Znacie zapewne firmę Sante. Jej produkty są obecne na działach zdrowej żywności w marketach oraz w sklepach ekologicznych. Przyznam, że sam wielokrotnie kupowałem otręby i zarodki pszenne spod tego właśnie znaku i byłem zadowolony. Niestety firma rozszerzyła swoją działalność i otworzyła „Uzdrowisko Miejskie” w Warszawie, gdzie oferuje kąpiel w basenie ze strukturyzowaną wodą (źródło informacji oraz cytatów w dalszej części artykułów tutaj ).





Nie sądziłem, że ktoś może pójść w pseudonauce i zarabianiu za jej pomocą o krok dalej, niż Jerzy Zięba ze swoim strukturyzatorem wody. Okazało się, że to możliwe. Firma Sante w swoim „Uzdrowisku Miejskim” oferuje kąpiel w basenie z wodą strukturyzowaną, co gorsza, przypisując jej prozdrowotne właściwości, wymyślone na potrzeby marketingu, a bez jakichkolwiek podstaw naukowych.





Studio Sante Uzdrowisko Miejskie „Woda to życie! Ale czy wiesz, że woda ma pamięć i zdolność przekazywania informacji? Czy wiesz, że reaguje na otoczenie? Wewnętrzna struktura wody zmienia się nie tylko pod wpływem zanieczyszczeń, lecz także pod wpływem emocji, słów, dźwięków. Harmonia, nieskażona przyroda, pozytywne emocje, muzyka klasyczna sprawiają, że struktura wody jest regularna, uporządkowana i stabilna wewnętrznie. Pod mikroskopem elektronowym cząsteczka wody przypomina wówczas piękną, symetryczną gwiazdkę lodu.” Brzmi tak, jakby ktoś na egzaminie dostał zadanie wymyślenia jak najbardziej absurdalnych i odbiegających od rzeczywistości właściwości wody. Według strony internetowej„Woda to życie! Ale czy wiesz, że woda ma pamięć i zdolność przekazywania informacji? Czy wiesz, że reaguje na otoczenie? Wewnętrzna struktura wody zmienia się nie tylko pod wpływem zanieczyszczeń, lecz także pod wpływem emocji, słów, dźwięków. Harmonia, nieskażona przyroda, pozytywne emocje, muzyka klasyczna sprawiają, że struktura wody jest regularna, uporządkowana i stabilna wewnętrznie. Pod mikroskopem elektronowym cząsteczka wody przypomina wówczas piękną, symetryczną gwiazdkę lodu.” Brzmi tak, jakby ktoś na egzaminie dostał zadanie wymyślenia jak najbardziej absurdalnych i odbiegających od rzeczywistości właściwości wody.





Studio Sante wymienia też szereg zalet, jakie miałaby nieść dla zdrowia kąpiel w strukturyzowanej wodzie. „Pływanie w basenie z wodą strukturyzowaną w Studio Sante Uzdrowisku Miejskim odżywia skórę, poprawia jej elastyczność i sprawia, że staje się delikatna i gładka. Koi podrażnienia, łagodzi objawy trądziku, alergii i inne niedoskonałości. Stymuluje odchudzanie i redukcję cellulitu. Aktywuje procesy samooczyszczania organizmu, przez co umożliwia skuteczną detoksykację. Likwiduje stres i jego niekorzystne skutki. Przywraca życiową energię, harmonizuje umysł i ciało, wprowadza w stan głębokiego odprężenia i relaksu. Odmładza i regeneruje oraz podnosi poziom biowitalności ciała.” – niestety nie znajdziemy na stronie choćby jednego dowodu, żadnego źródła, badania, które potwierdzałoby takie tezy.





Autorzy strony kontynuują: Zmniejsza obrzęki dłoni, przegubów, łydek i kostek oraz towarzyszącą im bolesność i uczucie ociężałości. Kąpiele polecamy szczególnie przyszłym Mamom – dzięki nim pozbędą się tych niemiłych dolegliwości, zlikwidują zmęczenie i poczują przypływ sił witalnych. Hydroterapia z wodą strukturyzowaną przynosi ulgę w bólu – zmniejsza napięcie i bóle mięśni, łagodzi bóle stawów, przyczynia się do gojenia kontuzji i urazów. Tu także nie podano jakiejkolwiek literatury dowodzącej cudotwórczym właściwościom strukturyzowanej wody.





Zalet kąpieli w strukturyzowanej wodzie wymieniono na stronie Sante znacznie więcej. Dla celów polemicznych zacytowałem jedynie fragmenty. Z opisów firmy wynika, że osoby brodzące w basenie z taką wodą powinny zostać wyleczone z niemal wszystkich możliwych dolegliwości. Odmłodzone, ujędrnione, nawodnione, zdetoksykowane – co tylko dusza zapragnie. Należy jednak zadać pytanie, czy to możliwe? Czy może jednak firma Sante najzwyczajniej nie zmyśliła (lub nie powieliła skądś) szeregu pozytywnych skutków kąpieli w wodzie strukturyzowanej, aby zwabić nieświadomych klientów?











Zacznijmy od początku. Nie ma czegoś takiego jak pamięć wody. W ogóle nie istnieją na ten temat badania, ponieważ zjawisko takie nie występuje – jest sprzeczne z wiedzą z fizyki i chemii i jest wymysłem chcących zarabiać na niewiedzy. Woda nie ma również zdolności do przekazywania informacji inaczej, niż np. poprzez niesienie wiadomości na podstawie częstości uderzenia w taflę itp. działań mających za zadanie stworzyć jakiś język. W żaden sposób woda nie może nieść informacji czy to genetycznej, czy o strukturze białka, ani jakiejkolwiek innej w opisywanym na stronie Sante sensie, która wpływałaby na nasze zdrowie.





Czy woda może zmieniać strukturę od dźwięków? Fala dźwiękowa może spowodować odkształcenie tafli, ale raczej nie o to chodziło marketingowcom z firmy Sante. W rzeczywistości ani harmonia, ani pozytywne emocje, ani muzyka klasyczna, nijak na wodę nie oddziałują. Cała sekwencja o strukturyzacji wody to zbiór pseudonaukowych, fałszywych zdań, ponieważ nie istnieje takie zjawisko. Dla pewności sprawdziłem bazy publikacji naukowych i nie ma tam żadnych wartościowych i poważnych badań na ten temat. W związku z tym wszystkie wymienione korzyści, które miałyby wynikać z kąpieli w strukturyzowanej wodzie, są zmyślone. Równie dobrze możemy wymyślić cokolwiek, np. że kąpiel w zaczarowanej, niewidzialnej galaretce, leczy z otyłości





Warte uwagi są też niektóre zwroty, typowe dla pseudonaukowego biznesu, zawarte w tekście na stronie Studio Sante. Na przykład bardzo popularne samooczyszczanie czy detoksykacja. Proces ten opiera się m.in. o działanie wątroby oraz nerek i ma niewiele wspólnego z zażywaniem suplementów diety, ziółek, czy tym bardziej z kąpielami w wodzie oraz innymi tego typu aktywnościami. Pisanie o czymś, że działa detoksykująco, jest niezwykle modne wśród producentów fałszywych preparatów i usług paramedycznych. Inny przykład to odmładzanie . Co by to miało oznaczać? Wydłużenie się telomerów? Usunięcie szkodliwych mutacji w DNA? Jeśli o to chodziło marketingowcom Sante, to chętnie dowiem się w jaki sposób do tego doszli.









Żeby nie opierać się wyłącznie na mojej wiedzy, postanowiłem po kolei zapytać różnych naukowców i specjalistów o ten temat. Najpierw udałem się do fizyczki, dr Aleksandry Kardaś. „Woda w stanie ciekłym z definicji nie tworzy uporządkowanych struktur. Jej cząsteczki swobodnie przemieszczają się względem siebie. Nie ma fizycznego mechanizmu, dzięki któremu na zachowanie molekuł wpływałyby emocje. Fale dźwiękowe związane z muzyką mogą być przez wodę przenoszone co raczej utrudnia niż ułatwia porządkowanie cząsteczek. Czynnikiem powodującym tworzenie przez molekuły wody struktur heksagonalnych jest za to spadek temperatury, dzięki któremu woda zamienia się w lód. Pojawienie się w wodzie mikroskopijnych sześciennych płytek to sygnał, że woda ta właśnie zaczęła zamarzać. Przy braku turbulencji, płytki będą rosnąć i z czasem przybierać kształt gwiazdek śnieżnych.”





Tyle jeśli chodzi o meritum. Poprosiłem też dr Aleksandrę Kardaś o podsumowanie. „Tekst [na stronie Sante] wykorzystuje określenia kojarzące się z fizyką (np. cząsteczki faktycznie mają stany wibracyjne związane z określonymi poziomami energetycznymi) do stworzenia narracji nie związanej z naukową wiedzą na temat własności materii. Sposób, w jaki na stronie mieszane są terminy przypominające naukowe z własnymi wymysłami, to bardziej temat dla Mitologii współczesnej . Dla mnie to za trudne.”





(jak każdej cieczy) są w ciągłym ruchu. Nie da się ich, w stanie ciekłym, unieruchomić (mówimy o czystej wodzie). Hipotetyczna „strukturyzacja” wody w basenie miałaby swój koniec w chwili wprowadzenia do roztworu pierwszej cząsteczki podchlorynu stosowanego do dezynfekcji, spłukania z osoby kąpiącej się składników zawartych na jej skórze itp. Tworzenie struktur uporządkowanych w roztworach wodnych jest oczywiście możliwe np. przy solwatacji, czyli otaczaniu substancji rozpuszczanej cząsteczkami rozpuszczalnika, ale i wtedy otoczka solwatacyjna jest dynamiczna (cząsteczki wody ulegają wymianie). Poetycki opis „cząsteczki” przypominającej gwiazdkę lodu mogę skomentować tylko tak, że trzy atomy trudno jest ułożyć w kształt przypominający gwiazdę.” W drugiej kolejności zapytałem chemiczkę oraz dr nauk medycznych, Katarzynę Pytkowską, o to czym jest woda strukturyzowana, czy w ogóle coś takiego istnieje i czy kąpiele w wodzie faktycznie mogą nieść opisywane przez Studio Sante właściwości prozdrowotne. „Załóżmy, że wynaleziono metodę „strukturyzacji” wody, czyli nadawania określonego ułożenia cząsteczkom rozpuszczalnika znajdującego się w ciekłym stanie skupienia i stabilizacja powstających klastrów. Zachowanie takiego ułożenia byłoby hipotetycznie możliwe dzięki stabilizacji wiązań wodorowych między dipolami – ale wprowadzenie do takiego „strukturyzowanego” układu jakiejkolwiek cząsteczki zdolnej do tworzenia wiązań wodorowych taki układ by szybko zniszczyło. Woda jest rozpuszczalnikiem polarnym, między cząsteczkami wody tworzą się i zanikają wiązania wodorowe, cząsteczki wody(jak każdej cieczy) są w ciągłym ruchu. Nie da się ich, w stanie ciekłym, unieruchomić (mówimy o czystej wodzie). Hipotetyczna „strukturyzacja” wody w basenie miałaby swój koniec w chwili wprowadzenia do roztworu pierwszej cząsteczki podchlorynu stosowanego do dezynfekcji, spłukania z osoby kąpiącej się składników zawartych na jej skórze itp. Tworzenie struktur uporządkowanych w roztworach wodnych jest oczywiście możliwe np. przy solwatacji, czyli otaczaniu substancji rozpuszczanej cząsteczkami rozpuszczalnika, ale i wtedy otoczka solwatacyjna jest dynamiczna (cząsteczki wody ulegają wymianie). Poetycki opis „cząsteczki” przypominającej gwiazdkę lodu mogę skomentować tylko tak, że trzy atomy trudno jest ułożyć w kształt przypominający gwiazdę.”





Dalej dr Katarzyna Pytkowska komentuje fragment o wpływie na wodę harmonii, pozytywnych emocji, nieskażonej przyrody czy muzyki klasycznej: „Regularna, uporządkowana i stabilna wewnętrznie” to opis struktury krystalicznej. W przypadku cieczy takie struktury występują w tzw. układach ciekłokrystalicznych tworzących się z cząsteczek amfifilowych. Wody w żadnym przypadku do substancji o charakterze amfifilowym nie da się zaliczyć. Ja bym zapytał jeszcze, jak autorzy ze strony Sante definiują np. harmonię, pozytywne emocje czy nieskażoną przyrodę?

Naskórek, fot. M. Häggström, tłum. M. Komorniczak



Chemiczka odniosła się dodatkowo do tez o wspaniałym wpływie „strukturyzowanej” wody na organizm. „Woda, stosowana zewnętrznie, nie nawadnia komórek skóry. W trakcie kąpieli martwe komórki warstwy rogowej naskórka (korneocyty) mogą zostać silne uwodnione, ale jest to efekt chwilowy. Po przejściu kąpiącego się do środowiska o niższej wilgotności następuje wyrównanie stężeń wody (nadmiar wody z korneocytów odparowuje do otoczenia). Woda zaadsorbowana w trakcie kąpieli nie dociera ani do żywych komórek naskórka ani do skóry właściwej. Chwilowy wpływ na korneocyty jest taki, jak przy każdej innej kąpieli. Skóra jest przez chwilę lepiej napięta, gładsza (chyba że kąpiel trwa bardzo długo, wtedy dochodzi do silnego pofałdowania skóry na dłoniach i stopach). Wracając do koncepcji „strukturyzacji” – jeśli struktura wody miałaby być trwała musiałoby to oznaczać wysoką stabilność termodynamiczną powstających struktur (dużych hydrofilowych klastrów?) – ten fakt dodatkowo zmniejsza szansę na penetrację i nawadnianie komórek.”





Idźmy dalej. Może fizycy i chemicy nie wiedzą co mówią i o informacje zawarte w wodzie należałoby zapytać biologa, który jest specjalistą od przekazywania informacji, czyli jest genetykiem? Prof. Paweł Golik następująco skomentował ideę strukturyzowanej wody: Nie ma takiej możliwości. Cząsteczki wody w fazie ciekłej są w ciągłym ruchu, nie da się w nich utrwalić ani przekazać żadnej informacji. Jedyny sposób przekazania informacji przez wodę to np. wyrycie jakiegoś napisu w bryle lodu.





Odbiłem się od fizyczki, chemiczki i biologa. Postanowiłem więc przerzucić się z naukowców nauk podstawowych, to tych bardziej aplikacyjnych. Dietetyk, dr Damian Parol o strukturyzowanej wodzie i jej idei wykorzystanej przez Sante mówi tak: Każda woda ma pewne właściwości takie jak skład pierwiastków, ilość wodorowęglanu i kwasu węglowego, zawartość innych substancji, kwasowość i inne. Mają one znaczenie dla wartości żywieniowej wody. Natomiast nie ma czegoś takiego jak struktura wody, mimo że urządzenia określane jako strukuryzatory wody są sprzedawane za bardzo duże pieniądze. To przykre, że bzdura wymyślona w dietetyce zaczyna się też pojawiać w innych miejscach. Jak dr Damian Parol odnosi się do kwestii nawadniania i natleniania organizmu przez strukturyzowaną wodę? „Nawodnienie organizmu następuje przez przewód pokarmowy, nie przez skórę. Podobnie oddychanie, następuje przez płuca, a nie przez skórę. Z resztą gdyby dało się dotlenić w takim basenie to można by pływać w nim bez wynurzania z wody po oddech – wizja równie atrakcyjna co nieprawdziwa. Nie istnieją też żadne dowody, czy nawet rozsądne przesłanki, że taka woda detoksykuje i przyspiesza metabolizm.”





Farmaceuta, Marcin Korczyk , również zgodził się skomentować całą sprawę. „Dla mnie afera ze „strukturyzowaniem wody” jest kolejnym internetowym oszustwem. Traktuję ją na równi z homeopatią – marketing ubrany w pseudomedyczne barwy – bez żadnych podstaw naukowych.” Aby dopełnić dzieła oceny sytuacji okiem różnych specjalistów, skontaktowałem się z lekarzem Szymonem Suwałą. „Woda strukturyzowana miałaby być wodą poddaną technice granderyzacji, mającej przywrócić jej wysokowibracyjną strukturę, a tym samym ożywić ją, nadać jej pamięć i zdolność do przekazywania informacji oraz reagowania na otoczenie, co z kolei miałoby nadawać jej właściwości lecznicze. Żadne z tych rewelacji nie znajdują uznania w wiarygodnych badaniach naukowych. Próżno gdziekolwiek szukać na czym dokładnie miałaby polegać ta technika – przedsiębiorstwo Grandera (które założył w latach 70. ubiegłego wieku twórca idei, Johann Grander) na swoich stronach nigdzie nie podaje szczegółowych opisów czy fizycznych zasad działania swoich urządzeń.” – ocenia medyk.









Wiemy zatem, że bezsprzecznie teza strukturyzowanej wody jest nie do obrony. Chciałbym otwarcie zadać kilka pytań samej firmie Sante. Dlaczego zdecydowano się postawić na fałszywą usługę kąpieli w strukturyzowanej wodzie, chociaż takowa nie istnieje? Bardzo nie lubię, kiedy ze zwykłych ludzi robi się idiotów, tym bardziej jeśli próbuje się na nich zarabiać. Czy podczas zakupów powinienem omijać produkty Sante, motywowany niechęcią ze względu na tego typu działalność? Czy firma Sante posiada w ogóle jakiś dział, choćby jednoosobowy, który ocenia marketingowe pomysły od strony merytorycznej (inny przykład fałszywego produktu to płatki śniadaniowe z biofotonami)? I przede wszystkim, czy ten absurdalny rodzaj usług zostanie wycofany?



Na koniec jeszcze jeden smaczek ze strony Sante. „Sante tworzy swoje produkty w taki sposób, aby zapewnić w nich nie tylko prawidłową i proporcjonalną ilość białek, węglowodanów, tłuszczów, witamin, minerałów i kalorii. Bierze również pod uwagę ten ważny parametr jakości pożywienia, jakim jest tzw. energię pokarmu, czyli zmagazynowaną w nim ilość światła w postaci fotonów i infonów, oraz stopień ich uporządkowania. Nasi inżynierowie zauważyli, że wiele dodatków sztucznych dodawanych do żywności (nawet w mikroskopijnych ilościach) zakłóca synergię biofotonów bliźniaczych, które mają bardzo ważne funkcje do spełnienia w organizmie człowieka. Powiększająca się nieustannie rodzina produktów bez sztucznych dodatków jest wizytówką firmy Sante.” – czy ktoś jest w stanie wyjaśnić, o co tutaj może chodzić? Chciałbym wierzyć w racjonalizm osób decyzyjnych w Sante. Czy nie ma innych sposobów, uczciwych, by zarabiać na zdrowych produktach?

Na koniec jeszcze jeden smaczek ze strony Sante. „Sante tworzy swoje produkty w taki sposób, aby zapewnić w nich nie tylko prawidłową i proporcjonalną ilość białek, węglowodanów, tłuszczów, witamin, minerałów i kalorii. Bierze również pod uwagę ten ważny parametr jakości pożywienia, jakim jest tzw. energię pokarmu, czyli zmagazynowaną w nim ilość światła w postaci fotonów i infonów, oraz stopień ich uporządkowania. Nasi inżynierowie zauważyli, że wiele dodatków sztucznych dodawanych do żywności (nawet w mikroskopijnych ilościach) zakłóca synergię biofotonów bliźniaczych, które mają bardzo ważne funkcje do spełnienia w organizmie człowieka. Powiększająca się nieustannie rodzina produktów bez sztucznych dodatków jest wizytówką firmy Sante.” – czy ktoś jest w stanie wyjaśnić, o co tutaj może chodzić? Chciałbym wierzyć w racjonalizm osób decyzyjnych w Sante. Czy nie ma innych sposobów, uczciwych, by zarabiać na zdrowych produktach?





Prowadzenie bloga naukowego wymaga ponoszenia kosztów. Merytoryczne przygotowanie do napisania artykułu to często godziny czytania podręczników i publikacji. Zdecydowałem się więc stworzyć profil na Patronite , gdzie w prosty sposób możecie ustawić comiesięczne wpłaty na rozwój bloga. Dzięki temu może on funkcjonować i będzie lepiej się rozwijać. Pięć lub dziesięć złotych miesięcznie nie jest dla jednej osoby dużą kwotą, ale przy wsparciu wielu z Was staje się realnym, finansowym patronatem bloga, dzięki któremu mogę poświęcać więcej czasu na pisanie artykułów.



