Tijdens de afgelopen vijf jaar hebben de parlementariërs in het Europees Parlement ruim tienduizend keer hun stem mogen uitbrengen, soms wel honderden keren per dag. En dat gaat ook weleens mis.

1 . Ze stemmen vaak

In ruim vijf jaar tijd hebben de 751 parlementariërs in het Europees Parlement 10.252 keer gestemd voor een motie, resolutie of voorstel, zo blijkt uit een analyse door de Volkskrant van alle stemmingen die de onafhankelijke denktank Votewatch heeft verzameld. Eens per maand zitten de parlementariërs enkele dagen in de vergaderzaal in Straatsburg en soms ook een week in Brussel, waar ze per dag honderden stemmingen moeten wegwerken. Op de drukste dag in de afgelopen periode – 12 december 2018 – moesten de parlementariërs 323 keer het stemknopje indrukken. Voor de tien Nederlandse fracties met in totaal 26 afgevaardigden is het ondoenlijk om al deze stemmingen goed voor te bereiden, vandaar dat de partijen soms ook leunen op de Europese fracties waarbij een partij is aangesloten.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

2 . Ze zijn ook behoorlijk trouw

De meeste Nederlandse fracties volgen redelijk trouw de partijlijn van hun Europese delegatie. GroenLinks is van alle partijen het meest loyaal en volgt in 99 procent van de stemmingen het standpunt van de partij De Groenen/VEA. De PVV trekt zich het minste aan van zijn fractie en volgt slechts in 52 procent van de gevallen het stemadvies van de ENF. Als je kijkt naar de eigen Nederlandse fractie, zie je dat parlementariërs nauwelijks afwijken. Ook de PVV’ers stemmen dan loyaal volgens de eigen partijlijn.

3. VVD wijkt vaker af dan D66

De VVD en D66 zitten in Europa in dezelfde liberale fractie. Dat bevalt de VVD duidelijk het minst. De VVD wijkt veel vaker af van de fractielijn dan D66. Als het over handel of toerisme gaat, kunnen de twee liberale partijen het in Europa nog wel goed met elkaar vinden, maar bij onderwijs en cultuur zijn wel grote verschillen zichtbaar. Waar D66 dan in 91 procent van de gevallen met de liberale fractie meestemt, steunt de VVD slechts in 55 procent van de gevallen de Europese fractie ALDE.

4 . Er zijn duidelijke verschillen

Als je naar alle ruim 10 duizend stemmingen kijkt, weten de middenpartijen elkaar grosso modo het meeste te vinden. CDA en D66 stemmen vaak hetzelfde en ook de ChristenUnie en de SGP vinden elkaar vaak. De PVV en in mindere mate de SP stemmen vaak tegen. Binnen thema’s zijn daarbij wel duidelijke verschillen zichtbaar. Zo vinden de linkse partijen (van de Partij van de Dieren tot D66) elkaar nadrukkelijk over kwesties als gelijkheid en gender, waar de gevestigde rechtse fracties (van D66 tot de VVD) vooral eensgezind zijn bij internationale handel.

5. Ze voeren nieuwe wetten in

Parlementariërs hebben een belangrijke stem bij het aanpassen en uiteindelijk goedkeuren van nieuwe Europese wetten. Het is een ingewikkeld krachtenspel waarbij de opvattingen van de lidstaten, de Europese Commissie en het Europese parlement op één lijn moeten komen. Dankzij de parlementaire steun en invloed kwam er bijvoorbeeld een nieuwe Europese privacywet, gingen de tarieven voor roaming verder omlaag en werden bedrijven verplicht meer informatie te publiceren over belastingen. De pulsvisserij werd mede door het parlement streng aangepakt. Om een indruk te krijgen van de belangrijkste beslissingen van de afgelopen periode van vijf jaar heeft de Volkskrant online een stemchecker gemaakt, waarbij 26 beeldbepalende stemmingen zijn geselecteerd. Zo is voor de gebruiker te bekijken hoe de 10 Nederlandse partijen over deze kwesties stemden en met welke partij de meeste overeenkomsten bestaan.

6 . Soms stemmen politici niet

De Nederlandse parlementariërs zijn vaak aanwezig en laten stemmingen maar zelden lopen. Vooral het enige lid van de Partij voor de Dieren is bijna altijd aanwezig en miste maar 3 procent van alle stemmingen. Wel onthoudt deze partij zich, net als de SP, vaak van een stemming. Bij zo’n 10 procent van de stemmingen geven deze twee partijen geen mening. Ook door ziekte, afwezigheid of een vergadering elders kunnen parlementariërs wel eens niet stemmen. Zo heeft één van de twee leden van GroenLinks niet gestemd toen het Klimaatakkoord van Parijs ter stemming voorlag. Niettemin werd dit akkoord ruimschoots gesteund. Penibel was het wel toen een flink aantal Nederlandse parlementariërs afwezig was toen mede op verzoek van Nederland een cruciale stemming over uitstel van de export van WW werd gehouden.

7 . Stemmen gaat soms ook mis

Bij het nauwgezet volgen van de Europese fractie gaat het ook wel eens mis. De PvdA stemde in 2015 per ongeluk voor beëindiging van sancties voor Rusland, omdat de Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten (S&D) de stemlijst met amendementen onvolledig had ingevuld. Hierdoor bracht de delegatie een verkeerde stem uit. Gelukkig voor de Europese socialisten had deze blunder geen directe gevolgen, omdat een meerderheid het voorstel alsnog verwierp. Bij de andere stemmingen over dit thema was de PvdA weer wel bij de les en stemde het altijd tegen beëindiging van Russische sancties.

8 . Maar fouten kan je op papier nog aanpassen

Ook Hans van Balen van de VVD drukte onlangs nog het verkeerde knopje in, maar deze fout pakte wel nadelig uit. Omdat naast Van Balen nog twaalf andere parlementariërs niet goed hadden opgelet, kreeg een amendement om op onderdelen over een nieuwe wet over copyright apart te mogen stemmen, onvoldoende steun in het Parlement. Geschrokken door zijn fout heeft Van Balen zijn stem achteraf aangepast, want bij het Europees Parlement kan je achteraf voor de geschiedschrijving een stemming nog aanpassen. Maar het was te laat voor het parlement om nog te kunnen stemmen voor de aparte onderdelen van de nieuwe wet – een wet die overigens in zijn geheel wel werd aangenomen. Nederlandse parlementariërs passen hun stemming overigens niet vaak aan. Franse parlementariërs maken het veel bonter en passen op papier hun stemming wel vaak aan – bij drie van hen zelf 200 keer of meer.