytucji.

Czy agresja wobec kobiet w Polsce się zwiększa?

- Tego nie wiemy. Zdecydowanie rośnie liczba osób, które przemoc zgłaszają. Widzę to z perspektywy 23 lat działania "Niebieskiej Linii". Kiedyś niemal sto procent telefonów do naszej poradni pochodziło od ofiar przemocy w rodzinie. Dzisiaj ponad połowa z nich to sygnały od świadków, którzy dostrzegli przemoc u sąsiada czy koleżanki w pracy. To dowód na to, że wychodzimy poza własny ogródek.

W ubiegłym roku zadzwoniło do nas około czterech tysięcy osób, a około dwóch tysięcy napisało maile. Tylko czego te statystyki dowodzą? Pomoc, której możemy udzielić, zależy wyłącznie od tego, jakie mamy fundusze. Gdyby poradnia telefoniczna działała w większym wymiarze, gdyby było więcej konsultantów, to skala pomocy byłaby jeszcze większa.



Przemocy doświadcza co najmniej 22 procent kobiet na świecie. Zdjęcie ilustracyjne (fot. pexels.com)

Odbieracie telefony od Polaków na emigracji?

- Tak, bo problemy wyjechały razem z nimi. Ba, one nawet się tam nasiliły, bo doszedł stres związany z wyjazdem - obcą kulturą, językiem, nową rzeczywistością. Nie wszystkie zgłoszenia dotyczą jednak tego, co się dzieje za granicą. Dzwonią na przykład mężczyźni, których partnerki zostały w kraju i utrudniają ojcom na emigracji kontakt z dziećmi. Albo dorosłe dzieci wyjechały, ale w Polsce mieszkają ich rodzice. I u nich dochodzi do przemocy. Ich dzieci dzwonią i mówią: "Boję się, że tata zabije mamę". Mają wyrzuty sumienia, bo jak byli na miejscu, to pilnowali. A teraz nie mogą.

W Wielkiej Brytanii w ostatnich latach powstało co najmniej kilkanaście polskich organizacji pozarządowych, które pomagają kobietom tam na miejscu.

Jak teraz wygląda sytuacja finansowa "Niebieskiej Linii"?

- W zeszłym roku, dzięki wsparciu firmy Avon, od kwietnia udało się wznowić pracę naszej poradni telefonicznej (22 668 70 00) i mailowej (poradnia@niebieskalinia.pl). W tym roku poradnie kontynuują działania bez przerwy. Jeśli chodzi o pomoc psychologiczną i prawną świadczoną bezpośrednio, to w tym roku ponownie złożyliśmy wniosek o środki z Funduszu Sprawiedliwości, czyli funduszu pomocy osobom pokrzywdzonym przestępstwem. 31 stycznia otrzymaliśmy informację, że pieniądze zostały nam przyznane.



Konferencja prasowa ''Drugiej szansy'' TVN. W nowym sezonie serialu pojawi się szeroko rozbudowany wątek przemocy seksualnej wobec kobiet. Druga od lewej Renata Durda, po prawej Małgorzata Kożuchowska, odtwórczyni głównej roli (fot. mat. prasowe TVN)

Duża to jest kwota?

- Wnioskowaliśmy o ponad 600 tysięcy złotych na rok, dostaniemy kilkadziesiąt tysięcy mniej. Ale nie mniejsza kwota jest problemem.

A co?

- Do tej pory pieniądze nie wpłynęły na nasze konto. Ministerstwo nie podpisało też z nami umowy, która określałaby zasady wykorzystania tych funduszy. Z naszej strony wszystkie formalności zostały dopełnione.

To znaczy, że w pewnym sensie działacie na kredyt?

- Poradnia telefoniczna, dzięki wsparciu firmy Avon, działa siedem dni w tygodniu przez sześć godzin. Natomiast specjaliści - prawnicy, psychologowie, którzy udzielają porad osobom przychodzącym do naszej placówki, robią to póki co jako wolontariusze. Ale nie tracimy nadziei.

Urszula Nowakowska, szefowa Centrum Praw Kobiet, mówiła niedawno, że politykom nie zależy na kobietach. I dotyczy to wszystkich partii.

- Przez 23 lata współpracowaliśmy ze wszystkimi opcjami politycznymi, które rządziły Polską. I nigdy nie było dobrych czasów. Zawsze pieniądze na pomoc osobom doznającym przemocy w rodzinie były spóźnione, zmniejszone albo nie było ich wcale.

Moim zdaniem główny powód tej powtarzającej się sytuacji jest taki, że w polskiej polityce rządzą mężczyźni. A mężczyznom trudno jest zrozumieć perspektywę kobiet. Mówię to z pełną odpowiedzialnością, bo wiem, że jako kobieta nie czuję problemów mężczyzn. Mogę próbować je zdefiniować, ale nigdy ich nie poczuję tak, jak czują je mężczyźni. Podobnie jak nie poczuję problemów osób niepełnosprawnych, bo nigdy nie jeździłam na wózku i na co dzień nie myślę o tego typu barierach. I tu mechanizm jest podobny - w polskiej polityce jest po prostu za mało kobiet.

Mieliśmy przecież trzy panie premier.

- Gdy kobieta zajmuje eksponowane stanowisko, ale otaczają ją mężczyźni, to działa jak mężczyźni. Skoro weszła w męskie środowisko, musi być samcem alfa. Byłaby samicą alfa, gdyby stado było zróżnicowane. Problem w tym, że w polityce, także na świecie, bardzo powoli dochodzimy do parytetu. Takiego, który pozwoli, aby głos kobiet w sprawie zarządzania krajem zaczął być słyszalny. Póki co najmniej 1/3 eksponowanych stanowisk nie będą zajmować kobiety, nie mamy szans na zmianę społeczną.



Ekipa ''Niebieskiej Linii'' (fot. Bartosz Bobkowski / AG)

Dodatkowo, mężczyźni w sprawie przemocy wobec kobiet mają duże poczucie winy, bo jednak większość sprawców przemocy wobec kobiet to panowie. Ale uściślijmy - nie znaczy to, że większość mężczyzn stosuje przemoc. Stosuje ją mniejszość, ale w grupie sprawców w większości są mężczyźni, a nie kobiety. Dlatego gdy pojawia się ten temat, mężczyźni raczej robią krok w tył i mówią: "Nie zajmujmy się tym problemem. Nie ma go".

Za to problem ten coraz częściej zaczyna dostrzegać kultura masowa. Na przykład w nowym sezonie serialu "Druga szansa" TVN pojawia się szeroko rozbudowany wątek przemocy seksualnej wobec kobiet. Pierwszy raz. Czy taka misja ma sens?

- Niestety często kobiety borykają się problemem przemocy same. Dlatego tak ważne jest, że w serialu "Druga szansa" bohaterka radzi sobie z tym, co ją spotkało. Wiem, że po emisji pierwszego odcinka do "Niebieskiej Linii" przyjdzie i zadzwoni dwa razy, czy trzy razy więcej kobiet niż zazwyczaj. Często kobiety przychodzą do nas i mówią: "Przyszłam bo wczoraj w telewizji widziałam, słyszałam, była o tym mowa, więc ja nareszcie też chcę o tym powiedzieć".

Czyli ma sens.

- Tak, bo wciąż uczymy się, jak edukacyjnie, ale nie instruktażowo, pokazywać przemoc, jak o niej rozmawiać i jak zachęcać osoby, które jej doświadczają, by zgłaszały się po pomoc. Wciąż żyjemy w przekonaniu, że póki trupa nie wyciągniemy z szafy, to nie będzie śmierdzieć. Więc lepiej milczeć i udawać, że pachnie.

Kobiety, które doświadczają agresji, często mówią: "Nie wiem, czy to, co mnie spotkało, to jest przemoc". Bywa, że kobieta twierdzi, iż w jej rodzinie nie ma przemocy. Po czym opowiada przerażające historie.

Jakie?

- Ostatnio przyszła do mnie pani, która rozmowę zaczęła od: "U nas to raczej przemocy nie ma. Mąż nigdy nie uderzył mnie ręką. Czasem kopie, kilka razy dusił, ale mnie nie bije". Widać, jak bardzo mamy przesunięte granice dotyczące tego, co możemy nazywać przemocą. Kiedy przychodzi do nas ofiara gwałtu, jest jeszcze gorzej. Bo skoro nie potrafimy normalnie rozmawiać o seksie, to jak mamy sobie poradzić z opowiadaniem o przemocy seksualnej? To podwójne tabu.

Życzyłaby pani na 8 marca nam, kobietom, by to tabu zostało przełamane?

- Życzyłabym, żeby nasze córki żyły w świecie bardziej równościowym niż my. Aby ich prawa nie były lekceważone i deprecjonowane tylko dlatego, że są kobietami. Moje osobiste marzenie? Może i my, dojrzałe już kobiety, jeszcze się na kawałek tych "dobrych czasów" załapiemy.

Organizacje pomagające Polkom padającym ofiarą przemocy domowej za granicą to: http://opoka.org.uk/ i http://www.nowezyciebezprzemocy.co.uk/.

Wysłaliśmy do Ministerstwa Sprawiedliwości maila z pytaniem o to, kiedy "Niebieska Linia" dostanie dofinansowanie na 2018 rok. Po publikacji rozmowy z Renatą Durdą dostaliśmy odpowiedź. Czytamy w niej, że Ministerstwo Sprawiedliwości "jest gotowe podpisać z Instytutem Psychologii Zdrowia PTP umowę w każdym dogodnym dla Instytutu terminie. (...)

Instytut już 20 lutego 2018 r. otrzymał od Ministerstwa Sprawiedliwości zaproszenie na uroczyste podpisanie w dniu 22 lutego 2018 r. umów na dofinansowanie w ramach Funduszu Sprawiedliwości na pomoc pokrzywdzonym i świadkom przestępstw. 21 lutego 2018 r. przedstawiciele Instytutu poinformowali jednak Ministerstwo, że umów w tym terminie nie podpiszą, ponieważ dyrektor prof. Jerzy Mellibruda przebywa na urlopie.

Kolejne proponowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości terminy podpisania umowy na dofinansowanie także nie spotkały się z akceptacją Instytutu. Ostatnią odpowiedź od Instytutu Ministerstwo Sprawiedliwości otrzymało 2 marca 2018 r. - poinformowano nas, że w sprawie podpisania umowy będzie kontaktował się z Ministerstwem dyrektor prof. Jerzy Mellibruda. Do tej pory nie było takiego kontaktu."

Renata Durda. Kierowniczka Pogotowia "Niebieska Linia" i specjalistka ds. przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Redaktorka naczelna dwumiesięcznika "Niebieska Linia", autorka wielu publikacji dotyczących rozwiązań zapobiegania przemocy w rodzinie. Społeczna doradczyni Rzecznika Praw Dziecka.



Angelika Swoboda. Dziennikarka Weekend.Gazeta.pl. Zaczynała jako reporterka kryminalna w "Gazecie Wyborczej", pracowała też w "Super Expressie" i "Fakcie". Pasjonatka mądrych ludzi, z którymi rozmawia także w Radiu Pogoda, kawy i sportowych samochodów.

CHCESZ DOSTAWAĆ WIĘCEJ DARMOWYCH REPORTAŻY, POGŁĘBIONYCH WYWIADÓW, CIEKAWYCH SYLWETEK - POLUB NAS NA FACEBOOKU