W ramach naszej nowej kampanii "Wybieramy Prawdę" przypominamy wybrane teksty Onetu, które wpłynęły na otaczającą nas rzeczywistość. W najbliższych miesiącach na stronie głównej Onet.pl będą prezentowane kolejne artykuły z serii.

O 29-letnim Dawidzie Szydło pierwszy raz zrobiło się głośno pod koniec sierpnia 2017 roku, kiedy media na Bałkanach obiegła wiadomość o Polaku, który zgubił się w lesie w Czarnogórze i rozpalił ognisko. Pożar pochłonął kilkanaście kilometrów kwadratowych tamtejszych lasów, a koszty jego ugaszenia wyniosły kilkadziesiąt tysięcy euro. Była to jedna z największych akcji ratunkowych w historii tego kraju. Kilka tygodni temu ujawniliśmy w Onecie, że Dawid Szydło został ułaskawiony przez prezydenta Andrzeja Dudę.

***

Szymon Piegza, Onet: Jak się czujesz jako wolny człowiek?

Dawid Szydło: W pełni wolny będę dopiero za trzy lata. Moja kara nie została anulowana, ale zawieszona. Myślałem, że zostanę całkowicie ułaskawiony i oczyszczony z tych absurdalnych zarzutów. Oczywiście bardzo się cieszę z gestu prezydenta Dudy, ale przez następne lata będzie towarzyszyć mi obawa, że jeśli wydarzy się coś złego to wszystko będę musiał przechodzić od początku.

Jeśli chodzi o samą informację o ułaskawieniu to przyjąłem ją raczej na chłodno, nie było żadnego huraoptymizmu.

Dlaczego?

Ciężko powiedzieć. Może dlatego, że po 2,5 roku jestem tym wszystkim już bardzo zmęczony. Przez ostatnie miesiące żyłem z dnia na dzień ciesząc się, że jestem na wolności nie myśląc o tym, że będę musiał za chwilę tam wracać.

Dwa miesiące temu pracowałem z moją grupą teatralną nad nowym spektaklem. Kiedy dostałem informację z krakowskiego sądu o rozprawie dotyczącej przyznania mi dozoru elektronicznego to trochę się wystraszyłem. To wyglądało tak, jakby sąd już wiedział, że nie będzie ułaskawienia.

Jednak 15 października dowiedziałeś się, że prezydent Andrzej Duda udzielił ci prawa łaski. Przypomnijmy, że w maju 2018 roku zostałeś skazany prawomocnym wyrokiem sądu w Czarnogórze za nieumyślne podpalenie tamtejszych lasów na rok bezwzględnego aresztu. Cała historia zaczęła się prawie rok wcześniej, bo 29 sierpnia 2017.

Ta historia zabrała mi 2,5 roku mojego życia. To kosztowało mnie bardzo dużo czasu i siły. Chcę jednak, by ludzie poznali prawdę, a nie opierali się wyłącznie na tym, o czym donosiła prasa.

Od początku: po co w ogóle pojechałeś do Czarnogóry?

To był wyjazd organizowany przez grupę Salezjanów, w której wtedy pracowałem, więc pojechałem tam do pracy, nie na wakacje. Wyjazd zorganizowano na zakończenie wakacji. Wyjechaliśmy 19 sierpnia, a 1 września mieliśmy wracać do Polski. Wypadek wydarzył się 29 sierpnia 2017 roku.

Foto: Prywatne archiwum Dawida Szydło

To właśnie wtedy znalazłeś się w miejscu, w którym mogłeś zginąć. Jak do tego doszło?

29 sierpnia, czyli we wtorek, miałem sam wyjść na górę Szuszeń, która znajdowała się niedaleko naszego hotelu, i sprawdzić teren po to, byśmy następnego dnia grupą chętnych dorosłych, wybrali się na Rumię, czyli większy szczyt znajdujący się za Starym Barem. Taki był plan. Wyszło zupełnie inaczej…

Co się wydarzyło, że ten plan się nie powiódł?

Długa historia... przede wszystkim na czarnogórskich szczytach nie ma żadnych szlaków, nie ma map, jeśli się ma szczęście to można trafić na ścieżkę wytyczoną przez miejscowych. Kolejnym problemem jest zupełnie inny typ zalesienia niż u nas. W tamtejszych górach występuje coś na wzór młodych, ale bardzo rzadko zarośniętych drzewek. Po prostu wszędzie wkoło są bardzo gęste krzaki, coś w rodzaju naszego żywopłotu z kolcami. Tymi zaroślami pokryte są całe zbocza.

Około godziny 12, czyli po sześciu godzinach od mojego wymarszu dotarłem do pionowej skalnej ściany, która miało około 10 metrów wysokości. Niestety nie byłem w stanie już się na nią wdrapać. Z prawej i z lewej strony otaczały mnie te kłujące krzaki, przez które bardzo ciężko było się przedrzeć. Szybko zorientowałem się, że ugrzęzłem w martwym punkcie.

A powrót tą samą drogą?

Nie do końca był możliwy, bo, jak mówiłem, te ścieżki wcale nie były wytyczone. Za każdym razem trzeba było się przedzierać wytyczając je od nowa.

Czyli w zasadzie wracasz po omacku w terenie, który jest ci kompletnie nieznany.

Dokładnie tak. Wiedziałem oczywiście, że muszę zachować szczególną ostrożność. Niestety w pewnym momencie moja noga nadepnęła na coś, co okazało się splątanymi roślinami, pod którymi znajdowała się kilkumetrowa dziura. Wpadłem w to, przekoziołkowałem i spadłem prawie 5 metrów po zboczu. W końcu zawisłem głową w dół z uwięzioną w zaroślach nogą. Znalazłem się w miejscu, z którego nie byłem w stanie się wydostać.

Co zrobiłeś?

Musiałem się jakoś wyszarpać z pułapki. Kiedy spadłem na głowę i po chwili odzyskałem orientację to szybko doszedłem do wniosku, że utknąłem na półce skalnej.Wiedziałem też, że nie przedrę się przez te gęste krzaki.

Jedyną możliwością oswobodzenia się była 15-20 metrowa przepaść, która znajdowała się za moimi plecami. To była ostatnia rzecz, która przyszła mi do głowy. Poza tym, nie wiedziałem czy jak wyskoczę to nie wpadnę w jeszcze większą dziurę i się nie zabiję. Zapewniam, że nikt normalny by tego nie zrobił. Zwróć uwagę, że byłem tam zupełnie sam. Gdyby coś mi się stało, nikt by się nawet o tym nie dowiedział. Pomyślałem, że najlepszym pomysłem będzie poinformowanie kogoś znajomego o mojej sytuacji.

Nie trudno wyobrazić sobie reakcję osoby, do której się dodzwoniłeś.

Kilka osób, jak na złość, nie odbierało telefonu. Odebrała koleżanka i oczywiście była w szoku. Chwilę później zadzwonił do mnie rezydent i pytał, gdzie jestem. On z kolei skontaktował się z odpowiednimi służbami i przekazał mi informację, żebym zadzwonił pod 112.

"Ratownicy powiedzieli, że muszę skoczyć, ale nie mogę!". Fragment rozmowy Dawida Szydło z centralą publikujemy poniżej:

Pani z dyspozytorni już wiedziała, co się stało. Pytała mnie o samopoczucie i o to czy mogę w telefonie odebrać sygnał GPS, który wtedy nie działał. Bardzo szybko odniosłem wrażenie, że ta kobieta niespecjalnie przejęła ją moja sytuacja.

Skąd takie wrażenie?

Zasugerowałem, że najlepszym rozwiązaniem będzie sprowadzenie helikoptera i spuszczenie w miejscu, w którym się znajdowałem, uprzęży dzięki której mógłbym się stamtąd wydostać. Usłyszałem jednak, że to się nie opłaca. Zapytałem w takim razie, co robimy. Odpowiedziała, że za niedługo przyjadą strażacy i zaczną oglądać teren. Faktycznie mniej więcej po godzinie, może półtorej, przyjechali.

*

"Byłem przekonany, że wszystko jest pod kontrolą, że zaraz ktoś mnie odnajdzie"

*

Czekałeś na pierwszą pomoc aż półtorej godziny?

Mniej więcej tyle czasu minęło od mojego pierwszego telefonu. Podczas rozmowy z panią dyspozytor informowałem o swojej niekomfortowej sytuacji. Mój obrońca podczas procesu podniósł kwestię tego, że znajdowałem się w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia, ale sędzia to pominęła.

Czułeś wtedy, że twoja sytuacja była bagatelizowana przez ratowników?

Na pewno ją bagatelizowali i myślę, że kompletnie nie mieli pomysłu, jak mnie stamtąd wyciągnąć. Pierwszymi poleceniami, które dostałem od strażaków było: „Pomachaj do nas”… Stosunek do mnie i całej akcji ratunkowej najlepiej przedstawiają ich rozmowy telefoniczne, podczas której padają niecenzuralne słowa w moim kierunku.

Foto: Prywatne archiwum Dawida Szydło

Z drugiej strony, kiedy dostałem informację, że wyszła po mnie grupa ratunkowa, byłem przekonany, że wszystko jest pod kontrolą i zaraz ktoś mnie odnajdzie.

Tak się jednak nie stało.

Podobno ratownicy dotarli do pewnego poziomu i nie byli w stanie iść dalej, bo nie wiedzieli, gdzie utknąłem. Tam panował totalny chaos. To było dziwne, bo ja dokładnie wiedziałem, gdzie jestem. Z miejsca, w którym tkwiłem widziałem swój hotel, widziałem ruszające się małe punkciki, czyli grupę strażaków, rezydenta i moich znajomych. Wtedy pojawił się pomysł, żebym ściągnął koszulkę, zawiesił ją na kiju i pomachał do nich. Tak zrobiłem, a oni nie potrafili mnie zlokalizować. Co ciekawe, gdy po powrocie do Polski znajomi przeglądali zdjęcia, które tego feralnego dnia robili, na jednym z nich wypatrzyli małą białą kropeczkę i to byłem ja.

Kiedy zapadła decyzja o rozpaleniu ognia?

Pierwsze ognisko zapaliłem tuż przed zmrokiem. To widać na nagraniach wideo, które momentalnie pojawiły się w internecie. Zapaliłem je dlatego, że dostałem takie polecenie od tamtejszych strażaków. Sam nigdy bym na to nie wpadł. Zgodziłem się, choć wiedziałem, że w takich warunkach jest to szalenie niebezpieczne.

Byłem skautem, więc dobrze wiedziałem, jak się do tego zabrać. Ułożyłem niewielki krąg z kamyków, wrzuciłem chrust i przygotowałem trochę zielonych liści, które miały dać biały dym. W momencie, kiedy podłożyłem ogień od razu zobaczyłem, jak pod wpływem olejków eterycznych on w zasadzie nie zapłonął, a wybuchł… Od razu zacząłem go gasić, bo chodziło tylko o to, by dym został zauważony. Zresztą w stenogramie rozmów strażaków znalazłem fragment, gdy jeden z nich zwrócił uwagę, że chyba coś zauważył, po czym stwierdza, że to raczej chmura, a nie dym...

I nikt nic nie zauważył?

Nie. Po 10, 15 minutach padła komenda, żeby rozpalić większe ognisko. Od razu zaprotestowałem, bo na własne oczy widziałem, jak szybko iskry zaczęły przeskakiwać na sąsiednie drzewa. Wiedziałem też, bo kilka dni wcześniej powiedział nam o tym przewodnik, że w Barze od dwóch miesięcy nie padał deszcz, więc takie ognisko mogłoby się skończyć tragedią. Przecież ja z każdej strony byłem otoczony roślinnością, mogłem się tam spalić żywcem.

Jaka była reakcja strażaków?

Przez chwilę zaczęli myśleć nad innymi rozwiązaniami. W końcu padła propozycja, żebym został tam na noc, a od rana rozpoczniemy akcję ratunkową. Uznałem, że to dobry pomysł, noce były przecież ciepłe, więc nie widziałem żadnego problemu, by przetrwać w takich warunkach.

"Nie ma szans, by szukać jednego człowieka z powodu jego głupoty!". Fragment rozmowy czarnogórskcih strażaków z centralą publikujemy poniżej:

Po pół godziny dostałem jednak telefon o zmianie planu. Wtedy właśnie okazało się, że grupa ratunkowa, która wyruszyła w górę, nie wie, gdzie mnie szukać, więc jak najszybciej muszę rozpalić ogień, by mnie zauważyli. Tym bardziej musiałem się spieszyć bo już zmierzchało. Wszystko zmieniało się jak w kalejdoskopie.

Jednak zdecydowałeś się na rozpalenie drugiego ogniska, które zakończyło się wypaleniem kilku hektarów lasu, a mogło zakończyć się prawdziwą tragedią.

Przekonywałem strażaków, za pośrednictwem mojego rezydenta, że to zbyt niebezpieczne, że nie mogę tego zrobić, że musi być jakieś inne rozwiązanie. Usłyszałem w końcu, żebym zapalił ognisko stojąc niżej od niego, bo wtedy ogień pójdzie w górę, a mnie się nic nie stanie. Tak brzmiało polecenia strażaków. Słyszałem też liczne zapewnienia: „Nie przejmuj się, bo jak się coś spali to spalą się tylko krzaki, a na ten moment jest najważniejsze, żeby cię znaleźć i stamtąd ściągnąć”.

Po takich gwarancjach pewnie większość z nas by zaufała strażakom zakładając, że to profesjonaliści, którzy wiedzą, co mówią.

Ja też im zaufałem. Kiedy po raz drugi zapaliłem ogień, minęły dosłownie dwie, trzy sekundy, kiedy to wszystko wybuchnęło w górę, momentalnie pojawił się wielki słup ognia, a od niego zaczęły zajmować się kolejne krzaki i drzewka. Ciężko to opisać słowami, ten widok był piorunujący... Nie minęła nawet minuta, kiedy dostałem z dołu telefon, że strażacy zauważyli dym, więc mogę gasić ogień. Roześmiałem się nerwowo i zapytałem tylko: „ale jak?!”. Nie było już możliwości, by to opanować.

Strażacy poinstruowali, bym się nie ruszał, bo ekipa już znalazła drogę i zaraz mnie wydostaną. Niestety po zmierzchu zmienił się kierunek wiatru, płomienie zaczęły zawracać w moją stronę i sytuacja robiła się coraz bardziej niebezpieczna.

To znaczy, że przez kolejną godzinę grupa ratunkowa nie dotarła do ciebie?

Dopiero, kiedy ogień zaczął zawracać pierwszy raz dojrzałem latarki ratowników. Oni mnie też musieli widzieć, bo wykrzykiwali w moim kierunku komendy w języku serbskim. Zrozumiałem z nich tylko tyle, że muszę skakać w przepaść, która była za mną, bo inaczej spłonę. Na początku nie mogłem uwierzyć w to, co słyszę.

Co zrobiłeś?

Zadzwoniłem pod 112 i poprosiłem by pani dyspozytorka skontaktowała się z ratownikami i dopytała ich czy faktycznie chodzi o to, bym skoczył. Dość szybko potwierdziła moje najgorsze przypuszczenia.

Podobno ci ludzie nie mogli dotrzeć do miejsca, w którym utknąłem, ponieważ było zbyt wysoko. Wiedzieli też coś, o czym ja nie miałem pojęcia, to znaczy, że nie mieli przy sobie żadnego specjalistycznego sprzętu… Zresztą oni bali się o własne życie tak samo, jak ja.

W końcu dochodzisz do wniosku, że nie masz innego wyjścia.

Ten wniosek pojawił się bardzo szybko, przecież w przeciwnym wypadku bym spłonął. Mnie naprawdę cały czas motywowało to, że polecenia wydawały służby ratownicze, więc naturalnie założyłem, że ci ludzie wiedzą, co robią. Jeśli mówią, że trzeba skoczyć to trzeba skoczyć.

Jesteś osobą głęboko wierzącą. Pamiętasz, jaką modlitwę zmówiłeś przed skokiem, którego mogłeś nie przeżyć?

Wiem, że o godzinie 15, czyli w godzinie miłosierdzia, zmówiłem koronkę. Dostałem też informację, że moi znajomi modlili się o tej samej godzinie na dole w kaplicy. Przed samym skokiem… nie pamiętam. A ty jaką byś zmówił?

Pewnie próbowałbym powiedzieć coś szczerego od siebie i po raz kolejny poprosiłbym o pomoc. W końcu jak trwoga to do Boga…

No właśnie, więc ja też pewnie powiedziałem coś od siebie, ale możliwe, że był tylko znak krzyża i zsunięcie się po zboczu w dół.

Czy to jest ten moment, w którym robi się szybki rachunek sumienia z całego życia?

Ja go nie robiłem. Oczywiście, że to była najtrudniejsza decyzja w moim życiu, ale… może to głupio zabrzmi, jednak cały czas miałem nadzieję, że to wszystko skończy się pozytywnie. Na pewno nie żegnałem się wtedy z życiem.

Mówiłeś, że to nie był skok tylko zsunięcie po zboczu. Taką radę dostałeś od ratowników czy raczej tak podpowiadała ci intuicja?

Pomyślałem, że po pionowej ścianie najbezpieczniejsze będzie zsunięcie się na plecach, bo w jakiś tam sposób amortyzować mnie będą rośliny, po prostu w locie będę o nie zahaczał. Na dole okazało się, że całe ubranie, łącznie z plecakiem, było rozerwane, a ciało mocno poranione.

Opowiedz, jak to wyglądało.

W momencie, kiedy zacząłem się zsuwać to od razu zacząłem nabierać prędkości i lecieć w dół, po czym po kilku metrach lądowałem na gałęziach drzew. Musiałem włożyć wiele wysiłku w to, by je złamać i pokonać kolejne kilka metrów. W sumie przeleciałem w ten sposób 15-20 metrów w dół w linii prostej. Jak poczułem grunt pod stopami to zauważyłem, że latarka ratowników jest mniej więcej na tym samym poziomie, co ja. Oni też mnie zauważyli i krzyczeli, żebym szybko się pozbierał, bo musimy uciekać.

Pamiętasz, co dokładnie krzyczeli?

Żebym się pospieszył, żebym nie płakał, żebym nie zachowywał się jak mała dziewczynka, bo oni nie będą na mnie dłużej czekać. Faktycznie zaraz zauważyłem, że światło ich latarki się oddala, czyli po prostu mnie tam zostawili.

Spanikowałeś?

Tak, wtedy po raz pierwszy dostałem ataku histerii, zacząłem płakać i krzyczeć, że to niemożliwe, że oni są tak blisko i nie mogą mi pomóc, bo ja już nie mam siły, co to za ratownicy, skoro mnie zostawili samego sobie...

"Pomóżcie mi, już nie mam siły!" Fragment rozmowy Dawida Szydło z centralą publikujemy poniżej:

Po kilku minutach wziąłem się w garść i resztkami sił przedarłem się do nich. Faktycznie musieliśmy szybko działać, bo robiło się coraz bardziej niebezpiecznie. Kiedy dotarliśmy do zabudowań mieszkalnych, po chwili przyjechał po nas transport. Tam, w asyście jednego z ratowników i mojego rezydenta, pojechaliśmy na posterunek policji.

Nie było z wami lekarza, który by cię opatrzył? Byłeś przecież cały poraniony.

Policjant zapytał mnie, czy potrzebuję lekarza, ale odpowiedziałem, że nie, bo pomyślałem, że zaraz po złożeniu zeznań na komisariacie pojedziemy do szpitala na oddział ratunkowy.

*

"Nigdy nie przypuszczałem, że może się wydarzyć coś podobnego"

*

Czyli podejrzewałeś, że będzie jakieś przesłuchanie i że to nie jest koniec twojej sprawy?

Nie, właśnie byłem przekonany, że to wszystko zakończy się na komisariacie. Wiedziałem, że trzeba będzie złożyć jakieś wyjaśnienia i przyjąć do świadomości fakt, że ja, instruktor skautowy dopuściłem do całej tej sytuacji, że jestem poraniony, z rozerwanym ubraniem, że wyglądam jak jakieś zagubione dziecko.

Zupełnie nie przypuszczałem, że może się wydarzyć coś podobnego, co stało się później. Nikt mi nie powiedział, że mogę zostać zatrzymany.

Jak do tego doszło?

Na posterunek trafiliśmy po godzinie 23. Zanim odebrano mi telefonu, napisałem do mamy i do znajomych, że miałem wypadek, jestem na komendzie, ale wszystko jest ok. Dopiero po jakimś czasie dowiedziałem się, jaka była reakcja moich najbliższych… Oni byli po prostu przerażeni, bo jedyną wiedzę na mój temat czerpali w tym momencie z mediów, które podawały różne dziwne, niesprawdzone informacje.

Najpierw odbyło się krótkie przesłuchanie w towarzystwie mojego rezydenta, który pełnił rolę tłumacza, ale też opowiadał, jak cała akcja ratunkowa wyglądała z tej drugiej strony. Na koniec podpisaliśmy jakieś dokumenty. Wcześniej zabrano mi telefon, zegarek, biżuterię. Pamiętam, że byłem coraz bardziej zmęczony i obolały. Chciałem jak najszybciej jechać na pogotowie.

Kiedy wszystko zbliżało się do końca, mój rezydent powiedział, że na komisariacie, jest taki pokój, gdzie będę mógł odpocząć, a jutro odbierze mnie moja grupa. Powiedziałem mu, że muszę jechać do szpitala, ale znowu usłyszałem, że tu jest pokój, gdzie mogę odpocząć. Zapytałem w końcu wprost, czy mogę tutaj zostać czy muszę. Przyznał, że zostałem zatrzymany.

Jak wyglądał ten pokój?

To była zwykła jednoosobowa cela, z kratami i łóżkiem. Kiedy tam trafiłem, zacząłem domagać się wizyty lekarza. Zrobiło się zamieszanie, policjanci zaczęli gdzieś wydzwaniać, w końcu zawieźli mnie na izbę przyjęć. Tam lekarki już dobrze wiedziały, kim jestem. Przemyto mi tylko rany jodyną, nie zakładano szwów, ani nawet opatrunków. Poczułem, że potraktowano mnie jak jakiegoś najgorszego przestępcę. Po tym wszystkim wróciłem do celi.

Pierwszy raz w życiu znalazłeś się w areszcie.

Wierzyłem, że następnego dnia opuszczę to miejsce. O tym zapewniał mnie nawet komisarz, szef posterunku, który zapewniał, że spaliły się tylko krzaki i że tutaj często się takie rzeczy zdarzają. Mówił też, że jeśli sprawa trafi do sądu to skończy się na karze finansowej, a reszta odbędzie się bez mojego udziału…

Co się stało następnego dnia?

Około godziny 10, 11 zostałem przewieziony do sądu na przesłuchanie. Tam został mi przedstawiony zarzut umyślnego podpalenia lasu, co było zagrożone karą do czterech lat pozbawienia wolności. Dla mnie to był szok. Przecież ogień rozpaliłem na wyraźne polecenie strażaków i zrobiłem to w celu ratowania własnego życia! Miałem jednak nadzieję, że sąd wyznaczy kaucję i 31 sierpnia, zgodnie z planem, wrócę do Polski.

Opowiedz, jak traktowano cię w areszcie.

Od momentu wypadku nie mogłem się nawet umyć. Właściwie przez prawie 24 godziny nie dostałem nic do jedzenia ani do picia. Nie miałem też żadnego przebrania, więc do prokuratury i do sądu jeździłem w swoich brudnych, potarganych, śmierdzących ubraniach. Znajomi przywieźli mi do aresztu moje rzeczy, ale nie wyrażono zgody na przekazanie ich. Cały czas też problem sprawiały mi rany, które miałem na całym ciele. Brak opatrunków powodował, że w zasadzie spodenki i koszulka były przypieczone do ciała.

31 sierpnia nastąpiło coś, czego kompletnie się nie spodziewałeś: zamiast powrotu do domu, trafiłeś na półtora miesiąca do aresztu śledczego.

Sędzia podtrzymał zarzut umyślnego podpalenia i wyznaczył 30 dni aresztu. W ciągu kilku godzin przewieziono mnie do aresztu w Spužu, czyli 50 kilometrów od Baru, gdzie się wcześniej znajdowałem. Oczywiście spędziłem tam więcej czasu niż te 30 dni.

Podczas mojego pierwszego spotkania z obrońcą, którego otrzymałem z urzędu usłyszałem, że sprawa jest bardzo prosta i w ciągu tygodnia będę wolny. Gdyby jednak nie wszystko powiodło się zgodnie z planem to w areszcie mogą mnie przetrzymywać maksymalnie trzydzieści dni, nie więcej.

W areszcie w Spužu przetrzymywano cię dokładnie 51 dni. Warunki, jakie panowały w czarnogórskim areszcie opisałeś dokładnie w liście do prezydenta Andrzeja Dudy. Pisałeś m. in. o tym, że w jednej celi przebywasz z mordercą, gwałcicielem i przemytnikiem kobiet. „Nie jestem zbrodniarzem czy przestępcą, a zostałem tak potraktowany, w nieludzki sposób” - czytamy dalej.

Podkreślę, że one były tym bardziej ekstremalne dla człowieka, który nigdy nie miał żadnego konfliktu z prawem i do aresztu trafił zupełnie przypadkowo. Już samo wobec mnie zasądzenie aresztu śledczego było czymś abstrakcyjnym.

Trafiłem do 6-osobowej celi, w której maksymalnie było nas ośmiu. Ludzie, z którymi siedziałem to było zepsute towarzystwo. Najlepszym momentem dla celi było, kiedy współosadzeni dowiedzieli się, że dołączy do nas morderca. Ich to cieszyło, bo ten zabójca dodawał prestiżu całej celi. Na wolności boimy się takich ludzi, a tam taka osoba jest wręcz gloryfikowana.

Jak odnaleźć się w takim towarzystwie? Nie miałeś przecież wcześniej żadnego doświadczenia z osadzonymi, ani w ogóle z więzieniem.

Miałem trochę ułatwione zadanie, bo moją historię bardzo szybko nagłośniły tamtejsze media, które podawały dokładnie informację na mój temat, więc współosadzeni wiedzieli już mniej więcej, kim jestem i dlaczego tutaj trafiłem.

Ja zawsze powtarzam, że jeśli nie wiesz, jak się zachować to zachowuj się dobrze albo przynajmniej próbuj. W tym przypadku dochodziła jeszcze bariera językowa, więc nie mogłem do tych ludzi tak po prostu zagadać, choć próbowałem.

Domyślam się, że niekoniecznie jest to towarzystwo, które lubi ucinać sobie miłe pogawędki. W którym momencie uświadomiłeś sobie, że panują tam określone zasady do których trzeba się podporządkować?

Do pierwszego incydentu doszło już na portierni więzienia w Spužu. Jeden z tamtejszych policjantów ze mną rozmawiał i odbierał moje rzeczy, a trzech pozostałych udawało stosunek seksualny pojękując i rzucając w moim kierunku niestosowne teksty.

Wiedziałem, o co im chodzi, aluzje były bardzo czytelne. Starałem się jednak skupić, na tym, żeby nie dać po sobie poznać, że jednak trochę się boję. Nie wiem, czy tak traktują wszystkich nowo osadzonych czy tylko mnie, ale czułem, że to było nie na miejscu.

Jak szybko można nauczyć się zasad panujących „pod celą”?

Bardzo szybko. Pamiętam jeszcze niektóre zasady, o których nie miałem wcześniej pojęcia. Na przykład to, że nie można wstać z łóżka dopóki nie wstanie osoba, która pod celą rządzi. Przez pierwszych kilka dni wstawałem dość wcześnie i nie miałem pojęcia, że nie jest to mile widziane. Kiedy po raz kolejny wstałem, żeby umyć zęby, jeden z osadzonych pokazał mi na migi, że tak nie można i żebym wracał do siebie.

"Gdzie się to gówno zgubiło?" Fragment rozmowy czarnogórskcih strażaków z centralą publikujemy poniżej:

Inna zasada polegała na tym, że ten więzień, który rządził naszą celą, sam zawsze sprzątał stół po jedzeniu, bo uważał, że on to zrobi najlepiej. Poza tym codziennie wieczorem ćwiczył kulturystykę, więc w tym czasie w całej celi głośno grała serbska muzyka disco. Pamiętam też, że poza mną jeszcze jedna osoba mówiła po angielsku. Bardzo szybko jednak zakazano nam używać tego języka w celi. Mogliśmy rozmawiać tylko na spacerniaku, pół godziny w ciągu dnia, bo obawiano się, że będziemy knuć we dwójkę jakiś spisek przeciwko reszcie osadzonych. Trzeba było się dostosować.

Od samego początku starałem się dystansować od reszty, być jednak na uboczu i w ten sposób zapewniać sobie bezpieczeństwo.

Jak dystansować się od kryminalistów żyjąc wspólnie na kilkunastu metrach kwadratowych?

Dużo się modliłem. Odprawiałem godziny brewiarzowe, jutrznię i nieszpory. Gdy się modliłem więźniowie dawali mi spokój – była to nie tylko dla mnie, ale i dla nich sfera sacrum. Bardzo szybko podjąłem też decyzję, że nie będę w ogóle jadł.

Głodówka na znak protestu?

Nie, to była kwestia wyłącznie duchowa. To rodzaj postu, ofiary duchowej, by tę sprawę jak najszybciej zakończyć i wrócić do domu. Post jest dla mnie bardzo ważny, ponieważ wielokrotnie odwoływał się do niego Jezus mówiąc, że są też w naszym życiu problemy, których nie da się zwalczyć jedynie modlitwą. Nie jadłem dokładnie przez 36 dni i dla moich współwięźniów to było coś nadzwyczajnego. Strażnicy zaczęli się mną interesować dopiero, kiedy wysłałem list do prezydenta Dudy i trafił do mediów, również do mediów w Czarnogórze.

Co się wtedy wydarzyło?

Kierownik aresztu zaprosił mnie do siebie i wypytywał o warunki, w których się znalazłem. Próbował też dowiedzieć się, czy moja głodówka nie wynika z tego, że inni więźniowie zabraniają mi jeść. Zaproponował mi nawet zmianę celi, ale odrzuciłem propozycję. Nie wiedziałem przecież czy nie trafię z deszczu pod rynnę, w jeszcze gorsze miejsce.

Pozbawiono cię również kontaktu z rodziną. W zasadzie mogłeś korzystać tylko z pomocy obrońcy i polskiego konsula w Czarnogórze.

Pierwszy raz z konsulem spotkałem się 31 sierpnia, przed pierwszą rozprawą z Barze. Podszedł do mnie, przywitał się, chwilę porozmawialiśmy. W areszcie śledczym odwiedzał mnie raz w tygodniu. Krótko przed pierwszą rozprawą, która odbyła się 13 września, razem z konsulem na odwiedzinach zjawili się moi rodzice.

Byłeś tam całkowicie sam. Co się robi w więzieniu, żeby nie zwariować?

Tworzy się problemy. To jest dokładnie to samo, co robi sztuka teatralna. My w normalnym życiu uciekamy od problemów, ale sztuka poszukuje problemów, przez to związuje akcje i coś się dzieje. Zastanawiałem się na przykład, czy patrząc na mój dom rodzinny od frontu, są dwa czy trzy okna na poddaszu. Jednym z pierwszych pytań, które zadałem moim rodzicom na widzeniu było właśnie to, ile ich jest. Ciężko to wytłumaczyć... Trzeba było o czymś myśleć, by nie zwariować.

Ciągle miałem też ze sobą zeszyt, więc pisałem scenariusze teatralne, bo między innymi tym się zajmuję na co dzień. Jeden z nich wystawiłem ze swoją grupą teatralną.

O czym to była sztuka?

Słodko-gorzka historia 80-letniego mężczyzny, który obchodzi tytułowe „Urodziny”. Historia wydawała mi się prosta, ponieważ rozgrywa się na dwóch płaszczyznach: wspomnień i przygotowań do tej imprezy. Są tam też wątki autobiograficzne, zdeformowane na potrzeby spektaklu.

Główny bohater wydaje się oschły, ma na pozór wiele za paznokciami – w pewnym okresie znika z życia swojej rodziny. W spektaklu pojawia się tam motyw więzienia, bohater tkwi w celi, osamotniony, zniewolony. W tej sekwencji chodziło o to, by go uczłowieczyć, ponieważ on siedział za działalność konspiracyjną, dlatego zniknął, nie do końca ze swojej winy.

Więzienie uczłowiecza czy odczłowiecza?

Ja nie czuję, żeby więzienie mnie jakoś mocno zmieniło. Na pewno jest to egzamin z człowieczeństwa. Kiedy przyprowadzono do naszej celi tego mordercę to podświadomość podpowiadała by się trzymać od takiego człowieka z dala. Owszem, na początku był dystans, ale po jakimś czasie stwierdziłem, że trzeba mu pomóc, na przykład oddać swoje łóżko, koc czy jakieś inne rzeczy, których potrzebował. To były małe rzeczy, ale jednak ważne w tamtych warunkach.

Potępiałeś ludzi, z którymi siedziałeś?

Nie oceniam ludzi, których nie znam. Wiedziałem tylko tyle, za co trafili do więzienia, ale tak naprawdę, nie wiedziałem, jak do tego doszło, nie znałem ich przeszłości. Mnie bardziej interesowała sama sytuacja w celi; to, na ile ona była patologiczna, a zapewniam, że była, bo na przykład przemoc czy narkotyki są tam na porządku dziennym.

Mówiłeś, że w więzieniu dużo się modliłeś. Za kogo?

W zasadzie za wszystkich, również za współosadzonych czy strażników więziennych, za mojego obrońcę, za prokuratora, za sędzię, która będzie wydawała wyrok, ale też za rodzinę, za bliskich, za wszystkich, którzy mi pomagali.

Moje modlitwy były kierowane w jednej, prostej intencji: żebym jak najszybciej stamtąd wyszedł i wrócił do Polski. Od pierwszego dnia w więzieniu odmawiałem nowennę pompejańską. To bardzo stara modlitwa, gdzie przez objawienia Matka Boża dała obietnicę, że wypełni każdą intencję. Jest ona długa, bo przez 54 dni odmawia się trzy różańce dziennie. Jak się okazało, w moim przypadku to się wypełniło co do joty. W więzieniu w Czarnogórze byłem 51 dni, kolejne trzy na wolności czekając na rozprawę. 55 dnia sędzia wydała zgodę na mój powrót do Polski. Zabawne jest to, że cała sprawa toczyła się później dalej. Powinienem się modlić raczej o definitywne zakończenie sprawy; po prostu źle doprecyzowałem swoją intencję (śmiech).

Przypadek? Przeznaczenie?

Ja jednoznacznie interpretuję to jako opatrzność. Nigdy wcześniej odmawiałem tej modlitwy, rozpocząłem ją w areszcie w Spužu. Wiedziałem, że sytuacja była ekstremalna, więc potrzebowałem ekstremalnych środków, by się stamtąd wydostać, a ta nowenna była takim środkiem. W zasadzie w areszcie miałem rozpisany cały dzienny harmonogram modlitw.

To znaczy?

Poza nowenną odmawiałem też brewiarz, czyli modlitwę opartą na psalmach, rozpisaną na każdy dzień. Taką modlitwę odmawiałem rano i wieczorem, a czasami również w ciągu dnia, kiedy pojawiały się jakieś dodatkowe intencje.

*

"Moje siły się wyczerpały. Zaczynałem popadać w rozpacz"

*

Co ci dawały te rozmowy?

Przede wszystkim poczucie bezpieczeństwa i stabilizacji. Wiele było sytuacji, w których Słowo działało bardzo znamiennie. Pierwsze czytanie, na jakie trafiłem w areszcie to fragment listu świętego Pawła o tym, że Bóg doświadcza tych, którzy się do niego zwracają, by testować ich wiarę jak złoto wypalane w tyglu. Bóg niszczy to, co jest grzeszne, zbyteczne, a zostawia to, co powinno przetrwać. Trzeba znieść teraźniejsze cierpienia by doczekać dobrego, które ma nadejść.

Ciężko mi uwierzyć, że nie było w tobie żadnego buntu wobec boskiego planu, kiedy okazało się, że nie wyjdziesz na wolność po 30 dniach aresztu.

Na pewno nie było zdenerwowania na Boga. To raczej złość zwrócona na człowieka, na przykład na mojego adwokata, który przez 30 dni aresztu pojawił się tylko dwa razy i przestał się ze mną kontaktować.

Wróćmy do listu do prezydenta Dudy, bo to tak naprawdę kluczowy moment w twojej sprawie. Jak doszło do tego, że on w ogóle powstał?

Jak powiedziałem, przez pierwszy miesiąc nie miałem prawie żadnego kontaktu z moim prawnikiem, jakby zapadł się pod ziemię. Po 29 dniach do celi trafiło pismo, z którego dowiedziałem się, że areszt został przedłużony na czas nieokreślony, więc mogłem tam zostać Bóg wie, jak długo. Moje siły, które były oszacowane na 30 dni, się wyczerpały. Zaczynałem popadać w rozpacz...

Postanowiłem coś zrobić, a jedyną rzeczą, którą wtedy wymyśliłem było napisanie listu otwartego do Prezydenta RP Andrzeja Dudy. Przekazałem go w tajemnicy konsulowi, a ten wysłał go do Polski i od razu rozpętała się burza.

To był dobry pomysł czy wręcz przeciwnie?

Bardzo dobry, tylko zastanawiam się, dlaczego wpadłem na niego tak późno! Nigdy wcześniej nie robiłem takich rzeczy, nie wiedziałem nawet do kogo mam się zwrócić. Uznałem, że najlepiej do najwyższej instancji. List szybko też trafił do mediów, najpierw polskich, później czarnogórskich.

Jak zareagowali twoi współosadzeni? Nie mieli pretensji, że opisujesz ich w złym świetle?

Cela się cieszyła. Dla nich to była nobilitacja, bo mówiło się o nas w mediach.

O tym, jak ważny był ten list najlepiej świadczy fakt, że 13 października 2017 roku sąd w Czarnogórze zdecydował o zmianie zarzutu z umyślnego na nieumyślne podpalenie lasu, co znacznie poprawiło twoją sytuację.

Ta decyzja sądu była „z kosmosu”. Przez cały czas, kiedy siedziałem w areszcie, nie zostały przeprowadzone jakiekolwiek ekspertyzy, w moim odczuciu w sprawie nie pojawiło się nic nowego, więc z dużą dozą prawdopodobieństwa została wymuszona wiadomością do prezydenta i nagłośnieniem całej sprawy przez media.

Podczas rozprawy 13 października mój obrońca złożył wniosek o dołączenie do sprawy nowego dowodu - nagrań moich rozmów z centralą 112 oraz rozmów strażaków. Sędzia wyznaczyła wtedy też kaucję w wysokości 10 tysięcy euro. Na to jednak moi rodzice nie byli przygotowani, więc postanowili wrócić do Polski, uzbierać pozostałą część pieniędzy by mnie wykupić. Pamiętam, że to był weekend. Założyłem wtedy, że najwcześniej przelew do Czarnogóry dotrze w poniedziałek, 16 października i jeszcze tego samego dnia będę wolny.

Tak się jednak nie stało.

Sytuacja po raz kolejny się skomplikowała... Ktoś zasugerował, że mogę mieć problemy jak wyjdę na wolność i będę odpowiadał „z wolnej stopy”. Do końca nie było wiadomo gdzie jest mój paszport. Podobno jest częstą praktyką w Czarnogórze, że dokonywane są przestępstwa z użyciem paszportów nieświadomych turystów. Rodzice się wystraszyli i wrócili do domu, nie biorąc już pod uwagę wpłacenia kaucji.

Kiedy się o tym dowiedziałeś?

W niedzielę do celi dotarła krótka wiadomość od rodziców, że wracają do Polski i kaucji nie będzie. Nie mogłem tego pojąć, przecież kilka dni temu umówiliśmy się zupełnie inaczej. We wtorek na spotkaniu z konsulem dowiedziałem się, co dokładnie ustalili. Dla mnie to było absurdalne! Pamiętam, że jak to usłyszałem to coś we mnie pękło. Nie mogłem się z tym pogodzić i przekazałem wtedy rodzicom prośbę, by zrobili wszystko, co w ich mocy, by mnie stąd wyciągnąć...

Dlaczego tak bardzo ci wtedy na tym zależało?

Za bardzo nastawiłem się na powrót do domu i wydawało mi się, że już nie mam sił, by dłużej czekać. Poza tym, w ostatnim czasie na celi zmienił się układ sił i ta zmiana wcale nie była dla mnie korzystna.

Możesz o tym opowiedzieć?

Człowiek, który rządził w naszej celi wyjechał na rozprawę. W tym momencie nowy więzień, ten morderca, skumał się z jeszcze innym i stwierdzili, że nie zgadzają się, by tamten wydawał im rozkazy. Planowali go obalić, pojawiały się nawet pomysły masowego buntu. Skończyło się na tym, że napisali pismo do naczelnika więzienia, że ten człowiek im przeszkadza.

Oczywiście, jak w przypadku każdej rewolucji, to wszystko odbywało się w atmosferze jedności i solidarności. Kiedy faktycznie ci młodzi przejęli władzę, szybko okazało się, że obietnice zgodności były utopijne, a najgorsza robota, czyli sprzątanie, przypadła Polakowi. Po tygodniu byłem już pewien, że moja sytuacja się nie poprawi, a może tylko pogorszyć. Na szczęście, kiedy wiadomość o tym dotarła do rodziców, ojciec podjął samodzielną decyzję, że uzbiera brakujące pieniądze, przyjedzie i mnie jak najszybciej wyciągnie. Ku mojemu wielkiemu zdziwieniu, to nastąpiło już po kilku dniach.

Pamiętasz ten dzień, kiedy opuściłeś mury aresztu w Czarnogórze?

W środku dnia 18 października przyszedł do celi funkcjonariusz i powiedział, żebym się ubrał, bo pójdę do lekarza. Odpowiedziałem mu, że to nie jest dzień, w którym zaplanowane są wizyty lekarskie. On rzucił tylko, żebym się pospieszył, bo wychodzę. Wtedy cała cela zareagowała śmiechem. To podobno częsty żart w tym środowisku. Na korytarzu zapytałem innego policjanta, o co tutaj chodzi i ten potwierdził, że faktycznie ktoś wpłacił kaucję i jestem wolny.

Wróciłem pod celę, spakowałem się, pożegnałem i wyszedłem. Do końca towarzyszyła mi niepewność, że to wszystko nieprawda. Poprosiłem policjanta o możliwość wykonania telefonu do konsula, żeby mu o tym powiedzieć i zapytać go, co mam zrobić po wyjściu z aresztu. Dopiero wtedy dowiedziałem się, że przed budynkiem czeka na mnie tata.

Co pomyślałeś, gdy zobaczyłeś ojca? O czym wtedy rozmawialiście?

Nie pamiętam, chyba nie mówiliśmy za dużo. W samochodzie zapytałem tylko, jak do tego doszło. Jego odpowiedź była wręcz oczywista: dowiedział się od konsula o mojej sytuacji i podjął zwykłą, męską decyzję. To wszystko.

"Powiedz mu, że jak go dopadnę to go pobiję". Fragment rozmowy czarngórskich strażaków z centralą publikujemy poniżej:

Zostaliśmy w Czarnogórze do kolejnej rozprawy, która odbyła się pod koniec października. Na niej sędzia wyznaczyła kolejny termin na grudzień, ale powiedziała, że mogę wrócić do domu. Następne rozprawy odbyły się w lutym, kwietniu i maju 2018 roku. Byłem osobiście na każdej z nich, choć chyba nikt nie wierzył, że po tym wszystkim jeszcze tam wrócę.

Dlaczego?

Ponieważ ja za każdym razem, kiedy tam jechałem, żegnałem się z bliskimi i pakowałem na wypadek tego, że ponownie mnie aresztują. Sędzia przecież w każdej chwili mogła zmienić zdanie co do mojej sytuacji.

Oczywiście, mogłem posłuchać rodziny i znajomych i w ogóle nie pojawiać się w sądzie, a w razie niesprzyjającego wyroku po prostu nie stawić się na odbycie kary, gdyż Czarnogóra w zasadzie nie miała narzędzi, by ją wyegzekwować. Nie ma takich umów międzynarodowych, by Polska miała obowiązek mnie wydać. Uznałem jednak, że chcę osobiście dopilnować przebiegu procesu. Nie miałem zamiaru się ukrywać. Dużo satysfakcji dawało mi to, gdy mogłem kontrolować przebieg sprawy i czasami w sądzie prostować niektóre rzeczy.

Jak mówiłeś, ostatnia rozprawa odbyła się w maju 2018 roku. Po tygodniu zapadł wyrok, którego nikt się chyba nie spodziewał.

Dla nas to był szok... Pamiętam, że po ostatniej rozprawie wszyscy byliśmy bardzo optymistycznie nastawieni. Usłyszeliśmy w końcu, że polecenie o rozpaleniu ogniska wydał konkretny strażak, który się do tego przyznał. Dużo korzystnych dla mnie zeznań złożyli też świadkowie. Przed ogłoszeniem wyroku byliśmy bardzo dobrej myśli. Zakładaliśmy, że albo go w ogóle nie będzie, czyli zostanę uznany za osobę niewinną albo będzie bardzo niski. Przede wszystkim spodziewaliśmy się kary finansowej, nie kary więzienia.

Informację o wyroku dostałem na maila od tłumacza, dosłownie dwa lakoniczne zdania: „Bardzo nam przykro, ale wyrok to 12 miesięcy bezwzględnego więzienia. Nikt się tego nie spodziewał”. Pamiętam, że sam prokurator wnioskował o karę pieniężną. Gdy dostaliśmy pisemne uzasadnienie wyroku okazało się, że sędzia uznała, że polecenia strażaków o rozpaleniu ogniska były według niej jedynie sugestią, nie rozkazem.

Czy od tej decyzji sądu przysługiwało odwołanie?

Tak. Już wcześniej stwierdziliśmy, że, jeżeli wyrok nie będzie po naszej myśli to będziemy się odwoływać. Sprawa trafiła do sądu wyższej instancji do Podgoricy. Niestety we wrześniu sąd apelacyjny podtrzymał ten wyrok, a w grudniu on się uprawomocnił. Na początku stycznia pojechaliśmy do Czarnogóry, by odebrać wezwanie do stawienia się w więzieniu i wybrać dzień, kiedy będę mógł się tam zjawić, by rozpocząć odsiadkę. Wybrałem najpóźniejszy możliwy termin, czyli 14 stycznia 2019 roku.

W styczniu po raz kolejny pojechałem tam z myślą, że wrócę dopiero za 10 miesięcy. Dziś wolę sobie tego nie wyobrażać, bo wiem, że to byłby bardzo trudny czas… Wtedy też wpadłem na pomysł, by złożyć wniosek o odroczenie rozpoczęcia kary ze względu na zbliżającą się sesję na studiach. Prośba została rozpatrzona pozytywnie i termin odsiadki został przesunięty na marzec.

W międzyczasie otrzymałeś jeszcze jedną dobrą wiadomość: okazało się jednak, że wcale nie musisz odsiadywać wyroku w Czarnogórze, ale możesz karę spędzić w Polsce. Opowiedz, jak do tego doszło.

Moja rodzina już we wrześniu 2017 roku zwróciła się o pomoc do biura poselskiego Beaty Szydło w Oświęcimiu dzięki wskazówkom radnej, pani Bożeny Gleby. Przy okazji po raz kolejny podkreślę, że zbieżność naszych nazwisk to w tej historii całkowity przypadek. Na samym początku sprawy nikt z nas nie wiedział, co w tej sytuacji zrobić. Dopiero w styczniu 2019 roku pracownicy biura znaleźli zapisy konwencji Rady Europy z 1983 roku o przekazywaniu osób skazanych. Na mocy tych przepisów polski MSZ zainterweniował w Czarnogórze, a tamtejszy sąd zgodził się, by przenieść karę do Polski przekazując naszemu sądowi jej wyegzekwowanie. Ja dowiedziałem się o tym dopiero w marcu, w zasadzie tydzień przed wyjazdem do Czarnogóry, gdzie miałem rozpocząć swój wyrok.

Foto: Prywatne archiwum Dawida Szydło

Sąd w Krakowie uznał, że kara została przyjęta w wymiarze 8 miesięcy więzienia. Sędzia wzięła pod uwagę 2 miesiące spędzone w areszcie w Czarnogórze i odliczyła kolejne 2 miesiące za złe warunki, w których mnie przetrzymywano. Wezwanie do odbycia kary w Polsce dostałem na początku czerwca. Następnego tygodnia musiałem być już w więzieniu w Wadowicach i tak też się stało.

Czy w pierwszą noc w więzieniu „świeżak” zawsze budzi się z krzykiem?

Nie. Ja prawie przez całe ostatnie 2,5 roku spałem bardzo dobrze. Nigdy nie śnił mi się ten pożar, nigdy nie śnił mi się żaden policjant czy żaden współosadzony. Tak samo nigdy nie męczyły mnie bezsenne noce. Może to dziwne, ale naprawdę tak było.

Polskie więzienia w porównaniu z czarnogórskimi to bułka z masłem czy wcale nie jest tak kolorowo?

Warunki czarnogórskiego więzienia są tak naprawdę porównywalne do naszych. Atmosfera też jest podobna, bo wymuszona specyfiką tego miejsca. Jeśli chodzi o Wadowice to najpierw trafiłem do tzw. „sortowni”, czyli czteroosobowej celi, gdzie przesiedziałem dwa tygodnie z bardzo różnymi ludźmi, głównie alkoholikami i osobami, które nie płaciły alimentów. Następnie skierowano mnie do ośrodka półotwartego w Trzebini. Taka była decyzja wychowawcy na komisji. Trzebinia to zdecydowanie spokojniejszy zakład. Tam pokoje już były pięcioosobowe.

Wiedziałem, że Wadowice to ośrodek zamknięty, więc przygotowałem się na to, że mogę się tam nudzić. Zabrałem ze sobą wiele rzeczy do czytania i pisania, ale oczywiście również brewiarz, który miałem ze sobą wcześniej. Wiedziałem też, że tutaj będzie łatwiej z dostępem do kaplicy i do księdza. Musiałem mieć po prostu jakiś plan, jak ten czas zagospodarować. Na przykład siedząc w Trzebini prowadziłem warsztaty teatralne, w ramach których mieliśmy z innymi osadzonymi wystawić pantomimę. Widziałem prawdziwe zainteresowanie więźniów tym tematem. Sądzę, że dla nich byłoby to dobre, przede wszystkim przez aspekty auto-terapeutyczne, poczucie bycia potrzebnym, przydatnym, świadomość, że mogą zrobić coś dobrego.

Jeśli natomiast chodzi o różnice to w areszcie w Czarnogórze nie było kontroli osobistych, a w Polsce miałem ich dość dużo. To bardzo upokarzające momenty.

W Trzebini siedziałeś zaledwie ponad miesiąc.

Licząc razem z Wadowicami to w polskich więzieniach spędziłem równe 49 dni. Jeszcze będąc na wolności składałem wniosek o dozór elektroniczny. Liczyliśmy, że ten wniosek zostanie rozpatrzony wcześniej i do więzienia już nie wrócę. Niestety stało się inaczej.

Kiedy odsiadywałeś karę w Trzebini próbowałem się z tobą skontaktować po raz pierwszy. 1 sierpnia dowiedziałem się jednak, że Dawid Szydło opuścił zakład karny...

Wyszedłem dlatego, że pod koniec lipca została już wdrożona procedura ułaskawieniowa. Prezydent zgodził się, by rozpatrzyć moje podanie i skierował wniosek do krakowskiego sądu, by ten wydał opinię. Właśnie 1 sierpnia odbyła się rozprawa i opinia była pozytywna.

Foto: Prywatne archiwum Dawida Szydło

Pamiętam, że byłem wtedy w pracy w ośrodku dla niepełnosprawnych im. Brata Alberta w Radwanowicach. O samej rozprawie dowiedziałem się niespełna dwa dni wcześniej, ale niestety nie udało się na ten dzień zorganizować dla mnie transportu, więc nie mogłem na nią dotrzeć. Żałowałem, bo, jak mówiłem wcześniej, do tej pory byłem na wszystkich swoich rozprawach w Czarnogórze, a w Polsce miałem 40 kilometrów do sądu i nie mogłem tam być. O samej decyzji sądu dowiedziałem się o godzinie 13.30. Dostaliśmy informację, że musimy wracać do więzienia. Wiedziałem z czym to jest związane, ale nie spodziewałem się, że od razu wyjdę na wolność.

Zaskoczenie?

Wielkie. Mogłem wrócić do normalnego życia, podjąć pracę; to był rodzaj bezterminowej przepustki, podczas której czekam na ostateczną decyzję prezydenta.

Ta ostateczna decyzja została podjęta już 20 września, choć ty dowiedziałeś się o niej dopiero 15 października.

W pierwszej kolejności od razu poinformowałem swoich najbliższych. To był też dobry moment, by podziękować wszystkim, którzy przez ostatnie 2,5 roku mnie wspierali i się za mnie modlili. Złożyłem oczywiście podziękowania również prezydentowi Andrzejowi Dudzie za jego decyzję, choć, jak mówiłem, zagrożenie powrotem do więzienia wisi nade mną przez kolejne trzy lata.

*

"Trzeba odróżnić prawdę od sprawiedliwości"

*

Tak się zastanawiam, czy pobyt w areszcie, później w więzieniu nauczył cię czegoś o ludziach, o samym sobie, może o Bogu?

Dziś wiem, że w momencie, kiedy wydarza się ekstremalna historia, jestem w stanie podejmować ekstremalne decyzję. To jest kierowane po części wiarą, nadzieją i zaufaniem. Jeśli chodzi o ludzi to po tej całej historii mam dystans do obietnic i nie wiążę z nimi wielkich nadziei, bo wiem już, że ludzkie słowo jest zawodne. Wiem też, że w momencie, kiedy słowa ludzkie bywają zawodne to Słowa Boga są niewzruszonym fundamentem, i nie ma możliwości, by coś się nie powiodło. Trzeba po prostu zaufać.

A jak z twoją wiarą w działanie wymiaru sprawiedliwości? Od samego początku mówiłeś, że jesteś niewinny. Czy sprawiedliwości stało się w końcu zadość?

Przede wszystkim trzeba odróżnić prawdę od sprawiedliwości. Owszem, prawda w końcu zwyciężyła, ale od początku czuję olbrzymią niesprawiedliwość. Być może bardziej sprawiedliwie by było, gdyby pojawiło się jakieś zadośćuczynienie za te zmarnowane dwa lata. W moim przypadku jest to jednak niemożliwe, ponieważ wyrok przeszedł na stronę polską, a więc jakiegokolwiek zadośćuczynienia musiałbym domagać się od polskiego państwa, które mnie przecież ułaskawiło. Absolutnie nie zamierzam tego robić.

Z drugiej strony, już na samym początku stwierdziłem, że jeśli sąd w Czarnogórze uznałby, że odpowiednią karą byłoby dla mnie więzienie to po męsku zamierzałem się tej karze poddać.

Skąd takie przekonanie? Przed chwilą powiedziałeś, że ten wyrok był niesprawiedliwy.

On był niesprawiedliwy wobec mnie, ale był sprawiedliwy w literze prawa. Wcale nie musiałem odbywać wyroku w Polsce i wcale nie musiałem też stawić się do odbycia go w Czarnogórze. Nasze kraje nie mają podpisanej umowy o ekstradycję, więc nikt by mnie w tej sprawie nie ścigał. Ja jednak wiele razy tam jeździłem, żeby udowodnić im, że nigdzie nie uciekłem, że respektuję ich prawo. Z mojej perspektywy byłaby to ucieczka przed odpowiedzialnością.

Czy twój proces, areszt, później wyrok i więzienie wpłynął na to, jak postrzegają cię inni ludzie, znajomi, współpracownicy?

W teatrze pracuję również z dziećmi, ale mimo tego nigdy nie spotkałem się z tym, by jakiś rodzic powiedział, że jego dziecko nie będzie brało udziału w próbach i w spektaklach ze względu na moją „kryminalną” przeszłość. Ci ludzie nigdy jednak nie dali mi odczuć, że im to przeszkadza. Wręcz przeciwnie, okazywali dużo wsparcia, pomocy i od samego początku wierzyli, że jestem niewinny.

Czujesz dziś, że ta cała sprawa, która zajęła ci ostatnie 2,5 roku twojego życia, jest już za tobą?

Kontynuuję pracę, nadal studiuję, tworzymy z moją grupą teatralną nowe spektakle. Czuję też spokój w związku z tym, że epizod z więzieniem jest już za mną. Moja kara została zawieszona, nie anulowana, więc teoretycznie mógłbym przez kolejne trzy lata siedzieć w domu i dmuchać na zimne, żeby przypadkiem nie wpakować się w kolejne problemy, ale nie chcę żyć w takim stresie i izolacji, po prostu nie umiem. Chcę wrócić do normalnego życia, jakie wiodłem przed tym nieszczęsnym wypadkiem.

Na koniec chcę dodać, że w całej tej dwuletniej historii wzięło udział wiele, wiele osób, bez których jej dzisiejsze zakończenie nie byłoby możliwe. Od początku... Moja rodzina: mama, jej mąż, siostra i mój tata. Bardzo cenna była pomoc radnej miasta Chełmek i mojej dobrej znajomej, pani Bożeny Gleby, która zaangażowała całe biuro poselskie pani Beaty Szydło w Oświęcimiu. Tam znów nieocenione wsparcie pani Iwony Gibas ze sztabem współpracowników, którzy kolejno włączali kluczowe procedury, by przenieść mój wyrok do wykonania w Polsce i zainicjować procedurę ułaskawienia. Praca sędziów, adwokata, tłumaczy, urzędników na różnych szczeblach, Dziesiątki maili, setki telefonów, byśmy dziś mogli się wszyscy cieszyć wynikiem pracy, modlitw i różnych zabiegów. Na koniec decyzja Prezydenta RP, pana Andrzeja Dudy. Z całego serca wszystkim za wszystko serdecznie dziękuję!

***

Poprzez biuro prasowe Kancelarii Prezydenta RP zapytałem, dlaczego Andrzej Duda stosując prawo łaski jedynie "zawiesił" na okres trzech lat karę więzienia dla Dawida Szydło oraz czy mógłby jego sprawę rozpatrzeć ponownie. "Zgodnie z obowiązującymi przepisami, Prezydent RP nie ma obowiązku uzasadniania swoich decyzji" - czytam w odpowiedzi.

Chcesz porozmawiać z autorem? Napisz: szymon.piegza@redakcjaonet.pl

(sp)