In 1655, toen Leiden – opnieuw- aan het begin stond van een catastrofale pestepidemie, herinnerde een ordonnantie van de rechter de bevolking aan de epidemie van twintig jaar ervoor, toen Leiden ruim een kwart van haar bevolking verloor. In het document staat, per maand, hoeveel mensen in dat rampzalige pestjaar begraven werden.

Niet met grafieken, overigens, maar op rijm. Dit was mei:

‘Mey’s eerste weeck, op ’t selve pas,

Doen vijf-en-vijftigh dooden was.

De tweeder hadder zestig in,

De derde weeck, weer negen min.’

En oktober:

‘Doe een-en-vijftig, op dat pas

Boven de veerthien hondert was

Waer datmen gingh, stondt, ofte sagh

Het over al met dooden lagh.’



Social distancing

Patiënten en hun verplegers moesten een witte stok bij zich dragen, zodat omstanders afstand konden houden. Ze mochten niet naar de kerk. Als in een huis de pest heerste, moest er een hoed van stro aan de deur hangen, tot zes weken na de dood of herstel van de patiënt.

Beddengoed van patiënten mochten een maand lang niet uit het raam worden gehangen. Het was voortaan verboden het bloed na aflaatsessies in de gracht te gooien of in het raam te laten staan. Honden werden afgemaakt en buiten de stad in een put gegooid.

In de ordonnatie van 1655 staan ook regels over hoe diep de graven moesten zijn, en dat huizen waar iemand in is gestorven, niet verhuurd mochten worden. Rouwkleden waren verboden, want die kwamen uit de kist van de overledene. Wie de regels overtrad, riskeerde een boete.