Nu ook de middelbare scholen weer opengaan, moet onder andere goede ventilatie de verspreiding van corona voorkomen. Of alle scholen aan de voorschriften kunnen voldoen, is onduidelijk. Op basisscholen in kwetsbare wijken is al gebleken: de lucht is daar veel ongezonder.

Update 17 augustus 2020 Vandaag openden bijna alle scholen in regio Noord weer de deuren. Onder ouders, leerlingen en leerkrachten zijn nog veel zorgen: het is onduidelijk of alle scholen kunnen voldoen aan de ventilatievoorschriften van het RIVM, terwijl experts de laatste tijd ook waarschuwen dat het coronavirus zich zou kunnen verspreiden via luchtcirculatie in gebouwen. Omdat schoolgebouwen bekendstaan om slechte ventilatie, vroeg de VO-raad (vereniging van scholen in het voortgezet onderwijs) advies aan het RIVM. Dat leverde daarop richtlijnen die gebaseerd zijn op het Bouwbesluit van 2012. Maar dit besluit is gericht op nieuwbouw en een comfortabel huis, niet op het inperken van een virus. Vooral oudere scholen, met een bouwjaar vóór 2012, zullen mogelijk niet aan de voorwaarden voldoen. Scholen moeten het ventilatiesysteem controleren, want vele scholen weten niet hoe het zit met hun luchtkwaliteit. Daarnaast moeten scholen regelmatig luchten – ook in de winter – zodat niet dezelfde lucht continu circuleert. Dit onderzoek verscheen oorspronkelijk op OneWorld.nl op 12 november 2019 en richt zich uitsluitend op basisscholen. Volgens de inzichten van het RIVM dragen kinderen in de basisschoolleeftijd slechts beperkt bij aan de verspreiding van het coronavirus en lopen zij zelf weinig risico op ernstige klachten.

“Het begon allemaal daarmee.” Maryam* wijst naar de gladde witte luchtzuigers die sinds de zomer als een soort ruimteschepen aan de plafonds van de school van haar kinderen plakken. Elke vrijdag drinken ouders van de basisschool Rosa in Amsterdam-Noord koffie met elkaar en bespreken het wel en wee van de kinderen. Dat is altijd al de sterke kant van de school geweest, zegt de Marokkaans-Nederlandse Maryam: hij is klein, familiair. Sinds augustus zijn er nieuwe ouders deel van de familie en koffieclub: ouders van wie de kinderen onder de vlag van de groeiende Montessorischool Boven ’t IJ het gebouw zijn ingetrokken. Tussen de gesprekken over het lerarentekort en luizen door bespreken ze deze vrijdag vrolijk hoe de scholen verschillen. Boven ’t IJ is bijna helemaal wit, op de Rosa zitten bijna alleen kinderen met een migratieachtergrond.

“ De Rosaschool staat in een fijnstofzone; op minder dan vijftig meter van een drukke autoweg

De dochter van Emma Meelker (chef magazine van OneWorld) zit op de montessorischool Boven ’t IJ, waarvan een dependance in augustus opende in de Rosaschool. Door de verontwaardiging van de Montessori-ouders over het fijnstofgehalte op de nieuwe locatie, vroeg ze zich af: wie beschermt de kinderen op de Rosaschool? Samen met De Groene Amsterdammer initieerde zij een onderzoek naar fijnstofscholen in Amsterdam.

Maar die fijnstofinstallaties, zegt Maryam, die gaven haar voor het eerst het gevoel dat er voor sommige kinderen meer mogelijk is dan voor andere. “Velen van ons zijn hier zelf naar school gegaan. Nooit gehoord dat er iets mis was met de lucht. Nooit een brief gekregen, niets. En nu er andere kinderen kwamen, is er opeens een installatie die de gemeente tonnen heeft gekost.” Het schoolgebouw van de Rosaschool, waar de dependance van de Montessori nu huist, staat in een officiële ‘fijnstofzone’, op minder dan vijftig meter van een drukke autoweg. In fijnstofzones mogen volgens gemeenteregels geen scholen meer gebouwd worden, vanwege het risico voor de gezondheid van de kinderen. Tot de komst van Boven ’t IJ zaten de kinderen van Maryam daar onbeschermd.

“ Het fijnstof op scholen wordt onvoldoende gefilterd en het probleem treft onevenredig veel achtergestelde kinderen

De Rosaschool en Boven ’t IJ staan niet op zich. Amsterdam kent 26 basisscholen die in een fijnstofzone staan, speciaal onderwijs niet meegerekend. Ze staan meestal in de nabijheid van de ringweg A10. Het bewustzijn over de gevaren van fijnstof voor kinderen is op scholen en bij schoolbesturen laag, op verschillende scholen wordt het fijnstof onvoldoende gefilterd en het probleem treft onevenredig veel achtergestelde kinderen, blijkt uit onderzoek van OneWorld en De Groene Amsterdammer. De gezondheidsrisico’s zijn reëel: bij één op de vijf kinderen met astma in Nederland is de ziekte gerelateerd aan luchtvervuiling door het verkeer. In geen enkel ander Europees land is dat aantal zo hoog.

Schone Lucht Akkoord De Nederlandse lucht moet schoner, vindt minister Van Veldhoven (D66) van Milieu. Daarom ondertekenden 46 Nederlandse gemeenten, provincies en het Rijk po 13 januari 2020 het Schone Lucht Akkoord. Het verkeer, de scheepvaart, de industrie, de landbouw, de bouwsector en de huishoudens moeten de uitstoot van fijnstof en stikstofdioxide terugdringen. Het kabinet hoopt op een ‘gezondheidswinst’ van 50 procent, wat betekent dat er jaarlijks 4000 tot 5000 sterfgevallen voorkomen zouden worden. Jaarlijks gaan zo’n 11.000 Nederlanders vroegtijdig dood door ongezonde lucht, aldus de minister.

Een jaar korter leven

Wereldwijd gaan er jaarlijks zo’n 4,2 miljoen mensen dood aan luchtverontreiniging, blijkt uit cijfers van de World Health Organisation. Ook in Amsterdam is fijnstof een groot probleem, net als in andere grote steden als Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Bewoners van Amsterdam leven gemiddeld een jaar korter door fijnstof, stelt het Amsterdamse gemeentebestuur. Fijnstof is een mengsel van vaste, vloeibare en gasvormige deeltjes in de lucht, waarin zich allerlei giftige stoffen kunnen bevinden. Een deel kan uit natuurlijke materialen bestaan, zoals pollen en stuifmeel, maar in de stad hebben roet en stofdeeltjes door bandenslijtage de overhand. De deeltjes worden geclassificeerd aan de hand van hun diameter, 10 micrometer en kleiner: PM10, PM2.5, PM1, etc. “Hoe kleiner de deeltjes, hoe dieper het effect”, zegt Flemming Cassee, inhalatietoxicoloog bij het RIVM en hoogleraar aan de Universiteit Utrecht. “Deeltjes vanaf 2,5 micrometer beïnvloeden de longfunctie, terwijl de kleinere deeltjes via de longblaasjes in het bloed terechtkomen.”

Fijnstof en corona Onderzoekers van de Harvard University hebben een verband ontdekt tussen luchtvervuiling en de kans op overlijden aan het coronavirus. Coronapatiënten uit gebieden met een grote hoeveelheid fijnstof in de lucht, hebben een grotere kans aan het virus te overlijden dan patiënten uit gebieden met minder luchtvervuiling. Het onderzoek concludeert dat er zeker tweehonderd mensen mínder overleden zouden zijn aan covid-19, als Manhattan het gemiddelde fijnstofniveau in de afgelopen twintig jaar met 1 microgram per kubieke meter had weten te verlagen. Ook in Nederland is de lucht behoorlijk vervuild. In een groot deel van ons land is de fijnstofconcentratie hoger dan de grenswaarde die de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert: een jaargemiddelde van maximaal 10 microgram per kubieke meter. In 2019 lag het gemiddelde van Nederland op 10 tot 12 microgram per kubieke meter. In grotere steden is de concentratie nóg hoger.

Kinderen zijn bijzonder kwetsbaar voor fijnstof. De deeltjes die in de longen blijven hangen kunnen ontstekingen veroorzaken en verhogen zo het aantal astma-aanvallen. Daarnaast blijft op de lange termijn de longgroei achter bij hoge fijnstofconcentraties, zegt Gerard Hoek van het Institute for Risk Assessment Sciences van de Universiteit Utrecht. De kleinste deeltjes kunnen zich in de bloedvaten als cholesterol gedragen, en vernauwen de bloedvaten door vet aan zich te binden. Ultrafijnstof bereikt zelfs de hersenen, waar ze ook de hersenontwikkeling van kinderen kunnen verstoren. Er bestaat experimenteel bewijs dat fijnstof zo ook leerproblemen kan veroorzaken, zeggen Hoek en Cassee beiden. En juist deze kleine deeltjes zijn het moeilijkst te filteren. “Het fijnstof voor 100 procent wegfilteren is technisch nog steeds niet mogelijk, F9-filters komen het dichtst in de buurt”, zegt directeur Karel Bosschieter van AFPRO. “Hooguit 50 procent van de roetdeeltjes worden met deze systemen weggefilterd”, zegt Saskia van der Zee van GGD Amsterdam. Onderhoud is essentieel, benadrukken de deskundigen. Toch laat dit op meerdere scholen te wensen over. “Bij ons komt er nooit iemand voor onderhoud, we hebben continue lekkage of kortsluiting door de verstopte filters”, meldt een medewerker van De Achthoek. “Volgens mij zijn de filters slecht afgesteld, ze werken niet goed”, zegt de conciërge van De Vijf Sterren. We vergelijken de fijnstofscholen met de achterstandsscores van het CBS: 16 van de 26 fijnstofscholen blijken achterstandsscholen te zijn. Het CBS berekent deze score aan de hand van het opleidingsniveau, afkomst, verblijfsduur en financiële situatie van de ouders, en de intelligentiescore van de kinderen. De achterstandsscores in onze lijst zijn bovendien erg hoog: landelijk scoort minder dan één procent van de scholen boven de 1000 punten, van de lijst met 26 basisscholen in een fijnstofzone scoren er vier meer dan 1000. Een pijnlijk feit, vooral wanneer je in je achterhoofd houdt dat zelfs de beste filters nog niet alle ongezonde fijnstof wegfilteren, dat bij hitte vaak ramen opengezet worden en dat het met onderhoud, wat cruciaal is voor de werking van de filters, niet altijd zo best gesteld lijkt.

“ Amsterdamse schooldirecteur: ‘We hebben wel grote kasten in de klas hangen, maar ik weet niet precies wat die doen’

De gemeente Amsterdam biedt de 62 scholen in fijnstofgebied – de 26 eerdergenoemde scholen, inclusief voortgezet onderwijs – subsidie voor de installatie van een ventilatiesysteem dat fijnstof filtert, de CO2-concentratie op peil houdt en zorgt voor voldoende schone lucht in klaslokalen. We bellen de 26 basisscholen met de vraag hoe het nu gaat. Meestal waren grote vraagtekens aan de andere kant van de lijn het antwoord. “Ach, schoolgebouwen waren in mijn jeugd niet fris, en dat zullen ze waarschijnlijk ook nooit worden”, zegt een medewerker van de Achthoek. “Ouders, met name uit België, vragen er wel eens naar, maar dan denk ik: dan moet je niet in Amsterdam gaan wonen.” Een greep uit de reacties van schooldirecteuren in Amsterdam: ‘Momenteel staat fijnstof niet bij ons op de agenda.’ ‘Zoals ik het begrijp hebben wij nog geen maatregelen genomen, maar wellicht kunt u mij verder helpen met welke maatregelen andere scholen hebben genomen.’ ‘We hebben wel grote kasten in de klas hangen, maar ik weet niet precies wat die doen.’ Bij veel scholen hangt wel iets aan het plafond, maar het is onduidelijk wat. We bekijken satellietbeelden van de 26 scholen en brengen een bezoek aan het laboratorium van AFPRO Filters in Alkmaar, die al veertig jaar luchtfilterinstallaties produceren. Op tien daken staan grote grijze of blauwe kasten. Volgens Marco van Deijk, filterspecialist bij AFPRO, wijst zo’n kast op een gecentraliseerd luchtfilteringssysteem met waarschijnlijk een F9-filter. Ook de ruimteschepen die we zagen op de Rosaschool in Noord filteren hoogstwaarschijnlijk op dit niveau. Op het allerlaatst reageert de gemeente op onze lijst. Onze conclusie als we alle gegevens combineren: op negen scholen hangt geen of een onvoldoende systeem. Bij twee hiervan houdt de gemeente met metingen de luchtkwaliteit in de gaten.

“ Het is tekenend dat zeven achterstandsscholen nog helemaal geen systeem hadden tegenover nul niet-achterstandsscholen

Ook hier blijken achterstandsscholen oververtegenwoordigd in het slechte rijtje: van de negen scholen die geen of minder goede installaties hebben, zijn er zes op die achterstandsscholen. Bovendien: op één na (sinds kort, de Rosaschool) hebben de scholen geen groen op het schoolplein en het onderwijsteam heeft weinig oog voor het probleem, blijkt uit onze rondgang. Kinderen in achterstandsbuurten ademen sowieso al slechtere lucht en ook op hun scholen hebben ze een grotere kans in een ongezonde omgeving te verblijven. Het is tekenend dat, voordat de gemeente scholen begon te subsidiëren, zeven achterstandsscholen nog helemaal geen systeem hadden. Tegenover nul niet-achterstandsscholen. Wat dat betreft heeft de inzet van de gemeente een egaliserende werking gehad.

“ Kinderen zijn bijzonder kwetsbaar voor fijnstof. De deeltjes die in longen blijven hangen kunnen het aantal astma-aanvallen verhogen

Segregatie

Er is een aantal voor de hand liggende redenen voor de oneerlijke verdeling van luchtvervuiling op scholen, zegt stadsgeograaf Cody Hochstenbach. “Een groot deel heeft natuurlijk te maken met de keuzevrijheid die welvaart je geeft. Kijk naar de flats die vlak naast de snelweg gebouwd zijn. Mensen wonen daar niet omdat ze zo van auto’s kijken houden.” Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat mensen in sociaaleconomisch lagere klassen minder gezond zijn en dat er verbanden zijn te leggen met hun omgeving met weinig groen, meer verkeer en minder winkels met gezond eten. Onderzoeker Hanneke Kruize constateerde in 2004 al dat in de regio Rijnmond mensen met een laag inkomen meer te maken hadden met slechte lucht en weinig publiek groen.

Fijnstof in Nederland Fijnstof is niet alleen in Amsterdam een probleem. Rotterdam, een donkere vlek op de fijnstofkaart van Nederland, en ook de binnensteden van Utrecht, Eindhoven en Den Haag hebben er veel last van. Allemaal hebben ze hun eigen regelingen, blijkt uit een overzicht van de landelijke GGD-werkgroep Lucht. Zo heeft Rotterdam alleen een ‘ambitieprofiel’ voor nieuwbouw, maar geen overzicht van of subsidiebeleid voor bestaande scholen in fijnstofzones. De gemeente Utrecht geeft “gezondheidsadviezen” bij de aanleg van nieuwe scholen en de gemeente Den Haag vraagt “maatwerkadvies” aan de GGD bij bestaande scholen in de buurt van drukke wegen. In Eindhoven is, volgens de landelijke GGD, nog geen beleid voor scholen in fijnstofgebied. Op luchtmeetnet.nl worden de fijnstofconcentraties in Nederland per uur in kaart gebracht.

Maar de verdeling ontstaat ook doordat verschillende groepen verschillende prioriteiten hebben. “Je ziet in veel onderzoeken dat verschillende mensen zich druk maken over andere dingen. Waarom zou je je druk maken over fijnstof, als je ook naar de voedselbank moet?”, zegt Frans Coenen, die aan de Universiteit Twente zich bezighoudt met het snijvlak van beleidskunde en milieu. Uit het onderzoek in Rijnmond blijkt dat sociaaleconomisch lagere klassen bij overlast het vaker hebben over zwerfafval, de hogere sociaaleconomische maken zich vaker druk over luchtkwaliteit. En laatstgenoemde mensen zullen ook sneller iets doen met die zorgen, zegt Coenen. “Zij hebben vaker de neiging om zich te bemoeien met besluitvorming. Zij hebben ook vaker het sociaal kapitaal om dat te doen: ze weten de weg in het bestuur, weten hoe ze van zich moeten laten horen, kennen de juiste mensen.” Wie zich afvraagt waarom sommige kinderen meer last hebben van slechte lucht, ontkomt er bovendien niet aan om het te hebben over hoe sterk scholen gesegregeerd zijn in Amsterdam, zegt Hochstenbach. “Het zijn vooral de hoogopgeleide tweeverdieners die daarvoor zorgen. Zij zoeken naar een school waarvan zij denken dat die hun kinderen dezelfde kansen geeft als zij hebben gekregen.”

“ Scholen waar ouders minder mondig zijn, mogen subsidies niet zomaar laten lopen

“De situatie op de Rosaschool was wel een wake-up call”, reageert Marjolein Moorman, onderwijswethouder van Amsterdam. “Natuurlijk vroeg ik meteen waarom daar helemaal niets geregeld was om fijnstof te bestrijden. Er bleken verhuisplannen te zijn, maar die waren op de lange termijn geschoven.” Amsterdam heeft een prima regeling en stopt veel eigen geld in gezonde scholen, benadrukt ze. “Maar we kunnen scholen en schoolbesturen niet dwingen om eraan deel te nemen. Er moet ook betrokkenheid van die kant zijn.” De keuze voor een filtersysteem is immers ook een financiële afweging: de aankoop en installatie zijn prijzig. De aankoop en installatiekosten liggen tussen de 300.000 en 500.000 euro per school. Maar in het programma van de gemeente Amsterdam betaalt de school slechts 20 procent zelf, tot een plafond van 50.000 euro. “En dat is voor geen enkele Amsterdamse school een bezwaar”, weet de wethouder uit ervaring. Vanuit het stadhuis is recent wel een belronde gehouden naar scholen die onvoldoende filters hebben. “Want het mag niet zo zijn dat scholen waar ouders minder mondig zijn, of directeuren en schoolbesturen andere prioriteiten hebben, dit soort subsidies laten lopen. Ons beleid is er juist op gericht om achterstanden te bestrijden en dan is het niet te bedoeling dat door het niet gebruik maken van regelingen de ongelijkheid juist vergroot wordt. Daar moeten we echt goed op letten.”

Mondige ouders op de barricade

Willem Wiskerke is zo’n mondige ouder. “Ik fietste vaak langs de Rosa op weg naar werk en dacht: daar gaat mijn kind in ieder geval niet heen.” Willem Wiskerke zette samen met een groep ouders van Boven ’t IJ een campagne op om het besluit over de nieuwe dependance van de Montessorischool van zijn kinderen bij de Rosaschool terug te draaien. Want veel hoogopgeleide ouders hadden nooit hun kind op de wonderlijke schoolcombinatie Rosa en Boven ’t IJ gedaan als ze niet door de omstandigheden waren gedwongen. “Al die stationair draaiende auto’s pal naast de school, ik wist gelijk dat dat niet goed kon zijn”, zegt Wiskerke. Er werd een WhatsApp-groep aangemaakt met actievoerende ouders. Hij legt uit: “Als zoiets gebeurt, dan heeft het geen zin om bij de schoolkoepel Innoord verhaal te halen, dan neem je zelf de regie.” Wiskerke werkt al tien jaar bij milieuorganisaties en doorziet het proces van inspreekavonden en aangewezen vertrouwenspersonen. Hij weet hoe je verzet moet organiseren. Zijn medestanders werken bij multinationals en hebben professionele kennis van bestemmingsplannen, bouwvoorschriften en pr. Ze tippen een journalist bij het Het Parool die een artikel schrijft, de Partij voor de Dieren belegt een spoeddebat in de Amsterdamse raad. Twee ouders doen een beroep op de wet openbaarheid bestuur en vragen alle communicatie tussen gemeente en schoolbestuur Innoord op.

“ Een bekende grap is dat de Montessori-ouders maar de wensen van de Rosa-ouders moeten doorgeven, omdat zij wél hun zin krijgen

De wethouder houdt echter voet bij stuk: de Montessori-kinderen gaan naar de Rosaschool. Wel is de druk op de gemeente zodanig, dat er volgens adviseur huisvesting Peter Meijboom van Innoord “gekeken wordt naar wat er dan mogelijk is om de situatie te verbeteren”. Er wordt die zomer een F9-filterinstallatie geïnstalleerd, er komt geld vrij voor het opknappen van de lokalen en is er subsidie van 70.000 euro voor een nieuw groen plein. Uit de WOB-stukken van de ouders blijkt dat de gemeente in het voorjaar aan koepel Innoord belooft dat ze de school bovenaan de prioriteitenlijst voor luchtzuivering zetten, en dat ze achter de groensubsidie aan gaan, waar er elk jaar maar een tiental van worden uitgedeeld. Meijboom: “We wilden kinderen niet laten verhuizen naar een kaal en versteend plein. Het moest wel een beetje lijken op waar ze vandaan kwamen.” Die school zit in een charmant gebouw met hoge plafonds, een buitenkeukentje compleet met emaillen servies, kweepeer- en zakdoekjesbomen in de speeltuin. Saillant detail: de gemeente pakte bovendien in dit geval de hele rekening op en betaalde ook het schooldeel van maximaal 50.000 euro, omdat de schoolbesturen het niet eens werden over wie dat moest betalen. En dus heeft de Rosa nu ook ontdek- en avonturenpaden die omringd zijn door bamboe en wuivend riet. Het plein is vanaf nu ‘rainproof’, aards en heeft bepaald geen gebrek aan houtsnippers. Maar het voetbalveldje, de enige wens van de Rosa-ouders die ze bovendien al jarenlang uiten, dat is er niet gekomen. Een bekende grap op de vrijdagochtendkoffie is ondertussen dat de Montessori-ouders maar de wensen van de Rosa-ouders moeten doorgeven, omdat zij wél hun zin krijgen. Waarom er opeens geen schoolbel meer klinkt sinds de Montessori-kinderen zijn gekomen blijft een raadsel. Eerst was het verhaal dat die ‘stuk’ was, maar nu wordt gezegd dat die het lesschema van de Montessori-kinderen in de war zou sturen.

Schone lucht als basisrecht

De Montessori-klaslokalen zijn fris geverfd en hebben nieuwe kindvriendelijke keukenblokjes gekregen. De Rosa-ouders horen al jaren dat verven niet mag van de architect. Hoe de schoolbesturen met de fijnstofsituatie omgaan, helpt ook niet echt. Onlangs kregen ouders van beide scholen een brief van de besturen en de GGD over de luchtkwaliteit. Daarin werd gemeld dat er een denktank van Boven ’t IJ-ouders zou worden opgericht, waarin ze mochten meedenken over wanneer de ramen open gaan. De Rosa-ouders werden niet uitgenodigd om mee te denken. Wat te doen met dit soort ongelijkheid? In de Verenigde Staten, België en de Verenigd Koninkrijk krijgt het onderwerp environmental justice aandacht in de wetenschappelijke wereld. “En er worden rechtszaken gevoerd om overheden verantwoordelijk te houden voor de ongelijkheid die ontstaat door hun beleid”, zegt jurist Daphina Misiedjan, die onderzoek doet naar het recht op schone lucht. Ze wijst op een zaak in Londen, waar de moeder van de aan astma overleden Ella Kissi-Debrah een rechtszaak voert om ‘luchtvervuiling’ als officiële reden voor haar dood aan te merken. Omdat het meisje in een buurt opgroeide met veel armoede en mensen van kleur, zegt Misiedjan, wordt luchtvervuiling daarmee verbonden aan sociaal onrecht. “Het lastige is tot nu toe dat schone lucht nog niet als individueel recht wordt erkend door bijvoorbeeld de Verenigde Naties, zoals ons recht op schoon water.”

“ Er is een trend aan het ontstaan dat nieuwe sociale huurwoningen bij elkaar geplaatst worden, op minder gewilde plekken

In Nederland blijft het onderzoeksveld van milieurechtvaardigheid nog achter, zegt Coenen van de Universiteit Twente: “In Nederland bestaat het idee dat we redelijk egalitair zijn, en moet je het dus niet al te veel over ongelijkheid hebben. Ik ben soms bang dat we de structurele ongelijkheid die ten grondslag aan dit soort gezondheidsverschillen kunnen liggen, onder het tapijt vegen.” Steeds vaker bestaat het idee, zeggen Coenen en Hochstenbach allebei, dat je gezondheid je eigen verantwoordelijkheid is. Hochstenbach: “Het idee is: dan had je maar gezonder moeten eten, niet moeten roken.” En segregatie in veel steden neemt alleen maar toe, zegt Hochstenbach. “Lang waren we in Nederland bijzonder streng op gemengde buurten, maar dat idee is er een beetje uit. Er is een trend aan het ontstaan dat nieuwe sociale huurwoningen bij elkaar geplaatst worden, op minder gewilde plekken.” “Voor klimaatbeheersing op oude scholen is er op veel plekken in Nederland gewoon niet genoeg geld.” Pim Commandeur is adviseur onderwijshuisvesting, gespecialiseerd in duurzaamheid en milieu. De kosten van een filterinstallatie vormen vaak een barrière, is zijn ervaring. Amsterdam heeft een relatief gunstige regeling, maar in veel steden staan scholen er alleen voor.

Het asbest van de 21e eeuw

De luchtkwaliteit binnen scholen hangt vaak nauw samen met het bouwjaar van het gebouw, stelt Commandeur. “Bij scholen die na 2010 gebouwd zijn, na invoering van het programma van eisen van Frisse Scholen, is de lucht in de school beter dan buiten. Bij scholen van voor 1980 is er eigenlijk geen beginnen aan”, zegt Commandeur. “Die zijn slecht geïsoleerd en de lucht komt er door alle kieren binnen. Filteren helpt dan maar in bescheiden mate.” Na 1980 en zeker met een bouwjaar na 2000 zijn er zeker maatregelen mogelijk. “Maar die zijn vrij duur, zowel qua aanschaf als qua onderhoud en elektriciteitsverbruik. Scholen hebben nu al geen geld voor het onderhoud van hun gebouwen. Subsidieregelingen met hoge eigen bijdragen, zoals in Den Haag, waar de gemeente slechts de helft meebetaald, zijn dan echt een drempel.” Daarom zouden filters en groene pleinen eigenlijk gewoon door het rijk gefinancierd moeten worden, vindt de Amsterdamse wethouder Moorman. “Het is toch niet goed dat in dit probleem in de ene stad wel wordt aangepakt en in de andere niet? Daar moet nationaal beleid op komen.” “Fijnstof is eigenlijk het asbest van de 21e eeuw”, constateert Karel Bosschieter, directeur van AFPRO Filters, een grote luchtfilterfabrikant. Ook hij merkt dat fijnstof geen prioriteit is voor scholen. “Als er iets niet in orde zou zijn met de waterkwaliteit op een school zou de school onmiddellijk zijn deuren kunnen sluiten. Maar op de gevaren van vervuilde lucht is men nog minder bedacht.”

“ Schone lucht is belangrijk voor de leerlingen, maar ook voor de docenten