De Nederlandsche Bank (DNB) waarschuwt dat ook Nederlandse banken gevoelig zijn voor de lage rente. En de rente blijft volgens de centrale bank waarschijnlijk voorlopig nog laag.

Hoewel Nederlandse banken tot nu toe nauwelijks door het lage renteniveau zijn geraakt, moeten ze rekening houden met afnemende rente-inkomsten, meldt DNB in een dinsdag gepubliceerd rapport. Hun winstgevendheid komt in dat geval onder druk te staan.

Eerder uitte de centrale bank vooral zorgen over de effecten van de lage rente op de financiële positie van Nederlandse pensioenfondsen en levensverzekeraars. Nu wijst DNB dus ook op mogelijke gevolgen voor de Nederlandse bankensector.

Spaarrente

Banken verdienen vanwege de lage rente aan de ene kant minder aan het uitlenen van geld, maar zijn aan de andere kant terughoudend met het verder verlagen van de spaarrente. Daardoor staat de winstgevendheid van de banken onder druk.

President Klaas Knot van DNB zegt in een toelichting op het rapport dat de spaarrentes in Nederland niet veel verder meer omlaag kunnen en dat de "feitelijke ondergrens" in zicht is. Bij nog lagere spaarrentes wordt het voor consumenten minder aantrekkelijk om hun geld op een bankrekening te zetten. Banken zullen terughoudend zijn met verdere verlagingen van de spaarrente, omdat dit geld een belangrijke stabiele financieringsbron is.

De Triodos Bank biedt een spaarrente van 0,1 procent, terwijl de grootbanken 0,3 procent bieden. Of de spaarrente ook naar 0 of zelfs negatief kan worden, durft Knot niet te zeggen. Dit is een commerciële afweging van banken.

Knot waarschuwt dat geld in een oude sok stoppen niet gratis is, omdat mensen in beveiliging moeten investeren als zij hun spaargeld in huis willen bewaren.

Kredietverlening

"Wanneer de rentemarge op nieuwe leningen verder daalt, kan dit de kredietverlening remmen", waarschuwt DNB verder. En als banken minder geld uitlenen, kan daarmee ook het monetaire beleid van de Europese Centrale Bank (ECB) minder effectief worden.

De ECB wil de economie in de eurozone namelijk een impuls geven door het voor banken aantrekkelijker te maken om geld uit te lenen aan huishoudens en bedrijven.

Probleemleningen

Daarnaast ziet DNB gevaren in de probleemleningen die Europese banken nog altijd hebben uitstaan. Dat zijn leningen die waarschijnlijk niet kunnen worden terugbetaald. "Deze probleemleningen tasten de weerbaarheid van het bankensysteem aan en belemmeren de economische groei."

In het eerste kwartaal van dit jaar ging het om een bedrag van 1.416 miljard euro. Dat komt neer op zo'n 4,5 procent van alle door Europese banken uitgegeven leningen. Vooral banken in Zuid- en Oost-Europa hebben relatief veel probleemleningen. Nederlandse banken hebben in vergelijking weinig probleemleningen. Hier gaat het in totaal om 48 miljard euro.

DNB pleit er daarom voor de insolventiewetgeving in Europa verder op elkaar af te stemmen en te moderniseren, zodat leningen makkelijker geherstructureerd en afgewikkeld kunnen worden. Nu hebben debiteuren en crediteuren in de verschillende EU-landen nog heel uiteenlopende rechten en verplichtingen.

Brexit

Verder kregen Europese banken rake klappen op de beurzen vanwege de onzekerheid rondom de Brexit. Terwijl de meeste beurskoersen na de onrust in juni weer herstelden, bleven de koersen van Europese banken langer onder druk staan. Dit komt volgens DNB doordat ook de zorgen over hun financiële positie zijn gegroeid.

De koersen van Europese bankaandelen lagen eind augustus nog altijd bijna 25 procent lager dan begin dit jaar. Voor Nederlandse banken was het effect kleiner. De koersverliezen kwamen uit op ruim 10 procent.

Overigens zijn de gevolgen van het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie volgens DNB "nog niet goed te overzien". Wel is het volgens de centrale bank wenselijk dat de onzekerheid rondom de Brexit niet lang duurt. De uiteindelijke gevolgen hangen vooral af van de handelsverdragen die het Verenigd Koninkrijk met de EU kan sluiten.

Eerder stelde Knot nog dat Nederlandse bedrijven die handelen met het Verenigd Koninkrijk geen acuut financieel risico lopen. Maar op termijn zullen ze de gevolgen wel voelen.