Beeld ANP

De stijging van het aantal ten onrechte gedetineerden is onder meer te wijten aan de snelheid waarmee Nederlandse rechters een verdachte in voorarrest laten nemen, zegt secretaris Geertjan van Oosten van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten. 'Nederlandse rechters denken daar te makkelijk over en nemen te weinig tijd voor dit soort beslissingen. Soms worden 20 à 30 zaken op een ochtend behandeld en is er maar een paar minuten per zaak.'



Van alle gevangenen in Nederland zit bijna 50 procent in voorarrest, dus nog zonder veroordeling. In het opleggen van voorlopige hechtenis is Nederland koploper in Europa, al sinds 2003. Strafrechtadvocaat Van Oosten vraagt zich af waarom bij een verdenking niet sneller naar alternatieven wordt gezocht, zoals huisarrest met een enkelband, inname van het paspoort, nachtarrest of het betalen van een borgsom.

Enkelband

'Allemaal niet zo eenvoudig', zegt strafrechter Elianne van Rens namens de Raad voor de Rechtspraak. 'Voor een enkelband is een plan van aanpak van de reclassering nodig, dat duurt op zijn minst een maand. Het innemen van een paspoort heeft niet veel zin sinds het wegvallen van de Europese binnengrenzen. En bij het opleggen van een borgsom is het heel moeilijk te bepalen welk bedrag bewerkstelligt dat iemand zich meldt als dat nodig is.'



Reclassering Nederland herkent zich niet in die termijn van een maand voor een enkelband. 'Rechters kunnen gebruikmaken van onze website 'Loket Elektronische Controle', zegt Hanneke de Korte van de Reclassering. 'Zo'n aanvraag duurt hooguit enkele dagen.'

Druk

Dat Nederland verhoudingsgewijs veel vaker voorlopige hechtenis oplegt dan omringende landen verklaart rechter Van Rens uit druk vanuit de politiek en de maatschappij. 'Er wordt voortdurend gehamerd op strenger straffen', zegt zij. 'Die druk werkt door op de beslissingen van rechters. Ik ben als persrechter zelf eens platgebeld door het ministerie van Justitie; ik moest verantwoorden waarom een rechter-commissaris het voorarrest had geschorst van een verdachte die vervolgens een vrouw mishandelde bij een supermarkt. Rechters zijn er zich steeds van bewust dat zo'n schorsing veel commotie teweegbrengt.'



Voormalig voorzitter Frits van den Emster van de Raad voor de Rechtspraak publiceerde in 2013, samen met twee collega-strafrechters, een kritisch artikel over het opleggen van voorlopige hechtenis in Nederland. 'Wij rechters vinken vooral de voorwaarden voor voorlopige hechtenis af', schrijven zij, 'maar maken de afweging niet meer altijd in voldoende mate.' Het opleggen van voorlopige hechtenis is volgens hen staande praktijk, die ze vergelijken met de routine in 'een efficiënte koekjesfabriek'. Deze praktijk, bepleiten zij, 'is toe aan een herijking'.