Z brexitem źle, ale bez brexitu jeszcze gorzej – siedemdziesięciu trzech brytyjskich europosłów zakłóci równowagę sił w Brukseli

Trafią tam, jeśli do końca maja Izba Gmin nie zdoła przegłosować umowy rozwodowej z Unią, a prawie na pewno nie zdoła

Bez tej umowy nie będzie brexitu, a Wielka Brytania, pozostając członkiem Unii, będzie miała obowiązek uczestnictwa w wyborach do Parlamentu Europejskiego

Niepewność co do przyszłości brytyjskiego członkostwa w UE powoduje, że nie wiadomo na ile dopuścić ich do współdecydowania o przyszłości Wspólnoty i czy przydzielić im stanowiska w Brukseli

Nie wiadomo też jak planować przyszły wieloletni budżet Unii – czy będzie jeszcze składka brytyjska i z jakich funduszy wspólnotowych będą Brytyjczycy korzystać

Jeśli rząd pani Theresy May nie zdoła w ostatniej chwili przepchnąć przez Izbę Gmin kompromisu w sprawie brexitu, do Brukseli znów pojedzie Nigel Farage, szef nowo powołanej Partii Brexit, a wcześniej główny propagator pomysłu wyjścia Wielkiej Brytanii z UE. Farage jest tylko jednym z 73 brytyjskich eurodeputowanych, którzy pojawią się w Parlamencie Europejskim, a Partia Brexit prawdopodobnie wyśle jedną największych brytyjskich delegacji.

Duży blok eurosceptyków nie jest w Parlamencie niczym nowym. Bardziej niepokojący jest fakt, że Brytyjczycy w ogóle się tam pojawią.

Zacznijmy od tego, że brytyjski udział w majowych wyborach do Parlamentu Europejskiego opóźnia plan przebudowy – i zrównoważenia – tej instytucji po wyjściu Wielkiej Brytanii z Unii.

W lutym 2018 roku Parlament uzgodnił zmniejszenie liczby eurodeputowanych z 751 do 705 i przyznanie 27 miejsc, z wcześniej przypadających Wielkiej Brytanii czternastu „niedoreprezentowanym” państwom członkowskim.

﻿Polecamy: POLITICO w oryginale - wydarzenia tygodnia oczami światowych karykaturzystów

Gołębnik

Teraz te plany znalazły się w zawieszeniu. Przedstawiciele Parlamentu Europejskiego pozostawili każdemu z 14 państw decyzję, co z tym fantem zrobić. Niektóre prawdopodobnie wybiorą wszystkich swoich przyszłych eurodeputowanych w maju, a potem będą czekać, aż Wielka Brytania zwolni dla nich miejsca. Inni mogą zdecydować się na przeprowadzenie mini-wyborów dopiero wtedy – o ile w ogóle – gdy Wielka Brytania ostatecznie opuści Unię.

– To uczyni z tego Parlamentu prawdziwy gołębnik – powiedział w ubiegłym tygodniu Guy Verhofstadt, belgijski przywódca europejskich liberałów. – Brytyjscy członkowie będą wlatywać i wylatywać, a przedstawiciele przynajmniej 14 innych krajów czekać na ławce rezerwowych.

– Banksy już kiedyś namalował Westminster jako małpiarnię – dodał. – Obecna sytuacja mogłaby go zainspirować do namalowania tego błękitnego półkola tutaj w Strasburgu i zapełnić je gołębiami.

Potencjalnie jednak bardziej kłopotliwy jest tymczasowy status jadących do Brukseli Brytyjczyków, który może zakłócić delikatną równowagę sił pomiędzy najważniejszymi blokami politycznymi w Parlamencie.

Izba pierwsze miesiące kadencji poświęca na formowanie koalicji, które jesienią zatwierdzą nowy zestaw europejskich komisarzy, a wcześniej przewodniczącego Komisji. Posłowie wybierają również wpływowych sprawozdawców, odpowiedzialnych za poszczególne sprawy, jakie wchodzą pod obrady i przewodniczących komisji – wszyscy oni przez najbliższe pięć lat będą nadawać ton politycznym dyskusjom.

Odroczenie brexitu aż do Halloween (31 października) oznacza, że brytyjscy eurodeputowani będą częścią Parlamentu właśnie w tym kluczowym okresie.

– Brytyjscy eurodeputowani zostaną włączeni w całą tę grę o tron – mówi Agata Gostyńska-Jakubowska, starsza analityczka w think tanku Centre for European Reform. – Te wybory, bez względu na rezultat, z pewnością wprowadzą pewien chaos w wewnętrzne funkcjonowanie Parlamentu Europejskiego.

Zakłócenie równowagi

Brytyjska Partia Pracy, według prognoz POLITICO, obejmie prawdopodobnie 20 mandatów, zwiększając tym samym parlamentarną siłę socjalistów, drugiego co do wielkości ugrupowania w tej instytucji po konserwatywnej Europejskiej Partii Ludowej (EPL).

Partia Konserwatywna premier Theresy May – która ma zdobyć 12 mandatów – była kiedyś częścią EPL, ale obecnie jest członkiem Europejskich Konserwatystów i Reformatorów, gdzie zasiada obok Prawa i Sprawiedliwości.

Jej obecność w izbie – obok Partii Brexit, która też może liczyć na 12 mandatów i konkurencyjnej Partii Niepodległości Wielkiej Brytanii (UKIP) z dziewięcioma eurodeputowanymi – może skomplikować wysiłki podejmowane przez lidera włoskiej skrajnej prawicy, Matteo Salviniego, by zjednoczyć eurosceptyków w Parlamencie.

Dla rozdających karty w Parlamencie brytyjska obecność – i niepewność co do tego, czy Wielka Brytania w ogóle kiedyś wyjdzie – stanowi dylemat.

Czy włączą Wielką Brytanię do negocjacji dotyczących przewodniczących komisji i najważniejszych stanowisk w Komisji Europejskiej? Bo pozwoliłoby to de facto Londynowi uczestniczyć w brukselskiej polityce w następnych latach.

Czy też będą negocjować wychodząc z założenia, że brytyjscy eurodeputowani odejdą z końcem miesiąca? A co się stanie, jeżeli Wielka Brytania zdecyduje się wycofać z Artykułu 50, odwołując brexit? Czy eurodeputowani z jednego z największych krajów UE zostaną wykluczeni z przewodniczenia komisjom i sprawozdawania na następne pięć lat? I co wtedy z wieloletnim budżetem Unii, jaki ma obowiązywać w latach 2021-27?

– To stawia poszczególne ugrupowania polityczne w bardzo trudnej sytuacji, ponieważ uniemożliwia im myślenie w sposób strategiczny, długoterminowy – mówi Gostyńska-Jakubowska.

Koniec końców Parlament może nie mieć wyjścia jak tylko przeprowadzić nowe rozdanie z pełną świadomością, że gdy Wielka Brytania opuści UE trzeba będzie jeszcze raz potasować karty.

– W Parlamencie Europejskim nie istnieje coś takiego jak tymczasowy eurodeputowany – mówi jeden z przedstawicieli tej instytucji. – Wielka Brytania zachowuje wszelkie prawa, przywileje, powinności i obowiązki i to samo tyczy się jej eurodeputowanych aż do dnia wyjścia.

Zgodnie z przepisami proceduralnymi Parlamentu (a konkretnie przepisem 199), jeżeli jakiś eurodeputowany "zmienia ugrupowanie polityczne, co zakłóca sprawiedliwą reprezentację poglądów politycznych w danej komisji, przedstawiana jest przez Konferencję Prezydentów (odpowiednik polskiego Konwentu Seniorów) nowa propozycja składu komisji".

Procedura ta zostanie zastosowana, jeżeli brytyjscy eurodeputowani odejdą. Dla przykładu, jeżeli Wielka Brytania wyśle do Parlamentu dużą reprezentację eurosceptyków z Partii Brexit, ale później 27 brytyjskich deputowanych zastąpią w większości federaliści, skład niektórych komisji – a być może nawet ich przewodniczący – mogą się zmienić w środku kadencji.

Parlamentarna gra w komórki do wynajęcia może się w tej kadencji okazać jeszcze bardziej skomplikowana niż zazwyczaj.

Redakcja: Michał Broniatowski