Door te schikken in het witwasschandaal roept ING definitief de maatschappelijke veroordeling over zich af. Misschien terecht. Maar misschien ook niet, betoogt columnist Hans de Geus. Kunnen we van banken eigenlijk wel een mate van waterdichtheid eisen waar bijvoorbeeld menig overheidsinstantie zelf niet aan voldoet?

Was het ING witwasschandaal dat dinsdag naar buiten kwam maar in een openbare rechtszaak beslecht, in plaats van de zaak te schikken. Niet persé om barbertje (nog pijnlijker) te laten hangen, maar vanwege de waarheidsvinding. Mathijs Bouman, columnist van het Financieele Dagblad heeft gelijk.

Verontwaardigd als we nog steeds zijn over alles wat Boze Banken ons wel niet hebben aangedaan, is de aanname bij velen waarschijnlijk dat we de leeuw dan nog eens extra goed in zijn hemd hadden kunnen zetten, medewerkers of bestuurders ook persoonlijk aan de schandpaal kunnen nagelen, misstanden nog duidelijker in kaart hadden kunnen brengen.

Dat zou de uitkomst van een transparante zaak kunnen zijn – vergelijk het met een parlementaire enquête. Maar er zou ook wel eens iets heel anders aan het licht kunnen komen. Enkele observaties:

Afwegen

Justitie is niet de enige partij die wat van banken wil. De klant wil goede en goedkope service. Het pensioenfonds wil dividend en winst. Het MKB wil dat de bank zijn nek een beetje uitsteekt. De toezichthouder wil een gezonde winst, maar weinig risico. De vakbond wil een goed salaris voor medewerkers. Het is aan het bestuur van een bank om tussen al deze, soms tegenstrijdige belangen, een afweging te maken. Bij die afweging móet efficiency ook een rol spelen. Ik geloof dat ze bij de Belastingdienst ook niet elk aangifte checken. Daar slipt vast ook wel eens een foute aangifte doorheen.

Ondanks deze tegenstrijdigheid aan eisen die we met zijn allen stellen, roepen we achteraf wel dat juist voor dat éne punt waar het fout liep meer aandacht had moeten zijn. Maar dat is bij een afweging vóóraf nu juist per definitie onmogelijk.

Politieagent

We dwingen banken om onbezoldigd politieagent te spelen. Voor een deel is dat prima, dat mogen we eisen vanuit hun maatschappelijke rol. Maar tot hoe ver gaat dat? Alle criminaliteit heeft een geld-component. Dat betekent niet dat we banken voor alle criminaliteit verantwoordelijk kunnen houden.

Banken helpen justitie, maar stelt deze hen daartoe ook altijd in staat? Justitie hield al vanaf 2013 iemand in de gaten vanwege ondergronds bankieren en witwassen voor derden, maar hoe lang kon ING al weten dat het niet louter een bouwmaterialenbedrijf was?

Snelweg

Betalingsverkeer is een soort snelweg. Daar rijdt iedereen overheen, ook boeven op weg naar een misdaad. Is Rijkswaterstaat daarmee verantwoordelijk voor alle misdaad? Dat zal niemand menen. De vergelijking met betalingsverkeer gaat misschien niet helemaal op. Maar wel een beetje. Een grotere klant, waar geen verdenking tegen is, maakt misschien wel geld over naar duizenden andere bedrijven, in binnen- en buitenland. Moet de bank ook voor élke bestemming van het geld nagaan wat de ontvanger daarmee gaat doen?

Motief en verantwoordelijkheid

Bij bepaling van schuld lijkt me dat het motief voor het aangaan van een misstand, en het bewustzijn van de dader daarbij, een belangrijke overweging is.

Zo valt het nog te bezien of ING nou persé veel voordeel had om het aantal meldingen te beperken. Het kost relatief weinig moeite om, bij de geringste twijfel, een transactie te melden. Gooi het bij justitie over de schutting, laat hun het bekijken, dan ligt het in ieder geval niet aan ons. Anderzijds had het ING wellicht bij hun trustactiviteiten omzet kunnen schelen. Het motief: dit was nou bij uitstek een punt om, net als bij elke strafzaak, goed uit te zoeken.

Wellicht dat er bij het inzamelen een kostenvoordeel te behalen was. Daar is weer de vraag of er bij het aftoppen van het aantal meldingen een bewuste keuze is gemaakt, of dat het een uitkomst is van een integere poging om effectief en efficiënt te ‘filteren’ in het systeem. Recent is ING door DNB gevraagd méér transacties te melden. Is men daar willens en wetens niet op ingegaan?

En is daarbij dan één persoon of afdeling hier bewust over de schreef gegaan? Het OM kon in elk geval niemand aanwijzen. Dat laat uiteraard onverlet dat het bestuur verantwoordelijk blijft, ook als buiten zijn zicht in de organisatie onbedoeld een mechanisme is ontstaan waardoor dingen foutlopen. Door die schikking komen we het niet te weten.

Bovenstaande vraagtekens en vermoedens zijn gebaseerd op mijn eigen werkervaring bij banken en gesprekken en indruk die ik de laatste jaren heb opgedaan als commentator bij RTL Z. Ik had ze graag in het openbaar getoetst gezien.

Een gemiste kans. Voor ING.