Als politieke partijen individuen waren en ik een tweedehands auto nodig had, dan kocht ik die van de SP. Weinig partijen met een maatschappelijke betrokkenheid en zichtbaarheid als bij de socialisten. Een ziekenhuis valt om? De SP komt meteen in actie. Staking in de schoonmaakbranche? De SP staat vooraan. Acties in het onderwijs? De SP zorgt voor de spandoeken. Vrijwilligers nodig in de voedselbanken? De SP meldt zich. Goed volk met socialistische waarden.

Maar de SP laat het op een ander gebied opvallend afweten. Vorige week stapte het Hilversumse SP-raadslid Rebekka Timmer op. Geen politiek zwaargewicht en de landelijke SP zal er vast niet wakker van hebben gelegen, maar haar reden voor vertrek legt wel een groter probleem bloot bij de partij. Zo vond Timmer „de partijkoers opschuiven naar rechts” en ontbreekt volgens haar „een linkse socialistische analyse als het aankomt op het migratie- en asielvraagstuk”.

Bovenstaande kritiek is niet nieuw. Eerder dit jaar zei toenmalig SP-leider in Rotterdam Leo de Kleijn tegen NRC dat de SP „geen smoel” heeft op thema’s als racisme en migratie. Dat was na de gemeenteraadsverkiezingen, waar de SP in Rotterdam drie van haar vijf zetels verloor. In Amsterdam, Den Haag en Utrecht verloor de SP de helft van haar zetels. Vooral in de multiculturele wijken moest de SP toezien hoe de stemmen wegvloeiden naar Denk en GroenLinks, die zich veel meer profileerden als partijen voor diversiteit.

Het lijkt wel of de SP het zogeheten hoefijzermodel, waarbij links en rechts in het politieke spectrum naast elkaar liggen, internaliseert door een klassiek links-economisch verhaal te combineren met strenge integratie- en migratiestandpunten, in de hoop de verloren stemmen die naar de PVV zijn gegaan terug te winnen. Maar de SP dreigt met die tactiek nog meer te verliezen: de verstokte radicaal-rechtse stemmer in de Achterhoek zal voor het origineel blijven gaan, en de linkse idealist in de grote stad zal zijn heil elders zoeken.

Terwijl juist de SP in staat zou moeten zijn de proletariërs aller culturen met elkaar te verenigen; op de bodem van de put zijn immers alle auto- en allochtonen blut. Zo viel mij onlangs een interessante passage op over racisme in Nederland in NRC, waar socioloog Ismintha Waldring zei dat de witte middenklasse weliswaar positief is over diversiteit, maar zelf geen moeite onderneemt om vrienden te maken onder andere groepen. Terwijl de witte onderklasse die de volkswijken tegen hun zin zagen veranderen wél omgaan met hun nieuwe buren.

Een gezonde socialistische partij heeft een inclusief verhaal. Anders kan de SP erop rekenen dat het hoefijzer terugkeert als een boomerang.

Lotfi El Hamidi (L.elHamidi@nrc.nl@Lotfi_Hamid) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.

Update (28-11-2018) de passage in dit artikel over het “hoefijzermodel” is verder uitgewerkt en verduidelijkt.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 28 november 2018