LA LASTA restreĉiĝo en la korea duoninsulo, sekve al impresa milita elmontro organizita de Pjongjango kaj la vaŝingtona anonco sendi militŝiparon laŭlonge de ĝiaj marbordoj per si mem ne estis io nova. Kio ja estis nova, estis ke la demonstro de forto estis blufo : la aviadilŝipo kaj ĝia akompanŝiparo veturis al la Hinda Oceano … La inciteksplodoj kaj minacoj de s-roj Donald Trump kaj Kim Jong-un ankoraŭ akrigis la ekscititecon kaj la riskojn de reciproka akriĝo en la regiono. La maldelikata manovro de s-ro Trump antaŭ ĉio montris, se tio ankoraŭ necesis, ke la nova prezidanto ne konas la kompleksecon de la nordkorea dosiero. Kaj eĉ la plej elementajn faktojn de la historio de la duoninsulo, kiu, laŭ li, „antaŭe estis parto de Ĉinujo”. [1] Tio neniam estis la kazo. Fakte, Koreujo estas fonto de konstanta streĉiteco ekde la ĉesigo de la milito inter la nordo kaj la sudo (1950-1953) kun batalhalto kiun neniam sekvis packontrakto. Kaj la minacoj de usona milita interveno ne estas novaj : ili estis svingataj en 1994 dum la unua atomkrizo, kiam la Demokratia Popolrespubliko Koreujo (DPRK) konfirmis, ke ĝi produktis plutonion. La alfrontiĝo estis apenaŭ evitita per la surpriza vizito de la usona prezidinto James Carter en Pjongjango. La malpacienco de s-ro Trump rompi kun la „strategio de pacienco” (diplomatia stagnado akompanata de sankcioj) de la Obama-registaro, kiu neniel baris la nordkorean progreson en atomaj kaj balistikaj aferoj, povas igi lin fari erarojn de taksado. Minaco aŭ uzado de perforto sole ne sufiĉos por solvi la problemon. Ekde sia fondiĝo, en la jaro 1948, la DPRK spitas la grandajn potencojn : ne nur Usonon, sed ankaŭ siajn antaŭajn instruistojn – Ĉinujon kaj Sovetunion. Hodiaŭ ĝi montras la same persistan sendependecon defiante Vaŝingtonon same kiel Pekinon. La maltrafita okazo de 1994 Trans la personigo de la krizo, laŭ kiu temas pri „fortoprovo” inter du impulsiĝemaj gvidantoj, la aktuala fazo de la streĉiteco malkaŝas la sakstraton, en kiun kondukis pli ol dudek kvin jaroj da politiko – tiu de Usono kaj de ĝiaj aliancanoj – kiu, bazita sur la nedisvastigado [de atomarmiloj], ignoris la motivojn, kiuj instigis la nordkoreajn gvidantojn akiri atomarmilojn. Ĉar ili taksis, ke ili povas kalkuli nur pri siaj propraj fortoj, ili fine de la 1980-aj jaroj, helpe de la sovetianoj, starigis civilan atomprogramon, kiun ili poste kaŝe direktis al milita uzado. La disfalo de la USSR kaj la evoluo de Ĉinujo, kiuj faris la landon pli vundebla, nur instigis ilin daŭrigi sian programon, precipe kunlabore kun Pakistano. La usonaj atakoj al Irako, Afganujo kaj laste al Sirio fortigis ilian konvinkon : nur per la posedo de atomarmilo ili povas eviti tian sorton. Eble, en la 1990-aj jaroj, oni povintus akiri de la DPRK ke ĝi rezignu siajn atomajn ambiciojn interŝanĝe de garantioj de sekureco kaj de ekonomia helpo. Tio estis la celo de la kadra interkonsento de 1994, kiu planis bloki ĝian programon de plutoni-produktado interŝanĝe de normaligo de la rilatoj kun Usono, nuligo de la sankcioj kaj liverado de du malpez-akvaj atomcentraloj, kiuj malpli riskas disvastigadon. La usonanoj neniam respektis siajn promesojn. Rapide, ankaŭ ne la koreanoj. Ili provis akiri ekipaĵojn por riĉigi uranion, kaj samtempe daŭrigis la haltigon de plutoni-produktado, sub superrigardo de la Internacia Atomenergia Agentejo (IAEA) – ĝis kiam s-ro George W. Bush en la jaro 2002 deklaris la traktaton de 1994 eksvalida, pretekstante ke la programo de urani-riĉigo eniris operacian fazon. Tio ne estis la kazo, kiel en 2005 la usonaj sekretaj servoj devis rekoni, kio memorigas pri la manipulado de la informoj de la sekretaj servoj por pravigi la invadon al Irako. Do, tiu dua nordkorea atomkrizo originas en ŝtata mensogo por iri en alfrontiĝon kun la espero faligi la reĝimon. Tiu strategio efikis male ol esperite : Liberigita el la traktato de 1994 kaj spite al la internaciaj sankcioj, Pjongjango faris sian unuan atombomban provon en 2006. Hodiaŭ la situacio estas alia. La posedo de malinstiga forto fariĝis konsistiga elemento de la lando, enskribita en ĝia konstitucio. Kaj, kvankam restas malcertecoj pri ĝiaj kapabloj malgrandigi atomgrenadojn kaj pri ĝiaj progresoj pri raketoj, la atompotenco de la DPRK estas realaĵo. En oktobro de 2016, la eksa direktoro de la usona informservo, s-ro James Clapper, ne kaŝis ke igi Pjongjangon forlasi sian malinstigan potencon estus „verŝajne perdita klopodo”. La usona politiko havas nur unu obsedon : la nedisvastigadon [de atomarmiloj], kaj lulas sin en la ideo, ke la reĝimo devas kolapsi. Kvankam la faktoj de dudek kvin jaroj malpravigas ĝin, tiu kaŝpenso estas la fonto de mallongtempa strategio kiu oscilas inter dialogo kaj alfrontiĝo, dum tiu de Pjongjango troviĝas en longtempa perspektivo. La DPRK faris kvin atomprovojn, kaj sesa ŝajnas esti verŝajna. Ekde la dua krizo lanĉita de s-ro Bush, la nordkoreaj atomaj kaj raketaj programoj ne plu estas – se entute ili iam estis – interŝanĝa valuto en intertraktado : ili troviĝas en strategia neceso. Rezigni pri sia atomarmilo estus memmortiga por la reĝimo : ne nur ĝi ne povus plu pravigi la suferojn truditajn al la loĝantaro por antaŭrangigi la defendon de la lando malfavore al la prospero, sed antaŭ ĉio ĝi fariĝus vundebla per ekstera atako, kiel Irako. Ekde la konstato de la fiasko de la usona politiko kaj de la neceso por la nordkorea reĝimo konservi malinstigan forton, kia estas la pozicio en tiu krizo de la regionaj protagonistoj, la du Koreujoj kaj Ĉinujo ? La reĝimo de Pjongjango, ĝissate kvalifikita kiel malracia kaj ne antaŭvidebla, sekvas politikan linion, de kiu ĝi ne devojiĝas. Ĝi volas esti agnoskata kiel sendependa potenco kun atomarmilo ; ricevi garantiojn de sekureco ; normaligi siajn rilatojn kun Vaŝingtono kaj per tio malfermi la vojon al internacia agnosko ; daŭrigi la ekonomian refortigon komencitan per reformoj dum la lastaj dek jaroj kaj antaŭ ĉio ekde la enpotenciĝo de s-ro Kim Jong-un. [2] Tiuj ebligis la aperon de miksita ekonomio, kun planado kaj privata iniciato. Pri tio atestas la fulmrapida transformiĝo de Pjongjango, provizita per nubskrapuloj, per novaj avenuoj kun komercaj centroj, restoracioj kaj aventurparkoj. Malpli impresa plibonigo, tamen perceptebla, okazas ankaŭ en la provincoj, kvankam malabundecoj ankoraŭ persistas. Tiu ekonomia refortiĝo estas esenca por la stabileco de la reĝimo. S-ro Kim Jong-un brutale eliminis ĉian eventualan internan opozicion, kaj li havas la landon en sia mano. La streĉiĝoj kaj la kontraŭeco servas al li : animita de ĝisosta patriotismo, propra al la koreoj ĝenerale, sed ekstrema en la DPRK, la loĝantaro estas tenata en mensostato de konstanta sieĝateco. La minacoj de antaŭmalhelpaj bombadoj nur vigligas ĝian senton de malsekureco. Kroma konstanto de la nordkorea politiko : la aserto de nacia sendependeco, kiu signifas rifuzon de la jarcentojn daŭranta tributa rilato de la duoninsulo al Ĉinujo. Estas facile – kaj ne tute malĝuste – respondecigi Pekinon, kion faras Vaŝingtono, pri la fiasko de la politiko de sankcioj kontraŭ la DPRK. Ĉinujo ja voĉdonas por ili en la Konsilantaro pri Sekureco, sed ĝi aplikas ilin modere. Tamen, dum la rilatoj antaŭe troviĝis en la registro de „rilatoj inter frataj landoj”, ili estis neniam senkondiĉe koraj. La generacio de la armilfratoj de la gerilo kontraŭ la japana okupanto, poste de la Korea Milito (1950-1953) malaperis – eĉ tiam malnovaj rankoroj ŝvebis super la proklamita amikeco. Nun la rilatoj estas bazitaj sur la interesoj de la du partioj. La normaliĝo inter Pekino kaj Seulo, ekde 1992, montris tion, je la granda kolero de Pjongjango. Restas la fakto, ke Ĉinujo havas pri la DPRK aliajn prioritatojn ol Usono, kaj ke Pjongjango uzas tion : la ĉinaj gvidantoj ne favoras atompotencan Koreujon, sed ili eĉ malpli volas strangoli la reĝimon kaj malstabiligi ĝin. Ties kolapso entenus plurajn danĝerojn : internan militon antaŭ ilia pordo, alfluon de rifuĝantoj kiu povus malstabiligi la limregionon Janbian, kie loĝas granda korea malplimulto, kaj ĉefe eventualan reunuiĝon sub la egido de Sud-Koreujo – kio signifus la ĉeeston ĉe la landlimo de usona aliancano, aŭ eĉ la usona armeo mem. En 1950, Ĉinujo perdis milionon da homoj por repuŝi la aliancajn (usonajn) militistojn venintajn sur la rivero Jalu (Amnok en la korea). Malverŝajnas, ke ĝi hodiaŭ akceptus tian situacion pli facile. Kontraŭecaj ĉinaj interesoj Certe, la ĉina prezidanto Xi Jinping montriĝas pli decida kontraŭ Pjongjango : komence de aprilo suspendo de karbo-importoj (sed la komercaj interŝanĝoj de aliaj produktoj kreskas), ĉesigo de la ĉiutagaj flugoj de Air China. En la ĉinaj intelektaj rondoj aŭdiĝas voĉoj kiuj kritikas ĉian moderadon rilate al Pjongjango. Ekz-e la historiisto pri la korea milito Shen Zhihua, de la universitato de Ŝanghajo, kiu en prelego, ĉi-marte en Dalian, deklaris ke la DPRK nun estas „faktoro de malstabiligo ĉe la ĉina landlimo”, kiu endanĝerigas „la fundamentajn naciajn interesojn” de Ĉinujo. Tiu opinio havas pezon kaj ankaŭ montras, ke la korea demando troviĝas inter la malmultaj temoj kiujn la potenco permesas pridebati. Sed ĉu tiuj kritikoj havas efikon sur la gvidantaro de la partio kaj de la armea hierarĥio ? Al la (modera) fortigo de la ĉinaj sankcioj Pjongjango respondis per salvo da vortatakoj kun akreco nekonata depost la kulturrevolucio, per novaj lanĉoj de raketoj kaj per la rifuzo akcepti senditojn de Pekino. Ĉu fanfaronado ? Por la momento la ĉina politiko restas senŝanĝa : Usono kaj Nordkoreujo devas intertrakti. Vaŝingtono volas perforte cedigi la DPRK ; Pekino volas ekonomie evoluigi ĝin enprenante ĝin en la regionan disvolvadon kaj tiel iom post iom redukti la riskon de malstabiliĝo, kiun ĝi konsistigas. Tio signifas : ne fari la atomdemandon prioritata kaj trakti ĝin en la kadro de intertraktado pri ĉio, dum Usono postulas kiel antaŭkondiĉo por ĉia intertraktado, ke Pjongjango rezignu pri sia atomarmilo. Al tiuj nekonataj elementoj aldoniĝas kroma : la pozicio de Sudkoreujo post la prezidantelekto de la 9-a de majo. La akra linio de la eksigita prezidantino, s-ino Park Geun-hye, ne estos tiu de la opozicia kandidato en pli favora pozicio, s-ro Moon Jae-in, favora al rekomenco de la dialogo kun Pjongjango kaj al rea intertraktado pri la dismeto de la usona kontraŭraketa ŝildo (THAAD) en Sudkoreujo, kiu ofendas Pekinon. Ĝis tiu elekto, la politika malpleno ĉe la pinto de la ŝtato malebligas Seulon je ĉia iniciato. Poste, Usono povas esti kontraŭa al sia sudkorea aliancano. Tiom pli ke la falsa informo pri sendo de la usona militŝiparo al la duoninsulo agacis la publikan opinion en la sudo. Ĉia politiko, kiu celas kalmi la streĉitecojn devas konsideri tri parametrojn : la nordkoreaj gvidantoj ne estas malraciaj, sed ja pretaj fari riskojn ; la reĝimo ne estas kolapsanta ; ĝi ne rezignos pri sia atomarmilo. Kroma elemento, kiun Vaŝingtono devas havi en la kapo : ĉia atako al la DPRK sekvigos rebaton de Pjongjango. Nu, Seulo troviĝas je kvindek kilometroj de la nordkoreaj baterioj, kaj la usonaj militbazoj en Okinavo en la atingopovo de ĝiaj raketoj. La agospaco montriĝas mallarĝa kaj la riskoj estas grandaj. Philippe PONS.