Het leek welhaast in scène gezet, de foto van twee Oost-Aziatische toeristen in Venetië vorige maand, die net hadden geshopt en hun tassen boven het hoge water hielden. De ultieme illustratie van de inmiddels beroemde uitspraak van filosoof Slavoj Zizek, dat we ons het einde van de wereld beter voor kunnen stellen dan het einde van het kapitalisme. Er is geen alternatief systeem denkbaar dus ploeteren we voort en consumeren we ons richting de afgrond.

Op sociale media is daar een term voor: humans of late capitalism. Wat zo’n halve eeuw geleden nog een marxistisch begrip was om het begin van het einde van het kapitalisme aan te kondigen wordt nu min of meer als voldongen feit geaccepteerd. Het systeem is eigenlijk failliet, maar we blijven met z’n allen toch vrolijk meedoen. Dat zorgt voor absurde taferelen – zowel aan de bovenkant als aan de onderkant van de maatschappij.

In een lezenswaardig artikel van Hadjar Benmiloud in De Groene Amsterdammer, een van de winnaars van de Barbara Ehrenreich-reportagewedstrijd, spreekt ze met vier generatiegenoten die elk op hun manier hun weg proberen te vinden in deze economisch onzekere tijden. Het gaat om millennials, de huidige twintigers en dertigers, die van flexbaan naar flexbaan werken en tevergeefs hopen iets van een bestaanszekerheid te vinden.

Het zijn bijna tragikomische voorbeelden die worden gedeeld. De ervaringsdeskundige Benmiloud spreekt onder anderen met een lotgenoot uit Brugge, via Skype, „want voor een internationaal treinkaartje hebben we allebei even geen geld”. Of de student uit Diemen die zeven dagen per week oproepbaar moet zijn, soms voor niet meer dan een uurtje werk, waardoor de reiskosten soms hoger uitvallen dan het verdiende loon. „Ik kom er wel”, zegt ze desondanks optimistisch, „op brood en pindakaas kun je ver komen, zolang er geen schulden ontstaan.”

Het zijn nog geen toestanden zoals in de Verenigde Staten, waar zoiets als bestaanszekerheid niet meer is dan een gerucht, maar de symptomen beginnen ook hier zichtbaar te worden. Een krimpende middenklasse, groeiende ongelijkheid en afbrokkelende verzorgingsstaat zorgen ervoor dat de vanzelfsprekende opwaartse lijn der generaties niet meer opgaat.

Elke millennial zou zich op dit moment bij een actiegroep of vakbond moeten aansluiten. De betrokkenen in de reportage van Benmiloud zijn in ieder geval al actief binnen een vakbond of politieke partij, want cynisme kunnen ze zich niet permitteren. Al is het maar omdat het laatkapitalisme ons waarschijnlijk allemaal zal overleven.

Lotfi El Hamidi (L.elHamidi@nrc.nl@Lotfi_Hamid) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 3 december 2018