De Wending Leon Adegeest

Leon Adegeest strijdt tegen uitbreiding Lelystad Airport: ‘Ministerie intimideerde mij’

Zijn rekenmodel was een doorbraak in het protest tegen de uitbreiding van Lelystad Airport. Sindsdien besteedt ingenieur Leon Adegeest het gros van zijn tijd aan de strijd met de luchtvaartlobby.

Leon Adegeest Beeld Jiri Büller

Wennen? Tja, wennen. Uiteindelijk kun je aan alles wennen, kauwt Leon Adegeest op de vraag. Ja, waarschijnlijk zelfs aan Boeings en Airbussen die volgeladen met vakantiegangers op 1.500 meter hoogte door het zwerk boven je achtertuin schieten. ‘Maar dat je ergens aan kunt wennen, betekent niet dat je dat ook moet willen. Ik woon hier met een reden. Voor de stilte.’

Adegeest zwijgt. Buiten klinkt het getjilp en gekwetter van de vogels in het Vechtdal, dat net is besprenkeld door een van de zeldzame regenbuitjes die de verstikkende zomer duldt. ‘Hier hoor je vogels’, zegt hij. ‘Dat geluid wil ik niet inruilen voor het lawaai van vliegtuigmotoren.’

Het verhaal van Leon Adegeest (51) is dat van een man die in zijn leven nooit protesteerde, maar nu niet terugschrikt voor de krachtmeting met een ministerie. Het is niet onrealistisch om te stellen dat Lelystad Airport, de vakantielucht­haven die als dependance van het overvolle Schiphol moet dienen, zonder zijn tegenwerking op 1 april 2019 zou zijn opengegaan.

Adegeest was het die eind 2017, met de hulp van een geluidstechnicus uit het dorp, zelf een rekenmodel ontwierp om de fouten in de milieueffectrapportage (MER) voor Lelystad Airport aan te tonen. Een vliegtuig dat op 900 meter boven Zwolle geen geluid maakt, zoals in de MER stond beschreven? Dat kon niet kloppen. Een week lang was hij dag en nacht aan het programmeren, rekenen en analyseren. ‘Mijn vrouw Ina was een week voor werk naar Canada. Ik had de tijd aan mezelf.’

De afloop is bekend: de berekeningen over de verwachte milieueffecten moesten opnieuw en minister Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat stelde de feestelijke opening noodgedwongen uit. Wanneer Lelystad Airport wel open kan, is onzeker. Van Nieuwenhuizen hoopt op 2020. Adegeest, en met hem de Overijsselaren en Gelder­landers die hem als boegbeeld zien in hun oorlog tegen het ministerie, hopen op nooit.

In eerste instantie deed staatssecretaris Sharon Dijksma, die toen nog verantwoordelijk was voor Lelystad, lacherig over uw berekeningen. ‘Je kunt niet zelf een rekenmodel maken.’

‘En vloeken dat ik toen deed. Twee dagen daarvoor waren Jan Rooijakkers (de voorzitter van HoogOverijssel, de actiegroep tegen Lelystad Airport waar Adegeest deel van uitmaakt, red.) en ik nog op het ministerie langs geweest om ze uit te leggen waar de fouten zaten. Hè hè, dachten Jan en ik toen we de deur achter ons dichtdeden. Ze snappen het. En dan zegt Dijksma zoiets. Daarna zijn we nog drie keer naar Den Haag gereisd om gaten in hun MER te schieten.’

Uiteindelijk gaf Dijksma toe dat er ‘onvolkomenheden’ in de MER voor Lelystad zaten.

‘Dat is overheidsjargon voor fouten.’

Hij is een buitenmens, altijd al geweest. Als kind pakte hij zijn vlinderboek het eerste in voor zijn vakanties in de bergen. Anderhalf jaar geleden, bij de bouw van zijn huis in het buitengebied van het toch al niet zo stedelijke Dalfsen, legde hij een imposante bloementuin aan om meer vlinders te trekken. ‘Dit hier is een groot koolwitje’, wijst Adegeest naar een vlinder die van purperhoed naar dropplant danst. ‘En daar verderop, daar zie je een dagpauwoog.’

Adegeest, doctor ingenieur in de maritieme techniek, belandde in 2002 in Dalfsen. Na vijf jaar in Noorwegen te hebben gewoond was de spaarpot bijna leeg – een avontuur als ondernemer kwam in Scandinavië niet van de grond. Met zijn laatste geld probeerde Adegeest het in Nederland opnieuw, en met meer succes. Zijn bedrijf Amarcon ontwikkelde routesystemen voor zeeschepen en deed dat zo goed dat multinational ABB in 2012 interesse toonde. Met de ­opbrengst van de verkoop hoeft Adegeest ‘als hij verstandig doet’ nooit meer te werken.

Sinds de zomer van 2017 steekt hij het gros van zijn tijd in Lelystad, al probeert hij het werk tot de ochtend te beperken. ‘Maar dan is er ’s avonds een vergadering, of belt een politicus.’

Had u een rekenmodel kunnen maken zonder uw achtergrond in navigatiesystemen?

‘Dat was erg moeilijk geweest. Veel mensen hier in de buurt hebben dezelfde zorgen over Lelystad Airport, maar niet de kennis en de tijd om er wat tegen te kunnen doen. Dat is voor mij een belangrijke drijfveer om hier mijn tijd in te blijven steken. Het maken van zo’n rekenmodel is zo complex, dat krijgt bijna niemand voor elkaar. Dat bedoel ik niet arrogant, helemaal niet.’

Als eigenaar van Amarcon zat u met grote partijen aan de onderhandelingstafel. Helpt die ervaring u nu bij uw verzet tegen het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat?

‘Ja, want ze proberen je echt af te bluffen. Bij vergaderingen met het ministerie zijn wij met HoogOverijssel kleinerend behandeld. Dat je ergens binnenkomt, ze de deur dichtdoen en meteen eisen: wat hier gezegd wordt, blijft tussen deze vier muren. Waarom?, vraag ik me dan af. We zijn hier toch om samen de MER te herstellen? Volgens mij blijft er juist te veel tussen vier muren. Het ministerie heeft me zelfs twee keer geïntimideerd in telefonische contacten.’

Wat zegt u?

‘Beide keren zou ik ’s avonds een presentatie over Lelystad geven. De middag ervoor werd ik gebeld door mensen van het ministerie. ‘Dus u gaat vanavond een presentatie geven?’ Nou ja, dat was wel de bedoeling. ‘En wat gaat u daar allemaal vertellen?’ Hetzelfde wat ik altijd vertel, antwoordde ik, waarna ik wilde weten waarom ze eigenlijk belden. ‘Oh, niks hoor. We vroegen het ons gewoon af.’ Dat een overheid zo met haar burgers omgaat, is niet normaal.’

Zijn toon verhardt: ‘Zulke mensen zitten in een ivoren toren, hebben heel weinig prikkels van buitenaf. Ik vraag me af of deze lui over twintig jaar trots zijn op wat ze hebben gedaan. Of dat ze in een uitzending van Andere Tijden, als dat dan nog bestaat, hun schuld bekennen. ‘Oei, dat we die mensen in Overijssel en Gelderland toen zo voor de gek hebben gehouden.’’

Gaat de vaste telefoon in huize Adegeest, dan neemt Ina niet op. Ze bellen toch voor Leon. Van Eelde tot Brussel nemen boze burgers die rond een vliegveld ­wonen contact met hem op. Of hij niet eens een rekenmodel voor hen kan ontwerpen, want de vliegtuigen maken er zo veel herrie, dat kan haast niet kloppen. Kaartjes krijgt hij ook. ‘Houd vol!’, staat er dan op.

Maar van een strijd tegen vliegtuig­lawaai is het verzet tegen Lelystad Airport uitgegroeid tot een verzet tegen de uitdijende luchtvaart. GroenLinks hees Adegeest zelfs op het schild tijdens de campagne voor de laatste gemeenteraadsverkiezingen. Op een protestavond in poppodium Hedon in Zwolle overlaadden honderden gelijkdenkenden hem na een toespraak met een groot applaus. ‘Ik heb wel vaker een zaal toegesproken, maar dit was andere koek.’

Ooit gedacht aan een stap naar de politiek? Met uw populariteit trekt u geheid stemmen.

‘We hebben het erover gehad, maar Ina en ik vinden allebei dat ik dat niet moet doen. Liever zet ik me voor de volle honderd procent in tegen Lelystad dan dat ik in de politiek verzeild raak. Een sterke burgerbeweging is nodig in de strijd ­tegen de luchtvaartlobby.

‘Tegelijkertijd zeg ik: gaat Lelystad Airport open, dan staak ik de strijd. Ik zie er niets in om, zoals sommige tegenstanders van Schiphol, dertig jaar lang als Don Quichot door te gaan.’

Eerst keerden jullie je vooral ­tegen de laagvliegroutes van en naar Lelystad, later kwam daar de klimaatdiscussie bij. Was de extra milieuvervuiling in het begin geen factor voor u?

‘Het is voortschrijdend inzicht. Nog steeds zijn er bij HoogOverijssel mensen die alleen hogere vluchten van en naar Lelystad eisen en voor een weekend naar Barcelona vliegen, maar de meesten van ons zien ­inmiddels de connectie met het klimaat. Een jaar geleden dacht ik er ook anders over. Ik stond nooit stil bij de schade die de luchtvaart het milieu berokkent. Nu weet ik: het is van de zotte, zo hard als de luchtvaart groeit. Zo kan het niet doorgaan.’

Zou Nederland met het afstel van Lelystad Airport niet roomser dan de paus zijn? Internationale afspraken voor het terugdringen van de luchtvaart zijn er niet. China wil in 2020 meer dan 70 nieuwe vliegvelden openen. Dan zet dit gebaar weinig zoden aan de dijk.

‘Dat ze in China vliegvelden bouwen, betekent niet dat de Nederlandse luchtvaart maar moet blijven groeien. Kun je nu al niet bijna overal naartoe vliegen vanaf Schiphol? Wij moeten vooral ons eigen ding doen. Het luchtvaartprobleem kun je het best opknippen in behapbare stukken en die één voor één aanpakken. Anders is het om moedeloos van te worden zo groot.’

Vliegt u zelf vaak?

‘Voor vakanties heel weinig. Meestal trekken we met onze auto naar Frankrijk of Italië. Een lang weekend naar een stad als Rome doen we nooit, maar we zijn wel eens op vliegvakantie geweest, ja. En we zullen zeker af en toe blijven vliegen voor ons plezier. Dat moet ook kunnen.

‘Ik ben niet tegen vliegen. We moeten alleen minder vliegen. Toen wij in 2009 met Amarcon midden in de crisis zaten, zijn we met het hele bedrijf minder gaan vliegen. Dat ging prima. Negen van de tien afspraken waarvoor je in het vliegtuig zou stappen, kun je via Skype afhandelen. Het is de cultuur die je moet veranderen. Want geloof mij: in financiële nood kan elk bedrijf bezuinigen op vliegen.’

U heeft twee dochters, van 22 en 20. De strijd tegen Lelystad Airport en de groei van de luchtvaart voert u voor hun generatie. Laten zij net zo makkelijk het vliegtuig staan?

‘Laatst vertelden ze dat ze samen een weekendje naar Berlijn wilden. Een heel goedkoop reisje, hadden ze al bekeken, want vliegen vanaf Eelde of Münster kostte maar een paar tientjes. Pas toen ik zei dat ze dat niet konden maken, zochten ze op hoe duur een ticket voor de trein was. Het verschil viel heel erg mee, en, zo zeiden ze na hun weekendje weg, eigenlijk was reizen met de trein veel gezelliger dan met het vliegtuig. Dat vond ik een mooi succesje.’

cv Leon Adegeest 30 augustus 1966 geboren in Wateringen 1984 – 1990 Studeert maritieme techniek aan de TU Delft 1990 – 1994 Promoveert op onderzoek naar de belasting van scheepsconstructies in ­hoge golven 1995 – 1997 Projectmanager bij onderzoeksinstituut MARIN 1997 – 2000 Ingenieur bij inspectiebureau DNV in Noorwegen 2001 – 2012 Oprichter en eigenaar Amarcon, dat routesystemen voor schepen ontwikkelt 2012 – 2016 Directeur Amarcon en global manager data-analyse ABB Marine na verkoop bedrijf September 2017 Ontwikkelt een rekenmodel voor de geluidsoverlast van Lelystad Airport Oktober 2017 Krijgt gelijk van staatssecretaris Dijksma: berekeningen Lelystad zijn fout Februari 2018 Spreekt bomvol poppodium Hedon in Zwolle toe bij ­Lelystad-protest