Thierry Baudet is een man van clubjes. Altijd al geweest. Als student besprak hij op zijn kamer, in het huis van het Amsterdamse studentendispuut Unica, boeken met zijn leesclub ‘Winfried’. Als promovendus zette hij die club voort, in de senaatskamer van de rechtenfaculteit van de Universiteit van Amsterdam (UvA). En als voorman van wat eerst een denktank was en nu een politieke partij brengt hij vrienden, verre kennissen en vreemden samen – allemaal medestanders.

Die politieke partij groeit snel. Een jaar na de oprichting heeft het Forum voor Democratie twee zetels in de Tweede Kamer en naar eigen zeggen ruim zeventienduizend leden – en dat in een tijd waarin steeds minder mensen lid zijn van een politieke partij.

Baudet (34) is onmiskenbaar de voorman en het gezicht. Maar hij doet het niet alleen. Anders dan de PVV heeft hij er bewust voor gekozen van Forum voor Democratie geen onemanshow te maken. Hij duldt sterke mensen om zich heen, screent jong talent en zoekt min of meer bekende gezichten om de partij verder uit te bouwen. Wie zijn de mensen achter de snelle opkomst van de partij? Hoe zijn ze bij het Forum betrokken geraakt?

Het Forum is een start-up met de kelder als garage.

Thierry Baudet is een netwerker, zeggen de mensen die door hem de politiek in getrokken zijn of hem al langer kennen. „Hij neemt mensen mee en stelt ze aan elkaar voor”, zegt Geerten Waling, een goede vriend. „Wat hij nu doet met de partij heeft hij lang geoefend. Hij is goed in het samenbrengen van mensen. Dat deed hij met de leesclub al.” Henk Otten, penningmeester van de partij: „Thierry is heel goed in het vragen of je even wil helpen. Voor je het weet, ben je er een paar dagen in de week mee bezig.”

Het belangrijkste nieuws van het Binnenhof en een inkijkje in de politieke dag die komen gaat. Stuur mij De Haagse Stemming

Veel van de mensen met wie hij in zijn studentenkamer over literatuur discussieerde, werden vrienden, die hem nog steeds intellectueel vormen. En veel bezoekers van de debatavondjes in de kelder aan de Amsterdamse Herengracht die nu als partijkantoor dient, zijn vertrouwelingen binnen Forum voor Democratie geworden – zoals penningmeester Otten en secretaris Rob Rooken. Ze werden actief toen het Forum nog een denktank was en Baudet partijpolitieke ambities van de hand wees. Het Forum is „een start-up”, zegt Otten, „met de kelder als garage.”

Anderen werden kandidaat voor de Tweede Kamerverkiezingen in maart. Een van hen, Sander Boon, nummer achttien op de lijst: „Ik kwam op de avondjes, en raakte daar met Thierry in gesprek. Op een gegeven moment vroeg hij of ik op de lijst wilde.” De borrel- en debatavonden legden daarmee de kiem voor het huidige opmars.

Wie de organisatie van Forum voor Democratie in kaart brengt, ziet verschillende groepjes opduiken: clubjes van sympathisanten en betrokken partijleden. Er zijn natuurlijk de leden en medewerkers van de fractie in Den Haag. Er zijn de mensen in de top van de partij, en er is een kleine groep jongeren die veel regelt. Er zijn de adviseurs: partijpolitiek, intellectueel en privé. En ook zijn er afvalligen: voormalige vrienden en bondgenoten van Baudet die om uiteenlopende redenen braken met hem en de partij.

Over de steunpilaren van Thierry Baudet en het Forum voor Democratie.

De fractie

Achter een altijd gesloten deur waarop een grote poster hangt van Baudet en Theo Hiddema, op de begane grond van het Tweede Kamergebouw, huist de fractie van het Forum voor Democratie. Met z’n vijven zijn ze, in drie bescheiden kamers aan een donkere gang. Kamerleden Thierry Baudet en Theo Hiddema (73) , woordvoerder Jeroen de Vries (46) en de medewerkers Caroline Dauphin (27) en Frederik Jansen (24). Ook de penningmeester van de partij, Henk Otten, loopt er regelmatig rond. Ze hebben elkaar allemaal op z’n Baudetiaans leren kennen.

Theo Hiddema woont in de buurt van het Amsterdamse partijkeldertje en kwam eens langs op een borrelavond. Toen Baudet eind 2016 naar een ervaren man zocht voor de tweede plaats op de kandidatenlijst, en anderen daarvoor hadden bedankt, vroeg hij uiteindelijk Hiddema. Die zei ja. Makelaar Jeroen de Vries werd in 2015 in een Amsterdamse club aangesproken door Baudet: of hij geen interesse had eens langs te komen bij een avondje. Dat deed hij en al snel werd hij een van de kernleden van wat toen nog een denktank was. Hij werkte achter de schermen mee aan de campagne voor het Oekraïne-referendum en werd later woordvoerder van de partij.

Vlak daarna werd ook Frederik Jansen fractiemedewerker – hij was eerst griffier in de gemeente Westland. Jansen schrijft moties en bereidt debatten voor. Office assistent Caroline Dauphin, ooit deelnemer aan een internationale missverkiezing, regelt de kantoorzaken.

Theo Hiddema, medefractielid in de Tweede Kamer

Arjo Klamer, denktankspreker en SP-econoom

Jort Kelder, vriend. Wilde niet op kandidatenlijst.

Beatrijs Brand, moeder van Baudet en campagnecoördinator in de Kieskring Haarlem

Annabel Nanninga, lijsttrekker in Amsterdam

Paul Frentrop, partijvoorzitter

Paul Cliteur, adviseur en lijstduwer



De partij

De harde kern zit niet op het Binnenhof, maar aan de Amsterdamse Herengracht. In de kelder van nummer 74 – een paar deuren naast het voormalige woonhuis van D66-oprichter Hans van Mierlo – zetelt het hoofdkantoor. Dat wordt geleid door Saskia Koning (38) . Zij stond nummer 25 op de kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen. Dit voorjaar zegde ze haar baan als manager ‘online operations’ bij KPN op om fulltime directeur van het partijbureau te worden.

Lees ook ons eerdere profiel van Baudet: Wie is deze ‘belangrijkste intellectueel van Nederland’?

Naast Baudet zitten de drie belangrijkste figuren van Forum in het partijbestuur: voorzitter Paul Frentrop (63), penningmeester Henk Otten (50) en secretaris Rob Rooken (48).

Alle drie stonden ze hoog op de kandidatenlijst. Ze noemen zich gefrustreerde VVD-kiezers. Dat was hun motivatie om met Baudet in zee te gaan. „De gevestigde partijen – met name de VVD – hebben er een potje van gemaakt”, aldus Otten. Voor hem was het „een existentiële keuze” om politiek actief te worden: of zelf iets concreets gaan doen om het slecht functionerende politieke systeem te veranderen, „of emigreren”.

Hij en Rooken kennen elkaar al lang en zijn zakenpartners. Voormalig advocaat en zakenbankier Otten investeerde in het ICT-bedrijf van ondernemer Rooken.

Ook Frentrop heeft een veelzijdige loopbaan achter de rug. Hij was ooit economieredacteur bij NRC, werkte voor pensioenfonds ABP, leidde een aandeelhoudersadviesbureau, was hoogleraar op Nyenrode en schreef een biografie over Pierre Vinken, de voormalige topman van Elsevier. Tegenwoordig heeft Frentrop een praktijk als adviseur op het gebied van corporate governance en grossiert hij in bestuurs- en toezichthoudende functies.

De jongeren

Bij de evenementen van de partij bouwen ze de zaal op, verwelkomen ze de gasten en schrijven ze nieuwe leden in: de bestuursleden van jongerenorganisatie JFVD. Ze waren de spil van de campagne in maart en werken nu aan de verdere opbouw van de partij. Voorzitter Frederik Jansen (24) is tevens medewerker van de Tweede Kamerfractie. Hij kwam in het najaar van 2016 bij de partij. Carola Dieudonné (26) was toen al betrokken bij het Forum. Ze leerde Baudet kennen via een gemeenschappelijke vriend. Toen hij in 2015 de denktank oprichtte, verbond ze zich eraan, als stagiaire. Samen met andere stagiairs – veelal jonge studentes – organiseerde ze de avondjes in de kelder. Een van hen was Robin de Keijzer (20). Na haar stage werd zij als ‘promomeisje’ van GeenPeil betrokken bij de campagne tegen het associatieverdrag met Oekraïne. Maar het was bij het Forum dat ze op de uitslagavond feest vierde. Net als Daryl Breunissen (19), die zich ook al in de zomer van 2015 aansloot.

Pas aan het begin van 2017 kwam Yernaz Ramautarsing (30) erbij – in eerste instantie als kandidaat-Kamerlid. In 2012 was hij al Tweede Kamerkandidaat voor de Libertarische Partij en bij de Europese verkiezingen in 2014 voor Artikel50. Later was hij ook actief bij VNL van Jan Roos. Ramautarsing kent Baudet „uit het circuit van rechtse mensen uit Amsterdam”, zegt hij zelf. Waar een deel van de oud-stagiairs en jonge campagnemedewerkers de partij al snel verliet (zie hieronder), zijn deze vijf er nog. Aan hen vroeg Baudet om kort na de verkiezingen een jongerenorganisatie op te bouwen. Met succes, want de beweging heeft naar eigen zeggen al ruim drieduizend leden.

Jong, hoogopgeleid, modern zonder taboes, rechts van het midden. Het D66 van nu of, zo je wilt, de nieuwe Bolkestein.

De adviseurs

Thierry Baudet laat zich graag omringen door mensen van enige naam en faam. Toen zijn club nog een denktank was, richtte hij een ‘comité van aanbeveling’ op om Forum voor Democratie meer cachet en uitstraling te geven. Binnen de kortste keren stond er een aantal hooggeleerde economen en filosofen op het briefpapier, onder wie zijn twee eigen leermeesters: de Leidse hoogleraar Encyclopedie van de rechtswetenschap Paul Cliteur (62) en de Britse conservatieve filosoof Roger Scruton (73). Beiden waren Baudets promotor toen hij in 2012 zijn dissertatie Aanval op de natiestaat verdedigde. Van dat comité is alleen Cliteur nog formeel bij de partij Forum voor Democratie betrokken – als partij-ideoloog. Zijn ideeën en publicaties zijn van invloed op het gedachtegoed van Baudet. Zelf zegt hij over zijn rol: „Ik hou af en toe een toespraakje. Ik hoop dat ik enige invloed kan aanwenden met mijn opvattingen over tal van zaken die het landsbelang aangaan.”

Lees ook ons profiel van Paul Cliteur: Zonder Paul Cliteur was Baudet bankier geworden

In maart was Cliteur lijstduwer bij de Tweede Kamerverkiezingen. Ook houdt hij zich bezig met de screening van politiek talent, dat zich aanmeldt voor de interne opleidingsklas op de zogeheten zomer- en winterschool van de partij.

Voor dezelfde belangrijke taak – het selecteren van aspirant-politici – heeft Baudet een steunpilaar gevonden in Robert de Haze Winkelman (63). De voormalige directeur van beleggersvereniging VEB meldde zich vorig jaar, een dag na de oprichting van de partij, spontaan aan – hij kende niemand. „Ik ben erg gemotiveerd om FvD te helpen”, laat hij per mail weten. Met tienduizend euro was hij vorig jaar ook een van de eerste grote donateurs. Als voormalig VVD-senator (1995-1999) werd De Haze Winkelman verwelkomd met een ronkend persbericht en filmpje op Facebook.

Tot de ‘raad van advies’ – die kort na de Kamerverkiezingen weer opgedoekt werd – behoorden ook violist Edmond Fokker (55), valuta-specialist Hugo Berkhout (43), Paul Cliteur en Theo Hiddema.

In voorbereiding op debatten in de Kamer doet Baudet graag een beroep op deskundigen binnen de partij, van wie er een aantal ook op de kandidatenlijst stond. Zoals Gert Reedijk (70), psychotherapeut te Zwolle, die zich lid van de „schaduwfractie” noemt op het gebied van de zorg.

Privé is Baudet al een paar jaar goed bevriend met tv-presentator Jort Kelder (53). Toen Baudet vorig jaar zomer overwoog om aan de Tweede Kamerverkiezingen mee te doen, vroeg hij Kelder om hoog op de lijst te komen. Hij bedankte. „Ik wil afstand bewaren tot iedere partij.” De twee spreken elkaar vaak en praten dan „uiteraard altijd over politiek”, zegt Kelder. „Ik doceer wat ik denk dat hij moet doen.” Zo adviseerde Kelder Baudet dat Forum voor Democratie een vernieuwingsbeweging voor een nieuwe generatie moet worden. „Jong, hoogopgeleid, modern zonder taboes, rechts van het midden. Het D66 van nu of, zo je wilt, de nieuwe Bolkestein. Vooral ver weg blijven van het platte populisme van Wilders.”

Lees ook: De fouten van Wilders waar Baudet van leert en profiteert

De regio

Voor Forum voor Democratie is het van belang geen exclusief Haagse politieke factor te worden – het verwijt van opgaan in het establishment ligt op de loer. Om die reden bouwt Baudet al sinds zijn entree op het Binnenhof aan een landelijke organisatie van zijn partij. Zijn schrikbeeld is dat FvD, zoals de Lijst Pim Fortuyn, heel snel groeit om vervolgens te ontploffen. Daarom probeert hij het geleidelijk te doen. „We zijn héél rustig en heel gestaag bezig met de opbouw van de partij”, zei hij onlangs op een partijbijeenkomst.

Forum doet bij de komende gemeenteraadsverkiezingen in slechts één gemeente mee: Amsterdam. Dat is van oudsher een links bolwerk, maar de partij van Baudet is er goed vertegenwoordigd: veel leden van het partijkader komen uit de hoofdstad. Voor de top van de lijst zocht Baudet drie in bepaalde kringen bekende gezichten aan: Annabel Nanninga (40), freelancejournalist van onder meer GeenStijl, The Post Online en WNL, wordt lijsttrekker. Gevolgd door Yernaz Ramautarsing van de jongerenafdeling en oud-VVD-kamerlid Anton van Schijndel (57). In Rotterdam heeft de partij een alliantie gesloten met de erfgenamen van Pim Fortuyn, die met Leefbaar Rotterdam al een paar jaar deel van het stadsbestuur uitmaken. Partijleider, en in maart opnieuw lijsttrekker, is wethouder Joost Eerdmans (46). Het is de bedoeling dat FvD in nog meer gemeenten dit soort politieke verbondjes gaat sluiten.

Al voor de Tweede Kamerverkiezingen had Forum een breed netwerk in de provincies georganiseerd om aan de benodigde dertig handtekeningen per kieskring te komen en de regionale campagnes te coördineren. Geregeld organiseert de partij kadertrainingen voor potentiële bestuurders of volksvertegenwoordigers. Regionale scouts brengen aanwas aan, het partijbestuur maakt de selectie en Baudet bemoeit zich met de leerstof. „Het is altijd heel leerzaam”, zegt Hendrikus Velzing (60), contactpersoon van FvD voor de regio Drenthe en gemeenteraadslid van Wakker Emmen. „We leren over vrijheid en democratie.”

Volgens Velzing heeft Forum het land verdeeld in twaalf districten. Tot de lokale actievelingen behoren oud-PVV Statenlid Olof Wullink (79) (Gelderland-Oost) en kandidaat-Kamerlid Luke Boltjes (24) (Groningen). Andere opvallende naam: de campagnecoördinator in de kieskring Haarlem was Beatrijs Brand (66), de moeder van Thierry Baudet.

De exen

Journalist Arno Wellens (39) was op 7 maart 2015 een van de oprichters van het Forum voor Democratie, maar wil nu niks meer met de partij te maken hebben. Hij brak met het Forum, en met zijn vriend Baudet, na diverse conflicten – onder meer over volgens hem onjuiste cijfers die Baudet in een gezamenlijk opiniestuk had gezet. Wellens hekelde ook Baudets voorstelling van zaken over vluchtelingen: dat er jaarlijks 200.000 moslims naar Nederland zouden komen. Wellens: „Mensen bang maken met cijfers waarvan je weet dat ze fout zijn – machtspolitiek pur sang.”

De afhakers zijn veelal mensen die zich bij het Forum aansloten toen het een eurosceptische, rechts-conservatieve denktank was, maar zich niet aan een politieke partij willen binden. Zoals voormalige bestuurslid Edin Mujagic (40) en publicist Arnout Maat. Ook SP-econoom Arjo Klamer (64) haakte af „zodra Thierry politieke aspiraties kreeg”, zegt hij. Klamer was actief als spreker in de denktanktijd van het Forum en voelde zich op economisch gebied ook geestverwant. Hij zat ook in het comité van aanbeveling. Klamer: „Thierry heeft me vorig jaar gevraagd om op de kandidatenlijst te gaan. Daar heb ik meteen nee tegen gezegd. Ik sta politiek gezien natuurlijk echt ergens anders: ik ben van de SP.”

Diverse oud-medewerkers van Forum vinden de partij te rechts geworden, vooral op immigratie. Dat standpunt trok juist wel weer leden van de extreem-rechtse Nederlandse Volksunie (NVU) aan. NVU-lid Alexander Goossens (36) organiseerde naar eigen zeggen een campagnebijeenkomst in Badhoevedorp. Hij werd als Forum-lid geroyeerd toen dat eind augustus naar buiten kwam – de partij was „niet gediend van banden met de NVU”, schreef Forum in een verklaring. NVU-leider Constant Kusters (46) had Goossens als voorbeeld genoemd van de politieke samenwerking tussen beide bewegingen. Baudet distantieerde zich openlijk van deze suggestie. Extreem-rechtse types, daar zegt hij niks van te moeten hebben.

In de podcast Haagse Zaken #7 bespreekt Lamyae Aharouay met Philip de Witt Wijnen en Mark Lievisse Adriaanse de opkomst van Forum voor Democratie.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 4 november 2017