Prestiżowe pisma naukowe nie dla badań Fundacji Gatesów

17 stycznia 2017, 14:03 | Ciekawostki

Od początku bieżącego roku badania finansowane przez Fundację Billa i Melindy Gatesów - największą organizację charytatywną na świecie - nie będą mogły być publikowane w czołowych pismach naukowych świata. Pisma takie jak Nature, Science, New England Journal of Medicine (NEJM) czy Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) mają bowiem inną politykę niż Fundacja Gatesów.

W 2014 roku Fundacja opublikowała nowe zasady, w których w pełni wspiera nieograniczoną wymianę myśli naukowej i danych. Zasady te weszły w życie z początkiem bieżącego roku. Zgodnie z nimi, naukowcy, których badania finansuje Fundacja Gatesów, muszą natychmiast po opublikowaniu swoich badań dawać wszystkim chętnym nieograniczony dostęp zarówno do samych artykułów jak i do zestawów danych, na jakich opierały się badania. Artykuły muszą być publikowane na licencjach pozwalających na ich przedruk, również do celów komercyjnych.

Problem w tym, że część pism naukowych nie wspiera aż tak swobodnego dostępu. Niektóre nakładają ograniczenia, w ramach których np. artykuł trafia do powszechnego obiegu dopiero po pół roku po tym, jak znajdzie się w płatnej wersji pisma. Oznacza to, że autorzy badań finansowanych przez Gatesów nie będą mogli publikować w niektórych z najbardziej prestiżowych pism recenzowanych.

Prowadzimy owocne negocjacje z tymi wydawcami - mówi Dick Wilder, główny prawnik Global Health Program Fundacji Gatesów. Dodaje przy tym, że Fundacja nie ma zamiaru na czynienie wyjątków od swojej polityki.

W ramach badań finansowanych przez Gatesów powstaje rocznie 2000 - 2500 artykułów naukowych. Około 92% z nich jest publikowanych w pismach, których polityka jest zgodna z nową polityką Fundacji. Problem może więc dotyczyć około 200 publikacji. Jeśli wydawcy i Fundacja dojdą do porozumienia będziemy świadkami precedensu, w ramach którego tak prestiżowe pisma jak Nature czy Science po raz pierwszy w pełni otworzą dostęp do publikowanych artykułów ze względu na źródło finansowania badań. Sądzę, że Fundacja Gatesów się nie ugnie. To wydawcy będą musieli ustąpić i myślę, że z czasem to zrobią - stwierdził Peter Suber, dyrektor Harvard Open Access Project. Suber przypomina sytuację z 2008 roku, kiedy to amerykańskie Narodowe Instytuty Zdrowia (NIH) wprowadziły zasady, zgodnie z którymi artykuły naukowe dot. badań finansowanych przez NIH miały być ogólnie udostępnione w ciągu 12 miesięcy od publikacji. NIH zmusiły wydawców do dokonania wyboru, albo akceptują nowe zasady albo nie publikują olbrzymiej liczby wysokiej jakości artykułów naukowych finansowanych przez NIH, mówi Suber.

W ślady Fundacji Gatesów mogą pójść kolejni sponsorzy nauki. Brytyjski Wellcome Trust wymaga obecnie, by artykuły dot. finansowanych przezeń badań były udostępniane natychmiast, chyba, że polityka wydawcy pisma jest inna, wówczas muszą być udostępnione po czasie nie dłuższym niż sześć miesięcy. Przedstawiciele organizacji, pytani czy zmienią te zasady jeśli pisma naukowe ustąpią Fundacji Gatesów, odpowiedzieli, że będą z uwagą przyglądać się rozwojowi wydarzeń.