NS heeft aan het eind van de aanbestedingsprocedure voor de levering van hogesnelheidstreinen in strijd met aanbestedingswetgeving gehandeld, waardoor uiteindelijk AnsaldoBreda overbleef. De tweede partij, de Franse treinenbouwer Alstom, was daardoor in de slotfase kansloos, terwijl ze wel treinen konden leveren die elders in Europa al in dienst waren en voldeden.

Dat bleek tijdens het verhoor, voor de parlementaire enquêtecommissie, van Meindert Eland, die indertijd namens Alstom de onderhandelingen voerde met NS. Alstom, ook de producent van de Franse TGV-treinen, heeft nog overwogen om te procederen tegen het besluit om de bouw van die nieuwe treinen aan AnsaldoBreda te gunnen, maar zag daarvan af omdat het bedrijf ook in de race was voor de levering aan de NS van nieuwe sprinters. Alstom wilde NS niet voor het hoofd stoten.

Alstom vond uitbrengen nieuw bod onacceptabel

In december 2003 leverden AnsaldoBreda en Alstom hun eindbod in. Enkele dagen later kreeg Alstom te horen dat het bedrijf een nieuw bod moest uitbrengen, waarbij het aantal te produceren treinstellen verlaagd werd van 19 naar 14. Voor de Fransen was dat onacceptabel, onder meer omdat dat aantal te laag was om de benodigde technologie te leveren. Alstom trok zich niet terug uit de aanbesteding, maar liet de NS weten vast te houden aan de tevoren afgesproken aanbestedingsprocedures. Een gesprek daarover, in januari 2014, leverde niets op.

Het bod dat Alstom in december 2003 uitbracht, heeft het bedrijf zo’n 5 miljoen euro aan tenderwerkzaamheden gekost. Zo moesten er in juni 2003 nog 1.100 vragen beantwoord worden, die ook nog eens vanuit het Frans naar het Nederlands vertaald moesten worden. Maar tot op de dag van vandaag weet Eland niet waarom dat bod werd afgewezen:

“We zijn gevraagd om te bieden, om een laatste bod (‘final offer’) uit te brengen, maar ik heb niet de idee dat de NS dat laatste bod ook daadwerkelijk gewogen heeft. We weten niet of we beoordeeld zijn.”

‘Geen gelijk speelveld voor beide partijen’

AnsaldoBreda, de concurrent, wijzigde het bod wel, nadat dit al definitief was uitgebracht. Op verzoek van de NS zou AnsaldoBreda daarin de snelheid hebben opgeschroefd naar 250 kilometer per uur. Alstom is dat in die fase niet gevraagd. AnsaldoBreda wist ook dat de voorkeur van de NS uitging naar enkeldekstreinen, terwijl Anstom had ingezet op dubbeldeks. “Op dat moment was er geen sprake meer van een gelijk speelveld voor beide partijen”, aldus Eland. Hij hoorde pas vorige week tijdens de verhoren dat een bod met enkeldeks de voorkeur van de NS had.

Eland wist overigens vanaf het begin van de procedure dat er vier bieders waren. Op de dag dat de biedingen moesten worden ingeleverd liep hij rond in de buurt van het gebouw waar dat moest gebeuren. Aan de auto´s, de nummerborden en de tientallen dozen die naar binnen gedragen moesten worden (de biedingen moesten tweetalig worden ingeleverd) kon hij achterhalen wie de andere bieders waren.