Zou Arjen Robben ooit nog meedoen aan een EK of WK met Oranje? Hoe werelds hij ook speelt bij Bayern München, als leider van het Nederlands elftal heeft hij moeten concluderen dat er een hoop mis is in de nationale ploeg. Na het gemiste EK 2016 is er wederom een eindtoernooi ver weg voor een land dat de Bulgaarse bondsvoorzitter in het programmaboekje voor de uitwedstrijd in Bulgarije een van de beste voetballanden ter wereld noemde. Ja, echt.

Wie je ook de schuld zou willen geven van het verlies in Bulgarije (2-0), of dat nou bondscoach Danny Blind was, de piepjonge debutant Matthijs de Ligt of de ongeïnspireerde middenvelders Kevin Strootman, Davy Klaassen of Georginio Wijnaldum, volgens Robben heeft het allemaal te maken met een gebrek aan kwaliteit. Een gebrek dat volgens hem al veel langer zichtbaar is en dat zich gaandeweg ook manifesteert in wedstrijden in de periferie van het voetbal. Terwijl zelfs Luxemburg hier in Sofia drie keer scoorde, alvorens het alsnog verloor.

Geen wereldploeg

„Dit is niets nieuws, hè. Ik heb al vaker gezegd dat we geen wereldploeg hebben”, zegt Robben. „Dat was al zo voor het WK 2014, maar toen hebben we met een andere speelwijze nog een hoop kunnen verbloemen. Maar toen al zaten we in moeilijk vaarwater. Het is echt niet zo dat een nieuwe bondscoach meteen een paar nieuwe spelers kan halen.”

Het is al tegen middernacht in Sofia, als Robben met een appel in de hand het journaille te woord staat in de spelonken van Stadion Vasil Levski. Geduldig, eerlijk, professioneel. In de vuurlinie fungeert hij onbewust als het schild dat jongere, geschokte spelers uit de wind houdt. Daley Blind, De Ligt, Quincy Promes; ze konden haast ongezien de bus opzoeken op het moment dat Robben de ellende probeerde te duiden.

Het is dat ik het als mijn plicht zie, anders had ik hier niet gestaan. Het is een nachtmerrie

„Maar ik sta hier ook met mijn mond vol tanden”, zegt hij. „Het is dat ik het als mijn plicht zie, anders had ik hier niet gestaan. Het is een nachtmerrie.”

Zelf beleefde hij een al even moeilijke wedstrijd waarin nog maar eens duidelijk werd dat hij het verschil niet alleen kan maken. Niet meer in elk geval, zoals ook generatiegenoot Wesley Sneijder niet meer de klasse heeft om Oranje bij de hand te nemen. Robben blijft weliswaar de wereldster van Bayern voor wie de Bulgaren in de rij stonden bij zijn aankomst op het vliegveld van Sofia, dringend voor een handtekening en een selfie, maar als speler van Oranje imponeert hij niet. De malaise viel ook hem te verwijten.

Bij gebrek aan passes in de diepte, zoals hij die krijgt bij Bayern München, moest hij elke aanval zelf opzetten. Van begin tot eind. Wat niet meehelpt is dat hij wordt omringd door spelers met minder voetbalintelligentie. Simpele passes gingen over de zijlijn, doelpogingen eindigden op de sintelbaan. In plaats van inventief speelde Oranje nonchalant. Radeloos stond Robben aan de zijlijn.

„Je kunt het voortouw nemen, maar uiteindelijk moet je het doen als team. Ik kan het ook niet alleen. Je voelt je heel machteloos. Maar je kunt in de rust, bij een 2-0 achterstand niet denken: we blijven lekker binnen. En weet je wat het is? Er kan dan heel veel worden geroepen in de kleedkamer, maar je moet het op het veld doen. Dit was gewoon heel slecht.”

Ondertussen vond Robben het een „raadsel dat we Stefan de Vrij niet op tijd fit hebben gekregen”. Een sneer naar de medische staf? Feit is dat De Vrij met dusdanige scheenbeenklachten kampte dat Danny Blind ervoor koos om de zeventienjarige Matthijs de Ligt in zijn plaats op te stellen.

Een tactische keuze die slecht uitviel. „Die keuze maakt de bondscoach. Maar ja, die jongen was volgens mij wel bij beide goals betrokken.”

De vraag is hoe lang Robben het nog op kan brengen om actief te blijven als international. De schwung is eruit en met zijn 33 jaar nadert hij de herfst van zijn carrière. Anders dan die andere routinier, Wesley Sneijder, kan hij nog wel op een basisplaats rekenen. Maar wie in Sofia het getergde gezicht van Robben aanschouwde, zal zich afvragen hoe lang hij zich nog wil inzetten voor een ploeg die zeker de laatste twee jaar almaar heeft teleurgesteld. Nee, Robben wist niet of hij dinsdag nog zou meedoen in de oefeninterland tegen Italië. „Dat moeten we nog bekijken.”

WK-ticket

De buitenspeler erkende dat de kansen op plaatsing voor het WK in Rusland aanzienlijk zijn geslonken. Oranje staat vierde in een poule waarin het minimaal tweede moet worden om alsnog via de play-offs een WK-ticket te bemachtigen. „En dan moeten we zelf alles winnen, hè. Als je ons vanavond hebt gezien, ga je daar niet meteen van uit.”

Staat hij achter Danny Blind? „Ik heb nog steeds veel begrip en respect voor hem. Hij heeft het overgenomen in een moeilijke tijd en heeft veel tegenslagen moeten verwerken, met allerlei blessures. Het heeft niet meegezeten.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 27 maart 2017