In sigarettenfilters zitten luchtgaatjes, waardoor tabak in de test voldoet aan de Europese norm. Maar meestal zijn die gaatjes bij het roken niet open.

Als de tabaksindustrie door de overheid was gedwongen een eerlijker norm voor de ‘uitstoot’ van teer en koolmonoxide in sigaretten na te leven, zou dat jaarlijks duizenden tabaksdoden schelen. Dat stelt Martin van den Berg, hoogleraar toxicologie aan de Universiteit Utrecht, in een rechtszaak die maandag in Rotterdam dient.

Volgens Van den Berg neemt bij iedere procentuele verlaging van het teergehalte het aantal longkankergevallen ‘in gelijke mate’ af. Maar in de EU krijgt een roker juist veel meer gif binnen. De visie van de hoogleraar zit bij de stukken die bij de rechtbank zijn ingediend.

De rechtszaak in Rotterdam is aanhangig gemaakt door de Stichting Rookpreventie Jeugd van longartsen Wanda de Kanter en Pauline Dekker. Zij willen dat de Nederlandse voedsel- en warenautoriteit NVWA normen voor giftige stoffen in tabak beter handhaaft. Rokers krijgen in de dagelijkse praktijk veel meer teer, nicotine en koolmonoxide binnen dan de wettelijke maxima.

De NVWA wees vorig jaar de eis van de longartsen af. Volgens de voedselwaakhond voldoet de industrie aan de door de EU voorgeschreven meetmethode. De stichting heeft daarop het ministerie van volksgezondheid (VWS) gedagvaard. De longartsen willen de zaak tot voor het Europese Hof van Justitie uitvechten.

Extra lucht aanzuigen

In Nederland sterven ieder jaar ruim 20.000 mensen door roken. Het merendeel (13.600 personen) overlijdt aan longkanker. Volgens de Nederlandse (en Europese) tabakswetgeving mogen sigaretten maximaal 10 milligram (mg) teer afgeven. Die norm wordt door de overheid al decennia gecontroleerd in rookmachines. Maar tabaksfabrikanten hebben in het filterpapier piepkleine gaatjes gemaakt waardoor tijdens tests extra lucht wordt aangezogen, precies genoeg om aan de norm te voldoen. De industrie had destijds grote invloed op het opzetten van de meetmethode.

De tabaksrook wordt tijdens de meting verdund via de ventilatiegaatjes. Rokers drukken de meeste gaatjes dicht tijdens het nemen van een trek, waardoor zij veel meer teer dan de wettelijke norm binnenkrijgen. Een Amerikaanse advocaat noemde deze praktijk jaren geleden al ‘de grootste consumentenfraude van de eeuw’.

Normaal roken

Dat sigaretten veel meer teer, koolmonoxide en nicotine afgeven dan de wettelijke norm, werd ook aangetoond bij onderzoek door het rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu (RIVM). Het RIVM stelde in 2017 vast dat geen enkele sigaret bij ‘normaal’ roken onder de wettelijke norm blijft. De gehalten waren meestal twee tot drie keer hoger.

Het instituut plakte bij honderd merken die in Nederland worden verkocht alle ventilatiegaatjes af en liet de sigaretten machinaal oproken. Het is een methode die in Canada al wordt toegepast. Uit de proef bleek dat er veel hogere concentraties giftige stoffen in tabaksrook zitten. Opvallend was dat juist merken slecht scoorden die in de markt worden gezet als minder teer- en nicotinehoudend.

Koploper in de RIVM-test was het merk Marlboro Prime van Philip Morris. De sigaret valt qua marketing in de categorie ‘lage teer- en nicotinegehalten’. Volgens fabrikant Philip Morris geeft deze Marlboro-variant maar 1 mg teer, een tiende mg nicotine en 2 mg koolmonoxide af. Na het afplakken van alle gaatjes bleek dat deze sigaret ruim 26 mg teer, 1,7 mg nicotine en maar liefst 40 mg koolmonoxide afgeeft.

Volgens de advocaat van de longartsen, Phon van den Biesen, zouden er in theorie ieder jaar zeker vijfduizend minder gevallen van longkanker zijn in Nederland als de Canadese meetmethode als norm zou gelden, en het teergehalte daaraan aangepast zou worden.

Lees ook:

Welkom in de wereld van de sjoemelsigaret

De roker moet weten wat er in een sigaret zit aan teer, nicotine en koolmonoxide. Tabaksrook wordt geanalyseerd volgens een Europese methode. Maar vooral de fabrikanten bepalen hoe er wordt gemeten: gunstig voor hen.Welkom in de wereld van de sjoemelsigaret.

Vergeet de marketingverhaaltjes: er zit veel meer teer en nicotine in sigaretten

Het RIVM analyseerde 100 merken sigaretten die in Nederland op de markt zijn volgens een strenge Canadese methode. De teer- en nicotinewaarden zijn veel hoger dan uit de EU-meetmethode blijkt.

Patiënten en medici eisen verbod op sjoemelsigaret

Beroepsorganisaties van artsen en enkele ex-rokers dreigen naar de rechter te stappen omdat de Tabakswet niet wordt gehandhaafd.