Een nieuw opgerichte stichting voor misbruik binnen de gemeenschap van Nederlandse Jehova’s getuigen kreeg binnen een half jaar bijna driehonderd meldingen binnen. Het bestuur van de Jehova’s weigert vooralsnog met de slachtoffers in gesprek te gaan.

‘Wij vragen ons ernstig af of u het probleem rond seksueel misbruik binnen uw gemeenschap wel serieus neemt […] Er ontstaat bij ons de indruk dat u contact met ons uit de weg gaat’, schrijft Reclaimed Voices in een open brief aan het bestuur van Jehova’s getuigen. De stichting is vorig jaar opgericht na berichtgeving van Trouw over seksueel misbruik bij de Jehova’s getuigen. Sindsdien kwamen er volgens de stichting 276 meldingen binnen. Een aantal dat de Jehova’s getuigen zelf overigens tegenspreken.

‘De slachtoffers zijn boos en gefrustreerd dat het zo lang duurt voordat er een reactie komt’, zegt voorzitter Raymond Hintjes van Reclaimed Voices. ‘In gesprekken met het ministerie van Veiligheid en Justitie heeft minister Sander Dekker er bij het bestuur op aangedrongen het gesprek aan te gaan, maar daar wordt geen gehoor aan gegeven.’

De meeste meldingen zijn afkomstig van mensen die niet langer Jehova’s getuige zijn. ‘Voor mensen binnen de gemeenschap is de drempel om contact met ons op te nemen hoog. Er rust een taboe op. De organisatie ontraadt contact met ex-leden. Het is een gesloten gemeenschap waar je de vuile was niet buiten hangt.’

‘Er mag geen misverstand over bestaan dat wij graag bereid zijn om met individuele slachtoffers te spreken en hen de persoonlijke aandacht te geven die zij nodig hebben’, laat een woordvoerder van de Jehova’s getuigen in een schriftelijke reactie weten. ‘Dat is vele malen productiever dan communicatie middels open brieven in de media, zoals de stichting kennelijk voorstaat. Rechtstreekse communicatie heeft onze absolute voorkeur.’

De organisatie herkent zich niet in het aantal van 276 meldingen, ‘gelet op het aantal meldingen van seksueel kindermisbruik dat wij in de loop van de afgelopen tientallen jaren hebben ontvangen’. Dit ‘relatief geringe aantal’ meldingen is mede te danken aan artikelen op de website van Jehova’s getuigen, stelt de woordvoerder. Daarin wordt ‘gewaarschuwd voor de gevaren waaraan kinderen blootgesteld kunnen worden’.

De Jehova’s getuigen lieten eind november aan RTV Noord weten ‘onder voorwaarden’ in gesprek te willen met de stichting. Een woordvoerder stelde destijds dat ‘dit soort uitwassen zich helaas voordoet in onze maatschappij, en dit verhaal laat zien dat kindermisbruik helaas ook bij ons voorkomt’. Reclaimed Voices schreef toen een open brief om opheldering te vragen over deze voorwaarden. Als reactie kregen ze alleen een ontvangstbevestiging.

Eigen rechtssysteem

Jehova’s getuigen maakt gebruik van een intern rechtssysteem. Ouderlingen onderzoeken meldingen van misbruik in de gemeenschap. Er vindt vervolgens een gesprek plaats met de vermeende dader. Hintjes: ‘Als de dader bekent, is er een interne zaak waarbij wordt vastgesteld of hij lid mag blijven of niet. Als hij ontkent wordt er geen actie ondernomen, tenzij er een tweede melding is van misbruik.’ Hintjes stelt dat de autoriteiten niet worden geïnformeerd door de organisatie. ‘Slachtoffers hebben wel het recht om naar de politie te gaan, maar de drempel is hoog vanwege de gesloten gemeenschap.’

De woordvoerder van Jehova’s getuigen benadrukt dat de organisatie niet schuwt om middelen als excommunicatie en levenslange ontheffing in te zetten tegen daders. Hij verwijst ook naar een document met het ‘Bijbels standpunt’ van de Jehova’s getuigen over kindermisbruik. Daarin staat onder meer dat de autoriteiten verantwoordelijk zijn voor het aanpakken van zulke misdrijven. ‘De ouderlingen nemen kindermisbruikers nooit tegen de bevoegde autoriteiten in bescherming.’

Vanwege het interne rechtssysteem houdt Jehova’s getuigen dossiers bij over de aard van het misbruik, wie erbij betrokken is en of de persoon in kwestie heeft bekend of niet. Dertien personen hebben deze dossiers zonder succes opgevraagd, vier mensen hebben aangifte gedaan tegen de organisatie. Dat lijkt weinig. Hintjes: ‘Maar toen het misbruik in de katholieke kerk naar buiten kwam, zijn er ook veel klachten en maar enkele aangiften binnengekomen.’

Hintjes wijst er ook op dat het misbruik relatief lang geleden heeft plaatsgevonden. ‘De meeste slachtoffers zijn de 40 al gepasseerd. De dader kan al overleden zijn of het slachtoffer wil de situatie niet weer oprakelen en heeft het wellicht al achter zich gelaten. Ook denken ze dat de zaak al is verjaard.’

De woordvoerder van Jehova’s getuigen zei destijds dat de organisatie geen statistieken bijhoudt van het aantal meldingen van misbruik. ‘Maar het komt slechts incidenteel voor.’ Hintjes denkt echter niet dat het om incidenten gaat. ‘Er spelen soortgelijke situaties bij de Jehova’s getuigen in andere delen van de wereld, zoals Australië. Het gaat om een maatschappelijk probleem, dat de organisatie grotendeels intern probeert op te lossen. Slachtoffers zouden graag zien dat er een vorm van erkenning komt. Dat wordt toegegeven dat er een probleem is en dat deze organisatie daar excuses voor maakt. En daarnaast laat zien bereid te zijn de situatie zodanig te veranderen dat er een veilig klimaat voor kinderen ontstaat.’

Reclaimed Voices gaat vrijdag bij het ministerie van Justitie en Veiligheid pleiten voor een onafhankelijk onderzoek. ‘En idealiter hopen we dat we alsnog in gesprek kunnen raken met het bestuur van de Jehova’s getuigen’.