Każdy ma prawo składać protesty wyborcze. Jednak sześć protestów PiS w sprawie Senatu wygląda co najmniej dziwnie

Gdyby PiS miało faktyczne podstawy do składania protestów, powinno było to zrobić od razu po wyborach, przedstawiając opinii publicznej jasne i klarowne powody

PiS samo sprawiło, że nie ma dziś instytucji, cieszących się zaufaniem obu stron politycznego konfliktu. Dlatego, gdyby nawet protest był słuszny, zmiana zwycięzców w senackich okręgach w jego wyniku oznaczałaby przepotężny konflikt

Zgadzam się z minister Jadwigą Emilewicz, że w sprawie protestów wyborczych, złożonych przez PiS i dotyczących wyborów do Senatu, nie powinniśmy wpadać w histerię. Ale nie zgadzam się, że sprawa nie jest dziwna. Paradoksalnie, uwzględnienie protestów mogłoby być dla PiS problemem równie potężnym, co obecna sytuacja w Senacie.

Andrzej Stankiewicz napisał w Onecie, że „PiS chce wziąć Senat siłą”. Nie szedłbym tak daleko, bo do składania protestów wyborczych każdy ma prawo i każdy protestujący ma prawo mieć nadzieję, że zostaną uwzględnione. Lecz faktem jest, że w tym przypadku wątpliwości są aż nadto liczne.

Zostawmy na boku pozostałe protesty wyborcze, których w sumie złożono blisko 40. Trudno porównywać protest jakiegokolwiek innego podmiotu z protestem partii, która rządzi niepodzielnie państwem od czterech lat, która przegrała właśnie jedną z izb parlamentu i która sama ustanowiła nową izbę Sądu Najwyższego, która protesty rozpatruje. To całkiem inny kaliber.

Protesty PiS w sprawie Senatu, którego utrata stanowi poważny kłopot, siłą rzeczy mogą być postrzegane jako próba nagięcia wyniku wyborów. PiS nie powinno się na to obrażać – to w obecnej sytuacji naturalne i jest to prosta konsekwencja dramatycznej polaryzacji politycznej.

Dokładnie tak jak w przypadku wyborów samorządowych w 2014 r. zadziwiająca liczba nieważnych głosów i zadziwiająco dobre wyniki PSL musiały natychmiast przywodzić na myśl jakiś rodzaj machlojki. Fakt, że zwolennicy ówczesnej opozycji (czyli PiS) natychmiast zaczęli podejrzewać coś złego, był zrozumiały. Ale też warto przypomnieć, że wszystkie wielkie słowa, deklaracje, okupacja siedziby PKW – wszystko to nie doprowadziło do wskazania choćby jednego konkretnego przypadku fałszerstwa, a socjologowie badający wybory są dzisiaj w większości zgodni, że dziwne wyniki były rezultatem kształtu karty do głosowania w formie książeczki.

Dzisiaj role się w pewnym sensie zamieniły – choć to nie opozycja protestuje, to ona ma prawo patrzeć na protest władzy z podejrzliwością. Co gorsza, odsiewając całą antypisowską histerię Platformy, są po temu racjonalne powody.

Pierwszy z nich to czas złożenia protestów. Można założyć, że jeśli jacykolwiek obserwatorzy stwierdziliby nieprawidłowości podczas liczenia głosów, powinni byli dać o tym znać natychmiast. Od ogłoszenia wyników do złożenia protestów minął tymczasem tydzień. Co się takiego stało przez ten czas?

Mówimy przecież o bardzo konkretnej kwestii: niewłaściwym podobno zakwalifikowaniu głosów jako nieważnych. To powinno wzbudzić natychmiastowe wątpliwości. Protest składany dopiero teraz wygląda na całkowicie koniunkturalny, czyli spowodowany – tu pełną rację ma Andrzej Stankiewicz w swojej analizie – dojściem do wniosku, że nie uda się skaptować do trwałej współpracy żadnego członka opozycyjnej większości senackiej. A skoro nie da się tak, to trzeba inaczej…

Może jednak są podstawy do protestu? Spójrzmy, jakich on dotyczy okręgów. W okręgu nr 100 kandydat PiS przegrał z kandydatem PO-KO różnicą 320 głosów. W okręgu nr 12 było to 2451 głosów. Okręg nr 92 to 1484 głosy, nr 96 – 1586 głosów i w okręgu nr 95 to 2304 głosy. Trudno oprzeć się wrażeniu, że PiS po prostu wytypował kilka okręgów, gdzie różnica głosów była najmniejsza, i zadziałał na zasadzie „a nuż się uda”, bo to najsłabsze punkty. W pozostałych okręgach bowiem różnica jest o wiele większa.

Prawo i Sprawiedliwość, gdyby działało całkowicie w dobrej wierze, powinno było natychmiast upublicznić treść protestów i ich uzasadnienie, tak aby nie było wątpliwości, że mają one faktyczne podstawy. Nie zrobiono tego. Wiemy jedynie bardzo ogólnie, że głosy miały podobno być niesłusznie kwalifikowane jako nieważne. Ale to kompletnie nie trzyma się kupy.

Żeby składanie protestu wyborczego pod takim pretekstem miało sens – i zostało uznane przez sąd za zasadne – liczba błędnie zakwalifikowanych głosów musiałaby być większa niż różnica między kandydatami.

Owszem, można sobie wyobrazić kilkanaście, nawet kilkadziesiąt źle zakwalifikowanych głosów. Ale ponad 300? A tym bardziej ponad dwa tysiące? Przecież to by oznaczało, że wszyscy członkowie okręgowej komisji lub wielu członków w komisjach obwodowych uczestniczyli w jakimś procederze systemowego fałszowania wyników w danym okręgu. Trudno w to uwierzyć.

Co więcej, pojawiają się informacje, że błędnie mają być kwalifikowane głosy, gdzie na karcie zaznaczono więcej niż jednego kandydata. W jednomandatowych okręgach senackich głos z krzyżykiem przy więcej niż jednym nazwisku jest nieważny. Nieważny jest również głos bez krzyżyka. Oczywiście można sobie teoretycznie wyobrazić, że w sześciu komisjach okręgowych lub niezliczonej liczbie obwodowych zasiadali fanatyczni sympatycy PO, którzy dostawiali dodatkowy krzyżyk na kartach, gdzie wyborcy zaznaczyli kandydatów PiS. Ale równie dobrze można sobie wyobrazić, że krzyżyki dostawiali sympatycy PiS na kartach, gdzie zaznaczono kandydatów PO.

Jest też jeszcze jedna możliwość – i tu nastąpi wyborczy coming out: zaznaczenie więcej niż jednego kandydata na kartach do głosowania do Senatu było najpewniejszym sposobem oddania głosu celowo nieważnego – i ja sam właśnie tak postąpiłem. W moim okręgu miałem wybór pomiędzy zaledwie dwoma kandydatami. W mojej ocenie obaj byli równie bezwartościowi, wybór był żaden. Oddałem głos z dwoma krzyżykami, dopisując na karcie, że jest to głos celowo nieważny. Sam dopisek oczywiście głosu nie unieważnia (o czym mało kto wie), ale powinien w jakiejś mierze rozwiać ewentualne wątpliwości. Czy można mieć pewność, że jakaś część głosów nieważnych nie była właśnie tego typu głosami generalnego sprzeciwu?

Teraz wyobraźmy sobie, co by się wydarzyło, gdyby protesty PiS zostały uznane za zasadne przez nowo powstałą Izbę Kontroli Nadzwyczajnej Sądu Najwyższego, obsadzoną przez nową Krajową Radę Sądownictwa, wybraną przez sejmową większość, głosy zostałyby przeliczone, po czym oznajmiono by, że w minimum dwóch okręgach wygrywają jednak kandydaci PiS. Nie można w stu procentach wykluczyć, że takie postanowienie byłoby zasadne i oparte na faktach. Tyle że nikt by w to nie uwierzył, bo PiS przez cztery lata zdążyło do tego stopnia zinstrumentalizować wymiar sprawiedliwości w jego najwyższej warstwie, obejmującej SN, do tego stopnia w wielu sytuacjach szło na rympał i okazywało pogardę dla obyczaju lub procedur, że samo podważyło wszelkie zaufanie właśnie do instytucji i mechanizmów.

Nie ma żadnej nadrzędnej instancji, która mogłaby choćby pretendować do miana stojącej ponad podziałem. Wszystko jest czyjeś. Choćby PiS miało w tej sprawie sto procent racji, nawet sporej części jego zwolenników, tej bardziej umiarkowanej, byłoby zapewne trudno uwierzyć, że sprawa nie została „skręcona”.

Nie chcę nawet myśleć o tym, z jakim przesłaniem zaczęłaby alarmować zagranicę opozycja, która ma w tym już spore doświadczenie. Założyłbym też, że taka akurat sytuacja, jak rzadko która, faktycznie mogłaby zmobilizować, przynajmniej na jakiś czas, większą liczbę ludzi do demonstrowania swojego sprzeciwu.

Nie wiem, na co dokładnie w tej sprawie liczy PiS. Jeśli trafna jest moja intuicja, że to desperacka próba sięgnięcia po ostatni możliwy środek, bo a nuż coś z tego wyjdzie, to mam wrażenie, że stratedzy partii Kaczyńskiego nie do końca przemyśleli konsekwencje swoich działań.