Tunahan Kuzu, kamerlid en voorman van de politieke beweging Denk, twijfelt geen moment. Denk vergroot de kloof niet tussen mensen met en zonder migratie-achtergrond. Nee, Denk verkleint die.

Zeker weten: “Wij zorgen ervoor dat mensen die niet gehoord werden, een stem krijgen. Mensen die geen vertrouwen meer hadden in de politiek zijn weer geïnteresseerd, ze doen mee. Zij worden door ons gebonden aan de rechtsstaat, aan de parlementaire democratie.”

Denk doet het goed. De beweging werd in 2015 opgericht door Kuzu en kamerlid en voorzitter Selçük Öztürk, het tweetal dat eind 2014 uit de PvdA werd gezet of de PvdA had verlaten – de lezingen daarover verschillen. Denk heeft nu, na nog geen twee jaar, 4200 leden. Ze zijn mooi verspreid over het hele land, zegt Kuzu.

Iets meer mannen dan vrouwen, veel mensen met een Turkse en Marokkaanse achtergrond, ook veel Surinaamse Nederlanders – ondanks het vertrek van Sylvana Simons is de partij ook bij hen populair, merkte Kuzu vorige week nog toen hij op campagne was in Almere. Zo’n 700 a 800 mensen hebben een ‘oer-Hollandse’ achtergrond. “Dat vind ik belangrijk”, zegt Kuzu. “Want het verhaal van gelijkwaardigheid kan alleen slagen als dat verteld wordt door mensen die níet op mij lijken.”

In de betrekkelijk korte tijd dat Denk bestaat is zij er niet alleen in geslaagd een ledenpartij op te bouwen. Het is het duo Kuzu/Öztürk óók gelukt op het Binnenhof een bijzonder slechte reputatie te verwerven. Kamervoorzitter Khadija Arib noemde de manier waarop ze opereren ‘een kamerlid onwaardig’. CDA-Kamerlid Mustafa Amhaouch betichtte ze van ‘etnisch profileren’. En PvdA’er Ahmed Marcouch beschuldigde ze van Jodenhaat.

Hypocriet en fout gedrag

Dat zit ongeveer zo. De groep Kuzu/Ozturk, zoals ze in de Kamer officieel heet, bedient zich van een methode die in de Kamer nog niet eerder is vertoond, en die erg veel doet denken aan ‘naming and shaming’ in de opsporing. Denk bekritiseert niet alleen partijen, ze bekritiseert met name individuele personen in die partijen. En dan, nog specifieker, Kamerleden met een migratie-achtergrond.

Tekst loopt door onder afbeelding.

DENK-lijsttrekker Tunahan Kuzu Beeld ANP

Als hun partijen andere standpunten innemen dan Denk, en als die Kamerleden daarin meegaan – wat in de Tweede Kamer gebruikelijk is – dan komt Denk in het geweer. Dan maakt ze op het veelbekeken Facebook filmpjes over deze Kamerleden, met commentaar over hun in de ogen van Denk hypocriete en foute gedrag, waarmee ze hun achtergrond zouden verloochenen.

Kamervoorzitter Arib overkwam dat toen ze niet meeging in het voorstel van Öztürk de stemmingen uit te stellen omdat het Suikerfeest was. CDA’er Amhaouch werd eruit gepikt omdat hij net als zijn fractie stemde tegen de erkenning van een Palestijnse staat. “Een gemiste kans", twitterde Kuzu.

Marcouch van de PvdA krijgt een permanente berg kritiek over zich heen. Onder andere omdat hij stemde voor verlaging van de uitkeringen aan Marokkaanse Nederlanders die na hun 65e naar Marokko zijn verhuisd. Dat mensen die in de illegale nederzettingen in Israël wonen niet zijn gekort, is voor de achterban van Denk een moeilijk te verteren punt. In de Kamer verwoordde Denk dat onder andere door de regering te betichten van het meten met twee maten – een verwijt dat de partij vaker maakt.

Het was naar aanleiding van deze kwestie dat het antisemitisme om de hoek kwam. In een whatsappbericht werd PvdA-Kamerlid Mohamed Mohandis op de hak genomen. Er werd gesproken over ‘Mohandis en andere Marokkaanse joden’. In de context was dat Marokkaanse joden geen vaststelling, maar beledigend bedoeld. ‘Ken de verraders van onze gemeenschap en stem niet op Pvda. Graag delen’, staat er onder het bericht.

Marcouch noemde dat in een reactie ‘walgelijk’, hij betichtte Denk van leugens en Jodenhaat. Volgens Denk was de app niet afkomstig van de partij, maar van iemand die de naam van de partij gebruikt. Denk is daar achteraan geweest, zegt Kuzu, maar heeft de app niet kunnen herleiden. Wel is er een brief van een advocaat naar Marcouch gegaan. Hij moet de ‘laster’ over Denk terugnemen – iets wat hij niet van plan is, hij is er juist op uit de verhalen van Denk ‘door te prikken’.

De Kamerleden op wie Denk haar aanvallen richt, verwerpen het gedrag van de nieuwe beweging met alles wat er in hen zit en zij worden daarin gesteund door vrijwel de hele politiek. ‘Dit moet stoppen’, hield Jesse Klaver Denk-voorman Kuzu zondag nog voor bij Buitenhof. De reacties op Twitter en Facebook zijn voor veel politici al geen feest, maar dit ‘namen and shamen’ versterkt de scheldpartijen alleen maar.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Jesse Klaver Beeld ANP

Daar komt het verwijt van etnisch profileren bij. Er worden alleen Kamerleden met een migrantenachtergrond op Facebook en Twitter gezet. Denk maakt alleen filmpjes over hen, zij heeft het niet over al hun collega’s die óók het standpunt verdedigen dat Denk onwelgevallig is.

Gelijke behandeling

Dat onderscheid is des te vreemder, omdat het programma van Denk doordrenkt is van de roep om gelijke behandeling, om mensen met een migratieachtergrond hetzelfde te benaderen als autochtonen. ‘Wij zijn gewoon Nederlanders!’, schreeuwt het van de pagina’s. Ze zijn het zat om als derde, vierde generatie gastarbeiders nóg steeds te worden aangesproken op hun achtergrond – om over de aantoonbare discriminatie bij het zoeken van stages en werk maar te zwijgen.

Bij Denk kunnen ze, zoals ze het bij een besloten bijeenkomst in Utrecht omschreven, zijn wie ze zijn. Nederlanders, met familie die korter of langer geleden uit een ander land hierheen is verhuisd. Dat is de aantrekkingskracht van Denk.

Maar: doet Denk niet precies hetzelfde wat ze de Nederlandse samenleving verwijt, maakt zij ook geen onderscheid tussen Nederlanders, door alleen Kamerleden met een migratieachtergrond aan te spreken? Helemaal niet, zegt Kuzu. Hij bestrijdt dat het Denk alleen om de achtergrond van de Kamerleden te doen is. “Het is een combinatie van standpunt, levenservaring en achtergrond”, zegt Kuzu, die er ook op wijst dat het standpunt van Kamerleden met een migratieachtergrond zwaar telt bij de positiebepaling van anderen.

De lijsttrekker: “Mensen redeneren: als Marcouch beveiliging van moskeeën al niet nodig vindt, waarom zouden wij daar dan voor zijn? Maar het belangrijkste voor ons is dat ze in buurthuizen en moskeeën iets anders zeggen dan in de Kamer.” Ondanks de ontkenning van Marcouch dat hij in moskeeën stemmen ronselt, zegt Kuzu: “We moeten ze ontmaskeren. Als jullie het niet doen, moeten wij dat doen.”

Tekst loopt door onder afbeelding.

Pvda-kamerlid Ahmed Marcouch. Beeld anp

En daar gaat Denk dus niet mee stoppen. Kuzu heeft geen twijfel, hij heeft nog nooit gedacht dat Denk met zijn methodes mensen meer verdeelt dan verbindt. Sterker, hij heeft tegen Jesse Klaver gezegd: “Als jij Kamerleden krijgt met een migratieachtergrond, dan gaan we daar ook filmpjes van maken.”

Emancipatiepartij

Denk ziet zichzelf als een emancipatiepartij. Net zoals arbeiders en vrouwen hun rechten bevochten, doen mensen met een migratie-achtergrond dat nu.

Hoogleraar sociologie Jan Willem-Duyvendak plaatst daar een aantal kanttekeningen bij: “Emancipatieprocessen kunnen op uiteenlopende manieren verlopen, daar heb je niet per se een ‘eigen’ politieke partij voor nodig. Zo had een vrouwenpartij in Nederland nooit veel succes. Mensen met een migratieachtergrond waren al heel aardig vertegenwoordigd in bestaande politieke partijen, vooral in de PvdA, maar ook in GroenLinks en SP. Ook binnen het CDA waren migranten actief.”

Dat zij – althans een deel van hen – zich nu apart organiseren, wijst er volgens hem vooral op dat politieke partijen niet in staat zijn hen blijvend aan zich te binden. “Ze komen niet uit het niets, ze zaten al in de politiek”, zegt Duyvendak. Denk komt voort uit de PvdA, in Rotterdam is het door de islam geïnspireerde Nida opgericht door een oud-GroenLinkser. “Kennelijk is er een probleem binnen politieke partijen. Etnische groepen waren best goed vertegenwoordigd. Maar ze konden nooit opkomen voor hun eigen groep, ze mochten nooit ‘etnisch’ zijn.”

Toeval is het volgens hoogleraar niet dat zij zich nu apart gaan organiseren. Dat heeft te maken met de hardere toon over moslims en migranten, met uitspraken van politici dat mensen kunnen ‘oppleuren’ als het hen hier niet bevalt. Ook door het debat over Zwarte Piet wordt het gevoel versterkt dat zij hier niet thuishoren – niet in Nederland, en kennelijk ook niet in de politiek. Duyvendak ziet de recente ontwikkelingen dan ook als ‘emancipatie in de context van toenemende polarisatie.’

Denk schommelt nu rond de een, twee zetels in de peilingen, maar peilers waarschuwen dat de migranten-achterban moeilijk te peilen is. Duyvendak verwacht dat een partij als Denk best succesvol kan zijn, “zeker als het bashen van moslims doorgaat. Daardoor gaan mensen zich ook politiek religieuzer voelen, en als dat niet kan in gewone politieke partijen, dan wijken ze misschien uit naar een aparte partij.” Ondertussen stelt hij wel vast dat het politieke landschap daardoor gesegregeerder wordt dan het was zonder Denk.

Tegenreactie PvdA

Ook PvdA-raadsleden en bestuurders in het land worden in deze verkiezingscampagne geconfronteerd met Denk. Via Whatsapp krijgen ze oproepen om op Denk te stemmen, ‘de enige partij die zich durft uit te spreken voor minderheden’. Achmed Baâdoud, commissievoorzitter van Amsterdam-Nieuw West, heeft een tegenreactie geschreven, die door het partijbureau van de PvdA wordt doorgegeven.

In de in slordig Nederlands geschreven oproep voor Denk staat onder andere: “Onze vaders en moeders en onze opa's en oma's die Nederland groot hebben gemaakt en hun oude dag in Marokko of Turkije willen doorbrengen, worden flink gekort in dat klein beetje wat ze krijgen. Terwijl de Israëlische Joden die in bezet palestijns gebied wonen juist meer geld krijgen van Ascher (belachelijk en discriminerend).” Volgens de niet-ondertekende app kan Denk ervoor zorgen dat ‘sommige wetten die anti moslim of anti allochtoon zijn’, worden tegengehouden.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Achmed Baâdoud

De brief is gericht aan alle ‘alle Nederlandse Marokkanen, Turken, Surinamers, Antillianen, Polen en iedereen die zich in Nederland de laatste tijd zich een tweederangsburger voelt’. Hij is in elk geval binnengekomen bij een onbekend aantal PvdA-politici uit het hele land, zowel met een Marokkaanse als met een Turkse achtergrond.

De app heeft de Amsterdamse bestuurder Baâdoud aangezet tot actie. “Ik wil niet aangesproken worden als Marokkaan. Als Marokkaan mag ik hier niet eens stemmen. Het is 2017, ik ben Nederlander, en trots op mijn komaf.”

Baâdoud heeft een tegenreactie geschreven, ‘aan alle Nederlanders die een sterke samenleving willen bouwen’. Hij wil via een stem op de PvdA een eind maken aan ‘politiek die met verdraaide feiten inspeelt op emoties’, en roept op te stemmen voor een land ‘waar geen plek is voor splijtende krachten en discriminatie'. Hij heeft zijn reactie op Facebook gezet. PvdA’ers die de app hebben gekregen en zich bij het partijbureau melden met de vraag wat ze er tegen kunnen doen, krijgen zijn reactie doorgestuurd.

De PvdA-bestuurder in Amsterdam gaat ervan uit dat de app afkomstig is van Denk. “Ik geloof niet dat er daar iets de deur uitgaat zonder dat de partij het weet.” Lijsttrekker Tunahan Kuzu ontkent dat. Alleen al aan de aanhef - Nederlandse Marokkanen – is volgens hem te zien dat de app niet van de partij is: “Wij hebben het altijd over Marokkaanse Nederlanders.” Wel is het zo dat Denk in de PvdA een tegenstander ziet. De PVV van Geert Wilders staat op de lijst van opponenten op nummer 1, maar snel daarna komt de PvdA.

Onlangs werd bekend dat Denk gebruik maakt van trollen, die nepberichten de wereld insturen. Denk is daarmee opgehouden. Er is inmiddels ook een Facebookpagina tegen PvdA-Kamerlid Marcouch. Daar is Denk volgens de lijsttrekker niet bij betrokken; hij kent hem niet.