TIU GRANDA ESPERO, komence, havis ĉiajn argumentojn por si. Sankta Tomaso kaj Viktor Hugo, feliĉa miksaĵo de kristana inspiro kaj de homamaj anticipadoj, de larĝanimeco kaj de verŝajneco. Do, de la senindulga marŝado al unuiĝo de la nacioj en tutmonda regado, same kiel antaŭ nelonge de regionoj en ŝtatnaciojn, aŭ ankaŭ fortaj kaj simplismaj certecoj kiel „la unueco fortigas”. Aldoniĝis, por la subskribinto, la ombro de la eŭropano Paul Valéry. Sendube „la ebla Eŭropo”, kies alvenon li deziris, ne estis la sama kiel la Eŭropa Unio. Ĝi ne estis reapero de la Germana Sankta Roma Imperio, sed la Eŭropo de Albert Camus kaj de la „suda pensado” : mediteranea kaj suneca, kun katolika patino, malfrue fariĝinta humanisma, kvankam pli proksima al Romo ol al Frankfurto. Ĝi komenciĝis en Alĝero, pasis tra Aleksandrio, iris al Bejruto, haltis en Ateno, iom tuŝis Istanbulon kaj reiris norden, tra la itala boto kaj la iberia duoninsulo. Do, ĝi atribuis al la lingvo, al la geometrio kaj al la kreado de imagaĵo la saman strategian rolon kiun ni atribuas al la indico Dow Jones kaj al la impostkvotoj de la entreprenoj. La universala historio ĉiam havis pli ol unu ruzaĵon en sia sako. Ekzemple ĝi konfidis la ekspansion de la principo Usono al tio, kio devus esti ĝia vid-al-vidaĵo kaj, por iuj, konkurenco : la Unuiĝintaj ŝtatoj de Eŭropo. Jen la miraklo de la hegemonio : la kapablo plenigi sian agendon fare de iu alia. Ĝi estas ankaŭ tiu de la amo. La juna Usono sciis amigi sin post la dua mondmilito, kion ne scis fari – la malo estus miriga – ĝia tiama rivalo, la Sovetunio. Kaj kiu amas, tiu imitas. Do ne estas malnormale, ke la estonta federacia Eŭropo deziris konstruiĝi etendante al la Malnova Kontinento la dogmojn kaj manierojn de la Nova. Labori tiom diligente por forviŝi sian personecon, tiom entuziaste maltriki ĉion, el kio konsistis ĝia DNA, tio devus interesi dramiston. La Eŭropa Unio estas kontraŭpolitika maŝino, pri kiu iuj revas, ke ĝi fariĝu politika aganto kaj eĉ atendas, ke ĝi iun tagon konstituiĝos kiel potenco, kvankam la ekzistkialo estas, ke ĝi fuĝas ĉian ideon de potenco. Ni resumu la intrigon. Socialdemokratoj kaj kristandemokratoj, la du ĉefaj aktoroj de la dramo, post la milito, por certiĝi kontraŭ ĉia „flamrebato”, havis la elstare bonan projekton igi la komunan intereson rangi antaŭ la aparta intereso. Kontraŭ nacia peko, federacia elaĉeto. Estu. Kial ne ? Poste ni vidis la socialistan partion malmunti la socialajn protektojn, malkonstrui la ŝtaton – la sola kaj lasta havaĵo de tiuj, kiuj ne havas ion –, malmunti la publikajn servojn kaj surtronigi kiel plej superan leĝon tiun de la profito, dum la spiritualistaj konstruistoj starigis enton senaniman kaj senkoran, la plej krude materialisman el la homaj sistemoj, kie la premgrupo estas reĝo, la rifuĝinto malamiko kaj la kalkulilo reĝino. La Eŭropa Unio ne eliris el la historio, ĉar ĝi ne estis ĝin enirinta. Oni neniam vidis, ie ajn, manovri armeon sub la flago kun la krono de steloj prenitaj el la teksto de la Apokalipso, nek heroldon de Bruselo vetoi ion ajn, nek kunvoki konferencon pri paco, nek estigi nek ĉesigi militon. Tio ne estas la speco de la domo. La grandaj eŭropaj sukcesoj – Airbus kaj Ariane – naskiĝis per interkonsentoj inter registaroj, per klasika kaj saĝa kunlaborado inter suverenaj ŝtatoj, kaj ili faris pli por la eŭropa ideo ol institucia artefaritaĵo, kiu liberigis la tutmondigon de eksterlanda financkapitalo kun ecoj same rejnaj kiel kolbertistaj. Kaj tamen intertempe, en la jaro 1987, ĝi startigis la bonegan programon de universitataj interŝanĝoj, kiun oni devas saluti malgrau ĝia modesto : tridek tri partoprenantaj landoj, sed 1,3 elcentoj de la komunuma buĝeto, tri mil stipendioj jare, ĉefe por lernejoj de komerco kaj de inĝenieroj. La mezepoko efikis pli, koncerne moviĝon, sed la klopodo estas merita. La eŭropisma kulto estas la unua sekulara religio, kiu ne povis doni al siaj fideluloj identokarton, almenaŭ se oni ne konsideras monbileton de Monopoly tia. Kaj, por konsoli ilin pro maleblo de komuna rakonto, la banko donis al ili unuecan monon, kun la ideo, ke per tio oni ĉiam pli etendas la limojn. Anstataŭigi la intenson per la malintenso, la ĉiam pli bonan per la ĉiam pli malproksima, go east young man [iru orienten, junulo], jen formulo, kiu funkcias en kontinento kun minimumo da diverseco kaj maksumumo da spaco, sed ne en la nia, kun maksimuma diverseco kaj minimuma spaco. Detrui senton de aparteno sen anstataŭigi ĝin per alia, tio estas ĉiam danĝera. La risko estas la retiriĝo en la tribon, malĝusta kuracilo kaj vera veneno. La politikaj religioj – kaj la eŭropismo estis unu el ili, siamaniere, oblikve kaj palaĉa – sufiĉe rapide sekiĝas manke de suko kaj antaŭ ĉio pro manko de paliseto, de vertikaleco. La mito Eŭropo velkis pli rapide ol necese, pro la postulo de konstitucia teksto, sen komunaj lingvo, memoro nek komunaj legendoj. Tiu seka kaj sensubstanca patriotismo, nomata konstitucia, cedis la lokon nur al la spirito de komerco kaj konsideris neglektebla tion, kio donas al ĝi sencon : la komercon de la spiritoj. KION EŬROPAN havas nia Eŭropo kovrita per blua mantelo de supermarkets [vendejegoj], la posteulo de la blanka mantelo de la eklezioj, kun, ie-tie, kaj kiel anima aldonaĵo, muzeoj en formo de fortikaĵo, kien oni venas por oscede plenumi siajn kulturajn devojn ? Ekzistis pli da Eŭropo tempe de la monaĥejoj, kiam la irlandano Colomban semis siajn monaĥejojn tra la tuta kontinento. Krome, ĉe la batalo de Lepanto, kiam savojanoj, ĝenovanoj, romanoj, venicianoj kaj hispanoj kune batalis kontraŭ la ŝiparo de la Granda Turko, gvidataj de Johano de Aŭstrujo. Krome, dum la paca epoko de klereco, kiam Voltero manĝadis en Sanssouci kun Frederiko la 2-a, aŭ kiam Diderot frapis sur la ŝultron de Katarino la 2-a en Sankt-Peterburgo. Krome, tempe de la Voyageurs de l’impériale, kiam Klaro Cetkino [1] movis la korojn de la francaj laboristoj kaj Jean Jaurès [2] la germanajn socialistajn kongresojn. La rusa kaj la germana lingvoj en niaj [francaj] liceoj en 1950 estis kvinoble pli instruataj ol hodiaŭ ; tiam ekzistis pli da Italujo en Francujo kaj da Francujo en Italujo ol nun. Ni sekvas ĉiutage la sortoŝanĝojn de la usona interna politiko, kaj tuseto de s-ino Hillary Clinton dum elektokampanjo malfermas niajn televid-ĵurnalojn, sed ni ne havas eĉ nur dek sekundojn por ŝanĝo de la pejzaĝo en Rumanujo aŭ en Ĉeĥujo. La elektronikaj komunikiloj kaj nia intelekta gazetaro metas Novjorkon en nian ĉambron, Varsovion en la stepon kaj Moskvon en Kamĉatkon. S-ro Donald Tusk, prezidanto de la Eŭropa Konsilantaro, kiu parolas en la globiŝa [3] al siaj diversaj interparolantoj, ŝajnas multe malpli eŭropa ol la imperiestro Karlo la 5-a, kiu parolis hispane al Dio, itale al virinoj, france al viroj kaj germane al sia ĉevalo. El la trideko da centralizitaj agentejoj de la Eŭropa Unio, dudek unu prezentas sian retejon nur en la angla, kaj la laborleĝo en Italujo nomiĝas Jobs Act. Oni povas nur moke vidi la funkciulojn de Bruselo komunikiĝi en la sola lingvo kiu, post la Briteliro, estas jam nur tiu de unu el ĝiaj membroj, Irlando. Tiuj, kiuj bedaŭras, ke tiu babilema Kartago fariĝos vasta Svislando, prefere donu al ni ĝuste tiun konfederacion kiel modelon : tie oni flue parolas – kiel ĉiu eŭropano devus fari – tri, eĉ kvar grandajn lingvojn. Certe neniu, komence de tiu fuŝita odiseado, povis antaŭvidi, ke la centra kaj orienta Eŭropo, ekde sia liberiĝo, fariĝos eta orienta Usono, kie la sex shops kaj la McDo baldaŭ anstataŭos librovendejojn kaj drinkejojn, kie la Pentagono instalos siajn konsilistojn kaj la Central Intelligence Agency (CIA) siajn sekretajn malliberejojn. Nek ke la fekunda streĉiteco inter latineco kaj ĝermaneco solviĝos, per la etendado al dudek sep, favore al tiu Germanujo, kiu intertempe – pentofaro kaj elaĉeto ja necesis – fariĝis la eŭropa socio plej usoniĝinta (antaŭrango de la ekonomio, urbanismo, federacia organiziĝo, regado de la juĝistoj, ktp). Kvankam veras, ke ĉia historio de birdo finiĝas per kato, ne estis dirite, ke sana defendreflekso kontraŭ politika despotismo tridek jarojn poste turniĝos en ian – ja pli elteneblan – ekonomian despotismon, kvazaŭ „ne” al Jozefo Stalino [4] postulus „jeson” al Milton Friedman. La strategiisto Thomas Barnett, kiu instruis ĉe la Naval War College antaŭ ol labori ĉe la Pentagono, ĵus instigis Usonon ne senkuraĝiĝi pro perdita milito, en Irako, sed daŭre kaj sukcese en la mondo disvastigi sian DSN, „la fontokodon de la moderna tutmondigo”, do sian ekonomian modelon, kiu tute sole kopiiĝas per „domeno-efekto”, de unu meza klaso al alia. „Jam ne necesas, martelas li, ke Usono gvidu la mondon, sed ke la mondo fariĝu Usono.” Koncerne nian Malnovan Mondon, nia strategio povas esti trankvila : ĝi plene trafas. Tiu ĉi teksto estas prenita el Régis Debray : Civilisation. Comment nous sommes devenus américains [Civilizacio. Kiel ni fariĝis usonaj], Gallimard, Parizo, 2017.