Komen er steeds meer spanningen voor tussen gerechtsdeurwaarders en schuldenaren, onder meer doordat de deurwaarders zelf conflicten uitlokken? Ja, zegt promovenda Marjolein Odekerken van de Universiteit Utrecht. Nee, zegt Bestuurslid Paul Otter van de deurwaardersorganisatie KBvG.

Odekerken promoveerde op 4 december op het proefschrift ‘Het incasseren van ongenoegen: deurwaarders en schuldenaren.’ Daarin concludeert ze niet alleen dat het werk van deurwaarders wordt gekenmerkt door toenemende spanningen maar ook dat het aantal klachten tegen deurwaarders is toegenomen.

Mondigheid

Odekerken deed praktijkgericht empirisch onderzoek en is met met deurwaarders en schuldhulpverleners op pad geweest. De relatie tussen deurwaarders en schuldenaren heeft op zichzelf een conflictueus karakter, constateert Odekerken. “En verschillende ontwikkelingen in de samenleving hebben ervoor gezorgd dat de spanningen tussen gerechtsdeurwaarders en schuldenaren zijn toegenomen.” Ze noemt de verhevigde schuldenproblematiek en nieuwe en ingrijpende bevoegdheden van schuldeisers, de mondigheid van burgers en veranderingen in het gerechtsdeurwaardersambt, zoals de marktwerking.

Conflicten uitlokken

Odekerken zegt dat deurwaarders met hun gedragingen zelf conflicten uitlokken in plaats van die te voorkomen. “In de commerciële context is de van oudsher pacificerende functie van de gerechtsdeurwaarder (het voorkómen van eigenrichting bij betalingsgeschillen) naar de achtergrond verdwenen,” meent de onderzoekster.

Sociale rol

De promovenda pleit voor een heropleving van de sociale rol van de deurwaarder. Belangrijk is volgens haar dat de gerechtsdeurwaarder al in een vroeg stadium uitvoerig wordt getraind in sociale en communicatieve vaardigheden.

Bedreiging of mishandeling

Bestuurslid Paul Otter (KBvG) bestrijdt Odekerkens bevindingen. “Er zijn geen cijfers die dit onderbouwen,” zegt Otter. “Niet in haar proefschrift en niet bij ons zelf.” De KBvG heeft een pilot waarin deurwaarders, als ze aangifte doen van bedreiging of mishandeling, ondersteuning kunnen krijgen van het bureau van de KBvG. “Dat doen we ter vergroting van de vervolgingskans, die nu marginaal is. Daar wordt weinig gebruik van gemaakt, en daarom denken we dat de agressie op straat in aantallen. wel meevalt. Je hebt het niet over duizenden gevallen op een aantal van 2,5 miljoen huisbezoeken per jaar. Maar elk geval is er een te veel natuurlijk.”

Zure vruchten

Een deurwaarder die het conflict opzoekt: Otter gelooft er niet in. “Als een deurwaarder onhandig manoeuvreert, plukt hij daarvan direct de zure vruchten. Dus dat zal hij niet snel doen. Het gebeurt je misschien de eerste keer als je met het verkeerde been uit bed ben gestapt, maar als je dat vijftig adressen lang doet, hou je dat niet vol.”

Ontruimingen van krakers

Over de pacificerende rol van de deurwaarder zegt Otter: “Daar zit een paradox in. Ik heb, vroeger toen ik nog bij de politie zat en later als deurwaarder, ontruimingen van krakers gedaan. Dan kun je pacificeren wat je wilt, dat gaat niet. Wij moeten een vonnis van een rechter uitvoeren, en dat doen we zo rustig mogelijk. Maar als de betrokkene tegenwerkt, gaat het toch gebeuren als het kan.”

Agressiebeheersing

Hij wijst erop dat sociale en communicatieve vaardigheden al deel uitmaken van het curriculum van de deurwaardersopleiding aan de Hogeschool Utrecht. “Deurwaarders kunnen daarvoor ook extra opleidingspunten krijgen in de permanente educatie, en ik zie veel puntenaanvragen komen voor agressiebeheersingstrainingen. Je kunt ervan uitgaan dat elke deurwaarder elke twee jaar zo’n training doet.”