W ramach naszej nowej kampanii "Prawda" przypominamy wybrane teksty Onetu, które wpłynęły na otaczającą nas rzeczywistość. W najbliższych miesiącach na stronie głównej Onet.pl będą prezentowane kolejne artykuły z serii #WybieramyPrawdę.

Imiona byłych pracowników Sante zostały zmienione

Teraz naszego materiału możesz posłuchać również w formie podcastu!

"Imperator A.K." to ksywka, jaką w serwisie gowork.pl przyjął sobie Andrzej Kowalski, biznesmen, właściciel firmy Sante, przez lata zaliczany przez magazyn "Forbes" do grona 100 najbogatszych Polaków.

Rzadko się zdarza, by właściciele wielkich firm wdawali się w dyskusje w internecie z byłymi pracownikami odsądzającymi ich od czci i wiary. Ale Andrzej Kowalski tak robi. Broni się przed atakami, które spadają na niego niemal każdego tygodnia.

Andrzej Kowalski odpowiada na zarzuty - Uważam te historie za zmyślone. Ludzi zawsze traktowałem dobrze - mówi w obszernej rozmowie z Onetem współwłaściciel firmy "Sante"

Irytują go zwłaszcza ich wyssane z palca zarzuty o mobbing, zastraszanie i instytucjonalne niszczenie podwładnych. Albo te rzekome opowieści, że po odejściu z jego firmy pracownicy zapisują się do psychiatrów. I że podobno jest taki jeden psychiatra w Warszawie, który na hasło "Sante" zwolnienia wypisuje od ręki.

Ale dziwnym trafem są dziesiątki takich wpisów.

W końcu Kowalski traci cierpliwość. Na forum pisze, że jeśli komuś nie podobają się "stosunki międzyludzkie", jakie panują w Sante, to powinien zgłosić się do przełożonego, a nie informować o tym publicznie. "To mój ostatni wpis na tym forum" - informuje pod koniec, zostawia podpis "Imperator A.K." i faktycznie znika.

Carrington

Historia Andrzeja Kowalskiego to american dream, które wydarzyło się w Polsce.

Mawia, że jego sukces wziął się z poczucia beznadziejności. Po technikum przez dekadę pracował jako monter w Warszawskich Zakładach Urządzeń Telefonicznych.

- We wrześniu 1989 r. powiedzieli, że osoby, które same odejdą z zakładu, dostaną trzymiesięczną odprawę. Zdecydowałem się na to, bo wiedziałem, że dalsze trwanie nic nie da. To był straszny okres. Miałem 30 lat i rodzinę na utrzymaniu. Żona w ciąży, nie pracowała, mieliśmy trzyletnie dziecko. Z tych stresów i biedy zacząłem jeszcze chorować – opowiadał w 2007 roku w "Gazecie Wyborczej".

Z rodziną otrzymał kwaterunkowe mieszkanie w pożydowskim domu wielorodzinnym w Otwocku pod Warszawą. Werandę, która przylegała do lokalu, zmienił na sklep spożywczy. To był jego pierwszy biznes.

Później zakładał kolejne: bazar z owocami w Otwocku i stragan na Saskiej Kępie w Warszawie. Aż w końcu w 1992 roku założył firmę Sante. Zaczął od sprzedaży ziół i parafarmaceutyków, a wkrótce otworzył pierwszą fabrykę ze zdrową żywnością. Do pomocy wciągał całą rodzinę: żonę, dwóch braci, a potem synów, córkę i kolejnych członków rodu Kowalskich.

Blisko dwadzieścia lat później "Rzeczpospolita" nazwała go "Carringtonem polskiego musli". Wtedy jego firma po raz pierwszy sprzedała w Polsce więcej zdrowych płatków niż światowi giganci, jak Nestle czy dr Oetker. Spełnił się american dream, w którym pucybut przemienia się w milionera. Pseudonim "Carrington", zaczerpnięty z nazwiska bohaterów kultowej "Dynastii", pasował jak ulał. Członkowie rodziny Kowalskich, niczym serialowi Carringtonowie, pławili się w bogactwie.

Andrzej Kowalski stał się ikoną polskiego biznesu. W wywiadach lubił podkreślać, że zaczynał od zera. W jednym z ostatnich ujawnił, że w 2019 roku przychód Sante może po raz pierwszy przekroczyć okrągły miliard złotych.

Historie nierealne

Możemy chwilę porozmawiać? - zagaduję Artura, byłego dyrektora finansowego Sante, gdy dowiaduję się, że przepracował tam tylko kilka miesięcy, po czym odszedł z firmy.

Zawiesza głos. Odpowiada krótko, po żołniersku. - Faktycznie, pracowałem w Sante. Ale z racji stanowiska, które tam zajmowałem, sądzę, że nie powinienem z panem rozmawiać. Proszę wybaczyć. Mogę panu tylko jedno powiedzieć: historie, których pan wysłuchuje od innych osób i które mogą się panu wydawać nierealne, prawdopodobnie wydarzyły się naprawdę. Jeśli chodzi o tę firmę, to jestem w stanie sobie wszystko wyobrazić.

Wirus Sante

Emilia to jedna z dwunastu osób, z którymi rozmawiam. Przez trzy miesiące była bliską współpracowniczką Andrzeja Kowalskiego.

Spotyka się ze mną sześć miesięcy po opuszczeniu firmy: - O takich jak ja mówiło się: "kolejna, którą dopadł wirus Sante". Nie byłam pierwsza, która zachorowała.

"Wirus Sante" polega na tym, że w firmie zjawia się nowa osoba. Ma dobre wyniki i jest chwalona. Dostaje umowę i nawet kilka tysięcy złotych podwyżki. I nagle znika bez śladu.

W firmie odpowiadałam za nadzór nad fabrykami. Fabryki są w Sobolewie, Stodzewie i Gorzowie Wielkopolskim. Do Gorzowa, zgodnie z ustaleniami, miałam jeździć najwyżej raz na kilka miesięcy, ale pan Kowalski zmienił zdanie i chciał, żebym jeździła tam częściej.

Kilka razy pojechałam tam z nim i jego żoną. Zastanawiałam się, dlaczego nam towarzyszy, ale wszyscy się śmiali, że ona jest po to, by go pilnować. Ostatnim razem już z nami nie pojechała.

Wcześniej różne rzeczy się działy. U nas w firmie, na dole, mieści się Studio Sante, nowoczesny obiekt z basenami i sauną. Kiedyś pan Andrzej złapał mnie na korytarzu, poinformował przy innym pracowniku, że idą do spa i spytał, czy do nich dołączę. Jakoś się wymigałam. Dzień później w swoim biurze zapytał: "czekałem na panią w saunie, czemu pani nie zaczęła mnie szukać?".

Podczas naszego ostatniego wyjazdu do Gorzowa Wielkopolskiego mieszkaliśmy w hotelu "Gracja". Zarezerwował kręgle i bilard. W trakcie gry rzucał w moim kierunku dziwne aluzje. "Pani chyba wie, jak trzymać kij...". A jak wbijaliśmy kule, to pytał: "pani chyba wie, do czego służy dziurka, czy mam pani powiedzieć?".

Powiedziałyśmy mu, że chodzimy na siłownię. Stwierdził, że w ramach reklamy jego firmy powinnyśmy tam chodzić bez koszulek albo w koszulkach przezroczystych, żeby przyciągać klientów.

Zdziwiło mnie wtedy, że obok drinków, które nam zamawiał, stawiał puste szklanki. I mieszał je ze sobą. W pewnym momencie zrobił nam na ich tle zdjęcie.

Wróciliśmy do pokojów. Wykąpałam się i wtedy on do mnie zadzwonił. Zapytał, czy nie ma u mnie szamponu, bo u siebie go nie może znaleźć. Nawet nie pomyślałam, jakie to głupie. Miałam jeszcze mokre włosy, ale chciałam tylko zanieść mu ten szampon i mieć go z głowy. Jak zapukałam do drzwi, to już wiedziałam, że właśnie straciłam pracę.

Usłyszałam tylko: "drzwi otwarte" i nacisnęłam klamkę. Było ciemno, a pan Andrzej stał wyprostowany w samych majtkach. Rzucił: "no chodź". "Słucham?". "No chodź, zrobię ci masaż". Uciekłam do siebie. On jeszcze w tych majtkach wyszedł za mną na korytarz.

Wróciłam do pokoju wstrząśnięta. Bałam się. Pukałam do pokoju dziewczyny, która z nami pojechała, ale nie otworzyła. Próbowałam się do niej kilkunastokrotnie dodzwonić, ale to też mi się nie udało. Równocześnie byłam przekonana, że jeśli teraz ucieknę i opuszczę miejsce pracy, to dostanę dyscyplinarkę.

Pięć godzin, które spędziłam z nim aucie w drodze powrotnej, były najgorszym momentem w moim życiu. Jechaliśmy w trójkę, ja, on i moja koleżanka z pracy. Mówił: "pani kompletnie nic nie umie", "pani musi się jeszcze wiele nauczyć", "pani się do niczego nie nadaje", "pani nic nie wniosła do mojej firmy", "pani nie ma o niczym pojęcia" "pani potrafi się tylko mądrzyć i żebrać o podwyżkę". To trwało jakąś godzinę albo półtorej.

Łapałam powietrze, żeby powstrzymać płacz. Raz mu tylko przerwałam, gdy powiedział, że uważam się za Alfę i Omegę. Zapytałam, kiedy coś takiego powiedziałam. Odburknął coś i mówił dalej.

W pracy żartował, że przyjaźni się z szejkami i że mógłby mnie sprzedać za kilka wielbłądów. Pan Kowalski kupił sobie gdzieś przy Sobolewie kilkaset hektarów ziemi. Wymyślił, że załatwi środki unijne i sprowadzi tam te wielbłądy. Podczas jazdy do Gorzowa wspomniałam, że moi rodzice mają gospodarstwo. Zapytał wtedy, czy potrafię wydoić krowę. Potwierdziłam. Jak wracaliśmy, to nagle wrócił do tematu. Stwierdził, że gdy już kupi wielbłądy, to zmieni mi stanowisko pracy i mianuje specjalistką od spraw dojenia. I zaczął się śmiać.

Foto: Marek Wiśniewski/FORUM / FORUM

Mechanizm

- Dobrze, że pan dzwoni. Chętnie się spotkam. Jeszcze nie wszyscy zrozumieli, że czasy niewolnictwa minęły – Dariusz, mój kolejny rozmówca, w firmie przepracował wiele lat.

Na spotkanie przychodzi w towarzystwie innego doświadczonego pracownika. Obaj są po czterdziestce, w Sante widzieli wiele. Jeden z nich po odejściu z pracy korzystał z pomocy terapeutycznej: - Nie jest łatwo w dwóch słowach określić to, do czego tam dochodzi.

Jeśli miałbym spróbować nazwać rzeczy po imieniu, to wymieniłbym kilka grzechów głównych: olbrzymi chaos, patologiczny brak higieny pracy, podważanie kompetencji pracowników na każdym kroku – zwykle na forum publicznym – oraz nieustające poniżanie ludzi. Myślę, że pan Andrzej nie jest w stanie uznać, że mamy już czasy, w których każdy pracownik ma prawo dopominać się o elementarny szacunek. Nie jest niewolnikiem. W XXI wieku nie wolno stosować techniki: "zarządzanie przez jeb...", przepraszam za wyrażenie. Bo później efekty są takie, że dla dziesiątek ludzi pobyt w takiej firmie staje się traumą, z której trudno się wygrzebać – mówi Dariusz.

Studium przypadku

Z Piotrem widzę się wieczorem w jednej z warszawskich kawiarni. Wcześniej był w pracy, a tuż przed naszym spotkaniem miał sesję u terapeuty: - Na początku chodziłem do psychiatry. Trzeba wiedzieć, jaka jest różnica między psychiatrą a psychologiem. Ten pierwszy da ci leki, żebyś wrócił do życia. Ten drugi pomoże ci stanąć na nogi.

Przeszedłem załamanie nerwowe. To jest taki stan, że przez pierwszy miesiąc w ogóle nie wychodzisz z łóżka. Zaczynasz myśleć o tym, że nie ma sensu dłużej żyć.

Pan Andrzej stosował pasywną agresję. Wydzierał się na pracowników z wyższych stanowisk, ale na mnie nigdy nie podniósł głosu. Wmawiał mi, że jestem głupi i nic nie umiem. W nieskończoność. Mój terapeuta określił go jako jednostkę autorytarną i porównał do despotycznego ojca. Taki nie musi krzyczeć ani wyzywać. On każdego dnia sprowadza cię do parteru i mówi, że pragnie cię naprowadzić na właściwą drogę, bo chce dla ciebie dobrze.

Słyszał pan o żonie pana Andrzeja? Jest złotą kobietą. Ona stara się chronić nas przed swoim mężem. Mówi na przykład, żeby chodzić do niego, jak zje, bo wtedy jest "bardziej uspokojony".

Kiedyś było takie spotkanie, które zorganizowała ważna menadżer. Opowiadała o swojej strategii. Nagle pan Andrzej zapytał ją, czy ma prawo jazdy i czy jeździ samochodem. Skinęła głową. Rzucił: "to niech pani sobie gdzieś pójdzie pojeździć" i wyprosił ją z jej własnego spotkania. Nie wiem, w jakim stanie wtedy był, ale z kobietami miał jakiś problem.

Często wyrzuca ludzi. W ciągu kilku miesięcy miałem trzech przełożonych. Jeden pracował dwa tygodnie. Pan Andrzej miał do niego pretensje, że jak chodzi na spotkania, to bierze ze sobą notes i coś zapisuje. Więc go zwolnił. Pamiętam też nowego dyrektora, który po tym, co tu zobaczył, zaproponował budowę nowego systemu zarządzania. Następnego dnia już go oczywiście nie było.

Najgorszy jest ten czas, gdy próbujesz go zrozumieć lub się dopasować. Kiedyś zamówił u mnie raport i stwierdził, że potrzebuje go "na wczoraj". Siedziałem nad tym z koleżanką do północy. Na rano był gotowy, ale pan Kowalski zapytał, po co mu go daje i że niepotrzebnie zawracam mu tym głowę. To się powtarzało notorycznie.

Groził nam konsekwencjami finansowymi. Nawet za błędy, które wynikały z wadliwych umów, sporządzonych lata wcześniej i podpisanych przez niego samego. Zgłaszał takie sprawy do działu prawnego. Ja kiedyś też się skonsultowałem z prawnikiem i okazało się, że tego typu groźby to jest mobbing w najczystszej postaci.

Podpierał się własną wersją japońskiej filozofii kaizen, która w teorii polega na ustawicznym polepszaniu i poprawianiu procesu zarządzania. Z biznesu została już wyparta. To było modne kilkadziesiąt lat temu.

Byliśmy wystraszeni. Pamiętam, jak wzywał do siebie po kolei senior menadżerki, wszystkie z dużym doświadczeniem w biznesie. Każda wracała z płaczem. Słyszały, że "wszystko robią źle", ale pan Andrzej nigdy nie mówił, co konkretnie źle. Nigdy nie wiedziałeś, co cię spotka u niego w gabinecie. W kółko powtarzał: "wy się mylicie", "wy jesteście głupi", "to, co robicie, to jakieś bzdury i dyrdymałki". Nie było wiadomo, dlaczego i za co poleci ci po pensji. Takie napięcie możesz przetrzymać raz, drugi, trzeci, ale nie przez cały czas.

Raz siadłem na środku pokoju i się rozryczałem. Koleżanka wzięła mnie do pokoju obok. Też chodziła do terapeuty, ale została w firmie, bo nie mogła sobie pozwolić na utratę stałej pracy. Mówiła, że tu każdy korzysta z pomocy. Wtedy powiedziałem sobie: "dosyć tego, idę do psychiatry". W firmie pojawiłem się później tylko raz, żeby złożyć wypowiedzenie.

Powrót do życia to kilka miesięcy walki z samym sobą. Ciągle leżałem w łóżku. Potem zaczęły działać leki od psychiatry i poszedłem do terapeuty. Obaj stwierdzili załamanie nerwowe i nerwicę. Jak jechałem do pracy, żeby oddać sprzęt służbowy, to miałem atak paniki. Lęk, ból brzucha, pot, chociaż byłem już wolny.

Terapeuta użył słowa mobbing. Że wieczne wmawianie pracownikom, że "do niczego się nie nadają", ciągłe podważanie naszych kompetencji, straszenie odpowiedzialnością finansową i utrzymywanie stałego napięcia – to wszystko, to właśnie jest mobbing.

Ma jakąś siłę w sobie, bo udało mu się wmówić mi, że to jest moja wina. Chciałem mu, sobie i całemu światu ciągle udowadniać swoją wartość i w końcu przestałem wyrabiać. Nie spałem w ogóle, dopiero po lekach udawało mi się zmrużyć oko. Zatoczyłem błędne koło. Bałem się chodzić do pracy, bałem się nawet myśli o tym, że znów tam pójdę. Moja dziewczyna wyciągała mnie z łóżka. Co to za facet, którego dziewczyna wyciąga z łóżka i mówi, żeby nie bał się iść do pracy.

Zgaszona świeczka

Anna P., była dyrektor marketingu, zanim sprowadzała nowych pracowników do firmy, prosiła ich, by w internecie poczytali komentarze dotyczące Andrzeja Kowalskiego i dopiero po ich lekturze podejmowali decyzje o swojej przyszłości.

Jej wychowanką była Agnieszka. - Powiedziała mi wprost: masz tę pracę, ale najpierw zajrzyj do internetu i podejmij tę decyzję świadomie. To było dziwne i dało do myślenia, ale jak się ma kredyt do spłacenia piątego dnia miesiąca, to się raczej nie kręci nosem. Gdybym była w innej sytuacji, zrezygnowałabym, bo wpisy ludzi o właścicielu Sante były bardzo niepokojące.

Początkowy okres pracy w tej firmie wspominam dobrze. Właśnie dzięki niej. Tam panują takie zasady, że jeśli między tobą a panem Kowalskim jest jakaś osoba, to można wytrzymać. Bo wtedy ta osoba za ciebie zbiera cięgi. I ona kimś takim dla mnie była.

Była wizjonerką. To ona stała za budową Studia Sante. Była wegetarianką, która uprawiała jogę i taką filozofię zaszczepiła w firmie. Zdrowe odżywanie, a przy okazji dbałość o aurę, psychikę, relaks. Chciała, żeby Sante podchodziło do zdrowia swoich klientów holistycznie.

6 listopada 2012 roku Anna P. popełniła samobójstwo. - Ja nie mówię, broń Boże, że to się stało przez pana Andrzeja – opowiada dalej Agnieszka. - Miała problemy rodzinne, o których mi opowiadała. Ale jednak chcę opowiedzieć jej historię ku przestrodze.

Nagle wzięła trzy tygodnie urlopu. Spotkałam się z nią, żeby zapytać, skąd taka decyzja. Opowiedziała mi o swoich problemach osobistych, ale wytłumaczyła też, że nie jest w stanie chodzić do pracy. Mówiła: "muszę być silna, żeby móc dalej widywać się i pracować z Kowalskim". Rozumiałam ją. Przed śmiercią wróciła na moment. Mogę sobie tylko wyobrazić, jak trudne to było dla niej.

Wtedy cała firma mówiła o tym, że po takiej tragedii może coś w końcu się zmieni. Nie zmieniło się nic – wspomina Agnieszka.

Marta też pracowała w Sante w okresie, gdy doszło do tragedii. - Czy były historie o tym, że atmosfera w pracy się do tego przyczyniła? Na korytarzach tak się o tym mówiło, choć oczywiście nikt nie oskarżał pana Andrzeja bezpośrednio. Prawdą jest, że my naprawę wierzyliśmy, że to nim wstrząśnie i zacznie w inny sposób traktować ludzi.

Pan Kowalski i jego najbliżsi współpracownicy bali się poruszać tego tematu. Wszyscy się tego bali. Koleżanka powiesiła jej zdjęcie, a obok świeczkę. Została poproszona, by je zdjąć. Świeczkę zgasili i wyrzucili. Mieliśmy udawać, że w ogóle nie było takiego zdarzenia i przejść nad nim do porządku dziennego.

Dorota, jedna z byłych pracownic Sante, to potwierdza: - Ania była pracowniczką z dużym stażem. Dziwi mnie do dzisiaj, dlaczego nie dostaliśmy informacji o jej pogrzebie. Po jej śmierci zapadła cisza. Naprawdę nikt tego nie rozumiał. W końcu zaczęliśmy szeptać między sobą: "co się stało z Anią, czemu nagle nie przychodzi do pracy?". Z "góry" poszła plotka, że zginęła w wypadku samochodowym.

Mówi pan, że tak naprawdę to było samobójstwo? Minęły lata. Nie wiedziałam, ale tak podejrzewałam. Wszyscy tak podejrzewaliśmy. Nie wiem, dlaczego zdecydowała sobie odebrać życie. Wiem tylko, że nawet i bez problemów osobistych, w Sante było trudno przetrwać. Nikt nie zasługuje na to, żeby godzić się na taki sposób traktowania. Sądzę, że pan Kowalski obawiał się, że pracownicy będą wiązać tę tragedię ze stresem, jakiego ona doznawała w pracy.

Anna P. zmarła w Amsterdamie w wyniku przedawkowania leków.

Spotkania

Wśród dwunastu byłych pracowników, z którymi się spotkałem, są tacy, którzy z firmy odeszli kilka miesięcy temu, ale też i tacy, którzy zrobili to wiele lat temu. Większość nie zna się nawzajem. Niektórych łapię przypadkowo poprzez serwis LinkedIn. Pytam ich o wspomnienia z czasu, gdy sami pracowali w Sante.

Proszą mnie o pełną anonimowość i nie zgadzają się nawet na to, by przy ich wypowiedziach znajdowały się informacje o stanowiskach, jakie piastowali oraz o okresie, jaki spędzili w Sante.

Były pracownik Sante: - W tej firmie od razu widać, co się dzieje. Uderzyło mnie to, że ludzie są tak bardzo zestresowani, rzadko rozmawiają, nie śmieją się. Czasami panuje grobowa cisza. Jak pana Andrzeja nie ma w pracy i presja jest mniejsza, to dopiero widać ulgę na twarzach.

Były pracownik Sante: - Ludzi zżerał stres i strach, więc brali tabletki uspokajające, żeby przetrwać do końca dnia.

Były pracownik Sante: - Wzywał ludzi i mówił: ile pan już tu lat pracuje? "Piętnaście". No to o piętnaście za dużo. Zdarzało się, że po tego typu tekstach ludzie odchodzili z pracy.

Były pracownik Sante: - Pisał w mailach: "ona jest głupia i się na niczym nie zna". Na przykład o kierowniczce jednego z działów. Następnie słał tę wiadomość do innych kierowników, żeby ośmieszyć ją w oczach reszty.

Były pracownik Sante: - Pan Andrzej to jest szef, który mówi, że nic nie wiesz, nic nie umiesz i do niczego się nie nadajesz. Dzień po dniu. To jest pułapka, bo zaczynasz wierzyć, że ty innego miejsca na rynku pracy już nie znajdziesz. Uwielbiał podważać kompetencje, obarczać winą. Kochał chaos.

Foto: Marek Wiśniewski/FORUM / FORUM

Były pracownik Sante: - Wmawiał ludziom, że są idiotami. Podnosił głos. Opowiem na pierwszym lepszym przykładzie. Kiedyś przy mnie oskarżył koleżankę, że nie omówiła z nim jakichś faktur. Przy czym obowiązywała zasada, że faktur z nim nie omawiamy, tylko sami je akceptujemy. Wydzierał się, wszyscy odwrócili wzrok. Na poczekaniu wymyślił procedurę, która nie istniała, ale uzasadniała jego gniew. Zawsze tak robił. Zaczął jej grozić karami finansowymi i koniecznością opłacenia tej faktury z własnych pieniędzy. Jak wyszedł, to ta kobieta dopytała swojego przełożonego: "istnieje taka procedura?". Zaprzeczył, nigdy nic takiego nie istniało.

Były pracownik Sante: - To jest człowiek sprzeczności. Chciałabym powiedzieć o nim coś dobrego i powiem: on ma dobre serce. Przyszła kiedyś do niego kobieta z bardzo ciężko chorym dzieckiem, a on od razu wyłożył kasę na leczenie. Bywał na ślubach pracowników, kupował prezenty. Problem w tym, że na palcach jednej ręki można policzyć osoby, które tak traktował. Cała reszta to była dla niego ludzka zbieranina.

Były pracownik Sante: Ludzie siedzą przy biurkach zestresowani. Omijają go. To wygląda jak cyrk z tresowanymi zwierzętami, niby śmieszne, ale straszne. Chodzą do niego tylko, jak ich wywołuje. Boją się chodzić na spotkania. Nigdy nic nie wiadomo. Może przyczepić się do niczego, zrobić awanturę, histerię i kogoś wywalić. Zwalnia na podstawie swojego złego humoru.

Były pracownik Sante: - Co wypisuje w mailach? Poniża. "Pani się do niczego nie nadaje, lepiej, żeby pani już nic nie robiła". "Niech pani się pierdołami nie zajmuje". Upokarza ludzi.

Były pracownik Sante: - Pokazałem kiedyś trzy maile znajomemu prawnikowi. Stwierdził, że gdybym go pozwał, sprawę miałbym wygraną od ręki. Nie chciałem, bo sprawa sądowa wytrąciłaby mnie z równowagi na kolejne lata.

Były pracownik Sante: - Używa sformułowań, na okrągło: "Gówno pan wie", "nic pani nie wie", "a co pani takiego zrobiła", "nic pani nie dała", "wszystko to są moje pomysły" i tak non stop, non stop. To jest psychicznie trudne do wytrzymania.

Były pracownik Sante: - Kobiety, które chcą coś załatwić, zakładają krótkie spódniczki i obcisłe bluzki. Wiedzą, że wtedy będzie łatwiej, bo pan Andrzej będzie uprzejmiejszy. Dyskusje na temat takich metod odbywały się na korytarzu. Niektóre doradzały sobie: ubierz krótką spódniczkę, ubierz coś obcisłego, załóż obcasy i się wymaluj. Jednej z nas powiedział kiedyś: "pani się do niczego nie nadaje, ale przynajmniej miło na Panią popatrzeć".

Były pracownik Sante: - Ludzie się go bali. Siedziałam kiedyś na spotkaniu z panem Andrzejem i swoim przełożonym. Spokojna atmosfera, mój bezpośredni szef prezentował jakieś dane i raptem zmiana tematu. Pan Andrzej zaczyna na niego wrzeszczeć: "pan w ogóle nie pracuje, pan mnie oszukał!". Nie wiadomo, o co chodzi. Przełożony się nie broni, tylko czeka, aż to minie.

Były pracownik Sante: - Masz poczucie, że to wszystko, co wiesz, co umiesz, nagle nic nie znaczy. Ten sposób, w jaki on cię traktuje, rozbija cię dzień po dniu. Aż nadchodzi moment, gdy wystarczy drobnostka i nagle pękasz. Rozsypujesz się jak domek z kart.

Były pracownik Sante: - Czytałam artykuł o toksycznych relacjach. Padło tam określenie: "syndrom gotującej się żaby". Jeśli umieścisz żabę w garnku wypełnionym wodą i zaczniesz tę wodę podgrzewać, to żaba zacznie zmieniać swoją temperaturę tak, żeby utrzymać się przy życiu. Dopiero gdy woda będzie już na granicy zagotowania, żaba zacznie ratować się ucieczką. Ale z tego garnka już nie zdoła wyskoczyć, bo wcześniej wykorzystała już całą swoją energię – do tego, żeby się przystosować do zmieniających warunków. Tak też można opisać proces, jaki zachodził w nas – od dostosowywania się do chorej sytuacji aż do całkowitej destrukcji psychiki i organizmu.

Były pracownik Sante: - Odeszłam, bo mój organizm zaczął krzyczeć. Miałam nerwobóle, nie mogłam jeść, miałam ponaciągane mięśnie.

Były pracownik Sante: - Zdarzało się, że do firmy przyjeżdżało pogotowie. Z moich czasów pamiętam dwa przypadki, dwóch kobiet, które w trakcie pracy już nie wytrzymały i trzeba było wezwać pomoc.

Były pracownik Sante: - Wymagałam pomocy psychiatry. Jak poszłam do niego, to od razu wiedział, o którą firmę chodzi. Powiedział: "musi pani wybrać: albo zdrowie psychiczne, albo praca w Sante".

Były pracownik Sante: - W nowej pracy ktoś poklepał mnie po plecach, gdy wykonałam dobrze zadanie. A wychodząc z pracy, krzyczało się: "dzięki za dziś". Dla mnie to był szok.

Były pracownik Sante: - Kobiety są latami w związkach ze swoimi oprawcami. Sądzę, że dopóki się samemu nie przeżyje tego, to nie wolno pochopnie oceniać i mówić: "mógł odejść, jak mu było źle".

Były pracownik Sante: - Łatwo powiedzieć: "dostawałeś dobre pieniądze, miałeś stałą pracę, więc o co ci chodzi? Płaczesz, bo ci szef powiedział coś przykrego? No weź się w garść!". Wiele osób wpada w taką pułapkę, aż zaczyna to przenosić się na kolejne sfery twojego życia. Na żonę, na dzieci, na całe życie prywatne. W piątek bierzesz butelkę wódki, żeby nie zwariować, w sobotę poprawiasz. Proszę zapytać, ilu ludzi w Sante w niedzielę dostawało konwulsji na myśl o pójściu do pracy w poniedziałek.

Jeden z rozmówców poprosił o wstrzemięźliwą ocenę Andrzeja Kowalskiego, bo "każdy medal ma dwie strony". - W życiu osobistym można było na niego liczyć. Zdarzały się sytuacje, że ktoś z nas miał ciężką sytuację w rodzinie i on wtedy naprawdę się przejmował. To była ta jego druga strona – precyzuje.

Wyjaśniłem, że sam nie dokonam oceny jego postawy, ale oddam głos grupie byłych pracowników. Przyznał równocześnie, że w firmie od lat było poczucie, że w końcu "wybuchnie jakaś większa afera". - Ja, dopóki nie byłem obiektem ataków niemerytorycznych ze strony pana Andrzeja, to widziałem w Sante wiele plusów. Odszedłem, gdy sprawy przestały się mieścić w moich wewnętrznych normach. Ale przecież nikt tam nikogo na siłę nie trzyma. Jak się komuś nie podoba, to może odejść. Na pewno praca z panem Andrzejem to duże wyzwanie.

"Czy więc swoich najbliższych nie przestrzegałby pan przed podjęciem takiego wyzwania?" - dopytuję. "Tego nie powiedziałem".

Błędne koło

Staram się rozgryźć ten mechanizm. Z opowieści byłych pracowników wynika, że Andrzej Kowalski rzadko wpadał w szał, zwykle nie podnosił głosu, nie działał jak stereotypowy mobber. A jednak, jego metody miały destrukcyjny wpływ na życie wielu osób. I to bardzo różnych: z pomocy terapeutów i psychiatrów od lat korzystali i młodzi pracownicy Sante, i ci z bardzo dużym doświadczeniem. Równie często kobiety, jak i mężczyźni.

Siedzi mi w głowie porównanie, jakiego dokonał Piotr, z którym rozmawiałem w warszawskiej knajpce. On stwierdził, że Kowalski był jak despotyczny ojciec. Inni byli pracownicy mówili o powszechnym chaosie i stałym dezawuowaniu ich jako ludzi. Wszyscy przyznawali, że spotkania z Kowalskim wzbudzały u nich strach, wielu posiłkowało się lekami uspokajającymi. Opowiedziałem o tym dwóm psychologom z Uniwersytetu SWPS, dr hab. Agacie Chudzickiej-Czupale i dr. Damianowi Grabowskiemu.

- Mobbing ma wiele twarzy, tak wiele, że czasami bywa trudny do jednoznacznego uchwycenia – mówią mi. - Bezpośredni i pełen agresji atak na pracownika jest łatwy do zauważenia. Jednak, jak podkreśla znana badaczka tego zjawiska Marie Hirigoyen, im wyższy szczebel w hierarchii władzy, tym częściej dręczenie drugiej osoby przyjmuje bardziej wyrafinowane formy. Choćby takie, jak opisują to pańscy rozmówcy – tłumaczą.

- Spotykałem się z ludźmi, którzy potrzebowali miesięcy, żeby po odejściu z firmy wrócić do życia. Wielu wciąż korzysta z pomocy – wskazuję dr hab. Chudzickiej-Czupale i dr. Grabowskiemu.

- Nie dziwi nas to. Przeżywanie lęku, poczucie winy, spadek samooceny, poczucie zmęczenia i drażliwości – to wszystko są klasyczne objawy. Z badań wynika, że u części ofiar mobbingu można zauważyć symptomy stresu pourazowego, które nieraz prowadzą do depresji, a nawet myśli samobójczych.

- Najczęściej słyszę o olbrzymim poczuciu winy. Tego nie rozumiem. Przecież nie ma powodu, by ofiary czuły się winne.

- Ale to bardzo częste. Ofiary mobbingu to zazwyczaj osoby bardzo wrażliwe i delikatne emocjonalnie, reagujące silnie na otaczającą ich rzeczywistość, dysponujące niejako wrodzoną obniżoną odpornością na stres. Często niepewne siebie, podatne na oddziaływania, które łatwo potrafią zachwiać ich wiarą w siebie i podważyć ich przekonanie o własnej wartości.

Ten mechanizm to coś w rodzaju samospełniającej się przepowiedni albo mechanizmu błędnego koła - zachowania i słowa mobbera powodują, że ofiara po jakimś czasie traci pewność siebie i, osłabiona, zaczyna faktycznie zachowywać się zgodnie z portretem nakreślonym przez oprawcę. Starając się zapobiec i przeciwdziałać wszystkiemu, co pojawiło się w słowach i oskarżeniach mobbera, mobilizuje się tak bardzo, że doprowadza ją to do silnych emocji, które powodują utratę sił i odporności psychicznej.

- Rozmawiałem z wieloma ofiarami mobbingu. Część z nich słyszy od swoich terapeutów, że napotkali na szefa o skłonnościach psychopatycznych – zauważam.

- W USA i Kanadzie przeprowadzono badania, z których wynika, że 8 proc. kadry kierowniczej posiada cechy psychopatyczne i że psychopatą jest co dwudziesty piąty czołowy biznesmen. Wie pan, co cechuje takich ludzi? Na przykład odwaga, waleczność, wysoka odporność na stres i większa skłonność do ryzyka. Ale także brak empatii, wyższy egoizm i narcyzm, większa niecierpliwość i arogancja w stosunku do ludzi, powierzchowność i zrzucanie winy za porażki na otoczenie. Dlatego to bywa tak destrukcyjne – tłumaczą psycholodzy z Uniwersytetu SWPS.

Foto: Shutterstock

Ktoś pana nakręca

Z Andrzejem Kowalskim spotykam się 8 kwietnia w jego gabinecie, w siedzibie firmy Sante przy ul. Jagiellońskiej w Warszawie. Przed moją wizytą uprzedza mnie, że już słyszał o powstającym artykule.

Częstuje mnie wodą strukturyzowaną, która według samozwańczego uzdrowiciela dr. Jerzego Zięby posiada wyjątkowe właściwości zdrowotne. Pan Andrzej też tak uważa. Nie wnikam, choć naukowcy tę teorię dawno obalili.

- Wiem, że pana nakręciła jedna osoba, jedna pani, która oskarża mnie o rzekome molestowanie. Jestem przekonany, że to od niej wszystko się zaczęło. Niech pan nawet nie zaprzecza – mówi mi Andrzej Kowalski. - To nie było tak, jak ona mówi. Nie przekroczyłem żadnej granicy. Wie pan, że ona wzięła prawnika i wezwała mnie do ugody? Zażądała 200 tys. zł. Według mnie to zwykły szantaż.

- Byliście razem w Gorzowie Wielkopolskim. Spędziliście razem czas na bilardzie, kręglach, piliście razem drinki. Potem rozeszliście się do swoich pokojów i spotkaliście dopiero nad ranem? - dopytuję.

- Proszę pana, był jeszcze taki incydent, na który ona się powołuje. Zadzwoniłem do niej i chciałem ustalić godzinę spotkania nazajutrz. Krzątałem się po pokoju, przy okazji spytałem się o informację, gdzie jest mydło w pokojach, bo nie mogę go znaleźć. Ona zaproponowała, że mi to mydło przyniesie. No i ona przyszła, ale nie weszła, tylko przez drzwi zajrzała. Tak się złożyło, że w pokoju miałem piersiówkę whisky, i sobie wcześniej nalałem. Kurtuazyjnie wymieniliśmy kilka zdań i zaproponowałem jej whisky. Powiedziała, że nie, uśmiechnęła się i poszła. I dalej nic nie było. Następnego dnia się spotkaliśmy się jak gdyby nigdy nic, nawet nie powiedziała innym pracownikom, którzy byli na spotkaniach, o tym rzekomym molestowaniu. Po czym, co mnie zdumiało, ona nieoczekiwanie zaraz poszła na zwolnienie od psychiatry.

- Ona twierdzi, że zaproponował jej też pan masaż – przypominam.

- Proszę pana, my tu oczywiście w Sante mamy masaże...

- Ale chodzi o to, że w tej sytuacji, gdy ona przyszła panu przynieść to mydło – a wedle jej relacji szampon - to podobno wtedy ten masaż pan jej proponował. Czy to prawda?

- Ją bolała strasznie noga. Miała olbrzymi ból. Cały czas musiała ją prostować, jakieś miała duże problemy.

- Muszę zapytać konkretnie, czy padła propozycja masażu?

- Powiedziałem, że pokażę jej punkty, które później można samemu masować.

- Czyli zaprosił ją pan na whisky, czy żeby pokazywać jej te punkty?

- Kurtuazyjnie zaproponowałem jej whisky. A o tych punktach to już wcześniej jej mówiłem. Bo są bardzo ważne punkty, które regulują całą energię w organizmie. Tu ma pan jeden - nadgarstek, tu drugi - łokieć, tu trzeci – poniżej kolana. Mam takie urządzenie elektroniczne w firmie w SPA, którym posługują się nasi masażyści-terapeuci i które to wskazuje te punkty. Jest taka dioda, która miga i namierza punkty. I samemu się reguluje. A ta pani prawie płakała, była cała obolała.

- Twierdzi, że pan był w samych majtkach.

- Proszę pana, bo byłem akurat pod prysznicem. Ubrałem spodenki na szybko, wyjrzałem tylko przez drzwi.

W czasie naszej trwającej trzy godziny rozmowy Andrzej Kowalski przedstawił nie tylko swój punkt widzenia na zdarzenie, do jakiego doszło między nim a Emilią, ale także odniósł się do wielu pozostałych zarzutów stawianych mu przez byłych podwładnych. Z całą naszą rozmową - autoryzowaną przez niego - można zapoznać się tutaj.

- Proszę pana, żyjemy w czasach powszechnego hejtu. Widzę, że teraz na mnie ktoś postanowił wylać wiadro pomyj. Uważam te wszystkie opinie za niesprawiedliwe. Zawsze traktowałem swoich ludzi bardzo dobrze, niech pan mi wierzy. Owszem, nieraz są stresujące sytuacje. Ale nie przekraczam żadnych granic. Były momenty, gdy firma przez błędy pracowników traciła 15 milionów złotych i znajdywała się przez to w bardzo trudnej sytuacji. To naprawdę nie są przelewki, to nie są łatwe sprawy. Nagle pan widzi, że pracownik wynajął sobie hotel za 10 tys. zł w Dubaju. No to ręce opadają. Ale powtarzam: ja ludzi zawsze traktowałem dobrze. Nie ma nic, co mógłbym sobie zarzucić. Jakby się pan przeszedł teraz ze mną po firmie, a nie cytował tych swoich rozmówców, to by panu powiedzieli, jaki jestem naprawdę.

W trakcie naszej rozmowy do pokoju weszły dwie recepcjonistki. Obie – w jego obecności – potwierdziły słowa Andrzeja Kowalskiego. Stwierdziły, że nigdy nie słyszały o historiach, które cytuję w tekście, a atak na szefa Sante może wynikać z chęci zemsty oraz z zazdrości. - Niektórym trudno się z tym pogodzić, że pan Andrzej zaszedł tak daleko – mówi mi jedna z nich.

Ktoś pierwszy

Emilia, która odeszła z firmy po incydencie w hotelu w Gorzowie Wielkopolskim, przeciw Andrzejowi Kowalskiemu zamierza złożyć pozew do sądu.

Wcześniej o sprawie powiadomiła serwis rekrutacyjny gowork.pl, a jej prawnicy, zgodnie z tym, co przyznał mi Andrzej Kowalski w trakcie naszego spotkania, wezwali właściciela Sante do próby ugodowej: - Przyszedł na spotkanie, które odbyło się w kancelarii. Na telefonie pokazał moje zdjęcie z tamtej delegacji i rzucił do prawnika: "proszę zobaczyć, jak się ta pani na tym wyjeździe uśmiechała. Czy wygląda na osobę, której się coś złego przydarzyło?". Następnie stwierdził, że zaprosił mnie do pokoju, bo chciał mi wskazać na ciele punty, które powinnam masować i że on nie widzi w tym nic złego.

Pochwalił się, że prowadzi obecnie z jakąś uczelnią badania mózgu i że ja też takim badaniom powinnam się poddać, ponieważ jestem chora psychicznie. Zagroził mi pozwem o zniesławienie, jeśli wykonam jakiś ruch. Wychodząc z kancelarii bawił się telefonem i rzucił z uśmiechem: "i tak mi nic nie zrobicie".

Czy się boję? Ostatnio często dzwoni mój domofon. Sięgam po słuchawkę, ale po drugiej stronie nikt się nie odzywa. To się dzieje kilka razy dziennie. Ktoś zna numer mojego mieszkania i celowo wybiera właśnie ten. Różne obawy i myśli wtedy przychodzą mi do głowy.

- Ale to chyba zawsze jest tak, że ktoś musi się przeciwstawić jako pierwszy, ktoś musi przerwać zło, które się dzieje? - pyta mnie na koniec.

To pytanie retoryczne, ale kiwam głową, bo faktycznie ktoś zawsze musi być pierwszy.

Chcesz porozmawiać z autorem? Napisz! janusz.schwertner@redakcjaonet.pl