De verzuiling ligt inmiddels zo ver achter ons, dat het aantal mensen dat uit eigen ervaring kan vertellen over die naar spruitjes en natte haren ruikende, verstikkende maatschappelijke ordening snel uitdunt.

Voetballen bij de katholieke club. Op zaterdag naar de protestantse padvinderij. De NCRV-gids op het salontafeltje of luisteren naar meester G.B.J. Hiltermann die verhaalde over de door een conservatief-liberale bril gefilterde Toestand In De Wereld.

Tenzij je natuurlijk van ‘rode’ huize was, want dan had je daarvoor al geluisterd naar Bob Garthoff, die de sociaal-democratische familie vertelde over ‘alles wat groeit en bloeit en ons altijd weer boeit’. Waarna de knop van de draadomroep snel werd omgedraaid. Aan de Avro van Hiltermann had je of een broertje dood, of je was verteld daar niet naar te luisteren.

Niemand die er overigens nog over denkt lid te worden van de protestants-christelijke aquariumvereniging. De grote maatschappelijke ideologieën die dermate krachtig waren dat ze, in ieder geval in Nederland, mensen ertoe brachten alleen katholiek te willen schaken of vrijzinnig te willen biljarten, leiden daardoor een zieltogend bestaan. We hebben nog christelijke scholen, maar je zult de ouders met kinderen op die scholen de kost moeten geven, die zelf al niet eens meer met de Bijbel in contact kwamen. Het zijn overblijfselen uit een lang vervlogen tijd. Mooie herinneringen aan allerlei gekkigheid. En, soms, ook zeer zinnige aspecten.

Het anti-establishmentgeluid

Toch krijg je bij sommige, spraakmakende leden van Forum voor Democratie het idee dat daar de overtuiging leeft dat de verzuiling nog niet zo’n verkeerde ordening was. Forum is, volgens de voorzitter van de senaatsfractie Paul Cliteur, een culturele beweging. En volgens anderen op het congres van zaterdag dient het anti-establishmentgeluid gehoord te worden op alle fronten.

Dat begint met de oprichting van een eigen omroep. Initiatiefnemer Arnold Karskens van Ongehoord Nederland mag dan wel allerlei onzin debiteren over onderwerpen waarover niet gesproken zou mogen worden, uiteindelijk gaat het daar bij zo’n omroep natuurlijk niet om. Het gaat allereerst om het bedienen van de eigen achterban. Niet om anderen te overtuigen dat piet vooral zwart moet blijven, nee: het nieuwe omroeplid moet het warme gevoel krijgen dat hij niet de enige is die zwarte piet geen discriminatie vindt.

We hebben een modewoord voor dit relatief nieuwe fenomeen: bubbel. In feit is er echter niets nieuws onder de zon. Het is de aloude verzuiling in mildere, uitsluitend culturele vorm.

Karskens mag dan klagen dat er voor het geluid van Forum voor Democratie geen ruimte is op de publieke omroep, bij ‘Pauw’ was vorige week met een stapeltje voorbeelden te zien dat dat allemaal bijzonder meevalt. Eigenlijk bedoelen Baudet en Karskens dat ze zendtijd willen zonder kritische vragen of pogingen de draak te steken met het gedachtegoed. Preken voor de eigen parochie dus. Of in modernere taal: het bedienen van de eigen bubbel.

Het is in feite een moderne vorm van verzuiling. Al zal het nog wel even duren voordat er een Forumvakbond is, dan wel een Forumtafeltennisvereniging. Hoewel: op alle fronten moet het anti-establishmentgeluid te horen zijn. Waarom dan niet bij de postduivenvereniging? Het grote verschil met de echte verzuiling is echter dat de toppen van de zuilen zich er destijds terdege van bewust waren dat er moet worden samengewerkt. Dat isolement prima was, maar niet aan de top. Daar werden waarden gedeeld. Iets dat Forum nadrukkelijk nog moet leren.

Lex Oomkes is politiek commentator van Trouw en schrijft wekelijks een column. Lees ze hier terug