De bom barst als Michelle tegen alle adviezen in urenlang van huis gaat met haar pasgeboren baby – terwijl het buiten 32 graden is. In de woonkamer hangt een camera die het jonge gezin 24 uur per dag registreert. Op de beelden is te zien hoe hulpverleners kort na dat incident plaatsnemen op de leren driezitsbank. Er zijn zorgen over de financiële situatie van Michelle en Michaelangelo, zeggen ze. Over de rommel in huis. En baby Mylene zou te weinig aankomen. „Ik geloof dat jullie je stinkende best doen”, zegt een van hen. Er klinkt onheilspellende muziek. „Maar de vraag is of dat genoeg is.”

Er wordt nóg meer hulp ingeschakeld. En er komt een gesprek met de Raad voor de Kinderbescherming. Presentator Patty Brard komt langs en kijkt mee als Michelle een luier verschoont. Op de stoep voor het huis vat ze samen wat ze zag: „Ze hebben er niet het gevoel bij dat dat baby’tje verdient.”

Zes weken later rondt de Raad het onderzoek af. De zorgen rond baby Mylene zijn niet minder geworden. Op een dinsdag in november, om half acht ’s avonds, staat jeugdzorg voor de deur. Mylene, dan drie maanden oud, wordt per direct in een pleeggezin geplaatst. Als de camera’s van BNNVARA kort daarna voor een laatste keer langskomen, voert Michaelangelo tegen zijn gewoonte in het woord. Michelle kan nauwelijks nog praten van verdriet.

Ze hebben er niet het gevoel bij dat dat baby’tje verdient

Hoe kan het dat een tv-programma dat zegt hulp te bieden, verslag deed van zo’n drama? Presentatrice Patty Brard zou het jonge stel „een liefdevolle schop onder hun kont” geven, zo luidt nog altijd de aanbeveling op de website. In plaats daarvan ziet de kijker een gezin dat steeds dieper wegzakt, totdat de jonge ouders hun kind kwijtraken.

Dit was niet het hulptraject waarvoor Michelle en Michaelangelo de camera’s in hun huis toelieten. En mochten ze het nog eens overdoen, dan waren ze nooit aan Vier Handen op één Buik begonnen.

Zeist, een half jaar na uitzending. Michelle laat het bezoek binnen. In de woonkamer zijn de banken verschoven. De babybox is verkocht. Tussen afgebrande strengetjes wierook staan foto’s van Mylene, versierd met bijbelteksten. Naast de deur staat een lege kinderstoel.

De rechter oordeelde onlangs dat de uithuisplaatsing verlengd wordt. Het is de vraag of Mylene ooit nog thuis zal komen wonen. Michelle en haar man hebben een advocaat in de arm genomen – die worstelt zich door het dossier. Michelle (20) formuleert voorzichtig waar het volgens jeugdzorg aan schort: „We hebben, hoe zeg je dat… We hebben te weinig ervaring om Mylene op te voeden.”

Haar dagen brengt ze door in huis. Eén keer per week bezoekt ze de dagbesteding, waar ze graag knutselt met hout. Door lichamelijke en psychische klachten, zegt ze, lukt het haar niet een geschikte baan te vinden. Hoe het nu gaat? Michelle: „Ik heb een knopje waarmee ik mezelf uit kan zetten. Dan slaap ik aan één stuk door, van ’s middags tot de volgende ochtend.”

Over dit artikel Hulp-tv, waarin deelnemers geholpen worden met bijvoorbeeld hun uiterlijk of hun zaak, is vooral bekend van commerciële zenders. Vorig jaar bleek uit een drieluik in NRC dat RTL deelnemers van drie hulpprogramma’s ernstig heeft misleid. De beloofde hulp werd niet of slecht uitgevoerd. Deelnemers konden slechts op straffe van hoge boetes met de programma’s (en soms risicovolle hulptrajecten) stoppen. RTL beloofde na publicatie onder meer ‘generieke contracten’, alle deelnemers doen voortaan mee onder dezelfde voorwaarden, nazorg voor deelnemers aan medische hulpprogramma’s, deskundige behandelaars en een centraal mailadres voor klachten. De vraag is: speelt dit bij hulpprogramma’s van de publieke omroep? NRC sprak de afgelopen tijd meerdere keren met deelnemers van Vier Handen op één Buik, met een oud-medewerker van het productiebedrijf en met een pastor die bij een van de uitzendingen betrokken is geweest. Ook kregen we inzage in onder meer deelnemerscontracten en WhatsApp-gesprekken. Van de deelnemers wordt in het artikel alleen de voornaam genoemd, om hun privacy en die van hun kinderen te beschermen. De gebruikte stills uit het programma zijn aan de betrokkenen voorgelegd. Meer lezen: nrc.nl/dossier/hulptelevisie Reageren: onderzoek@nrc.nl

Onder bewind gesteld

Vier Handen op één Buik is een programma van de publieke omroep, gemaakt in samenwerking met producent Skyhigh TV. Het eerste seizoen was in 2012 bij BNN (nu BNNVARA) te zien.

Het programma draait expliciet om het bieden van hulp. Bekende moeders „ontfermen” zich over zwangere tieners. Iedere aflevering staat één jonge vrouw centraal. Vaak is die minderjarig, de jongste is vijftien jaar. Zij worden gevolgd tijdens hun zwangerschap, de bevalling en daarna. Al die jongeren hebben één ding gemeen: ze komen om in de problemen. Verschillende tieners staan onder toezicht van een voogd, zijn onder bewind gesteld of hebben in het verleden in gesloten instellingen gezeten. En, belangrijk detail: verreweg de meesten kampen met grote financiële zorgen.

Kijkers zien hoe jonge (aanstaande) moeders hulp krijgen bij hun zoektocht naar woonruimte, bijbanen en opleidingen. Ze krijgen kinderwagens, zwangerschapscursussen, en hulp van psychologen of coaches. Ook wordt er bemiddeld bij ruzies, wordt er geschilderd, gepoetst en geordend. En er wordt veelvuldig gewezen op het gevaar van roken tijdens de zwangerschap. Kortom, zo claimen de makers, „wij ondersteunen de meiden waar we kunnen”, en zetten „alles op alles om ervoor te zorgen dat de aanstaande tienermoeders echt iets van hun leven en dat van hun baby’s gaan maken”.

Dat Vier Handen op een Buik wordt gemaakt van publiek geld is van belang. In de ‘mediacode’ van BNN, die voorschrijft aan welke regels programma’s moeten voldoen, is vastgelegd dat BNN-programma’s ‘correcte, integere en betrouwbare’ informatie moeten verstrekken. Effectbejag mag niet vooropstaan.

Het programma ‘Twee Handen op een Buik’.

In de praktijk, zo blijkt nu, staan de belangen van deelnemers lang niet altijd voorop.

Voor dit artikel spraken we vier oud-deelnemers en (in drie gevallen) hun partners, een oud werknemer van het productiehuis en een pastor die betrokken was bij de opnames. We kregen inzage in contracten en WhatsApp-berichten.

De jonge, vaak minderjarige deelnemers tekenen doorgaans verregaande contracten. Zij verkeren in financieel kwetsbare situaties, en het bedrag dat tegenover deelname staat – 750 euro – is vaak doorslaggevend. In ruil daarvoor geven zij veel rechten weg. Drie van de vier deelnemers die wij spraken wilden tijdens de draaiperiode met deelname stoppen, maar konden dat niet. Op stoppen zonder „aantoonbare reden van overmacht” staat een boete van 5.000 euro, zo is contractueel vastgelegd. Praten met de pers mogen deelnemers alleen na „schriftelijke toestemming” van de producent. Daar staat tegenover dat intieme opnames – van de tieners, en hun pasgeborenen – op televisie uitgezonden mogen worden zonder dat zij die vooraf te zien krijgen. In het contract staat dat de zeggenschap over de beelden volledig ligt bij de producent. Soms gaat het om uiterst privacygevoelige informatie.

Helpt het? NRC bracht eerder een drieluik over hulptelevisie. We publiceerden: [1] Een Nieuw Begin over hulp aan het lijf

[2] Geef Mij Nu Je Angst over hulp aan het hoofd

[3] Herrie in de keuken over hulp aan het bedrijf.

Sociaal isolement

De televisiekijker leerde Michelle vorig jaar kennen als zachtaardige achttienjarige, 29 weken zwanger van haar eerste kind. Als een meisje dat graag Pokémons vangt en kaartspelletjes met haar verloofde speelt.

Ze wordt door de voice-over voorgesteld als iemand die zich moeilijk kan uiten. Ze kampt met depressies, zit in een sociaal isolement. Ze is gepest als kind, werd op haar zestiende door jeugdzorg uit huis geplaatst. Haar vader is alcoholist, leert de kijker. Haar moeder heeft zes kinderen bij drie vaders.

Via jeugdzorg komt Michelle op haar zeventiende in een begeleidwonentraject. Haar vriend Michaelangelo is dakloos en trekt noodgedwongen bij haar in. Samen wonen ze in een kamer van twaalf vierkante meter in Utrecht Overvecht. Michelle en Michaelangelo staan er financieel slecht voor. Ze leven van „tientjes”, van wat hun wordt toegeschoven door de kerk. In de kast naast het bed heeft Michelle bij wijze van noodvoorziening een voorraadje statiegeldflessen aangelegd.

Het was dat kamertje – of eigenlijk dat ze daar weg moest – dat zorgde dat zij naar de tv stapte, vertelt Michelle een half jaar na de uitzending. In het complex in Utrecht zijn baby’s niet welkom. Zes weken voor de uitgerekende datum moest Michelle haar spullen pakken. Zij is bang dat ze hoogzwanger op straat komt te staan. Waar moeten zij en Michaelangelo naartoe?

Als Michelle in het voorjaar van 2016 op Facebook een oproep tegenkomt van tv-programma Vier Handen op één Buik, besluit ze de redactie te mailen. ‘BNN gaat je helpen’ stond er. „Ik had hulp nodig. Het maakte me niet uit hoe of van wie.”

Op haar mail aan de programmaredactie, krijgt Michelle al gauw een reactie. Een redactrice van het programma komt langs. En het stel wordt daarna uitgenodigd in Hilversum bij producent Skyhigh TV.

Ik had hulp nodig. Het maakte me niet uit hoe of van wie

Ter plekke krijgen ze een contract overhandigd, dat voor deelname getekend moet worden. Ze zetten hun handtekening niet alleen omdat ze hulp krijgen, maar zeker ook omdat ze voor hun deelname 750 euro ontvangen. Michelle: „We konden dat geld zó goed gebruiken.”

Deze „schadeloosstelling” wordt uitgekeerd in drie delen: na de eerste opname ontvangen ze 250 euro, na de bevalling 250 euro en de rest na afronding van de uitzending. Over hulp wordt in het contract niet gesproken. Wat die precies inhoudt blijft onduidelijk.

Juni 2016. De eerste draaidag nadert. Michelle weet nog niet hoe de draaidagen er precies uit gaan zien. Wel staat vast dat de makers graag willen filmen in ‘De Buurtkerk’, de Utrechtse Evangelische Gemeente waar het stel in die tijd vaker komt. Pastor André van Wijnbergen wordt benaderd, en die heeft een slecht voorgevoel. Hij kent de problemen van Michelle, en heeft moeite met het format. Michelle heeft een moeizame band met haar ouders en dan zou een bekende moeder zich over haar „ontfermen” en zelfs aan haar kraambed gaan zitten? „Het feit dat ze zulke kwetsbare jonge ouders volgen, zegt dat niet genoeg?”

NRC Kijktips Elke maandag tipt de mediaredactie boeiende programma’s, series en films. Inschrijven

Omdat Michelle en haar verloofde dan al voor deelname getekend hebben, besluit Van Wijnbergen in te stemmen met het aanbod van de producent. Onder één voorwaarde: hij wil de beelden waarin zijn kerk een rol speelt vóór uitzending zien en kunnen ingrijpen.

Bemoedigend toespreken

Tijdens de eerste draaidag laat Michelle presentatrice Patty Brard niet alleen haar kamer zien, maar ook de gedichten die ze schrijft over zichzelf en haar ouders. Brard zet Michelle voor de spiegel en draagt haar op zichzelf bemoedigend toe te spreken. „Ik ben een móóie mama.”

In de uitzending zal na die scène een afvinklijst met actiepunten in beeld verschijnen: Michaelangelo moet meer gaan werken. Er moet zo snel mogelijk geschikte woonruimte gevonden worden. Michelle moet leren haar gevoelens te uiten. De band met haar moeder moet worden versterkt .

In de weken die volgen komen de programmamakers een keer of vijf langs, bijna altijd met cameraploeg. Tijdens een van die bezoeken gaat Michelle met Patty Brard naar haar moeder. Ze haalt haar moeder over naar haar huwelijk te komen.

De producent betaalt de kapperskosten voor de bruiloft. Om haar voor te bereiden op het moederschap moedigt de redactie Michelle aan een dag rond te lopen met een oefenpop – beelden die de uitzending niet halen. Er wordt ook een haptonoom langsgestuurd, die Michelle „door middel van aanraking” wil leren „hoe ze beter contact kan maken met haar kindje”.

Michelle is 29 weken zwanger van Mylene.

Tijdens de draaidagen worden de meeste activiteiten bedacht. Structurele hulp, zegt Michelle, is het wat haar betreft niet. Wie voor iemand als Michelle op zoek wil naar een huis, komt al snel bij hulpverleningsinstanties uit. Maar geen redacteur die haar om de benodigde gegevens vraagt. Michelle regelt haar onderkomen zelf, via de stichting Fiom Utrecht voor tienerouders. Een maand voor de bevalling ligt ze languit in de woonkamer plinten te schrobben.

BNN zegt dat zij zich op andere zaken dan het huis hebben gericht, omdat al gauw duidelijk werd dat Michelle haar woning zelf had geregeld.

Bij de verhuizing naar de gezinswoning in Zeist wil het stel nadrukkelijk geen camera’s hebben; hulpvaardige familieleden willen liever niet op tv. Als de cameraploeg die ochtend toch komt filmen, neemt Michaelangelo zich voor ze weg te sturen. Michelle grijpt in. „Ik dacht: straks hebben we die boete aan onze kont.” BNN stelt: „We hebben afgesproken om de familieleden niet in beeld te brengen en zijn na een paar korte opnames weer vertrokken.”

In het nieuwe huis worden door de programmamakers camera’s opgehangen. Die zullen na de bevalling 24 uur per dag aanstaan: in de woonkamer wordt gefilmd. En er komt een camera in de babykamer van Mylene.

Intieme beelden

Ook bij twee andere stellen werden camera’s geplaatst. Zo kan het dat de omroep beschikt over beelden van nachtelijk geruzie boven babybedjes, van moeders die hun twijfel uitspreken over gevoelige kwesties: is hun partner de vader wel? Van soms minderjarige tieners die thuis de eerste weeën proberen op te vangen.

Wat de consequenties daarvan zijn, ontdekken veel deelnemers pas maanden later – als zij met heel Nederland voor de tv zitten. Deelnemer Sharona (nu 21) zegt dat ze na afloop van de uitzending laaiend was. „Die beelden waarop je mij met weeën ziet, die waren best bloot.”

Omroep BNN legt in een reactie uit dat zij „alle aspecten van het ouderschap” willen laten zien – ook de minder leuke. Deze constructie moest „discussies” voorkomen.

Die beelden waarop je mij met weeën ziet, die waren best bloot

In het laatste seizoen zijn de regels aangepast. Deelnemers mogen de beelden nu wel vooraf zien.

Sharona doet mee aan het derde seizoen van Vier Handen op een Buik, dat begin 2016 wordt uitgezonden. Zij is dan net achttien, heeft geen contact meer met haar ouders en zat kort voor de opnames in een gesloten jeugdinstelling. Haar indruk is dat het programma er niet in de eerste plaats was om haar te helpen, maar om haar problemen te registreren.

Zo zouden de makers haar hulp bieden bij gezonder eten. Waarom ze dan met het voorstel kwamen om te draaien bij de snackbar, snapt Sharona niet. „Ze fluisteren je in: bestel maar een patatje.”

Een van de opnames vindt plaats op het balkon, waar Sharona een sigaret opsteekt. In huis zoomen ze in op de rommel, een drankfles en kattendrollen. „Kijk, ik ga niet alles goedpraten”, zegt Sharona over de beelden. Het was vies, en ze had niet moeten roken. „Maar ze komen niet om te helpen. Ze willen vooral laten zien wat er allemaal verkeerd gaat.”

De omroep laat in een reactie weten dat zij wilden laten zien hoe Sharona en Robin op dat moment hun leven leiden – en waar zij zelf iets aan wilden veranderen. „Daar zijn ze destijds ook gewoon akkoord mee gegaan.”

DNA-test

Niet alleen werd de verwachte hulp niet altijd ingelost, er zijn ook voorbeelden van ‘hulp’ die tot grotere problemen leidde. In seizoen vier draait het in aflevering zes om de minderjarige Quintana (dan 17) en haar vriend Dalo (20). Als de programmamakers horen dat er twijfels zijn of Dalo de aanstaande vader is, stellen zij voor een DNA-test te betalen. Voor het jonge stel is zo’n test onbetaalbaar. De makers zijn bereid de kosten (circa 200 euro, via dna-test.nl ) op zich te nemen. Op één voorwaarde: de uitslag wordt in het programma gemeld.

Terwijl Quintana in het ziekenhuisbed ligt bij te komen van de bevalling, drukken de makers Dalo (die de navelstreng heeft doorgeknipt) een wattenstaafje in handen. Op het ziekenhuistoilet neemt hij voor de camera wat wangslijmvlies af. Dalo, die aanvankelijk twijfels had over de test: „Je wilt het zo graag weten, dat je blind wordt voor de risico’s. En ze zeiden erbij: als het niet van jou is, dan ren je toch gewoon bij de camera’s weg?”

Twee weken na de bevalling wordt de uitslag op de Skyhigh-redactie in Hilversum bezorgd. Dalo zegt dat hij de envelop liever zelf, zonder camera, openmaakt . De makers gaan niet akkoord. Dalo: „Zij betalen de test, dus zij kregen de uitslag.”

Zij betalen de test, dus zij kregen de uitslag

Op camerabeelden is te zien hoe presentatrice Giovanca zich op de bank laat zakken, tussen Quintana, haar pasgeboren zoon en een bloednerveuze Dalo in, die zichtbaar moeite heeft beleefd te blijven.

In plaats van het stel direct uit hun lijden te verlossen, begint de presentatrice een opgewekt gesprek over het ouderschap en moeten er voor de camera kraamcadeaus worden uitgepakt. Dalo: „Ik heb nog nooit van mijn leven zo in spanning gezeten. En Giovanca deed alsof ze de uitslag van Idols voorlas.”

Dalo blijkt niet de vader te zijn. Hij rent overstuur het huis uit, Quintana blijft met haar baby in tranen achter. Hun relatie zal uiteindelijk stuklopen. De aflevering – die viral gaat – wordt uitgezonden zónder dat zij die vooraf mogen zien, zegt Dalo. „Het gaat zo snel en slim allemaal. Ik heb me vooraf nooit gerealiseerd dat heel Nederland hiernaar zou zitten kijken. Ik dacht: wat heb ik gedaan?”

Ik heb me vooraf nooit gerealiseerd dat heel Nederland hiernaar zou zitten kijken

Voor wie zich afvraagt hoe het kan dat deze jongeren hun weg naar de televisie wisten te vinden: zo onbegrijpelijk is dat niet. Michelle is een van de weinigen die zelf contact zocht. De meeste deelnemers worden actief geworven via zwangerschapsfora en Facebookpagina’s voor tienermoeders. In chatgesprekken of via persoonlijke berichten wordt gepeild of een jongere wil meedoen. Redacteuren geven de aanstaande moeders daarbij de indruk dat een tv-programma veel voor elkaar krijgt. Romana bijvoorbeeld, die op een tienermoederforum haar woonprobleem met andere lezers had gedeeld, krijgt een persoonlijk berichtje in haar mailbox. „Ze schreven dat ze qua huisvesting misschien wel wat voor me konden betekenen”, herinnert ze zich. „Dat hun ervaring is dat je met een camera erbij veel kunt bereiken.”

Die woning vindt de redactie niet. Romana blijft nog twee jaar bij haar moeder wonen, op de door de makers opgeknapte zolderkamer.

Bevalling

Augustus 2016. Michelle appt haar vaste redactrice. Ze laat weten dat ze in het ziekenhuis zal worden ingeleid. Contractueel is vastgelegd dat deelnemers „de redactie op de hoogte houden van een naderende bevalling”. En Michelle heeft daarbij afgesproken dat de programmamakers bij de bevalling aanwezig mogen zijn, in ruil voor een dvd met de beelden – een belofte die nooit is ingelost.

De bevalling duurt dagen. We zien Michelle gefrustreerd weeën wegpuffen, terwijl Michaelangelo – begeleid door clowneske trompetmuziek – een door de makers meegebrachte zak friet leegeet. Hij vroeg er zelf om, al liet de regisseur hem vervolgens voor een draaiende camera met de papieren zak van McDonald’s de bevalkamer binnenlopen. Die beelden halen later De Wereld Draait Door. Na een keizersnee – daarvan zijn geen beelden – komt dochter Mylene ter wereld.

Najaar 2016. Bij Michelle thuis worden de camera’s ingepakt. Pastor André van Wijnbergen krijgt bericht dat hij in Hilversum mag langskomen om beelden uit de aflevering te bekijken. Hij schrikt van wat hij ziet: de rode draad is de slechte relatie tussen Michelle en haar moeder. Hij gaat ervan uit dat dit het verhaal is dat heel Nederland ziet.

Het programma “Twee Handen op een Buik”.

Als de programmamakers later, vlak na Mylenes uithuisplaatsing, nóg eens willen komen filmen, heeft Michelle daar geen behoefte aan. Zij neemt de telefoon niet meer op. „Ze hadden al een mooi resultaat. En ik had wel betere dingen te doen.”

Maar het stel zwicht uiteindelijk toch – en maakt de uithuisplaatsing zo ongewild publiek. „Ze bleven appen, mailen en bellen”, zegt Michelle. En zij realiseerde zich ook: stoppen, dát kon op grond van het contract niet meer. Michelle rekent voor dat een boete van 5.000 euro voor hen gelijkstaat aan de schuldsanering. Ze ziet nu pas in hoe gek het eigenlijk is: „Het bedrag dat je moet betalen om te stoppen is veel hoger dan wat je krijgt om mee te doen.”

Het bedrag dat je moet betalen om te stoppen is veel hoger dan wat je krijgt om mee te doen

Waarom koos BNN ervoor die uithuisplaatsing tot onderwerp te maken? „Wij volgen het verhaal van de tienermoeder met alle ups en downs die daarbij horen. Daar maken we duidelijke afspraken over”, aldus de omroep. Michelle en Michaelangelo zouden volgens BNN zelf graag hebben willen uitleggen hoe zij de uithuisplaatsing ervaren hebben. Het stel ontkent dat.

Behalve Michelle en haar man voelden ook Sharona en Robin zich door het contract onder druk gezet. Toen zij tijdens de opnamen aangaven te willen stoppen, werden de papieren er niet bij gepakt, maar werd er wel degelijk naar de afspraken verwezen, zegt Robin. „Ze zeiden: stoppen is zonde van het geld.”

Reacties op sociale media

December 2016, de laatste draaidag. Presentatrice Patty Brard en haar cameraploeg treffen Michelle opgekruld tegen haar man op de bank. Hij vertelt hoeveel verdriet ze hebben nu Mylene niet meer thuis woont. Michelle huilt. Brard leest voor uit de brief van de Raad voor de Kinderbescherming, waarin de uithuisplaatsing wordt toegelicht. Een brief vol privacygevoelige informatie, die daarbij kort, maar volledig leesbaar, in beeld wordt gebracht. Een woordvoerder van de Raad verschijnt daarna in beeld: „Het beste is natuurlijk voor kinderen als ze thuis bij hun eigen ouders groot worden. Maar bij Mylene is dit nu niet het geval.” Dat ook de Raad aan het programma zou meewerken, wisten Michelle en Michaelangelo niet.

De Raad betreurt het openbaar maken van de brief. „Wij zijn niet op de hoogte hoe het programma de informatie van de Raad voor de Kinderbescherming heeft verkregen.” De bijdrage van de Raad moet als „algemene voorlichting” worden gezien. De Raad overweegt deelnemers aan Vier Handen op één Buik voortaan te informeren over haar medewerking aan het programma.

Op 10 januari 2017 wordt de aflevering van Michelle en Michaelangelo op tv uitgezonden. Tot op heden hebben ze die nooit van begin tot eind willen zien. Voor pastor Andre van Wijnbergen zijn de meeste beelden óók nieuw: „Wat wij in Hilversum hebben gezien had een totaal andere lading dan de uitzending op tv.”

Het beste is natuurlijk voor kinderen als ze thuis bij hun eigen ouders groot worden. Maar bij Mylene is dit nu niet het geval

Michelle en Michaelangelo zijn op sociale media onderwerp van gesprek geweest, maar hebben zich er – zeggen ze – niet al te veel van aangetrokken. Wat wel pijn doet is dat Patty Brard na de uitzending op Instagram bekendmaakt dat Mylene nóg zes maanden langer uit huis wordt geplaatst.

Sharona heeft meer last van de reacties gehad. „Ik kreeg heel vervelende berichten. Zelfs doodsbedreigingen. Mijn telefoonnummer is op Facebook gezet. Mensen in mijn straat riepen: als ik je tegenkom, neem ik je kind af. Ze zeiden dat ik het moederschap niet waard was. Ik mocht uit medelijden gratis met de bus mee.”

Een van de redacteuren komt in de week na uitzending bij haar thuis langs om de gebeurtenissen te bespreken. Op de Facebookpagina van het programma wordt de mogelijkheid om te reageren tijdelijk uitgezet.

Daarna blijft het lange tijd stil, net als bij de meeste andere deelnemers. Tot de makers ontdekken dat NRC werkt aan een verhaal over het programma. Dan krijgen sommige deelnemers appjes van een betrokken redacteur. Zij biedt hulp. Zal zij uitzoeken wat de bedoelingen van de journalist zijn? „Ik kan namelijk goed begrijpen dat je het niet fijn vindt om benaderd te worden.”

Lees ook deze vijf vragen en antwoorden over hulp-tv bij de publieke omroep: Hulp-tv van de NPO hoeft aan maar weinig regels te voldoen

Reacties van BNN ‘Spijtig’ Omroep BNNVARA kreeg van NRC een lijst met vragen naar aanleiding van de bevindingen. De reacties zijn waar relevant in de tekst opgenomen. Enkele aanvullingen: Over de deelnemerscontracten zegt de omroep dat die uitgebreid doorgenomen worden. „Ze kunnen het contract ter plekke tekenen, maar mochten ze het eerst nog mee naar huis willen nemen en later willen tekenen, dan is dat geen probleem.” Volgens de omroep is het „gebruikelijk” voor een televisieprogramma om „een boeteclausule” op te voeren, wanneer iemand „zonder aantoonbare reden van overmacht” stopt. „Bij de meeste programma’s zijn de bedragen overigens hoger. Er wordt heel veel geld geïnvesteerd in het maken van dit programma [...] Om te voorkomen dat zij zich zomaar opgeven voor het programma of zonder echt gegronde reden terugtrekken, voeren wij deze clausule op.” Wat ‘aantoonbare overmacht’ is, wordt vooraf „zeker” uitgelegd, stelt de omroep. „Dat zou bijvoorbeeld kunnen zijn als de tienermoeder onverhoopt een miskraam krijgt of zelf ziek wordt. Redenen waardoor verdere deelname niet meer verantwoord zou zijn”. Over de DNA-test voor Dalo en Quintana, en de eis om de uitslag in de uitzending op te nemen, zegt BNNVARA: „Quintana vond het prettig om de cameraploeg en de bekende moeder erbij te hebben als de uitslag bekend zou worden, omdat zij als buffer zouden kunnen fungeren tussen haar en haar vriendje, als de uitslag niet zou zijn wat ze hoopten”. Quintana ontkent dit. De omroep noemt het „spijtig” dat Michelle de beelden van haar bevalling nooit ontvangen heeft. Zij bieden die alsnog aan. Presentatrice Giovanca laat weten dat zij niet op de hoogte was van de contracten en de inhoud ervan. Presentatrice Patty Brard noemt het „gebruikelijk” dat er een contract getekend wordt. Over het feit dat zij op haar Instagram-account bekend maakte dat de uithuisplaatsing van Mylene met zes maanden zal worden verlengd, zegt Brard: „Het was een antwoord op vragen van een aantal kijkers die net als ik erg begaan waren met haar verhaal.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 2 juni 2018