Het is nog best hard gegaan met het nationale debat over Zwarte Piet. Een paar jaar geleden werd aan de talkshowtafels meewarig gedaan over activisten die in de knecht van Sinterklaas blackface meenden te ontdekken. Inmiddels is het precies andersom en zijn het de hardnekkige verdedigers van de traditie waar lacherig over wordt gedaan.

Een gedenkwaardig optreden in Pauw van Halbe Zijlstra, fractievoorzitter van de grootste partij in de Tweede Kamer, leidde tot zichtbaar plaatsvervangende schaamte bij zijn tafelgenoten. Op Twitter waren het ook de columnisten van rechtse signatuur in de moderne cultuurstrijd (Wierd Duk, Ebru Umar) die voor de VVD-coryfee vreesden dat hij zijn reputatie definitief om zeep had geholpen.

Tekst gaat verder onder de video

Het blijkt niet meer eenvoudig om met rationele argumenten de volledig zwart geschminkte Piet te verdedigen, of liever: alternatieven te veroordelen als een aanval op onze nationale identiteit. Eerder dezelfde dag had Zijlstra in reactie op het besluit van RTL om alleen nog ‘schoorsteenpieten’ met roetvegen op te laten treden, gerept van een moordaanslag. Dat nuanceerde hij nu door vooral te wijzen op het grote gevaar van een zo radicaal en abrupt besluit. Hij was niet tegen verandering, maar die diende geleidelijk plaats te vinden, en uitsluitend op initiatief van onderaf.

Dat laatste is dus precies wat het commerciële mediabedrijf RTL doet. Waar de publieke omroep nog even de kaarten tegen de borst houdt (maar Hanneke Groenteman meldde in DWDD „uit heel goede bron” dat ook het Sinterklaasjournaal van de NTR een heel ander soort Pieten zal laten zien), besloot RTL op basis van signalen uit de samenleving om de koers te wijzigen. „Daar kan een liberaal toch niet tegen zijn?”, opperde Anousha Nzume, piethervormer van het eerste uur.

Nee, maar Zijlstra’s zoon van 8 vindt Zwarte Piet cool, en je mag hem niet de kans ontnemen zelf nog eens die rol te spelen. Omdat dat met roetvegen alleen maar makkelijker wordt, vroeg televisiemaker Sophie Hilbrand aan de politicus: „Maar wat is nu precies het gevaar van het afschaffen van de traditioneel geschminkte Piet? Wat is het geváár?”

Lees ook: Zwarte Piet eren is politieke zelfmoord

Het leidt tot wanorde en ondermijnt zo een traditie. Dat is een bekend conservatief geluid. Dan weten kinderen niet waar ze aan toe zijn. „Dus dan zegt je zoon: wat gek!”, vatte Hilbrand het gevaar treffend samen.

Er is in de sociale media nog steeds een groep mensen die de irrationele bezwaren van de VVD’er deelt, en wel in de meest felle bewoordingen. Hoe groot die groep in de hele samenleving is, daar is alweer een tijdje geen opiniepeiling meer naar geweest. Vermoedelijk neemt dat verzet eerder af dan toe.

Zijlstra meent dat je in verkiezingstijd die groep aan je dient te binden. Het angstargument is echter niet meer goed te combineren met de verstandige, beredeneerde houding die je van de politicus van een regeringspartij zou verwachten. Je moet je ervoor verlagen tot de taal van „ik ben bang dat niets meer zal zijn zoals het vroeger was.” Voor een liberale partij is dat geen goed verdedigbare positie. En dat valt op.

NRC Kijktips Wat moet je deze week kijken? Tips voor boeiende programma’s, series en films Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 25 oktober 2016