Het opleggen van een CO2-heffing aan de industrie lijkt een doel op zich te worden in het klimaatdebat. Helaas hebben voorstanders geen feiten ter onderbouwing , halen ze zaken door elkaar en laten ze belangrijke context weg. De oplossing die aan de klimaattafel is bedacht, met hoge boetes voor bedrijven die niet voldoen aan hun klimaatverplichtingen, is veel verstandiger.

De Nederlandse industrie is energie-intensiever dan die in veel andere landen. De fabrieken die hier staan zijn per saldo schoner dan hun concurrenten elders, maar vanwege de samenstelling van de industrie en de uitstekende vestigingsmogelijkheden in Nederland, hebben we er nou eenmaal meer van dan andere landen.

Wij zullen nooit beweren dat industriebedrijven meteen hun poorten zullen sluiten als ze een CO2-heffing krijgen opgelegd. Daarvoor ontbreekt bewijs. Toch zijn er wel degelijk zware negatieve effecten. Verschillende industrieën in Nederland zijn zeer gevoelig voor concurrentie met het buitenland, gevoeliger dan bijvoorbeeld industrie op andere plekken in Europa. Denk hierbij aan staal, productie, delen van de chemie en raffinage. Sommige van deze sectoren opereren in een wereldmarkt waarbij de marges aanzienlijk lager zijn dan 50 euro per ton. Ergo: zodra ze een CO2-heffing aan hun broek krijgen die hoger is dan dat bedrag, duiken de bedrijven de verliezen in.

Geen discussie

Dat leidt ertoe dat, als Nederland als enige een CO2-heffing invoert, er productie – en dus ook uitstoot – zal verschuiven naar andere landen. Daar is in verschillende rapporten geen discussie over. Ook het veel geciteerde rapport van DNB erkent dat. Toch adviseert de bank een CO2-heffing om de klimaatdoelen dichterbij te brengen. Opvallend genoeg heeft DNB daarbij niet gekeken wat nu het CO2-effect is van een dergelijke maatregel in Nederland.

Een andere studie, vaak over het hoofd gezien, doet dit wel. Op de Industrietafel heeft een rapport gelegen van CE Delft, in opdracht van het ministerie van economische zaken. Dit laat zien dat sprake is van een zeer beperkte reductie in Nederland (0,9 Mton) bij een nationale CO2-heffing van 43 euro per ton. Dat verbaast niet, want we weten dat de meeste opties duurder zijn. Maar wellicht belangrijker nog: er lekt voor 2,7 Mton aan CO2 weg. Dat is productie die nu in Nederland plaatsvindt die als gevolg van die Nederlandse CO2-heffing elders gaat plaatsvinden. In de regel gaat die productie in het buitenland gepaard met meer CO2-uitstoot. Even voor de helderheid: in tegenstelling tot wat vaak wordt beweerd, kent geen land in Europa een dergelijke heffing voor de industrie. In de wereld zijn dat slechts twee landen, Singapore en Chili, allebei onder de 5 dollar/ton. En deze landen vallen niet onder een internationaal CO2-heffingsysteem zoals Europa kent.

We kunnen het CE Delft-rapport nog het beste samenvatten als ‘bezint eer ge begint’. En dat is precies wat nu niet gebeurt. Politieke partijen stellen CO2-heffingen voor waarmee sommige bedrijven en zelfs hele sectoren per direct technisch failliet zijn. Overbodig te zeggen dat in dit geval de gewenste vergroening van de industrie niet zal plaatsvinden.

Boete

Wat moet er dan wel gebeuren? Uit gesprekken aan de Industrietafel rolde de oplossing die uiteindelijk in het ontwerp voor het Klimaatakkoord terecht is gekomen, de bonus-malus-constructie. Een beproefde maatregel die ondernemingen die willen verduurzamen stimuleert en de achterblijvers een malus – een CO2-heffing – oplegt. Praktisch uitvoerbaar, een bewezen model. De boete wordt bepaald aan de hand van jouw positie ten opzichte van de rest van het Europese industrieveld. Loop je ver achter, dan betaal je meer. Loop je minder achter, dan betaal je minder.

Tot op heden hebben alle onafhankelijke deskundigen aangegeven dat deze systematiek kan werken. Het argument van tegenstanders dat het bureaucratisch is en juridische procedures in de hand werkt, is niet gefundeerd. Het systeem wordt al jaren toegepast bij de beoordeling van huidige energiebesparingsplannen door de industrie.

Het stelt de industrie in staat om de noodzakelijke verduurzaming vorm te geven. Een CO2-heffing dwingt hooguit tot efficiënter produceren, maar ontneemt bedrijven de fondsen om te investeren in innovatieve, duurzame technieken. Het bonus-malussysteem doet dit wel.

Hans Grünfeld, Colette Alma en Erik Klooster zijn directeuren van respectievelijk VEMW, VNCI en VNPI, koepelorganisaties van de industrie, en alle drie betrokken bij de onderhandelingen voor het Klimaatakkoord vanuit de industrie.

Lees ook:

‘Als er een CO2-heffing komt, is het klaar met Tata Steel’

Als Nederland in zijn eentje een heffing op de uitstoot van CO2 invoert, zoals Jesse Klaver (GroenLinks) wil, betekent dat het einde van Tata Steel Nederland (Hoogovens). Die kan die heffing niet betalen, verklaarde Theo Henrar, bestuursvoorzitter van Tata Steel Nederland, begin deze maand.

Economen: Zet een heffing van 50 euro op een ton CO2-uitstoot en Nederland haalt klimaatdoelen

Een grote groep Nederlandse topeconomen pleit voor aanpassing van het ontwerp-klimaatakkoord: voer in Nederland zo snel mogelijk een CO2-belasting in van 50 euro per ton uitstoot.