Huisarts Geert Smit in zijn praktijk en bij een patiënt. Beeld Harry Cock

Een nijpende situatie dreigt op korte termijn te ontstaan in steden als Rotterdam, Leeuwarden, Almelo, Goes, Vlissingen, Bergen op Zoom, Tilburg, Waalwijk, Oss, Den Bosch, Eindhoven, en in Noord-Limburg en het noorden van Noord-Holland.

Dat blijkt uit een inventarisatie van de Volkskrant. Zorgverzekeraars en huisartsenorganisaties verwachten dat het probleem de komende jaren eerder groter dan kleiner zal worden.

Dat is wrang, omdat de huisarts een steeds belangrijker rol in het zorgstelsel moet spelen. De wens van kabinet en zorgpartijen is dat dure zorg uit de ziekenhuizen verdwijnt en vanuit de goedkopere huisartsenpraktijken wordt geleverd. Ook hebben ze extra verantwoordelijkheden gekregen voor jongeren (jeugdzorg) en ouderen die vaker en langer thuis wonen.

Ook patiënten zonder vaste huisarts (waarschijnlijk enkele duizenden) kunnen met een acute zorgvraag altijd aan de balie van een praktijk terecht. De huisarts is verplicht dergelijke ‘passanten’ te helpen. Toch is het tekort uitermate zorgelijk, vindt de Patiëntenfederatie. ‘Het is van belang dat de huisarts de persoonlijke situatie van de patiënt kent, dat er sprake is van een vertrouwensband en dat de arts het medische dossier kan inzien’, zegt een woordvoerder.

De tekorten zijn een landelijk probleem, benadrukt Erik Dijkstra van de Landelijke Huisartsenvereniging. ‘De verwachting is dat in 2023 de helft van de regio’s een huisartsentekort heeft en in 2028 bijna allemaal, misschien met uitzondering van Amsterdam en omgeving.’

Ten minste tweehonderd praktijkhouders hebben grote moeite een opvolger te vinden, met name aan de randen van het land. Als noodgreep wordt in sommige dorpen al digitale zorg op afstand ingezet, Zeeland volgt binnenkort.

Pas eind vorig jaar adviseerde het Capaciteitsorgaan het aantal opleidingsplaatsen voor huisartsen fors te verhogen: 879 in plaats van 650, zoals in 2016 het advies was. Het ministerie van Volksgezondheid krikte dat aantal zelf al op naar 750. ‘In alle scenario’s is de opleidingsbehoefte aan huisartsen (veel) groter dan de huidige opleidingsaantallen’, aldus het Capaciteitsorgaan.

Meer (vooral mannelijke) huisartsen dan gedacht staan op het punt met pensioen te gaan. Hun potentiële (hoofdzakelijk vrouwelijke) opvolgers werken aanzienlijk vaker in deeltijd. Bovendien zouden zij niet graag een eigen praktijk willen.

Wat ook speelt: waarnemers kunnen onderhandelen over hun tarief. ‘In gebieden met krapte kun je dan met relatief weinig werk veel geld verdienen’, stelt een woordvoerder van zorgverzekeraar Menzis.

Hoewel er in Nederland zo’n 12 duizend huisartsen zijn, is er door al deze factoren sprake van een wankel evenwicht, zegt Dijkstra van de LHV. ‘In Leeuwarden overleden kort na elkaar twee huisartsen. Dan is er meteen een probleem.’

In meerdere opzichten knelt het tekort het meest in perifere regio’s, zoals Limburg, Zeeland, de Achterhoek, Twente, Drenthe, Oost-Groningen en Friesland. Daar zijn op korte termijn honderden nieuwe huisartsen nodig. Relatief veel huisartsen staan er op het punt te (willen) stoppen met werken. Op het Zeeuwse eiland Walcheren bijvoorbeeld is de helft van de huisartsen ouder dan 60 jaar.

Tegelijkertijd is het juist in de periferie moeilijk om vacatures te vervullen en praktijkopvolgers te vinden. Jonge huisartsen vinden de regio’s minder aantrekkelijk, omdat ze er niet bekend mee zijn, omdat voorzieningen er verdwijnen door de krimpende bevolking en omdat hun partners er moeilijk een aantrekkelijke baan kunnen vinden.

Met medewerking van Joris Tieleman en Serena Frijters