Jambon en Geens willen lokaal lik-op-stukbeleid waarbij burgemeesters net als in Nederland meer slagkracht hebben om misdaad aan te pakken.

Eén jaar na de presentatie van het veelbesproken ‘Niveau V’, het veiligheidsplan van de N-VA (zie pagina hiernaast), is de invoering van het zogeheten ‘gewapend bestuur’ dichterbij dan ooit. De term betekent dat lokale besturen meer armslag krijgen om criminaliteit te bestrijden, gaande van administratieve handelingen – zoals een vergunning voor pakweg een verdachte pitazaak weigeren – tot verdachten opsluiten zónder voorafgaande­lijke rechterlijke toetsing.

Voor die laatste stap is geen meerderheid, maar voor de eerste wel. Niet zelden blijkt georganiseerde misdaad – denk aan drugshandel maar evengoed terrorisme – gefinancierd te worden via dekmantels als een café, een casino, een nachtwinkel of een bordeel. Vandaag zijn de gemeenten afhankelijk van het parket om die illegale economieën aan te pakken, als ze vrezen dat er iets niet pluis is. Burgemeesters vragen al langer om zélf te kunnen oordelen over de integriteit van de aanvrager van een vergunning, op basis van een advies van een overheidsinstantie die een background check aflevert.

‘Nederland kent dat systeem al vijftien jaar’, zegt criminoloog ­Brice De Ruyver (UGent). ‘Daar heet het gewapend bestuur, maar ik spreek liever van bestuurlijke handhaving.’ De wet-Bibob (bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur, red.) laat gemeenten daar toe zo’n advies te vragen om te voorkomen dat criminele organisaties vrij spel krijgen.

In opdracht van het kabinet-Jambon leverde De Ruyver onlangs een rapport af over die bestuurlijke handhaving. ‘Het draagvlak is er – De Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) heeft mee het pad geëffend – nu is het zoeken naar het juiste screeningsinstrument en een wettelijke basis. Want zonder die basis kun je niet screenen.’

Van silo naar platform

Minister van Veiligheid Jan Jambon (N-VA) reist vandaag naar Den Haag om te kijken hoe onze noorderburen omgaan met gewapend bestuur. ‘De vraag om meer tools komt vanuit de gemeenten zelf’, zegt Jambons woordvoerder Olivier Van Raemdonck. ‘Wij proberen in dit hele veiligheidsverhaal diensten bij elkaar te brengen. Vaak functioneert een dienst prima, maar op zichzelf. In plaats van een silo-model moeten we evolueren naar een platform-model. Een tijd geleden hebben we in Antwerpen en Limburg al twee proefprojecten opgestart om info uit te wisselen tussen politie, douane en gerecht. Ook de zoektocht naar performantere bestuurlijke handhaving kadert daarin.’

Minister van Justitie Koen Geens (CD&V) is in januari al op werkbezoek geweest in Nederland. Zijn kabinet heeft in tussentijd een tekst afgewerkt die een bestuurlijke overheid toelaat om een niet-bindend advies te vragen aan een onafhankelijk bureau dat een justitiële analyse maakt telkens als er concrete vermoedens zijn van criminaliteit.

Eind deze maand zitten de twee ministers opnieuw bijeen over het dossier, de bedoeling is om tegen de paasvakantie van 2018 een gezamenlijk wetsontwerp voor te leggen op de ministerraad, luidt het op het kabinet-Geens.

‘Lokale sheriffs’

Dat ‘gewapend bestuur’ in ons land een behoorlijk beladen term is, heeft te maken met de invulling die Bart De Wever eraan gaf. Hij pleitte ervoor in het kader van een ‘Belgische Patriot Act’: lokale besturen zouden rechtstreeks mensen moeten kunnen volgen, afluisteren of opsluiten, zei de N-VA-voorzitter.

Zijn pleidooi lokte een storm van protest uit. ‘We gaan toch geen lokale sheriffs invoeren?’, luidde het. ‘Als De Wever absoluut mensen wil opsluiten, dat hij dan onderzoeksrechter wordt’, aldus Open VLD-fractieleider Patrick Dewael (DS 3 september 2016). De Ruyver ziet het er niet snel van komen. ‘Dat lijkt mij een brug te ver. Als een procureur niemand van zijn vrijheid kan beroven, moet een burgemeester dat ook niet kunnen.’