PiS zmienia prezesów znacznie częściej niż jakakolwiek inna ekipa rządowa. Od kilku tygodni trwa druga odsłona „dobrej zmiany” w spółkach giełdowych

Od października 2015 r. do końca stycznia 2018 r. w zarządach i radach nadzorczych spółek bezpośrednio kontrolowanych przez skarb państwa (SP) dokonano ponad 2,5 tys. zmian personalnych — wynika z odpowiedzi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów na interpelację posłanki Mirosławy Nykiel z PO. Z raportu Forum Obywatelskiego Rozwoju wynika natomiast, że po objęciu władzy przez PiS kierownicze stanowiska w spółkach SP straciło prawie 6,8 tys. osób.

Za kadencji obecnego rządu PiS, partii, której szefem jest Jarosław Kaczyński, prezesów państwowych firm giełdowych wymieniono już 50 razy. Dla porównania: w trakcie dwóch kadencji koalicja PO-PSL wymieniła ich 51. FOT. Marek Wiśniewski

Tysiące twarzy, setki wiraży

To dużo czy mało? Może zawsze nowa ekipa rządowa dokonuje tylu zmian i PiS nie jest tu żadnym wyjątkiem? Sprawdziliśmy to na przykładzie prezesów giełdowych spółek nadzorowanych przez poszczególne ministerstwa. Wzięliśmy pod uwagę podmioty, które rząd kontroluje bezpośrednio i pośrednio — np. poprzez państwowe agencje i instytucje finansowe czy inne firmy. Prześledziliśmy zmiany od początku 2000 r. Ponieważ w tym czasie sytuacja własnościowa poszczególnych spółek się zmieniała — jedne były prywatyzowane, inne nacjonalizowane — uwzględniliśmy tylko roszady dokonane w okresie, gdy kontrolę nad daną spółką sprawowało państwo. Ciech np. był spółką państwową do połowy czerwca 2014 r., kiedy został sprzedany prywatnemu inwestorowi. Tu pod uwagę wzięliśmy tylko wcześniejsze zmiany prezesów, przeprowadzane przez SP.

W 2015 i 2016 r. upaństwowione zostały dwa banki — Alior oraz Pekao. Teraz ich największym akcjonariuszem jest PZU. Uwzględniliśmy więc te zmiany prezesów, które nastąpiły już po ich nacjonalizacji. Polnord był spółką kontrolowaną przez prywatnego inwestora — Ryszarda Krauzego, jednak z końcem 2015 r. należący do biznesmena Prokom Investments pozbył się części akcji dewelopera. Trafiły one najpierw do kilku funduszy, a następnie, z powodu restrukturyzacji zadłużenia, znalazły się w portfelu PKO BP i Banku Gospodarstwa Krajowego. Dziś najwięksi akcjonariusze Polnordu to te dwa państwowe banki oraz TFI PZU i PGE. W zestawieniu mamy więc te zmiany personalne, które przeprowadzono już po zmianach własnościowych.

Pierwsza „dobra zmiana”

Wyniki naszej analizy są jednoznaczne — pod względem intensywności zmian personalnych PiS bije na głowę wszystkie pozostałe ekipy rządowe. Gdy partia Jarosława Kaczyńskiego rządziła pierwszy raz — od października 2005 r. do lipca 2007 r. — szefowie giełdowych spółek SP zmieniali się średnio raz na trzy i pół tygodnia (co 24 dni), a obecnie — częściej niż raz na trzy tygodnie (mniej niż co 20 dni).

W końcówce rządów AWS i za czasów SLD było to raz na dwa i pół miesiąca (odpowiednio co 79 i co 76 dni). Trzeba jednak wyjaśnić, że w statystykach uwzględniliśmy te państwowe spółki, które już wtedy były notowane na GPW, oraz te, które dopiero później weszły na giełdę i są notowane obecnie. Mimo to obraz zmian personalnych może być niepełny, bo w tamtym czasie nie istniały jeszcze np. koncerny energetyczne (powstały w połowie zeszłej dekady z połączenia wielu mniejszych podmiotów), więc zmian ich prezesów nie mogliśmy wziąć pod uwagę. W okresie ośmiu lat rządów koalicji PO i PSL prezesi kontrolowanych przez ministerstwa spółek giełdowych zmieniali się średnio raz na dwa miesiące (dokładnie — co 57 dni).

Wyborczy rytm

Od co najmniej kilkunastu lat prezesi państwowych spółek są wymieniani głównie w pierwszych tygodniach po zmianie ekipy rządowej. Tak było po objęciu urzędu premiera przez Leszka Millera jesienią 2001 r., podobnie cztery lata później, gdy szefem rządu został Kazimierz Marcinkiewicz, również po kolejnych czterech latach, gdy gabinet utworzył Donald Tusk, oraz w końcówce 2015 r., kiedy premierem została Beata Szydło.

Każda kolejna ekipa — przynajmniej na początku sprawowania władzy — dokonuje coraz liczniejszych rotacji, a przełom lat 2015/16 to swoisty rekord. Od grudnia 2015 do marca 2016 r. dokonano aż 20 roszad na stanowiskach prezesów. Potem rządzący nieco przystopowali, ale jesienią 2016 r. karuzela znowu ruszyła i kręciła się przez całą zimę.

Druga „dobra zmiana”

Po kilku miesiącach względnego spokoju początek 2018 r. przyniósł potężną, drugą falę „dobrej zmiany”. W lutym i w marcu powołano aż 10 nowych szefów państwowych spółek z GPW. Z naszych wyliczeń wynika, że od połowy listopada 2015 r. do tej pory, czyli w ciągu niespełna 29 miesięcy, PiS dokonało już 50 zmian prezesów. To tyle, ile koalicja PO i PSL przeprowadziła przez osiem lat rządów (zmian było wówczas 51).

— Statystyka jest szokująca — przyznaje Andrzej S. Nartowski, ekspert ds. ładu korporacyjnego, były prezes Polskiego Instytutu Dyrektorów, który zajmuje się m.in. ładem korporacyjnym.

Choć nie podobały mu się poczynania poprzedniej ekipy, to polityka kadrowa obecnego rządu wręcz go zdumiewa.

— Za czasów PO-PSL nierzadko zdarzały się sytuacje nie do pogodzenia z zasadami ładu korporacyjnego, ale obecny rząd ład korporacyjny ma za nic. Jego pakiet akcji to często około 30 proc., a zachowuje się, jakby miał 300. To nie służy ani wizerunkowi firm, ani wizerunkowi rynku kapitałowego. W tym wszystkim brakuje myśli państwowej — uważa Andrzej S. Nartowski.

Podobnego zdania jest Janusz Steinhoff, były wicepremier i minister gospodarki w rządzie Jerzego Buzka (AWS).

— Moja ocena obecnej polityki kadrowej w spółkach skarbu państwa jest bardzo negatywna. Nie jest oparta na żadnych profesjonalnych kryteriach, a rząd zachowuje się, jakby był jedynym udziałowcem kontrolowanych spółek — mówi były wicepremier.

Czy kadrowa karuzela w spółkach SP w końcu się zatrzyma? Janusz Steinhoff jest pesymistą. — Przepaść płacowa pomiędzy spółkami a administracją rządową ciągle się pogłębia, więc exodus z ministerstw do spółek będzie trwał nadal, co oznacza częste zmiany kadrowe, przy jednoczesnym pomijaniu kryteriów etycznych czy profesjonalnych — twierdzi Janusz Steinhoff.

Rynek cierpi

Na zgubny wpływ kadrowej karuzeli na wizerunek giełdy zwraca uwagę Jarosław Dominiak, prezes Stowarzyszenia Inwestorów Indywidualnych.

— Po pierwsze, polski rynek kapitałowy zawsze cierpiał na przesadną koncentrację na krótkoterminowych działaniach, zamiast na budowaniu wartości w długim terminie. Częsta wymiana prezesów jeszcze tę specyfikę pogłębia. Po drugie, karuzela kadrowa wzmaga wrażenie, że giełda jest czymś niepewnym, w co nie powinno się wkładać pieniędzy. Efekt jest taki, że drobni inwestorzy odpływają z parkietu, a ich pieniądze zasilają np. projekty kryptowalutowe — uważa Jarosław Dominiak. © Ⓟ