Πριν λίγες ημέρες ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν, Φρανς Τίμερμανς, έλαβε μια επιστολή υπογεγραμμένη από 100 και πλέον μη κυβερνητικές οργανώσεις και εμπορικές ενώσεις που ζητούσαν άμεση δράση για την εξασφάλιση διαφάνειας και ενός επιπέδου υψηλής ποιότητας στα λόμπι και τους λομπίστες που δρουν στις Βρυξέλλες αλλά και σε όλη την ΕΕ. Συγκεκριμένα, ζητείται η υιοθέτηση κανόνων -όπως ένα υποχρεωτικό επίσημο μητρώο κ.ά.- που θα περιορίσουν την δράση των ανήθικων λομπιστών και θα εξασφαλίσουν μια ισορροπία μεταξύ των διάφορων ομάδων επιδίωξης συμφερόντων, είτε εταιρικών ή δημόσιων, και της πρόσβασης και επιρροής τους στα κέντρα αποφάσεων της Ε.Ε. Η μη κυβερνητική οργάνωση Διεθνής Διαφάνεια (Transparency International) υπογραμμίζει στη νέα μελέτη της ότι ο δείκτης διαφάνειας των λόμπι σε 19 ευρωπαϊκές χώρες ήταν συνολικά μόλις στο 31 από το 100 (την ανώτερη βαθμολογία) όταν μετρήθηκε με βάση τα διεθνή στάνταρτ διαφάνειας.

ADVERTISING

«Οι αδιαφανείς και μη δίκαιες πρακτικές lobbying αποτελούν έναν από τους βασικούς κινδύνους διαφθοράς που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη» τονίζει η αντιπρόεδρος της Transparency International, Έλενα Πανφίλοβα. Με άλλα λόγια, στις Βρυξέλλες, το Στρασβούργο, το Βερολίνο και το Λονδίνο που είναι τα κορυφαία κέντρα των λομπιστών στην Ευρώπη και όχι μόνον, στα λόμπι των ξενοδοχείων, στους διαδρόμους των κοινοβουλίων, στα κλειστά κλαμπ και τις αίθουσες των πρωινών πραγματοποιούνται άλλου είδους συμφωνίες και προωθούνται πολιτικές διαφοροποιημένες από αυτές που σχεδιάζονται και ανακοινώνονται ως πρόθεση από τις κυβερνήσεις ή την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα άλλα αρμόδια όργανα χάραξης πολιτικής. Πρωτοκλασάτος Γερμανός λομπίστας με έδρα το Βερολίνο δήλωνε προ καιρού σε τηλεοπτικό πρόγραμμα ότι ο ίδιος επιδιώκει συχνά να τρώει πρωινό με μέλη της Bundestag, δηλαδή του γερμανικού κοινοβουλίου, διότι μετά από έναν καλό ύπνο και με το ψυγείο άδειο λόγω των συχνών μετακινήσεων, είναι έτοιμα να ακούσουν!

Σύμφωνα με μια παλιά ιστορία που μάλλον είναι ξεπερασμένη, λέγεται ότι ο όρος lobbying προέκυψε από το πλήθος ατόμων που μαζεύονταν στο λόμπι του ξενοδοχείου Willard Hotel στην Ουάσινγκτον για να προσεγγίσει τον 18 πρόεδρο των ΗΠΑ, Ulysses S. Grant, που σύχναζε εκεί για να απολαύσει το κονιάκ και τα τσιγάρα του και ήταν μια ευκαιρία για να του μιλήσουν και να κερδίσουν την υποστήριξή του στην υπόθεσή τους. Κατά το BBC και το Αγγλικό Λεξικό της Οξφόρδης, το “lobbying” βρίσκει τις ρίζες του στην συγκέντρωση των μελών του Κοινοβουλίου και των συνεργατών τους στους διαδρόμους (lobbies) του βρετανικού Κοινοβουλίου πριν και μετά τις συζητήσεις, όπου εκεί μπορούσαν να τους συναντήσουν διάφορα μέλη του κοινού. Είτε έτσι, είτε αλλιώς, ο σκοπός ήταν ο ίδιος: Απόπειρα επιρροής των αποφάσεων των αξιωματούχων των κυβερνήσεων, των νομοθετών και άλλων κανονιστικών οργανισμών.

Βερολίνο: Το νέο ισχυρό κέντρο των λόμπι

Όπως αναφέρει ο Economist σε σχετικό άρθρο του, το Βερολίνο έχει αναδειχθεί σε κορυφαίο κέντρο των λόμπι τα τελευταία χρόνια. Γεγονός διόλου τυχαίο, καθώς η επιρροή της Γερμανίας στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή είναι μεγάλη. Από μερικές εταιρίες και ομάδες συμφερόντων στην Βόννη την εποχή προ ενοποίησης των δύο Γερμανιών, στην σημερινή πρωτεύουσα της Γερμανίας βρίσκονται και εργάζονται πια, περίπου 5.000-6.000 λομπίστες. Εκατοντάδες από αυτούς δε, έχουν άδεια εισόδου στην Bundestag, γεγονός που σημαίνει ότι απαιτείται σαφώς μια υποστήριξη κοινοβουλευτικού κόμματος.

Ο ερευνητικός δημοσιογράφος Χανς – Μάρτιν Τίλακ αναφέρει στο βιβλίο του «Die Lobby-Republik» ότι υπάρχουν πολλοί «νέοι παίκτες», οι οποίοι αποτελούνται βασικά από δικηγόρους ειδικών γερμανικών εταιριών συμβούλων αλλά και διεθνείς εταιρείες δημοσίων σχέσεων. Η Burson-Marsteller, για παράδειγμα, έχει διπλασιάσει το προσωπικό της τα τελευταία πέντε χρόνια, ενώ δικά τους γραφεία στο Unter den Linden και τους υπόλοιπους δρόμους κοντά στο γερμανικό κοινοβούλιο έχουν ανοίξει ακόμα και εταιρίες, όπως η Google ή η ExxonMobil, δημιουργώντας μια τοπική βερσιόν της διάσημης K Street της Ουάσινγκτον. Σημειώνεται ότι στην Ουάσινγκτον υπάρχουν 12.000 λομπίστες, ενώ στην πόλη των Βρυξελλών που είναι το κέντρο της Ε.Ε. οι λομπίστες «αγγίζουν» σήμερα τις 30.000, υπολογίζοντας τους συμβούλους, τους δικηγόρους, τις διάφορες ενώσεις και τους μη κυβερνητικούς οργανισμούς (μόνον τα γραφεία ειδικών συμφερόντων είναι τουλάχιστον 2.600).

Το γεγονός ότι οι Γερμανοί ψηφοφόροι είναι ιδιαίτερα αυστηροί απέναντι στους πολιτικούς τους, ειδικά όταν υποψιάζονται ότι οι τελευταίοι συνεργάζονται με τους εταιρικούς λομπίστες, σε αρκετές περιπτώσεις έχει οδηγήσει σε ναυάγιο τα σχέδια επιρροής των λόμπι. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το πρόσφατο πέρασμα από την γερμανική Βουλή του νόμου για την υποχρεωτική ποσόστωση των γυναικών στα διοικητά συμβούλια των εταιρειών, κάτι στο οποίο αντιτάχθηκε έντονα η Ομοσπονδία Γερμανών Εργοδοτών, όπως και η κατοχύρωση συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων για πολλούς εργαζομένους στην ηλικία των 63 ετών. Επίσης, η κυβέρνηση Μέρκελ δεν υποχώρησε ούτε στις πιέσεις για ένα πιο «μαλακό» πέρασμα από την πυρηνική ενέργεια στις ανανεώσιμες πηγές. Στην έρευνα της Transparency International, όμως, η Γερμανία έχει δείκτη διαφάνειας του lobbying 13 εν συγκρίσει με την Βρετανία που έχει 34 και την Ολλανδία με την Γαλλία με 25 και 24 αντίστοιχα.

Το μεγάλο πολιτικό σκάνδαλο με το οποίο τελείωσε την καριέρα του ο πρώην Γερμανός καγκελάριος Χέλμουτ Κολ (το κόμμα του είχε λάβει κρυφές δωρεές) έμεινε στην ιστορία της Γερμανίας. Αν και, όπως τονίζουν ορισμένοι αναλυτές, τα 2,1 εκατομμύρια γερμανικά μάρκα ωχριούν μπροστά στα παχυλά τσεκ στα breakfast halls των αμερικανικών ξενοδοχείων. Σύμφωνα με τον Economist, οι Αμερικανοί πολιτικοί αναμένεται να λάβουν ο καθένας για τις καμπάνιες τους το 2016 γύρω στο 1,5 δισεκατομμύριο δολάρια.

Το να υποχρεωθούν όλες οι ομάδες συμφερόντων που δραστηριοποιούνται και επιδιώκουν να επηρεάσουν τους πολιτικούς, να αποκαλύψουν πώς χρηματοδοτούνται αλλά και που ξοδεύουν τα χρήματα αυτά, είναι ο καλύτερος τρόπος για να διατηρήσει η Γερμανία αλλά και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ένα καθαρό μέτωπο. Αλλά τέτοιες αποφάσεις δεν λαμβάνονται εύκολα. Πάντως, οι πιέσεις για διαφάνεια στα λόμπι ολοένα αυξάνονται εντός της Ε.Ε.

Κερδοφόρα επιχείρηση

Ο επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, έχει απαγορεύσει στους ανώτερους εκπροσώπους της Κομισιόν να πραγματοποιούν συναντήσεις με μη καταγεγραμμένους λομπίστες. Ωστόσο, αυτή η απαγόρευση αφορά μόλις 300 άτομα από το συνολικό προσωπικό της Κομισιόν που ανέρχεται στις 33.000. Το lobbying στις Βρυξέλλες είναι μια βιομηχανία αρκετών δισεκατομμυρίων ευρώ. Βάσει των στοιχείων του Παρατηρητηρίου της Επιχειρηματικής Ευρώπης (Corporate Europe Observatory) , οι λομπίστες οι οποίοι εγγράφονται σε μητρώο διαφάνειας που, όμως, είναι προαιρετικού χαρακτήρα, επηρεάζουν σχεδόν το 75% της νομοθεσίας. Επί της αρχής, οι λομπίστες δίνουν στους πολιτικούς πληροφορίες και επιχειρήματα κατά την διαδικασία της λήψης αποφάσεων και αυτό είναι θεμιτό και η δημοκρατική πλευρά του lobbying. Πρακτικά, βεβαίως, στους αχανείς διαδρόμους της αίθουσας συνεδριάσεων, οι πιέσεις εντείνονται ποικιλοτρόπως.

Τα ισχυρότερα λόμπι είναι εκείνα της ενέργειας, των καπνοβιομηχανιών, της υψηλής τεχνολογίας, των διπλωματών και της προστασίας των καταναλωτών. Ειδικά οι ενεργειακοί λομπίστες, είναι πολύ δραστήριοι. Δημοσίευμα της εφημερίδας Guardian αναφέρει ότι σε γράμμα του προς την οδό Ντάουνινγκ ο πρέσβης της Βρετανίας στην Ε.Ε., Ιβάν Ρότζερς, κατέγραφε πριν μερικά χρόνια μια ολόκληρη στρατηγική με στόχο την πίεση της Κομισιόν για να υιοθετήσει μια θετική στάση απέναντι στην εξόρυξη σχιστολιθικού αερίου χωρίς την εισήγηση μιας απαγορευτικής ή περιοριστικής νομοθεσίας. Μια εβδομάδα αφότου είχε λάβει την επιστολή αυτή, ο Ντείβιντ Κάμερον έγραφε στον τότε πρόεδρο της Κομισιόν, Χοσέ Μανουέλ Μπαρόζο, επιμένοντας στην ανάγκη λήψης χαλαρών κανόνων. Από το σχιστολιθικό αέριο, λοιπόν, μέχρι πολιτικές προστασίας του περιβάλλοντος, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τις τεχνολογίες μειωμένων εκπομπών ρύπων, το ενεργειακό λόμπι έχει πολύ δουλειά και προσλαμβάνει κυρίως πρώην στελέχη της Ε.Ε. για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα…

Όσον αφορά το λόμπι των καπνοβιομηχανιών, λέγεται ότι προτού η Ε.Ε. εγκρίνει την νέα Οδηγία για το κάπνισμα και μέτρα για να αποτραπούν οι νέοι από αυτό, 200 εκπρόσωποι των Philip Morris International, British American Tobacco και Japan Tobacco είχαν περάσει τέσσερις εβδομάδες στις Βρυξέλλες και το Στρασβούργο δαπανώντας συνολικά περισσότερα από 3 εκατομμύρια ευρώ, προκειμένου να εφαρμόσουν ένα πλάνο δράσης που θα αποδυνάμωνε την προτεινόμενη οδηγία. Δεν είναι λίγοι εκείνοι οι ευρωβουλευτές που δηλώνουν ότι ένιωθαν πίεση από τις συνεχείς επισκέψεις των λομπιστών, αρκετές από τις οποίες ήταν εγκάρδιες μεν, αλλά απολύτως εκβιαστικές δε.



Facebook: O βασιλιάς των λόμπι της τεχνολογίας

Εκείνο το λόμπι, όμως, που δαπανά πολλά, μα πάρα πολλά χρήματα, είναι της υψηλής τεχνολογίας. Το 2012 η εταιρία κοινωνικής δικτύωσης Facebook δαπάνησε περίπου 500.000 ευρώ για lobbying στις Βρυξέλλες. Εν συγκρίσει με τα 2,8 εκατομμύρια δολάρια που ξόδεψε το πρώτο τρίμηνο του 2014 μόνον για την προώθηση των συμφερόντων της στις ΗΠΑ, τα 500.000 ευρώ είναι τίποτα… Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι οι αμερικανικές εταιρείες υψηλής τεχνολογίας δεν δραστηριοποιούνται μόνες τους στην Ευρώπη, αλλά από κοινού. Η Facebook, λοιπόν, με την Google, την Amazon, την Microsoft και άλλες αμερικανικές επιχειρήσεις τεχνολογίας, συμμαχούν και προωθούν μαζί τα συμφέροντά τους πιέζοντας ασφυκτικά τους ευρωβουλευτές.

Ο Γερμανός ευρωβουλευτής των Πρασίνων, Ζαν-Φιλίπ Άμπερχτ, ως επικεφαλής της ομάδας του ευρωκοινοβουλίου για την μεταρρύθμιση των κανόνων περί προστασίας προσωπικών δεδομένων, τονίζει ότι περισσότερες από τις μισές εταιρίες που του ζητούσαν συνάντηση ήταν αμερικανικές. Τον Φεβρουάριο του 2013 η ιστοσελίδα lobbyplag.eu παρουσίαζε αναλυτική κατάσταση των ευρωβουλευτών που ήταν υπέρ ή κατά των περισσότερων κανόνων προστασίας των προσωπικών δεδομένων. Μάλιστα, είχε ανακαλύψει ότι μερικοί ευρωβουλευτές είχαν αντιγράψει και κολλήσει στις εισηγήσεις τους ολόκληρα αποσπάσματα κειμένων γραμμένα και σταλμένα από τους λομπίστες.

Σε κάθε περίπτωση, η ηθική του lobbying έχει δύο πλευρές. Και η δεύτερη, η πιο σκοτεινή, υπόγεια και πονηρή είναι αυτή που τρομάζει, αφού τα πολλαπλά σκάνδαλα σε όλη την Ευρώπη δείχνουν ξεκάθαρα πω ένας επιλεγμένος αριθμός φωνών μπορεί να έρθει και να κυριαρχήσει στην διαδικασία λήψης αποφάσεων, όπως υπογραμμίζει και η Transparency International.