Rogier van boekhandel Steven Sterk in Utrecht maakt de pinautomaat schoon. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Eenderde van de boekhandels in Nederland dreigt door de coronacrisis failliet te gaan. Vooral grootstedelijke boekwinkels die weinig bijproducten verkopen, zoals staatsloten en kleurboeken, doen het ‘dramatisch slecht’, met omzetdalingen van 80 tot 90 procent. Dat zegt Anne Schroën van de KBb, de brancheorganisatie waarbij ongeveer 1.100 boekwinkels in Nederland zijn aangesloten. Ze trekt die conclusie uit een peiling die de KBb afgelopen dagen onder haar leden heeft gedaan.

‘Meteen na de afkondiging van de maatregelen in maart zagen boekhandels het aantal klanten sterk dalen. Die daling zette door toen ook grootwinkelbedrijven in de steden dicht gingen’, zegt Schroën.’ Tot afgelopen vrijdag leken de omzetcijfers bij kleinere boekhandels in dorpen en kleine steden nog redelijk stabiel: ‘In dat soort winkels is nog wel wat inloop, mensen die een krant of postzegels kopen nemen dan een boek mee. Ook daar is nu de daling ingezet.

‘De huur loopt intussen bij de meeste zaken gewoon door, bijna de helft van de boekverkopers heeft nog geen afspraken kunnen maken met hun verhuurders. Boekhandels hebben meer personeel in dienst dan andere retailers, wat te maken heeft met de adviesfunctie van de boekhandelaar. Intussen mogen de klanten die nog wél komen een boek niet oppakken of erdoorheen bladeren, terwijl dat erg belangrijk is.’

Kleine winstmarges

Net als andere bedrijven kunnen boekwinkels gebruik maken van de noodmaatregelen die het kabinet eind maart instelde voor het bedrijfsleven. Maar boekhandels zijn extra kwetsbaar door hun beperkte vermogenspositie. De sector lijdt al jaren onder de voortschrijdende ontlezing en de winstmarges zijn klein – boekhandels hebben rendementen van een half tot 2 procent – waardoor er nauwelijks buffers zijn.

Bovendien kunnen winkeliers hun aanbod niet snel aanpassen aan de huidige situatie; boeken worden altijd vooruitbesteld. Schroën: ‘Je hebt een inkomende goederenstroom die nog dateert van voor de maatregelen, intussen verdampt de cash.’

Er is nog een verschil met andere retailers: voor een failliete boekhandel komt doorgaans geen andere terug. Schroën: ‘We zien in buurlanden dat als het aantal fysieke boekhandels daalt, dat zijn impact heeft op het boekenaanbod. Je krijgt een enorme verschraling.’

#ikleesthuis

De CPNB, het communicatie- en marketingbureau van het boekenvak, zet deze weken met de campagne #ikleesthuis vol in op ‘quarantainelezen’. Schroën: ‘Dat is een prachtige campagne en laten we hopen dat iedereen zijn gedachten bij een boek kan houden. Maar waar onze sector van leeft zijn mensen die boeken kópen. Er zijn nu geen klanten in de winkels, de kassa’s worden niet aangeslagen. Ik lees over supermarkten die kerstdrukte beleven, nou in de gemiddelde boekwinkel is het nog nooit zo stil geweest. Daar voltrekt zich een ongekende ramp.’

De KBb is bezig met de oprichting van een steunfonds, maar roept ook uitgevers en distributeur Centraal Boekhuis (CB) op de boekhandel te helpen. Schroën: ‘CB heeft de krediettermijnen met dertig dagen verlengd, dus winkels mogen het uitstaande bedrag over een lange termijn terugbetalen; maar we hebben meer lucht nodig.’

Grote verschillen

Caroline Damwijk, directeur van winkelketen Libris Blz. waarbij 180 boekhandels zijn aangesloten, verwacht dat van haar zaken bij een versoepeling van de maatregelen eind april 10 procent failliet gaat. ‘Dan ga ik uit van een normaal najaar. Maar als er dan een opleving van het coronavirus is, gevolgd door een lockdown, wordt dat aantal natuurlijk veel groter.’

Ook bij de Libriswinkels ziet ze een ‘extreem groot verschil’ tussen de grote steden en de regio. ‘In steden als Rotterdam of Hilversum zijn de winkelstraten zo leeg dat je er een speld kunt horen vallen, daar daalt de omzet met 80 procent. In de regio zijn meer winkels opengebleven en is de daling veel lichter.’

De online verkoop is meer dan verdubbeld. Damwijk: ‘De webshop wordt steeds belangrijker en dat blijft zo. De anderhalvemetereconomie en de verschuiving naar online is een gegeven; we zullen nu vol op online moeten inzetten.’