W Brukseli jest do obsadzenia pięć najwyższych stanowisk w Unii – przewodniczących Komisji, Rady i Parlamentu Europejskiego oraz przedstawiciela ds. międzynarodowych i szefa Europejskiego Banku Centralnego

Na żadne z nich nie kandyduje reprezentant Polski, choć w poprzedniej kadencji przewodniczącym PE był Jerzy Buzek, a obecnie szefem Rady Europejskiej jest Donald Tusk

Polska delegacja w Brukseli ma też niewielkie szanse na odegranie znaczącej roli w negocjacjach związanych ze wspomnianymi nominacjami

Na posiedzeniu przywódców państw członkowskich 20 czerwca zostaną przedstawieni kandydaci na szefów Komisji, ale decyzja może zostać odwleczona do jesieni

Do bitwy o najwyższe stanowisko w Unii – przewodniczącego Komisji Europejskiej – włączyła się dwójka najmocniejszych polityków we Wspólnocie: kanclerz Niemiec Angela Merkel i prezydent Francji Emmanuel Macron.

Pani Merkel wspiera Manfreda Webera, szefa grupy chadeków (Europejskiej Partii Ludowej, EPP), największej frakcji w parlamencie. Natomiast pan Macron, według spekulacji mediów, popiera Margrethe Vestager, dotychczasową komisarz UE ds. konkurencji, reprezentującą trzecią co do wielkości w izbie frakcję liberałów (ALDE), którą właśnie bardzo wzmocnili posłowie z Renaissance, ugrupowania reprezentującego francuskiego prezydenta.

Jeśli nie starczy poparcia dla pani Vestager, która wsławiła się nałożeniem miliardowych kar na Google'a i Facebooka za ich monopolistyczne praktyki, to Macron gotów jest poprzeć kandydata socjalistów, drugiej największej grupy w parlamencie. A kandydatem frakcji Socjalistów i Demokratów (S&D) jest nie kto inny, tylko obecny wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Frans Timmermans.

Polska wraz z trzema innymi członkami Grupy Wyszehradzkiej – Czechami, Słowacją i Węgrami – już zapowiedziała, że Timmermansa nie poprze. Tyle że jeśli socjaliści i liberałowie połączą siły, a wesprze ich jeszcze czwarta co do wielkości frakcja Zielonych, to opór polskich dyplomatów raczej nie będzie miał znaczenia.

Ale po kolei.

Układanie koalicji

Centroprawicowi politycy, czyli chrześcijańscy demokraci, którzy w obecnej kadencji kontrolują dwa najwyższe stanowiska – szefa Komisji (Jean-Claude Juncker) i przewodniczącego Rady Europejskiej (Donald Tusk) – liczą na to, że we wspomnianej rywalizacji Merkel i Macrona zwycięży pani kanclerz.

Merkel, która rządzi w Niemczech na czele koalicji jej centro-prawicowej partii CDU i socjaldemokratów SPD, mogłaby zapewne namówić do współpracy grupę socjalistów z Brukseli. A jeśliby jeszcze udało się przekonać Zielonych – na przykład obiecując im stanowisko przewodniczącego parlamentu – to Manfred Weber nie miałby konkurencji.

Jednak Macronowi, stojącemu na czele centrowych liberałów, może być łatwiej przekonać socjalistów i Zielonych do zbudowania nowego postępowego bloku.

Łamigłówka pozostanie nierozwiązana jeszcze przez jakiś czas, należy się jednak spodziewać, że cztery najwyższe stanowiska w Unii – przewodniczących Komisji, Rady i Parlamentu Europejskiego oraz wysokiego przedstawiciela ds. międzynarodowych – podzielą równo między siebie wymienione wyżej cztery największe frakcje. Nie wiadomo tylko, komu co się dostanie.

Piąta najważniejsza posada – szefa Europejskiego Banku Centralnego – jest również częścią dyskusji, ale nominacja ta jest mniej polityczna ze względu na niezależność banku i potrzebę specjalistycznej wiedzy fachowej.

Weber jest w tej chwili faworytem

To, czy plany chrześcijańskich demokratów są realne, okaże się w najbliższych tygodniach. Zgodnie z arytmetyką w nowo wybranym Parlamencie Europejskim – mogłoby się to udać.

Ich grupa EPP będzie w nowym europarlamencie miała 179 mandatów; Socjaldemokraci – 152 mandaty, a Zieloni – 74. Razem daje to 405 europosłów, a do uzyskania większości wystarczy już 376 głosów.

Nowe, liberalno-postępowe ugrupowanie Macrona będzie miało 109 europosłów – czyli teoretycznie 335 razem z S&D i Zielonymi.

Weber, który stara się zainteresować planami swojego przyszłego przywództwa w Unii pozostałe ugrupowania, dał jasno do zrozumienia na konferencji prasowej w zeszłym tygodniu, że jego zdaniem Zieloni zasługują na nagrodę, biorąc pod uwagę ich doskonały wynik w wyborach. Zaoferował, że podejmie ważne dla nich kwestie i zachęcał ich do dołączenia do większościowej koalicji.

– EPP jest gotowa do działań w bardzo kompromisowym stylu – powiedział. – Widzimy, że Partia Zielonych odniosła sukces w wyborach. Dlatego kwestie środowiskowe i dotyczące zmian klimatu muszą stać się częścią naszego programu i EPP gotowa jest na rozmowy z Zielonymi na ten temat. Mam nadzieję, że Liberałowie i Socjaliści także będą gotowi na taki dialog.

A w piątek Weber niespodziewanie odwiedził w Warszawie premiera Mateusza Morawieckiego, z którym - jak poinformował rzecznik rządu - omawiał "kwestie obsady stanowisk w ramach Komisji Europejskiej oraz w ramach innych instytucji unijnych". Chodziło zapewne o obietnicę przyznania Polsce któregoś z ważnych stanowisk w Komisji w zamian za wsparcie Webera w głosowaniu na szefa Komisji.

– Na tym etapie polski rząd jeszcze nie wskaże kandydata, którego chciałby poprzeć w ramach ubiegania się o funkcję przewodniczącego Komisji Europejskiej – powiedział dziennikarzom rzecznik rządu RP. – Stanowisko polskiego rządu będzie znane pewnie na następnym posiedzeniu Rady Europejskiej, chociaż to jest dopiero pierwszy etap tych obrad.

Niezależnie od tego stanowiska premier Morawiecki może jednak targować się o stanowiska tylko na niższym poziomie decyzyjnym w Brukseli – chodzi głównie o objęcie przez Polskę teki komisarza odpowiedzialnego za którąś z kluczowych politycznie kwestii.

Ogromnie wpływowy urząd komisarza ds. budżetu, który w latach 2010-14 sprawował Janusz Lewandowski, jest raczej poza zasięgiem Polski, ale podobne do piastowanego obecnie przez Elżbietę Bieńkowską stanowisko komisarza ds. rynku wewnętrznego jest już w naszym zasięgu.

O tym zapewne Morawiecki rozmawiał z Weberem. Bo na pewno nie o najwyższych posadach w Brukseli – dopóki posłowie PiS w Parlamencie Europejskim będą zasiadać w marginalnej, bo liczącej 58 posłów grupie Europejskich Konserwatystów i Reformistów (ECR), to Polska nie zasiądzie przy stole, przy którym zapadać będą główne decyzje.

Nie będzie więc powtórki z poprzedniej kadencji PE, kiedy jego przewodniczącym był Jerzy Buzek, ani tym bardziej Polak nie zastąpi Donalda Tuska na stanowisku przewodniczącego Rady Europejskiej.

Negocjacje prowadzi sześciu premierów

W piątek w Brukseli spotkało się sześciu premierów, aby omówić sposób obsadzenia wszystkich najwyższych stanowisk kierowniczych w UE, a los Webera znalazł się na tym zebraniu w poważnym zagrożeniu.

Premierzy, po dwóch z konserwatywnej, socjalistycznej i liberalnej grup politycznych Unii Europejskiej, wydali po zebraniu niewiele mówiące oświadczenie.

"Celem nieformalnego spotkania była wymiana poglądów między głównymi rodzinami politycznymi reprezentowanymi na posiedzeniu Rady Europejskiej na temat przyszłych priorytetów Unii Europejskiej", stwierdzili. "Posiedzenie było konstruktywne, osiągnięto zbieżność co do elementów agendy strategicznej. Określono wyzwania".

W rzeczywistości określenie tych wyzwań nie było szczególnie trudne.

Weber i jego EPP upierają się, że mają pierwszeństwo ubiegania się o prezydencję Komisji, bo są największą grupą w parlamencie. Jednak socjaliści oraz liberałowie twierdzą, że EPP stanowi mniejszość w ramach prounijnej większościowej koalicji i muszą zgodzić się, że koalicja ta będzie pochylać się na lewo od centrum.

Co ważniejsze, EPP nie ma obecnie przewagi liczebnej w Radzie Europejskiej, gdzie ma zaledwie osiem miejsc wśród szefów państw i rządów Unii. Liberałowie i Socjaliści mają łącznie 15 miejsc. Zgodnie z traktatami UE to Rada nominuje kandydata na przewodniczącego Komisji, który następnie musi zostać wybrany większością głosów w parlamencie.

Właśnie biorąc pod uwagę tę arytmetykę, Macron podjął agresywne starania o poparcie socjalistów, licząc na izolację EPP – dokładnie tak samo, jak konserwatyści chcą izolować jego.

W sytuacji, kiedy koalicja rządząca Angeli Merkel w Berlinie jest obecnie zagrożona, nie jest jasne, na ile niemiecka kanclerz będzie w stanie wesprzeć EPP w Brukseli. Jeśli niemiecka koalicja się rozpadnie, pani kanclerz może trafić na emeryturę wcześniej, niż się spodziewała.

Wykorzystałem materiały opracowane przez dziennikarzy POLITICO: Davida M. Herszenhorna, Maïę De La Baume i Jacopo Barigazziego

(sp)