15 maart: Wouter Bos, Hans Spekman en Lodewijk Asscher kijken naar de voor de PvdA rampzalige verkiezingsuitslagen op tv. Beeld Bart Maat / ANP

Van 38 zetels terugvallen naar 9 zetels: het hoeft een politicus niet noodzakelijkerwijs nederig te stemmen. In de vandaag verschijnende interviewbundel De neergang van de PvdA van NOS-journalist Wilco Boom krijgt de moeder aller politieke nederlagen soms heroïsche trekjes. De PvdA heeft zich in de ogen van enkele hoofdrolspelers onverschrokken opgeofferd voor het landsbelang. Dan maar de lucht in, anno 2017.

Zo is ex-informateur Wouter Bos ervan overtuigd dat Rutte II de geschiedenis ingaat als 'een van de beste kabinetten die we gehad hebben in Nederland'. Ex-minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem vindt dat er 'heel veel dingen goed zijn gedaan' en volgens ex-minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans is het overeind houden van de PvdA van secundair belang. 'Uiteindelijk is er maar één maatstaf: laat je het land beter achter dan je het hebt aangetroffen.'



Ex-partijleider en hoofdarchitect van Rutte II, Diederik Samsom, zit ook op die lijn. In zijn gesprek met Boom omschrijft hij de PvdA als een onzelfzuchtige arts. Samsom: 'De patiënt, Nederland, ligt er prima bij, die doet het geweldig. Maar de chirurg is dood, hij heeft zichzelf door de pols gesneden. Als ik dan toch moet kiezen met mijn diepcalvinistische inborst: de operatie moet slagen, de patiënt moet beter worden, dus dan de chirurg maar.'

Dankbaarheid

Blijft de vraag waarom de opgeknapte patiënt geen greintje dankbaarheid toonde. De antwoorden die in het boek worden gegeven, lopen nogal uiteen, maar de negentien geïnterviewde PvdA'ers - van kopstukken tot kritische buitenstaanders - constateren wel dat de ideologische bleekheid ('waar staan we voor in drie heldere zinnen?') al eerder is opgetreden. Het bezuinigingskabinet-Rutte II zette een turbo op de neergang.



René Cuperus, ex-medewerker van het wetenschappelijk bureau van PvdA en Volkskrant-columnist, prijst 'op zich' de moed van Samsom, maar verwijt de ex-partijleider technocratische 'ingenieurspolitiek' en meent dat hij 'totaal geen gevoel had voor de kwetsbaarheid van de sociaal-democratie'. De loodzware hervormingsagenda van Rutte II bleef overeind; de PvdA kreeg 'een zenuwinzinking'.

Geen geloof meer

Die laatste diagnose is overigens weer van Samsom, die zijn eigen partij in meerdere varianten hekelt als 'de grootste tegenstander van wat we aan het doen waren'. 'Wij als club zijn er vier jaar lang in geslaagd werkelijk elke overwinning, elke stap voorwaarts te beleven én uit te venten als een totale nederlaag.' En: 'De club die vlak voor de finish z'n leider van de wagen gooit, geeft één duidelijke boodschap aan de kiezer: wij geloven er niet meer in.'



Ook Frans Timmermans klaagt dat kritische PvdA'ers voordurend deden alsof de partij door de coalitie met de VVD was 'uitgeleverd aan de baarlijke duivel'. 'Dan moet je niet verbaasd zijn dat de kiezers bij je weglopen.'



Omgekeerd uiten andere PvdA'ers weer harde kritiek op de losgezongen partijtop. Ex-directeur van het wetenschappelijk bureau Monika Sie Dhian Ho: 'Samsom, Dijsselbloem en Bos zijn met alle respect carrièrepolitici die niet veel hebben met de partij, met de vereniging die de PvdA is.'

Oude rekeningen

Zo worden en passant enkele oude rekeningen vereffend in het boek van Boom. Aan Lodewijk Asscher, de nieuwe partijleider die vandaag het eerste exemplaar in ontvangst neemt, de taak om het allemaal goed te maken. Hij toont in het boek zelfkritiek over zijn rol in het kabinet-Rutte II ('dat het anders had gemoeten is volstrekt evident') en hij wil nooit meer zonder een andere linkse partij in 'een rechts kabinet' zitten.



Een terugkeer naar oude glorie zit er volgens Asscher niet snel in - 'de tijd van de grote partijen is voorbij' - maar er blijft volgens hem een rol weggelegd voor de PvdA. 'Het is mijn taak om de PvdA een nieuwe plek te geven. Wat die plek ook is.'

Betrokkenen over de nederlaag en Rutte II

Ik mag graag zeggen dat dit het kabinet-Bos was. Omdat hij de founding father is van dit regeerakkoord, omdat het regeerakkoord zo'n dwangbuis is geweest voor de bewindslieden, omdat hij zo dicht bij Samsom en Dijsselbloem staat en omdat ook Asscher zich blijft oriënteren op Bos.



Monika Sie Dhian Ho, ex-directeur van het wetenschappelijk bureau, over informateur Bos



Op de ledenraad na de Kamerverkiezingen concludeerden jullie, journalisten, zogenaamd grootmoedig maar gniffelend dat het zo goed was dat de PvdA die bijeenkomst hield. Neeeeee! Het was One Flew Over the Cuckoo's Nest wat daar gebeurde.



Diederik Samsom over de PvdA-ledenraad na de verkiezingsnederlaag

Kabinetsformatiegesprek met informateurs Kamp en Bos, Rutte en Blok (VVD) en Samsom en Dijsselbloem (PvdA). Beeld Maarten Hartman / Hollandse Hoogte

Zijn hoge denk- en werktempo, zijn drive, maken het voor Samsom heel lastig mensen mee te nemen, om met zijn rug tegen een stoel te gaan zitten en gewoon eens te luisteren naar anderen.



Angelien Eijsink, ex-PvdA-Kamerlid



Het coördinatieoverleg van de vier heren was gericht op alles wegduwen wat vraagtekens zette bij wat er gebeurde.



Agnes Jongerius, PvdA-europarlementariër over het vierkoppige leiderschap van Samsom, Dijsselbloem, Asscher en Spekman.

We hebben afspraken gemaakt die voor linkse kiezers buitengewoon moeilijk te verteren waren. En ook dingen gedaan die we achteraf misschien niet hadden moeten doen.



Lodewijk Asscher over het regeerakkoord van Rutte II.

Terugblikken en 'hergroeperen'

Zo gaan de ministers van Rutte II de geschiedenis in

Het langstzittende naoorlogse kabinet stevent op het einde af. Rutte II ging stoïcijns de crisis te lijf, maar wist zichzelf niet geliefd te maken. Hoe gaan de ministers de politieke geschiedenis in? (+)



'Achteraf gezien had ik keihard op tafel moeten slaan'

In oktober zwaaide Hans Spekman af als voorzitter van de PvdA. Hoe heeft zijn partij het vertrouwen van zo veel kiezers kunnen verspelen? (+)



Hoopvol gestemd PvdA met meer linksere accenten

In een woonwinkelcentrum te Nieuwegein was de PvdA in oktober bijeen om zichzelf te 'hergroeperen'. 'Politiek gaat niet over statistieken maar over mensen en geluk.' De partij hoopt dat de 'linkse lente' is begonnen.

Deze politieke memoires zijn de moeite waard

Politieke memoires: Nederland heeft er geen rijke traditie in. De oud-premiers Drees en Den Uyl? Géén memoires. Wim Kok bleef stil na acht jaar premierschap, evenals Jan Peter Balkenende. Recordpremier Ruud Lubbers zegt dat hij al zijn herinneringen twintig jaar geleden als eens heeft opgeschreven maar niet overging tot publicatie. Ergens ligt dus nog een goudmijn te wachten. Deze zijn de moeite waard volgens politieke commentator Raoul du Pré.