Co prawda inne sądy stosowały już podobną kwalifikację tego czynu, ale teraz nie będzie ona wzbudzać tak wielkich wątpliwości. Z prawnego punktu widzenia problemem było ustalenie, czy posłużenie się czyjąś kartą można uznać za przełamanie zabezpieczeń, jeśli ta czynność nie wymaga np. podania kodu PIN.

Autorem niniejszego artykułu jest Tomasz Hofman, doktorant na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, email: icta@icta.pl.

Wyrokiem z dnia 22 marca 2017 r., Sąd Najwyższy orzekł o kwalifikacji prawnej czynu zabronionego użycia cudzej karty płatniczej w transakcjach zbliżeniowych. W sprawie pojawił się spór czy użycie cudzej karty w płatnościach zbliżeniowych traktować należy jako kradzież z włamaniem. Oskarżony dokonał zaboru w celu przewłaszczenia dokumentów poszkodowanego m.in. dwóch kart płatniczych. Sąd I instancji uznał, że oskarżony „pokonał zabezpieczenie elektroniczne włamując się do systemu bankowego a następnie dokonał kradzieży pieniędzy w kwocie odpowiednio: 48,19 zł, 17,30 zł, 25,79 zł, 10,00 zł, 14, 70 zł, stanowiących płatność za zakupiony towar w postaci alkoholu i tytoniu, oraz usiłował dokonać wypłaty z bankomatu pieniędzy w kwocie 100 zł”.

Oskarżony nie osiągnął jednak zamierzonego celu w postaci wypłaty z bankomatu środków w kwocie 100zł. Tym samym oskarżonego uznano za winnego i wymierzono mu karę jednego roku i czterech miesięcy pozbawienia wolności. Zarówno prokurator jak i obrońca oskarżonego zaskarżyli przedmiotowy wyrok, który został utrzymany w mocy przez sąd apelacyjny. W dalszym toku sprawy obrońca oskarżonego wniósł kasację do Sądu Najwyższego.

Problem: Kradzież z włamaniem a użycie cudzej karty zbliżeniowej

W ocenie Sądu Najwyższego najistotniejszym zagadnieniem była kwestia oceny prawnej czynu, jakim jest posłużenie się przez skazanego skradzioną kartą płatniczą i dokonanie nią transakcji zbliżeniowych. W ocenie sądów użycie karty płatniczej wraz ze zdobytym kodem PIN jest w każdym przypadku traktowane jako kradzież z włamaniem.

Problem w tym, że użycie karty zbliżeniowej następuje bez użycia kodu PIN.

Sądy I i II instancji stanęły na stanowisku że takie działanie należy kwalifikować jako kradzież z włamaniem bowiem „istotą włamania jest nie tyle fizyczne uszkodzenie, tudzież zniszczenie przeszkody chroniącej dostęp do rzeczy, lecz przejawienie zachowania polegającego na nieposzanowaniu wyrażonej przez dysponenta rzeczy woli zabezpieczenia jej przed innymi osobami”.

Sąd stanął też na stanowisku, że kradzież z włamaniem należy traktować jako…

…zachowania polegające na otwarciu drzwi oryginalnym kluczem wbrew woli osoby uprawnionej do dysponowania pomieszczeniem z zamiarem dokonania w ten sposób kradzieży z włamaniem.

Przyrównano przy tym użycie karty bankomatowej do użycia karty hotelowej. Użycie karty płatniczej przez nieuprawnionego doprowadza do przełamania przeszkody elektronicznej.

W ocenie Sądu Najwyższego trudno oczekiwać od Ustawodawcy aby normował każde możliwe zachowania związane z kartami płatniczymi, zwłaszcza w dobie dynamicznego rozwoju technologii. W tej sytuacji należy dobrać przepisy pod dany czyn zabroniony – najbardziej trafnie, tak by odzwierciedlały prawny obraz zachowania.

Sąd Najwyższy przytoczył wyrok Sądu Najwyższego z 25 czerwca 1980 r., VII KZP 48/78,

kradzież z włamaniem zachodzi wtedy, gdy jej sprawca zabiera mienie w celu przewłaszczenia w przestępstwie usunięcia przeszkody materialnej, będącej częścią konstrukcji pomieszczenia zamkniętego lub specjalnym zamknięciem tego pomieszczenia, utrudniającym dostęp do jego wnętrza

Do znamion strony przedmiotowej należy zabór mienia w następstwie włamania, przy czym uważano wtedy, że obiekt jest pomieszczeniem zamkniętym. Wraz z upływem czasu klasyczna definicja kradzieży w włamaniem uległa modyfikacji i przyjmowano że możliwość łatwego pokonania zabezpieczeń nie stanowi przeszkody do przyjęcia, iż mamy do czynienia z kradzieżą z włamaniem jeśli tylko z charakteru zabezpieczenia wynika zamiar właściciela czy użytkownika pomieszczenia niedopuszczenia do niego niepowołanych osób.

W ocenie Sądu Najwyższego istotą włamania nie musi być przeniknięcie sprawcy do wnętrza zamkniętego pomieszczenia na skutek przełamania zabezpieczeń, lecz samo przełamanie zabezpieczeń zamykających dostęp do mienia i jednocześnie jednoznacznie manifestujących wolę właściciela lub użytkownika mienia niedopuszczenia do niego niepowołanych osób. Sąd Najwyższy stwierdził ponadto że poza zabezpieczeniem w postaci PIN sama konstrukcja karty stanowi zabezpieczenie pierwotne. Zawiera ona bowiem mikroprocesor umożliwiający dokonywanie różnych operacji za pomocą karty w tym zbliżeniowych bez podania kodu PIN.

Przybliżenie karty do terminala skutkuje transferem środków z rachunku bankowego właściciela karty, a zatem poprzez samo zbliżenie karty dochodzi do przełamania bariery elektronicznej w systemie bankowej płatności bezgotówkowej. Jeżeli zatem czyni to osoba nieuprawniona, która weszła w posiadanie karty bez zgody właściciela, dokonuje tym samym kradzieży z włamaniem. W istocie dokonuje bowiem włamania w drodze przełamania zabezpieczeń elektronicznych (zbliżenia karty) i zaboru mienia w postaci wartości pieniężnych zapisanych w systemie informatycznym banku.

Dla kwalifikacji prawnej takiego działania nie ma znaczenia schemat technicznego działania systemu, który obsługuje przedmiotową operację czy sposób jego dokonania. W ocenie Sądu Najwyższego użycie cudzej karty bez zgody właściciela w transakcjach bliżeniowych nie jest zwykłą kradzieżą podpadającą pod art. 119 kodeksu wykroczeń tj. wykroczeniem, ale kradzieżą z włamaniem. Podobnie niewielka kwota płatności przy transakcjach zbliżeniowych nie może mieć wpływu na kwalifikację czynu jako wykroczenie, albowiem jedyną różnicą jest zabezpieczenie w postaci kodu PIN a płatnością bez jego użycia. Obydwie formy umożliwiają wielokrotne dysponowanie środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym właściciela i nie mogą różnicować podstaw odpowiedzialności sprawcy.

Wnioski

Stanowisko Sądu Najwyższego porusza ważną kwestię w dobie postępującej informatyzacji usług bankowych. Użycie cudzej karty płatniczej bez zgody właściciela powinno być traktowane jako kradzież z włamaniem i choć nie dochodzi do fizycznego przełamania zabezpieczeń wprost (transakcją steruje mikroprocesor karty) to z pewnością mamy do czynienia nie tylko z kradzieżą środków ale i z włamaniem gdyż sprawca uzyskuje dostęp do rachunku bankowego właściciela.

Przeczytaj także: