Kamerleden zijn gevoelige wezens. Bij de minste of geringste maatschappelijke misstand zijn ze bezorgd, verontrust, verbolgen, teleurgesteld, woedend of geïrriteerd. ‘Tweede Kamer geschokt over…’ blijft de evergreen onder de politieke nieuwskoppen. Het AD turfde dat Kamerleden vorig jaar 203 keer geschokt waren, gemiddeld twee keer per vergaderdag.

Het heeft soms iets lachwekkends, maar het land vaart er wel bij. Geen affaire zo klein of een geschokt Kamerlid duikt erop.

Er is één uitzondering: als de eigen beroepsgroep in opspraak raakt, overheerst opeens terughoudendheid. Dat valt ook weer op bij een recent bericht van de Telegraaf over politieke partijen die via sluiproutes toch openstaan voor anonieme giften van boven de 4.500 euro, het wettelijk vastgestelde plafond. Er wordt een loopje genomen met ‘de geest van de wet’, die voorschrijft dat grote donaties openbaar moeten zijn om heimelijke beïnvloeding te voorkomen, maar toch is er geen bezorgd, verontrust of zelfs maar teleurgesteld Kamerlid te bekennen.

Zelfs de PVV (19 keer geschokt vorig jaar) houdt zich op de vlakte, hoewel de partij in dit geval schone handen heeft. Op mailtjes met voorstellen om 15 duizend euro over te maken naar de partijkas kwam nooit een reactie. Een bekend fenomeen: de inbox van de PVV dient al jaren als zwart gat voor nooit beantwoorde mails van parlementaire verslaggevers. De PVV is niet om te kopen, omdat de PVV niet te bereiken is, een geheel eigen vorm van integriteit.

Of het nou om dubieuze nevenfuncties gaat, donaties, vreemde geschenken, rare reisjes, gerommel met hypotheken: partijen praten niet over andere partijen en Kamerleden praten niet over andere Kamerleden. Niet de moraalridder uithangen ten koste van collega’s, is een van de laatste ongeschreven regels van het Binnenhof.

VVD’er Wybren van Haga werd recent met alcohol op achter het stuur betrapt. Van de partijtop mag hij aanblijven, hoewel de liberalen bij verkiezingen altijd pleiten voor een harde aanpak van drankrijders en van volksvertegenwoordigers ‘voorbeeldgedrag’ wordt geëist. Het komt nu alleen even niet goed uit en het zaakje waait toch wel over, ook omdat Kamerleden van andere partijen zich afzijdig houden. Wie is geschokt? Niemand.

Eerder gebeurde hetzelfde bij PVV’er Dion Graus. Die strijkt op dubieuze gronden een riante verblijfskostenvergoeding op, maar consequenties blijven uit. De PVV onderneemt geen actie en Kamerleden van andere fracties zijn alleen off the record geschokt.

Onder druk van de Raad van Europa denkt de Kamer nu wel voorzichtig na over een onafhankelijke commissie die integriteitskwesties in de politiek moet gaan beoordelen. Alles is best, zolang de Kamerleden het zelf maar niet hoeven te doen.

Angst speelt een rol. Wie een ander Kamerlid of andere partij de maat neemt, krijg het vroeg of laat terugbetaald. Alexander Pechtold liet zich in 2010 kritisch uit over brievenbuspissende en kopstootuitdelende PVV-Kamerleden. Jaren later nam Wilders wraak toen de D66-leider zelf in opspraak kwam door privéaffaires. ‘In 2010 wilde u nog een gedragscode voor Kamerleden, daar hoor ik u niet meer over meneertje Pechtold.’

Zo blijft de politieke cultuur in stand: gooi niet de eerste steen naar een collega. De Kamer is geschokt over de ander, niet over zichzelf.