Sigrid Kaag zou, zo wordt binnen D66 geconcludeerd, ‘goed zou zijn voor de partij en het land’. Beeld Ringel Goslinga/Lumen

Treurig, vindt Sigrid Kaag het, dat mensen zich afvragen of een moeder wel premier kan zijn. Kaag, moeder van vier kinderen: “Democraten, zullen wij eens laten zien hoe het eruitziet?” vraagt ze aan het D66-congres, begin vorige maand bijeen in Breda. “Als een moeder premier is?” Consternatie in de zaal. Heeft de populaire D66-minister het over zichzelf?

De zaal vol D66’ers begint hard te applaudisseren. Dan blijkt dat Kaag alleen spéélt met de verwachting dat zij straks naar voren stapt als nieuwe leider. Ze wijst naar het scherm achter haar: daarop prijkt een foto van Maria Liberia-Peters, de eerste vrouwelijke premier van de Nederlandse Antillen én moeder van twee kinderen.

Kaag (58), minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, wordt door een deel van haar partij D66 gezien als dé gedroomde nieuwe partijleider. Zelf zei ze vorige maand daar voor het eerst ‘serieus over na te denken’. In de zomer had Kaag in een interview in deze krant al gezegd dat Nederland maar eens een vrouwelijke premier moet krijgen, en klaagde ze dat lijsttrekkers steeds weer man zijn.

Kaagfans

Het maakt dat de schijnwerper vaker op haar wordt gericht – en ze die zelf steeds meer opzoekt. Officieel hakt Kaag de knoop pas na komende zomer door – toevalligerwijs tegelijk met de première van een documentaire waarvoor de VPRO haar al ongeveer een jaar volgt. Haar gezin heeft een vetorecht. Maar in de luwte lijkt ze zich voor te bereiden op die eventuele stap.

Zo geeft ze aan de lopende band toespraken, waarin ze grote thema’s aansnijdt: in het Rijksmuseum sprak ze over tolerantie, tijdens de Preek van de Leek over eenzaamheid, bij de Hannie Schaftlezing in Haarlem waarschuwde ze voor nationalisme en vorig jaar zei ze in de Abel Herzberglezing dat stilte geen antwoord is op populisme, op ‘kabaal van de stem van de angst’. Ze ontpopt zich zo als de tegenpool van Forum voor Democratievoorman Thierry Baudet.

Bovendien geniet Kaag ook populariteit buiten haar eigen partij. Dat kan van andere mogelijke kandidaten, Jetten en vicepremier Kajsa Ollongren, veel minder worden gezegd. Of zoals een prominente D66’er het verwoordt: “Ze is ook buiten D66 populair, dat geldt niet voor al onze partijfavorieten.”

Zelfverklaarde ‘Kaagfans’ pushen haar ‘bij elke mogelijke gelegenheid’ om zich kandidaat te stellen. Het opiniepanel van EenVandaag noemde naast PvdA-Kamervoorzitter Khadija Arib D66’ers Ollongren en Kaag als mogelijke vrouwelijke premier. Ollongren zou het vooral goed doen binnen de partij, maar Kaag zou ook kiezers van andere partijen – GroenLinks en PvdA bijvoorbeeld – aanspreken. Binnen D66 wordt geconcludeerd dat Kaag ‘goed zou zijn voor de partij en het land’. “Tegenover Jesse Klaver en Lodewijk Asscher kan zij zich onderscheiden.”

Ze zoekt tegenspraak ook graag op. De dialoog aangaan, noemt ze dat. Het Centrum Informatie en Documentatie Israël (Cidi) verweet haar partijdigheid, vanwege haar Palestijnse echtgenoot. Nadat ze er in september had gesproken, was ‘het wantrouwen weggenomen’. Bij de pro-Israëlische SGP-jongeren werd ze na aanvankelijke scepsis uiteindelijk begroet door hard applaus. Zo ziet D66 het ook graag: wie Kaag hoort praten, raakt ‘betoverd’. “Het is een politicus in wie je kunt geloven.” Al klinkt ook kritiek: ze trekt vaak de morele kaart, maar wordt tegelijkertijd niet concreet.

Routinier

Om Kaag heen staat een groep van veelal jonge D66’ers die haar adviseren, maar ook buiten dat clubje zijn er partijgenoten waaraan ze ideeën toetst. ‘Peetmoeder van D66’ Carla Pauw bijvoorbeeld, die de rechterhand van partijoprichter en oud-partijleider Hans van Mierlo was. Ook Thom de Graaf en Alexander Rinnooy Kan staan haar soms bij. Daarnaast heeft ze regelmatig contact met de ervaren Kamerleden Sjoerd Sjoerdsma en Paul van Meenen.

Ingewijden zien dat ze de afgelopen jaren, na een lange internationale carrière als topdiplomaat, is gegroeid in haar rol als minister en politica. Bij haar eerste optreden in de Tweede Kamer, in 2017, toen ze voor het eerst haar begroting moest verdedigen, vielen de mores in het parlement haar zwaar. Dit jaar kwam ze over als routinier, die bij vragen om meer geld voor ontwikkelingssamenwerking zei dat ze óók ‘reke­ning moet houden’ met ‘de dilemma’s waar veel mensen nu mee kampen, van de zorg tot het onderwijs’.

Talkshowtafels

Die bredere blik wordt ook gezien in de ministerraad. In de Trêveszaal keek ze in het begin nog de kat uit de boom en hield vooral haar mond, nu praat ze graag mee. Als internationale kwesties aan de orde komen, zou premier Mark Rutte eerst in de richting van Kaag kijken voor zijn blik naar zijn partijgenoot en Buitenlandminister Stef Blok gaat.

Ze is ‘geland’ in Nederland. Er is, na een lange zoektocht, een huis gekocht, haar man is steeds vaker in Den Haag en ook haar kinderen wonen nu in Nederland. In de eerste periode dat ze ­terug was uit het buitenland, worstelde ze nog met de taal – na bijna twee decennia buiten Nederland lag het Engels haar vaker voor in de mond dan het Nederlands. Nu gaat dat soepeler.

Ze is een graag geziene gast aan talkshow­tafels, waar D66’ers tevreden constateren dat ze ‘met eerbied’ wordt behandeld. In haar spreken komt ze bedachtzaam, beschaafd en enigszins deftig over. Daarbij is ze allesbehalve afstandelijk. Toen haar werkster na een periode van ziekte overleed, bezocht een aangeslagen Kaag – met haar hele gezin – de condoleance.

Toch is Kaag niet op alle vlakken de gedroomde D66-lijsttrekker. Ze is elitair. Weet zij op de vraag ‘hoeveel kost een halfje wit’, die oud-PvdA-leider Job Cohen in 2010 in een live­programma voor de kiezen kreeg, óók het antwoord? “Niemand is perfect, maar ze is buitengewoon intelligent,” zegt een partijcoryfee. “Als ze nog niet weet wat een halfje wit kost, valt daar wat aan te doen: één bezoekje aan de supermarkt is genoeg.”

Sneakers

GroenLinks is beducht voor haar als mogelijke D66-lijsttrekker. Niet voor niets probeerde men Kaag daar al eens in diskrediet te brengen door te sneren dat ze haar ‘echt niet zien praten over koopkrachtplaatjes’. Ook haar getrouwen beamen dat ze ‘geen trek heeft in koopkracht­geneuzel’ en vrezen dat ze ‘doodongelukkig’ zou worden van een rol in de oppositie. Als ze opgaat voor het partijleiderschap, is dat ook een risi­co – een verkiezingsstrijd is immers geen ­rode loper naar het Torentje. En wat als ze D66 niet de grootste maakt, gaat ze dan weer weg?

Vooral op financieel-economisch vlak is er werk aan de winkel. Maar ook daar wordt door het team-Kaag aan gedacht. Volgend jaar geeft Kaag op 5 mei de prestigieuze H.M van Randwijklezing. Daar, zo is het plan, moet ze een sociaal-economisch verhaal ontvouwen. Kan ze daar ook op oefenen.

Op het partijcongres viel haar toespraak niet alleen op door het gebbetje over de vrouwelijke premier. Dat deed ze ook door haar schoeisel: sneakers. Dat typeert Kaag, zeggen ingewijden. “Zo is Sigrid.” Haar authenticiteit moet behouden worden, vindt een ander. “Het slechtste wat je kunt doen is haar naar mediatraining sturen.” Begin dit jaar speechte ze op de nieuwjaars­receptie van het ministerie van Buitenlandse Zaken óók op gympen. Haar politiek assistent grapte toen, met een knipoog naar de Nike-slogan: “Just do it.”

Dit verhaal kwam tot stand na gesprekken met een tiental betrokkenen die op basis van anonimiteit openhartig over Kaag wilden spreken.