Op tv en in de krant zien we dagelijks resultaten van onderzoeken, maar ook kritieken op die resultaten. Bij elk onderzoek zit natuurlijk een onzekerheidsmarge, we weten weinig 100 procent precies, maar soms is er veel mis met een onderzoek.

Hoe weet je als nieuwsconsument wat wel en wat niet te vertrouwen is? Je kan niet blind vertrouwen op de journalist die het nieuws voor je selecteert: zowel het kaf als het koren krijgt een kop met chocoladeletters.

Een goed startpunt om onderzoekskwaliteit te checken is de Nederlandse Gedragscode Wetenschappelijke Integriteit. Deze gedragscode, waar alle hogescholen, universiteiten en ook instanties als TNO en het NIOD zich aan moeten houden, noemt een vijftal kernprincipes: eerlijkheid, zorgvuldigheid, transparantie, onafhankelijkheid en verantwoordelijkheid.

Niet alleen voor wetenschappelijk, voor élk soort onderzoek zijn dit goede kernprincipes. Tot op zekere hoogte kan je makkelijk nagaan of bij onderzoek aan deze minimumeisen voldaan is.

Vorige week onthulden Follow the Money en de Volkskrant dat onder meer de ANWB en Shell al decennialang in het geheim de klimaatscepsis financieren. Tevens onthulden onderzoeksjournalisten de financiële stromen achter de klimaatsceptische denktank Clintel: weg transparantie en onafhankelijkheid. Desondanks geven de media Clintel gretig een platform.

Het RIVM berekende vorig jaar dat bijna de helft van de stikstofschade wordt veroorzaakt door de landbouwsector, en dan met name door de veehouderij. Het is dus niet raar dat vooral de veeteeltsector de cijfers moeilijk kon geloven. De wens is immers de vader van de gedachte.

Afgelopen maand kwam het Mesdag Zuivelfonds met hun eigen onderzoek. Of beter gezegd: met drie powerpointpresentaties. Volgens dit fonds was de stikstofbijdrage van de veehouderij veel lager. Transparantie over de rekenmethodes werd niet gegeven, over de zorgvuldigheid werd direct al getwijfeld. Het Fonds gaf maandag zelf toe dat er een rekenfout in hun model zat.

Dat het fonds duidelijke belangen heeft om het percentage naar beneden te praten, is evident. De vijf integriteitsvinkjes kunnen niet worden gezet, dat lag er hier duimendik bovenop. Kortom, dit is lobbywerk en geen onderzoek. De gretigheid waarmee media dit als nieuws brachten – zelfs al voordat de presentatie had plaatsgevonden – is stuitend.

Je zou toch mogen hopen dat men ergens op de journalistenopleiding iets leert over het verschil tussen lobby en wetenschap? Misdaadverslaggevers schrijven toch ook niet ‘de verdachte zegt onschuldig te zijn, maar volgens de rechter is hij schuldig. De waarheid zal dus wel in het midden liggen’?

Het is momenteel onrustig in de Nederlandse wetenschap: de werkdruk is torenhoog en bezuinigingen raken vakgebieden in hun hart. Er speelt echter nog een grotere crisis. Als de media lobbywerk, flutonderzoek en integere wetenschap op gelijke voet naast elkaar blijven presenteren, kan de academie haar deuren wel sluiten.

Casper Albers is hoogleraar statistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Correctie: In een eerdere versie van deze column stond dat het RIVM en de KNMI zich niet aan de gedragscode committeren. Dat doen ze wel.