Pielęgniarki, sędziowie, nauczycielki, adwokatura – to tylko pierwsze z grup zawodowych, z którymi skonfliktował się rząd Prawa i Sprawiedliwości. Dalej w kolejce czekają mundurowi i kadra akademicka. Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Policjantów ma pretensje do ministra Błaszczaka o „podporządkowanie policji celom własnej partii” i „upolitycznienie” służb, choć ten sam związek przed wyborami popierał PiS.

REKLAMA

Akademicy też mają powody do obaw. Minister Jarosław Gowin przygotowuje reformę szkolnictwa wyższego, która może narzucić jeszcze większą presję na urynkowienie i ugruntować centralnie sterowany model uniwersytetu. Najlepiej – to cytat z pana ministra – bez „jakichś studiów gejowskich czy lesbijskich” i potwora zwanego gender.

Przeciwko PiS protestowały nawet, a to dotychczas chyba nie należało do kanonu ulicznych demonstracji w Polsce, fizjoterapeutki i fizjoterpeuci, którzy uważają, że nowelizacja ustawy o ich zawodzie doprowadzi do tego, że „pseudospecjaliści podający się za terapeutów będą dalej krzywdzić Polaków”.

"PiS idzie z klasą profesjonalną w Polsce na wojnę"

Wszystkie te grupy mają ze sobą coś wspólnego. Wkurzeni są reprezentanci tych branż i profesji, które wymagają wyższych kwalifikacji i wykształcenia zawodowego – czy będzie to szkoła policyjna, specjalizacja pielęgniarska, czy aplikacja adwokacka. Wszystkie te grupy mają też swój etos zawodowy i dumę; uważają, że ich praca służy dobru społecznemu – zajmują się pacjentami, dziećmi, bronią oskarżonych w sądach.

Pracy pielęgniarki, fizjoterapeuty, sędziego, adwokata, policjantki nie można rozpocząć „ot, tak” – a reprezentanci tych zawodów cierpią podwójnie, ilekroć nadszarpnięty zostaje wizerunek ich korporacji. Wciąż relatywnie wiele osób ma w tych grupach stałe warunki zatrudnienia i pewną, choć daleką od komfortu, życiową stabilizację.

Zawody zamknięte, jak się też czasem o nich mówi, mają swoje ustawowe uprawnienia i obowiązki, swoje kodeksy postępowania, organizacje branżowe i związki, które mają zarówno pilnować standardów, jak i upominać się o interesy. Są w ścisłym sensie – choć nie wyłącznie oni, rzecz jasna – klasą profesjonalną, jak się to fachowo nazywa. A PiS idzie z klasą profesjonalną w Polsce na wojnę.

Wściekłość na „uprzywilejowanych” i „rozpieszczonych” wykształciuchów

Żeby powiedzieć, dlaczego, trzeba najpierw odpowiedzieć sobie na pytanie, z jakich względów klasa profesjonalna może wydawać się łatwym celem ataku. Skąd wzięło się

przekonanie władzy, że może bezkarnie walić w „elity”, nawet jeśli do elit zalicza zarówno przedstawicielkę związku pielęgniarek, jak i warszawskiego adwokata?

Amerykański dziennikarz i pisarz polityczny, Thomas Frank, stawia w swojej najnowszej książce, Listen, Liberal („Posłuchaj, liberale”), tezę o tym, że profesjonaliści byli w ostatniej dekadzie rozpieszczeni. Nie chodzi mu o to, rzecz jasna, że wszyscy naukowcy czy adwokatki mieli wszystko, o czym zamarzyli, a władza chciała im przychylić nieba. Frankowi chodzi raczej o to, że władza – wtedy, w Ameryce, Barack Obama i demokratyczna administracja oraz Kongres – mówiła tym samym językiem i, przynajmniej na poziomie deklaracji, wyznawała te same wartości.

Chwalono kompetencje, podkreślano wagę edukacji i kwalifikacji w życiu obywateli i zachęcano wszystkich, żeby z profesjonalistów brali przykład. Profesjonaliści łatwiej adaptowali się do zmieniających się okoliczności gospodarczych, nawet kryzysowych. Problemy, na jakich często koncentrowała się debata publiczna, były również problemami klasy profesjonalnej: dyskryminacja w miejscu pracy, seksizm i szklany sufit dla kobiet, „uberyzacja” gospodarki czy nawet miejsca parkingowe dla matek-menadżerek w Dolinie Krzemowej.

Choć każdy z tych problemów z osobna (i wszystkie razem) jest ważny, to – uważa Frank – ludzi, którzy nie są profesjonalistami i nigdy nie będą, takie dyskusje mogły tylko irytować. Bo jeżeli ktoś nie ma pracy, wykształcenia i najlepszych perspektyw przed sobą – ma problemy dużo bardziej dotkliwe, niż to czy, jego zdaniem, już uprzywilejowani będą mieli w pracy dobrze, czy może jeszcze lepiej. Od tego zaś tylko krok do wściekłości na „uprzywilejowanych” i „rozpieszczonych” wykształciuchów. Prezydent Trump wiedział, co mówi, gdy ogłaszał, że „kocha kiepsko wykształconych ludzi”, a nie cierpi elit z „waszyngtońskiego bagna”.

Szczucie i dzielenie ludzi sposobem na uniknięcie konfrontacji

Profesjonalistów łatwo jest nie lubić, a rozniecanie niechęci między mniej zamożnymi czy

wykształconymi a klasą średnią – profesjonaliści są jej kwintesencją – jest jedną z podstawowych strategii politycznych demagogów. Wystarczy powiedzieć, że nauczyciele

mają za dużo przywilejów i nie pracują, a prawnicy czy profesorki nie znają życia i żyją w

wieży z kości słoniowej, żeby obudzić zastygłe w płytkim śnie nienawistne emocje.

Ekonomistka Joan C. Williams zwracała uwagę w tekście opublikowanym na łamach

„Harvard Business Review” – po zwycięstwie Trumpa właśnie – że „elity” w powszechnym mniemaniu nie muszą oznaczać polityków i milionerów. Przeciwnie, często przedstawicielem „elit”, przeciwko któremu organizuje się złość jest znany z codziennego życia ekspert czy profesjonalista – zarozumiały profesor, leniwy policjant czy obojętny lekarz ze stereotypu.

Szczucie i dzielenie ludzi – na tych „zwykłych” i tych „uprzywilejowanych” – jest też świetnym sposobem na uniknięcie konfrontacji z prawdziwymi elitami: finansowymi, biznesowymi, lobbingowymi. Łatwo przekonywać, że nauczycielka czy lekarz – ktoś, kogo wszyscy znają i umieją sobie z łatwością wyobrazić – jest przedstawicielem złowrogiej elity, trudniej wziąć się za bary z korporacją wyprowadzającą z Polski zyski czy faktyczną mafią, jak ta reprywatyzacyjna.

"Nielubiane grupy zawodowe trzeba skojarzyć z UB-kami..."

W Polsce działa to przecież podobnie jak w Ameryce, gdzie doskonale wykorzystał to

prezydent Trump. U nas do tego – co notorycznie przecież robią „Wiadomości” TVP – trzeba nielubiane grupy zawodowe skojarzyć z UB-kami, Platformą, Sorosem i w ten sposób tworzyć atmosferę sprzyjającą linczowi na wszystkich, z którymi władza się nie zgadza. To wypróbowany i czasem bardzo skuteczny sposób.

Stosowany z powodzeniem w Rosji od lat – ilekroć ktokolwiek dołączy do antykorupcyjnych protestów, staje się „zagranicznym agentem”, „pasożytem”, „leniem” i „hipsterem” zarazem. W Polsce, gdy po raz pierwszy zaprotestowały pielęgniarki, PiS-owskie media pisały, że to z inspiracji KOD-u i oderwanej od koryta elity IIIRP, gdy zaś o swoje kłócą się policjanci, słyszą że są sojusznikami UB-ków i „Gazety Wyborczej”.

Gdy referendum szkolnego domagali się nauczyciele i rodzice, wiceminister Bartosz Marczuk pisał, że pracujący w polskich szkołach „są grupą o największych przywilejach w Polsce”. Podobną łatę można przykleić każdemu.

"Za pomocą pieniędzy i nominacji uda się przeorać polskie społeczeństwo"

Tyle tylko, że jeśli „dopieszczenie” profesjonalistów miało swoje ograniczenia, to tym

bardziej ma je totalna wojna z klasą profesjonalną. Bo, jak powiedzieliśmy, to profesjonaliści mają swoje związki zawodowe, organizacje branżowe, pisma i kanał dostępu do ogólnopolskich mediów. Oni mogą się zmobilizować przed wyborami, oni też mają jasną świadomość, co mogą stracić – nie tylko prestiż, ale też komfort wykonywania swojego zawodu.

W planie PiS-u, budowy – jak nazwał to Edwin Bendyk – „narodowego kapitalizmu” i

narodowej klasy średniej, jest oczywiście logika. To logika, która mówi, że za pomocą publicznych pieniędzy i partyjnych nominacji uda się przeorać polskie społeczeństwo,

tworząc nową klasę – elitę i ekspertów, którzy swój awans będą zawdzięczali wyłącznie

Kaczyńskiemu i z tej wdzięczności zwiążą z władzą swój los (i głos).

Jednak siłowe burzenie dawnych hierarchii i masowy zaciąg dyletantów (czy będzie to Misiewicz, czy „hipster prawica” w mediach publicznych, czy prawnicy z oślej ławki w roli ekspertów od konstytucji) też ma swoje koszta – nic tak nie boli ceniących sobie zawodowy etos i czerpiących dumę z rzetelnie wykonywanej pracy profesjonalistów, jak to, że na ich oczach dokonuje się taka kpina.

"Plan budowy 'narodowych' i 'patriotycznych' elit może nie wypalić"

Wystarczy poczytać wpisy w mediach żołnierzy i oficerów, co myślą o Misiewiczu albo

wieloletnich pracowników kultury, jak im się widzi polityka prowadzona przez ministra

Glińskiego, której filarem jest upokarzanie dotychczasowych twórców kultury i premiowanie twórców arcydzieł smoleńskich i wiernych władzy pisarzy oraz poetów. „Wymiana elit” w Polsce PiS-u jest dziś bezprecedensowa, podobnie jak bezpardonowy jest atak na profesjonalistów, którzy, wrzuceni do kategorii „elit”, stali się workiem treningowym w ramach większej walki o odrzucenie całej IIIRP.

To ryzykowny zakład. Może się okazać, że faktycznie, plan budowy nowych, „narodowych” i „patriotycznych” elit będzie na tyle skuteczny, że zniweluje skutki upokorzenia wielu wpływowych i ważnych grup zawodowych. Ale może też nie wypalić. Ja bym takiego ryzykownego zakładu nie podjął – tym bardziej w sytuacji, która tego rodzaju kampanii po prostu nie wymaga.

Nie wiem, co każe prawicowym publicystom wyzywać policjantów od UB-eków, szczuć na pielęgniarki oraz odwracać się tyłem do uniwersytetu. Nie wiem też, po co robić sobie wrogów wśród nauczycieli i rodziców młodzieży szkolnej – którzy nie dalej jak dwa lata temu przecież byli skłonni PiS-owi, przeciw Platformie, uwierzyć. Wiem jednak, że na dłuższą metę, to zwyczajnie szkodliwe. No i pamiętałbym też, że kiedyś ci sami sędziowie, z których dziś władza robi w telewizji złodziei, będą ową władzę sądzić.