Beeld ANP

Het manisch-depressieve karakter van onze economie trekt een zware wissel op ons geestelijk welzijn, signaleert DNB. Uit studies blijkt namelijk dat een recessie mensen twee keer zo ongelukkig maakt dan dat een bloeiperiode hun geluk bezorgt.

Drie karaktertrekken maken Nederland economisch gezien labieler dan omringende landen: het pensioenstelsel, de woningmarkt en het begrotingsbeleid. De Nederlandse regering heeft de grilligheid van de economie in de ogen van DNB de afgelopen jaren versterkt door vaker en zwaarder dan in andere landen te bezuinigen in tijden van teruggang, en juist extra geld uit te geven als het voor de wind ging. Door dit ‘procyclische’ begrotingsbeleid vallen zowel crises als hausses extremer uit, constateert DNB-econoom Yannick Hemmerlé.

Wasdroogcombinatie

Daar komt bij dat Nederlanders de economie tijdens een crisis veel minder makkelijk een oppepper kunnen geven door een nieuwe auto of wasdroogcombinatie te kopen. Het merendeel van hun geld gaat immers al op aan sparen voor hun pensioen en het aflossen van hun hypotheek. Het financiële bezit van Nederlanders bestaat slechts voor 30 procent uit liquide vermogen – geld dat ze meteen kunnen uitgeven – tegenover 75 procent bij de Belgen. Dit maakt het voor Nederlanders moeilijker om een financiële schok op te vangen.

Daar komt bij dat de huizenprijzen in Nederland grilliger zijn dan in landen om ons heen, wat consumenten tijdens recessies extra koopschuw maakt, en vice versa tijdens hoogconjunctuur. DNB-president Klaas Knot oppert daarom al langer om de fiscale voordelen van een eigen huis, zoals de hypotheekrenteaftrek, verder af te bouwen.

Verliezen en winnen

‘Mensen vinden het veel erger iets te verliezen dan iets te winnen’, zegt de Vlaamse econoom Bert van Landeghem (universiteit van Sheffield). Uit een in 2015 gepubliceerde studie van Van Landeghem en vijf collega’s, gebaseerd op meer dan veertig jaar Europese opiniepeilingen, bleek dat recessies ruim twee keer zoveel invloed hebben op ons levensgeluk als economische voorspoed. ‘Die aversie tegen verlies verklaart waarom mensen dikwijls veel te veel geld betalen om iets te verzekeren, hun gsm bijvoorbeeld.’

Socioloog en ‘geluksprofessor’ Ruut Veenhoven (Erasmus Universiteit) maakt een kanttekening bij het DNB-onderzoek. Het levensgeluk van de Nederlanders vertoont al veertig jaar een stabiele, licht opgaande lijn, blijkt uit Veenhovens World Database of Happiness. Sterker nog, van de ons omringende volken zijn alleen de Scandinaviërs en Zwitsers gelukkiger. Zo zie je maar, zegt Veenhoven: ‘Ons geluk wordt bepaald door zoveel meer dan economie alleen.’

‘Helemaal mee eens’, zegt DNB-econoom Hemmerlé. ‘Het punt dat wij wilden maken is alleen dat als we de wispelturigheid van onze economie kunnen terugdringen, dit ons welbevinden ten goede komt.’