Het nieuws in het kort: SP-leider Lilian Marijnissen heeft voor de gemeenteraadsverkiezingen de Rotterdamse SP-fractie een “dolkstoot in de rug” gegeven . Dat zegt SP’er Leo de Kleijn, die deze week als Rotterdamse fractievoorzitter aftrad.

. Dat zegt SP’er Leo de Kleijn, die deze week als Rotterdamse fractievoorzitter aftrad. Volgens De Kleijn is Marijnissen gezwicht voor rechtse islamkritiek met haar afkeuring van het Links Verbond, een samenwerking van de SP, PvdA en GroenLinks met de islamitisch geïnspireerde lokale partij Nida.

met haar afkeuring van het Links Verbond, een samenwerking van de SP, PvdA en GroenLinks met de islamitisch geïnspireerde lokale partij Nida. De SP heeft de binding met multiculturele wijken in grote steden verloren omdat de partij thema’s als racisme en integratie uit de weg gaat, zegt De Kleijn.

De SP heeft de binding met multiculturele wijken in grote steden verloren omdat de partij thema’s als racisme en integratie uit de weg gaat. Dat zegt SP’er Leo de Kleijn, die deze week na twaalf jaar in de politiek als Rotterdamse fractievoorzitter is afgetreden wegens onverwacht zetelverlies.

„Wij hebben heel lang – landelijk– behoorlijk onze mond gehouden in de discussie rond racisme, diversiteit, integratie, vluchtelingen”, zegt De Kleijn over de SP. „Het idee was: laten we dat niet als speerpunt hebben, want daar kunnen we alleen maar mee verliezen.”

De partijraad van de SP, de afdelingsvoorzitters en het partijbestuur, komt zaterdag in Amersfoort bijeen om de gemeenteraadsverkiezingen te evalueren. De Kleijn heeft in Rotterdam met de eerste zeven SP-kandidaten en de fractiemedewerkers eerder deze week al teruggeblikt.

In Rotterdam zakte de SP van 5 naar 2 zetels – mede door het klappen van het ‘Links Verbond’ van de SP, PvdA en GroenLinks met het islamitisch geïnspireerde Nida, denkt De Kleijn. Een „provocerende” tweet uit 2014, waarin Nida de staat Israël met terreurorganisatie IS vergeleek, blies de samenwerking op.

In Nieuwsuur, waar de tweetrel op zondag 11 maart begon, keurde SP-partijleider Lilian Marijnissen de samenwerking in Rotterdam met Nida af. Het was een besluit van de fractie in Rotterdam, maar zelf zou ze het niet gedaan hebben. De SP is een seculiere partij en Nida profileert zich als islamitisch, zei Marijnissen. „Daarmee bevorder je de segregatie.”

‘Dolkstoot in de rug’

De Kleijn vond die uitspraken „raar” omdat de SP als seculiere partij dan ook niet zou kunnen samenwerken met bijvoorbeeld de ChristenUnie of het CDA, vindt hij. „Lilian heeft daar dingen gezegd die echt heel slecht vielen bij onze mensen in Rotterdam. Die dingen voelden ook wel een beetje als een dolkstoot in de rug, juist omdat het fragment al eerder [voor de tweet-rel] opgenomen was. En ik bedoel, daar was niet met ons over overlegd. Dat was wel zo netjes geweest. Te meer omdat ze bij de landelijke partij van de SP natuurlijk prima wisten dat wij dit verbond waren aangegaan.”

De Kleijn ziet de uitspraken van Marijnissen als een teken van „regressie”. „De islam ligt – ook bij linkse partijen – zo onder een vergrootglas, en roept zoveel controverse op, dat je daar eigenlijk niet echt meer iets over durft te zeggen wat positief opgevat zou kunnen worden.”

„Dat is ook een beetje angst voor de kant die de islam het grootste gevaar noemt. Want hetzelfde zou ze [Lilian Marijnissen] nooit zeggen over christelijke partijen. En dat valt bij ons wel slecht, zeker bij mij. Dat is echt zwichten voor rechts en met name voor het geluid van mensen die meer in de hoek van de PVV of Forum voor Democratie zitten.”

Terugkijkend verwijt De Kleijn zichzelf dat hij met het Links Verbond vooraf geen afspraken heeft gemaakt over mogelijke ophef in de media. De rel heeft de SP in Rotterdam stemmen gekost, denkt hij.

„Maar het is ook het landelijke beeld”, zegt De Kleijn. „In Amsterdam zijn we van 6 naar 3 zetels gegaan, in Utrecht van 4 naar 2, in Den Haag van 2 naar 1. Eigenlijk over de hele linie is er verlies geweest voor SP. Er wordt wel gezegd: behalve in Heerlen, Pekela en Oss. Maar dat is natuurlijk peanuts op het geheel voor een partij als de SP.”

„Eigenlijk kun je ook constateren dat de binding met onze achterban te klein is. En dan zie je dat mensen heel makkelijk kunnen switchen. En dat je dat eigenlijk ook onvoldoende ziet aankomen.”

Hoe komt dat?

„We maken natuurlijk niet zo’n makkelijke periode door als SP. Dat kun je aan de ledenaantallen zien. Je kunt zien dat we het niet zo goed doen onder jongeren. Een beetje hetzelfde als wat bij de FNV aan de hand is. En in een stad als Rotterdam, die erg versplinterd is, is het heel moeilijk die binding hechter te maken.

„Misschien is de allerbelangrijkste verklaring gewoon het feit dat een groot deel van de stemmen naar Denk en naar Nida is gegaan. Zeker naar Denk [4 zetels]. In wijken waar Denk goed scoorde, zoals Spangen en de Afrikaanderwijk, deden wij het vier jaar geleden veel beter dan nu.”

Ligt een multiculturele partij dichter bij die kiezers dan de SP die zich profileert met steun aan minima?

„Ja, mijn conclusie daaruit is dat het profiel van de SP als partij, over de hele linie, onvoldoende aansluit bij de problematiek in de grote steden. Zeker bij de diversiteit van de grote steden. Vandaar ook dat er onvoldoende binding en vertrouwen is bij een deel van de achterban.”

Waarom denkt de SP dan: op thema’s als racisme en integratie kunnen we alleen maar verliezen?

„Het is heel lang een discussie geweest in de partij. En dat is het nog steeds. Dat zit ’m ook een beetje in het idee dat door verschillende mensen en bijvoorbeeld door [partijvoorzitter] Ron Meyer samengevat wordt als: we willen geen rassenstrijd, maar een klassenstrijd. Wat is nou belangrijker? Waar we ons allemaal in kunnen vinden is dat hele verhaal rond werken, inkomen en zorg, dat dat belangrijk is. Maar je moet dat ook verbinden met een goed verhaal over diversiteit en racisme. Doe je dat niet, dan mis je profiel en smoel op dat soort thema’s. En dat breekt je op in de grote steden. Dan ben je toch te veel een partij van de Brabanders of de Limburgers.”

Is er genoeg ruimte voor discussie en vernieuwing bij de SP? In het verleden was u daar kritisch over.

„In Rotterdam bijvoorbeeld, moet je wel op zoek naar nieuwe manieren om de communicatie met mensen in buurten en wijken beter te krijgen. Zeker in wijken zoals de Tarwewijk. Laten we eerlijk zijn, als we bij tien mensen aanbellen, doet er één open. Daar redden we het niet meer mee. In het verleden deed de SP heel veel aan flyers, krantjes en folders verspreiden. Dat is het ook niet meer.”

Reactie SP-voorzitter

„Wij zijn een seculiere partij en hebben in onze geschiedenis landelijk nog nooit voor de verkiezingen een verregaand pact met een partij met religieuze grondslag gesloten. Ook niet met CDA, ChristenUnie of SGP.” Partijvoorzitter Ron Meyer pareert de Rotterdamse kritiek op partijleider Lilian Marijnissen – zij is geblesseerd en kon zelf niet reageren. Meyer wil niet verder ingaan op de interne kritiek. „Onze lokale afdelingen maken hun eigen keuzes. Daar kunnen we als partij ongetwijfeld lessen uit trekken. Dat doen we met elkaar in de partij. Op de plekken waar dat hoort.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 30 maart 2018