Μπορεί σήμερα ο επιστήμονας να ελέγξει με ηθικά κριτήρια την επιστημονική πρόοδο στην οποία συμμετέχει με το έργο του; Ποια η σχέση επιστήμης και ηθικής; Ποια τα όρια της ηθικής; Μπορεί τεθούν περιορισμοί στα επιστημονικά επιτεύγματα; Είναι ορισμένα από τα ερωτήματα τα οποία εκκλήθησαν να αναλύσουν οι περίπου 86.000 υποψήφιοι Γενικών Λυκείων που ξεκίνησαν σήμερα τις Πανελλαδικές εξετάσεις για την εισαγωγή τους σε Πανεπιστήμια και ΤΕΙ.

Ειδικότερα, στο πλαίσιο της Νεοελληνικής Γλώσσας δόθηκε ένα κείμενο (διασκευή ομιλίας στην Ακαδημία Αθηνών) του ακαδημαϊκού Γρηγόρη Σκαλκέα, στο τέλος του οποίου αναφέρεται ότι:

«Για να παραμείνουν όμως οι στόχοι της επιστήμης ανθρωποκεντρικοί, κρίνεται απολύτως αναγκαίος ο επανακαθορισμός τους από ”προσωπικότητες με υψηλά ηθικά ιδανικά”, κατά τον Αϊνστάιν, δηλαδή από έντιμους, συνεπείς και ανιδιοτελείς, διορατικούς, ειλικρινείς και αντικειμενικούς ανθρώπους-επιστήμονες».

Η φράση αυτή κρίνεται κλειδί για την ανάπτυξη του θέματος. Συγκριμένα, όπως τυπικά συμβαίνει με το θέμα της Εκθεσης κάθε χρόνο και φέτος στους υποψηφίους ζητήθηκε να συντάξουν μια ομιλία στα πλαίσια της αποφοίτησης τους και να εστιάσουν σε δύο άξονες:

α) στον ρόλο της επιστήμης στην αντιμετώπιση των σημαντικότερων σύγχρονων προβλημάτων και β) στα ηθικά εφόδια του επιστήμονα που θα του επιτρέψουν να υπηρετήσει αυτό τον στόχο.

Ενδεικτικά, στην ομιλία του ο κ. Σκαλκέα ανέφερει ότι:

«Εάν βέβαια ο Αϊνστάιν είχε ζήσει ολόκληρο τον εικοστό αιώνα, με επαναστάσεις, παγκοσμίους θερμούς και ψυχρούς πολέμους, αλλά και δοξασμένο από τη ραγδαία ανάπτυξη των θετικών επιστημών και της τεχνολογίας, ίσως προβληματιζόταν περισσότερο. Η προώθηση των φυσικών επιστημών και η έκρηξη της τεχνολογίας, η οποία έχει προσλάβει φρενήρεις ρυθμούς στην εποχή μας, εγείρουν απορίες και συγκλονιστικά ερωτήματα. Η επιστήμη αναπτύσσεται συνήθως σε σχέση με τις πρακτικές ανάγκες των ανθρώπων, ακολουθεί όμως βασικά την εξέλιξη μιας κοινωνίας και αντικατοπτρίζει το συγκεκριμένο πνευματικό και ηθικό της επίπεδο. Όμως η τεχνολογία, που βελτίωσε σημαντικά τις συνθήκες της ζωής μας, βοήθησε ή εμπόδισε τον άνθρωπο να γίνει περισσότερο άνθρωπος;

Τα ευγενή ιδεώδη του ανθρωπισμού διασύρθηκαν και υπονομεύθηκαν στις μέρες μας. Η σύγχυση πραγματικών και πλασματικών αναγκών, η πνιγηρή εντατικοποίηση του ρυθμού της ζωής στις μεγαλουπόλεις, η εσωτερική μοναξιά, το άγχος και η αγωνία αλλοτριώνουν βαθύτατα και παρεμποδίζουν την πνευματική ολοκλήρωση των ανθρώπων».

Πάντως, να σημειωθεί ότι η αναφορά στον Αλμπερτ Αϊνστάιν έρχεται λίγες ημέρες μετά την επίσκεψη του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα στο Υπουργείο Παιδείας, κατά την οποία ο υπουργός Παιδείας, κ. Κώστας Γαβρόγλου, προσέφερε στον πρωθυπουργό μια κάρτα με τον Αϊνστάιν και ο κ. Τσίπρας του είπε πως του μοιάζει.

Οπως ανέφερε στην «Καθημερινή» η φιλόλογος του φροντιστηρίου «Μεθοδικό» πριν από λίγο, το θέμα κρίνεται «εύκολο» για τους μαθητές καθώς περιλαμβάνεται στην ύλη της Γ’ Λυκείου και είχε διδαχθεί, ενώ η θεματική «Επιστήμη και Ηθική» είναι μεταξύ εκείνων των θεμάτων που κρίνονται ως «αναμενόμενα».

Αναλυτικότερα, η ομάδα των φιλόλογων σχολίασε ότι «οι τύποι των ασκήσεων ήταν προσαρμοσμένοι στις απαιτήσεις της ύλης της Γ' Λυκείου με τις οποίες οι μαθητές είναι εξοικειωμένοι και στις πρότερες τάξεις του Λυκείου. Το θέμα της Εκθεσης είναι άμεσα συσχετισμένο με το πληροφοριακό υλικό του σχολικού εγχειριδίου και εύστοχα συνδεδεμένο με την επικαιρότητα και το δοθέν κείμενο. Αντίστοιχα και η δομή του θέματος ήταν σαφής ως προς τα ζητούμενα και το επικοινωνιακό πλαίσιο βοηθούσε τους μαθητές να εστιάσουν και να αναπτύξουν ψύχραιμα τις απόψεις τους» .