Natuurgebied: geen toegang?

“Jullie zijn gek: de vogeltjes zijn de baas in dit land!!” Stampvoetend en briesend loopt de man naar zijn ijs-surfplank en tilt de mast een stukje op om het geheel naar de kant te schuiven. “Jouw dag is zeker weer goed nu je ons plezier hebt vergald!”, roept hij mij nog over zijn schouder toe. Zijn ijszeil-maat staat nog bij mij en grinnikt verontschuldigend: “tja, we hadden er speciaal een snipperdag voor genomen en het kan nergens anders; het diepere water is niet vertrouwd. En het kan met de prutswinters in dit land bijna nooit”.

Ik snap de woede van de man. Het moet fantastisch zijn om met een vaart over het zwarte, zingende ijs te scheren; wát een vrijheid! En wat een prachtige omgeving met berijpte rietpluimen tegen een blauwe bevroren lucht. Schaatsers in een lange, zo nu en dan onderbroken sliert langs de randen van de Ezumakeeg. Iedereen heeft plezier en dan stuurt zo’n boswachtertje je weg….. Ik begrijp het allemaal maar toch sta ik achter het standpunt dat ijszeilen niet kan in de normaal niet-toegankelijke natuurgebieden, ook al wordt er wel geschaatst.

Ezumakeeg

Natuurgebieden zijn bedoeld, de naam zegt het al, voor ‘de natuur’. Negentig procent van Nederland is ingericht om op één of andere manier het belang van ‘de mens’ te dienen. We wonen in dorpen en steden, werken op industrie- en bedrijventerreinen en kantoorpanden, we verplaatsen ons over een uitgebreid (auto- spoor- en waterwegennet), verbouwen, telen, kweken voedselproducten en houden vee…. In die negentig procent is ook best ruimte voor ‘natuur’: vogels vinden een plek in onze tuinen en op de akkers en weiden allerlei planten groeien in bermen en akkerranden, insecten en spinnen wonen zelfs bij ons in huis. Er is dus ruimte voor ‘natuur’ maar op de tweede plaats.

De resterende tien procent is natuur. Er zijn prachtige natuurgebieden in Nederland. Die laten we graag zien en beleven want wat is er mooier en gezonder dan actief buiten bezig te zijn in de natuur? Er kan veel: Wandelen (met of zonder hond, aangelijnd of los, over paden of ‘struinen), fietsen (met de e-bike over een betonnen fietspad of met de mountainbike over een modderpad), paard rijden (onder het zadel of met aanspanning), vogels kijken, langlaufen, hardlopen, een dropping of spooktocht. In ‘de natuur’ is dus ook ruimte voor de mens maar hier is de volgorde andersom; natuurbelang staat hier voorop. Met toegangs- en gedragsregels proberen de natuurbeheerders zowel ‘de mens’ tevreden te stellen en tegelijk zoveel mogelijk het belang van ‘de natuur’ te waarborgen.

Duidelijk geregeld dus….., maar dan wordt het winter en is er schaatsijs; een dilemma voor natuurbeheerders. Juist in waterrijke natuurgebieden als het Dannemeer of de Ezumakeeg is schaatsen op natuurijs het eerst vertrouwd omdat het doorgaans maar enkele tientallen centimeters diep is. Willen we al die mensen die willen schaatsen hun plezier ontzeggen in die paar dagen per jaar dat er ijs is? Liever niet, dus verleggen we bij schaatsijs ‘de grens’ een klein beetje en wordt schaatsen gedoogd waar het kan. Al die mensen die al schaatsend genieten van het winterweer en de prachtige omgeving geven het gebied extra waarde.

Maar het gaat ontegenzeggelijk een beetje ten kostte van het ‘vogelbelang’. ’s Winters is het voor vogels vooral zaak om zo weinig mogelijk energie te verbruiken. Omdat er maar weinig voedsel te vinden is en omdat alleen warm blijven al veel energie kost. Wanneer een vogel onbedoeld wordt opgejaagd door bijvoorbeeld een schaatser, valt die niet ter plaatse dood uit de lucht. Maar de ‘energiemeter’ is wel een stukje teruggelopen en daarmee de kans op overleven een klein beetje minder. Een over het ijs bewegend zeil, maar ook bijvoorbeeld een hond, heeft op veel grotere afstand effect op vogels dan schaatsers.

De natuurterreinbeheerders bieden dus graag ruimte voor mensen. Maar we hebben ook een verantwoordelijkheid voor ‘de natuur’ die zelf geen stem heeft. Vandaar ook de winterse uitzondering op de regel in, normaal afgesloten gebieden. Maar de grens ligt bij ‘schaatsen’.

’s Middags stuur ik twee ijs-kitesurfers van het ijs. “Die schaatsers zijn er toch ook? Wat geeft het nou? We maken geen lawaai en er zijn hier helemaal geen vogels”. Weer oprechte verontwaardiging en onbegrip. Maar mensen…., niet álles kan nu eenmaal, ook al lijkt het op het eerste gezicht onschuldig. Een paar jaar geleden draaide een ijsspeedway motor rondjes op het ijs in de Onlanden. Ik stuurde ze weg, leek mij duidelijk. “Waarom mag dit dan niet? Niemand heeft er last van. We laten geen sporen achter als het ijs is gesmolten en de motor loopt op bio ethanol!”.

Boswachter Jaap Kloosterhuis