Plieng. Een appje van mijn vriend. Het had een romantisch bericht kunnen zijn, maar nee. Het is een betaalverzoek. Of ik de helft van ons cadeau voor zijn moeder wil betalen. Het leek lange tijd logisch dat hij en ik onze financiën strikt gescheiden houden. Onze inkomens verschillen nogal – hij verdient twee keer zoveel als ik – en onze uitgaven ook. Mijn vriend is namelijk een hobbyman. Hij doet aan wielrennen, motorrijden en pianospelen zodat hij zijn belangrijkste hobby kan uitoefenen: spullen kopen die een zichzelf respecterende wielrenner, motorrijder en pianospeler nodig heeft.

Ik maak een gedeelte van de huur aan hem over, we doen beurtelings boodschappen en sturen elkaar tikkies om de rest van de gezamenlijke kosten eerlijk te delen.

Het wekt niet echt de indruk dat we de intentie hebben om (ooit) te trouwen en kinderen te krijgen, bedachten we laatst. Kan het niet wat minder spastisch? Laten we op z’n minst een gezamenlijke rekening openen.

Dat vinden vele stellen met ons. De gezamenlijke rekening wordt populairder, blijkt uit het Nibud-rapport Geld en relatie dat afgelopen juni verscheen. In 2018 had 79 procent van de stellen een gezamenlijke rekening, tegenover 74 procent in 2007. En 61 procent van de stellen voegt de inkomsten samen, in plaats van allebei een bedrag voor de gezamenlijke uitgaven te reserveren. Waarom kiest het ene stel ervoor om alles te delen, en besluit het andere stel om zelfs een kopje koffie op het terras apart af te rekenen? En hoe voorkom je dat de verdeling van de inkomsten en uitgaven tot ruzie en gedoe leidt?

Opvallend is dat verschillen in salaris geen rol spelen bij de keuze inkomsten wel of niet samen te voegen, zegt Nibud-onderzoeker Gea Schonewille. Ook niet als de ene partner aanzienlijk meer verdient dan de ander. Vaak worden inkomens samengevoegd omdat dat het makkelijkste zou zijn, zegt Schonewille. Ze vindt het niet het beste argument om voor de ene of de andere verdeling te kiezen. „Wij raden aan om na te denken over wat het meest eerlijk voelt voor beide partners, zodat je in ieder geval een weloverwogen keuze maakt.”

‘Apart houden is eerlijk’

Margreet Zoutewelle (51) en haar partner Wiebke Mechau uit Utrecht vinden het eerlijk om hun salarissen apart te houden en gezamenlijke uitgaven heel precies te verdelen. Zoutewelle voert alle bonnetjes in een kasboek in, zodat ze kan uitrekenen wat ze elkaar schuldig zijn. „Ik deel een boodschappenbon niet zomaar in tweeën. Ik bekijk het per item. Als ik bijvoorbeeld meer brood eet of melk drink, betaalt zij maar eenderde van de melk en het brood.” Het is een „heidens karwei”, maar ze willen elkaar niet benadelen, zegt ze. „We zijn niet gierig ofzo. We willen gewoon onafhankelijk zijn, en over ons eigen geld beslissen.”

Al vanaf het begin van hun relatie splitsen ze de kosten van etentjes en andere uitjes, vertelt ze. „Wij hadden geen date nights waarbij de man betaalt.” En toen ze gingen samenwonen vonden ze het vanzelfsprekend om die lijn door te trekken. „Het heeft met gelijkwaardigheid te maken. Al speelt het ook mee dat we een laag inkomen hebben. Ik werk bij een kinderopvang en Wiebke geeft als zzp’er advies aan jonge gezinnen. Ik ben soms bang dat ik niet genoeg geld zal hebben.” Vreemde reacties van hun omgeving krijgen ze niet, zegt Zoutewelle. „Ik geloof dat ze het wel grappig en lief vinden dat we alles zo eerlijk willen verdelen.”

Illustratie Nanne Meulendijks

Ook Roséanne Timmer-Aukes (27) heeft goed over het concept eerlijkheid nagedacht. Als raadslid voor GroenLinks in de gemeente Haarlem verdient ze net iets meer dan haar man, die elektrotechnicus is. Toen zij nog studeerde en een „half baantje” had, verdeelden ze gezamenlijke kosten zoals de huur naar rato. Oneerlijk voelde dat, want haar fulltime werkende vriend droeg daardoor veel meer bij. Daarmee werd ze maandelijks geconfronteerd, als ze geld naar de gezamenlijke rekening overmaakten. „Onze notaris kwam met een oplossing toen we gingen trouwen. Zij stelde voor om beide inkomens op de gezamenlijke rekening te laten storten, en het geld dat aan het eind van de maand overblijft in tweeën te splitsen voor onze privérekeningen.”

Ze zijn nu een team, vindt Timmer-Aukes. Alles wat ze binnenbrengen is in eerste instantie van hen samen. Nu ze hun financiën „andersom” regelen, hoeven ze volgens haar niet meer over een eerlijke verdeling van de kosten na te denken. Ze vindt het wel prettig om een eigen rekening te hebben, zodat ze geen verantwoording hoeft af te leggen over haar privé-uitgaven en dingen kan kopen die echt van haarzelf zijn. Schonewille: „Wij adviseren altijd een privérekening naast de gezamenlijke rekening te hebben. Als je allebei je eigen potje hebt, hoef je daar geen ruzie over te maken.”

Onenigheid over sparen en bezuinigen

Volgens het Nibud-rapport heeft 27 procent van de stellen weleens meningsverschillen over geldzaken. De ruzies gaan meestal over sparen en bezuinigen, en jongvolwassenen hebben relatief vaak onenigheid over het bestedingspatroon van de ander. Ik ben ook zo’n jongvolwassene. In theorie vind ik dat ik niks over het geld van mijn vriend te zeggen heb – dan had ik zelf maar een goedbetaalde kantoorbaan moeten nemen, in plaats van freelancejournalist worden. Maar waarom spaart hij niet voor iets verstandigs, zoals een kledingkast waar al onze kleren in passen? Of liever nog voor een huis met een slaapkamer die groot genoeg is om een fatsoenlijke kledingkast in te zetten?

Illustratie Nanne Meulendijks

Het voelt oneerlijk dat hij beslissingen mag nemen die ons allebei beïnvloeden. Om mijn frustratie daarover toch kwijt te kunnen, zeg ik dan maar tegen hem dat hij zijn dure stinkkaas zelf moet betalen. Waardoor hij zich gelegitimeerd voelt om er iets van te zeggen als ik prijzige bloemen koop, die „geen enkel nut hebben”, en die hij altijd moet opruimen omdat ik ze het liefst laat staan tot er schimmel in groeit.

Lees ook: ‘Heterostellen kunnen nog iets van homostellen leren’

Geld kan een liefde stukmaken, zegt socioloog Joke de Walle, die in 2008 het boek Gedoe om geld schreef en daarvoor dertig stellen interviewde die conflicten over geld hebben. Ze schreef het naar aanleiding van de lastige gesprekken die ze zelf met haar man over geld had, vertelt ze. Hij kwam uit een meer bemiddelde familie, had meer gelegenheid om carrière te maken, verdiende meer en had meer geërfd, maar gaf haar niet het gevoel dat hij echt begreep dat deze verschillen vervelend waren voor haar. En zo kon het dat ze bijvoorbeeld ruzie maakten over de dure wetenschappelijke boeken die hij van de gezamenlijke rekening kocht. „Ruzie over geld gaat nooit alleen over geld”, zegt De Walle. „Het gaat ook over zeggenschap, over zelfstandigheid, over macht.”

Illustratie Nanne Meulendijks

Om ruzie te voorkomen is het in ieder geval verstandig om duidelijke afspraken te maken, zegt Schonewille van het Nibud. Privéuitgaven kun je het beste van de privérekening betalen en gemeenschappelijke uitgaven van de gezamenlijke rekening. Dat laatste is ook handig omdat we geneigd zijn te denken dat we vaker dan onze partner gezamenlijke uitgaven zoals boodschappen en cadeaus betalen, zoals uit het Nibud-onderzoek blijkt. En het is, je gelooft het niet, belangrijk om over geldzaken te praten. Vooral nu die bijna allemaal digitaal worden geregeld en er weinig enveloppen op de deurmat vallen. Het Nibud raadt aan om minimaal een keer per maand de financiën te bespreken, iets wat 68 procent van de stellen ook doet.

Niet zo’n prater

Bij Joke de Walle is dat praatgedeelte nooit echt gelukt, zegt ze. Ook niet na het verschijnen van het boek. „Mijn man was niet zo’n prater, en ik heb mij er op een gegeven moment bij neergelegd. You run out of steam, zoals ze het in Amerika zeggen.” Achteraf – haar man is tien jaar geleden overleden – heeft ze vrede gesloten met hun situatie. De liefde is er in hun geval zeker niet minder om geworden, zegt ze.

Lees ook: Hier moet je afspraken over maken om financiële heibel te voorkomen

Mijn vriend en ik hebben het advies van Nibud ter harte genomen en zijn inmiddels over onze weerzin om over geld te praten heengestapt. We hebben afgesproken om maandelijks een bedrag naar rato van ons inkomen op de gezamenlijke rekening te storten, en daarvan lasten als huur, boodschappen en uitjes te betalen. We houden allebei een privérekening, waarvan ik nutteloos servies kan kopen en hij opzetstukken voor de uitlaat van zijn motor. En we gaan allebei sparen voor een huis.

Margreet Zoutewelle moet er niet aan denken om al andere financiële afspraken te maken. „Ik kan me niet voorstellen dat we ooit alles hotseflots op één hoop gooien. Maar misschien dat we in de toekomst gaan experimenteren en de boodschappenbonnetjes in tweeën splitsen.”

NRC Lunchkoers De belangrijkste ontwikkelingen in de economie, op de beurzen en in het zakenleven Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 3 augustus 2019