Werknemers bij chipfabrikant ASML. Beeld anp

Volgens de Troonrede is veiligheid uiterst belangrijk. Toch wordt die op geen enkele manier gekoppeld aan de (digitale) overheid die onder andere over onze privacy moet waken en zorgen dat bijvoorbeeld belasting, defensie en politie efficiënt werken. Net alsof de Tweede Kamercommissie Elias niet heeft bestaan, die het vorige parlementaire jaar een onthutsende rapport over de miserabele relatie overheid-ict uitbracht.



Waarom wij concludeerden dat Nederland een digitale bananenrepubliek is. Het fiasco van het militaire ict-project SPEER kost waarschijnlijk het dubbele van de 345 miljoen die extra naar defensie gaat. Wel wordt in de Miljoenennota 2016 gerept van het op 10 juli dit jaar ingestelde tijdelijk Bureau ict-toetsing (BIT) dat beoordeelt of grote ict-projecten van de Rijksoverheid kans van slagen hebben of anders moeten.



BIT zal in 2016 volledig operationeel zijn. Daarnaast komen er elk jaar 30 ict-trainees bij het Rijk bij. Ook komen er 100 extra ict-professionals in een interim-pool. Dat handjevol trainees en ict'ers is natuurlijk peanuts, gezien de immense problemen. Bovendien heeft het BIT geen werkelijke macht. En wat voor de banken geldt inzake geld, geldt ook voor de ict-bedrijven inzake informatie: 'Onze politieke bewindvoerders zijn eigenlijk niet meer dan de uitvoerders van de wetgeving die door de zogenaamde markten wordt opgelegd.' Aldus Joris Luyendijk in zijn bestseller.



De overheid is op dit moment voor haar informatie volkomen afhankelijk van de commerciële ict-bedrijven die haar als melkkoe gebruiken. Voorts meldt de Miljoenennota dat alle bestuursorganen berichten en aanvragen in digitale vorm moeten gaan accepteren. Hiervoor komt het kabinet met een wettelijke regeling, net als voor de digitale publicatie van alle algemene bekendmakingen.







Vijf miljard

Ten slotte meldt de Miljoenennota dat er pilots komen om de werking van een stelsel voor elektronische identificatie te testen. Dat moet een nieuwe standaard worden, zodat burgers en bedrijven veilige en betrouwbare toegang krijgen tot online dienstverlening van overheid en bedrijfsleven. Klinkt aardig, maar vooralsnog zijn de systemen waarmee dit feest gaat plaatsvinden, nog helemaal niet gereed en veilig, en blijft ook de vraag of de burgers ze wel kunnen en willen gebruiken.





Vijf miljard! Dat is evenveel als de aangekondigde belastingverlaging voor personen en bedrijven Dat zou volgens het kabinet indirect 100.000 banen opleveren. Dat laatste is wel nodig, want Rutte II geeft met de ene hand en neemt met de andere. Stilzwijgend heeft minister Lodewijk Asscher de rechtspositie van uitkeringsgerechtigden verslechterd en zijn de flexwerkers de duimschoeven aangedraaid.



En de overheid ontneemt de belastingbetaler jaarlijks de vijf miljard (volgens sommigen acht!) die zij jaarlijks aan ict-projecten verspilt. Wanneer zij weer de kennis in huis zou halen om de regiefunctie op de marktpartijen die ict-projecten uitvoeren waar te kunnen maken, zou dat al direct 40 duizend banen opleveren, minder dan de helft van de ict'ers die de overheid nu van de markt inhuurt.



Dat levert niet alleen kennis maar ook geld op. Dus zowel werkgelegenheid als kostenbesparing. Daarnaast zouden wat miljarden in een Stroppenpot kunnen worden gedeponeerd, waaruit de gevolgen kunnen worden betaald van de vele grote mislukkingen die er op het gebied van overheids-ict nog aankomen. Door de decentralisatie naar de gemeenten, de Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten, de Belastingherziening, de Omgevingswet en al de andere grote veranderingen waarvan de consequenties op het gebied van ict nog niet bekend zijn.





Los daarvan ondervinden volgens de nationale Ombudsman allerlei burgers en bedrijven schade door misbruik van hun digitale persoonsgegevens. Die zouden eveneens gecompenseerd moeten worden uit de Stroppenpot. Kortom, in plaats van het fiscale cadeautje heeft de Nederlandse burger veel meer baat bij een investering in de oplossing van de immense ict-problemen van zijn overheid.



August Hans den Boef en Rinke Smedinga werken aan 'Een digitale bananenrepubliek. ICT en Overheid in Nederland' dat komend voorjaar verschijnt