Originala versio de tiu ĉi artikolo aperis [en] en sekcio r12n de Medium, platformo de socia ĵurnalismo.

Antaŭan someron junulino el Irlando Caoimhe Ní Chathail sendis al sia movtelefona kompanio mesaĝon per Tvitero [en], informinte ke ŝi alfrontis certajn malfacilaĵojn dum uzado de ĝia retejo. Dum kelkaj monatoj la retejo montris eraron en ŝia nomo, ĉar super unu el ties literoj staras akcento (í). La kompanio proponis al la junulino uzi ŝian “anglan nomon”. Tiuj mesaĝoj estigis lavangon da komentoj inter uzantoj de tiu socia retejo en Irlando: la firmao tiel dubigis la interretan uzadon de la irlanda lingvo en la lando. Tamen post kelkaj semajnoj la kompanio renovigis la retejon, kiu nun akceptas la irlandajn nomojn. Tiu kazo, kvankam malgranda, bone ilustras kion devas alfronti la parolantoj de la irlanda en la cifereca medio.

La irlanda lingvo (Gaeilge) estas oficiala lingvo de Irlando, agnoskita kiel minoritata lingvo en Nord-Irlando kaj kiel oficiala lingvo de Eŭropa Unio. Edukado en la irlanda estas deviga en la bazaj kaj mezaj lernejoj. La lingvo havas riĉan literaturan heredaĵon kaj estas uzata en radio, televido kaj Interreto. Studentoj, studantaj ĝin ekster Irlando [en], povas trovi formalajn eblecojn por studi la lingvon en la universitatoj kiel Notre Dame [en] aŭ la Universitato de Sidnejo [en], aŭ en retejoj kiel MeetUp [en] kaj helpe de senpagaj aplikaĵoj kiel Duolingo. Malgraŭ subtenado kaj interesiĝo, la irlanda estas konsiderata “certe endanĝerigita“[en]. Laŭ nunaj pritaksoj, el 4,6-miliona irlanda loĝantaro ĉiutage la lingvon uzas nur ĉirkaŭ 40-70 mil homoj. La irlanda estas regiona lingvo, kiun oni parolas en lernejo nur en malmultaj, speciale markitaj kamparaj regionoj nomataj Gaeltacht. Do la irlanda estas minoritata lingvo en Irlando, kie plejparto de la homoj uzas en ĉiutaga vivo la dominantan lingvon — la anglan.

Unu el freŝaj studoj supozis, ke la irlanda povas efektive malaperi kiel la regiona lingvo dum la du sekvaj jardekoj [en]. Tio metas ĝin je la sama vico kiel milojn da aliaj lingvoj, kiuj povas malaperi en proksimaj jaroj aŭ jardekoj se ne okazos aktiva enmiksiĝo. Dum la teknika klasado de la lingvoj [en] kaj danĝeronivelo [en] estas diskutataj de sciencistoj, la tutmonda tendenco plu inklinas al ŝrumpo de la lingva diverseco, ĉar la lingvoj kiel la angla, hispana aŭ ĉina, forpremas lokajn kaj indiĝenajn lingvojn.

Kvankam la lingvoj aperadis kaj malaperadis dum la tuta historio de la homaro, la koloniismo, asimilado [en] kaj tutmondiĝo kaŭzis en lasta jarcento grandan premon sur la lingvojn, kiujn parolas plej malmulte da homoj. En Usono pli ol 150 lingvoj [en] de indiĝenaj popoloj ankoraŭ havas parolantojn, sed jardekoj da kultura subpremado endanĝerigis ilin. Ekzemple la lakotan lingvon parolas 2000 homoj, sed plejparto el ili aĝas 60 ĝis 70 jarojn. Transdonado de la lingvo de unu generacio al alia, de geavoj al gefiloj kaj genepoj, estas la ŝlosila faktoro de ĝia postvivado, do savado kaj revigligo de la lingvoj iĝas kurado kontraŭ la tempo.

Ekzistas multe da kialoj pro kiuj la parolantoj devas havi eblecon uzi sian propran lingvon kaj konservi la lingvan diversecon. La lingvo estas nerompebla ligo al certa kulturo kaj kodas unikan informon pri la homo kaj la mondo. Aliro al lingvo de siaj prauloj donas grandan avantaĝon al la popoloj, kiuj rezistas al aŭ restariĝas post la koloniismo. Kune kun mia kolego William J. Moner [en] mi antaŭnelonge lanĉis esploran projekton, kadre de kiu estas esplorata uzado de minoritata lingvo — la irlanda — en poŝtelefona medio. Ni opinias ke akirita sperto povas esti aplikata al miloj da aliaj endanĝerigitaj lingvoj kaj substrekas la rolon de dezajnado de interago en la revivigo de la lingvo.

Komunikaj teknologioj kaj sociaj retejoj kiel parto de ili, prezentas samtempe eblecojn kaj problemojn por la konservado kaj renaskigo de la minoritataj lingvoj. Al avantaĝoj apartenas ebleco disvastigi kulturajn kaj novaĵajn amaskomunikilojn kaj lernomaterialojn. Krome aperas ebleco altigi la prestiĝon de la lingvo kaj stimuli ĝian uzadon fare de nova generacio, kio iĝas ĉiam pli aktuala dum junularaj kulturoj tutmonde transiras al interligitaj komunikaj kuntekstoj, kies ekzemplo povas esti tujmesaĝiloj kiel Snapchat, Facebook Messenger kaj WhatsApp.

Ciferecaj komunikaj platformoj potenciale ebligas al la anoj de la lingvaj komunumoj ĉiam esti konektitaj. Tamen persona komputilo perdas sian avantaĝon super movtelefonoj, do interago kaj enigo dependas grandparte de pli avantaĝaj procezoj kiel rekonado de parolo kaj gestoj, ol de tradicia enigado de teksto per klavaro. Kvankam tajpado de baza teksto pere de klavaro estas simpla komputada ekzerco, ebligado de pli avantaĝaj funkciaj eblecoj kiel korektado de ortografio aŭ pritraktado de parolo konsumas pli da tempo kaj resursoj. Iuj observantoj ekalarmis. Ekzemple la poeto kaj kantisto Sjón [en] diras jenon pri sia denaska islanda lingvo (330 000 parolantoj):

The broader and more serious implications are for the language as it is used in daily life. Technology is moving towards AI and speech-controlled applications, and the companies developing it do not see preserving languages spoken by few as their responsibility. When the day comes that we have to speak to our refrigerators in English (which I believe is not far in the future), Icelandic will retreat very fast.