Program 500 plus nie spowodował zwiększenia dzietności, ale spowodował wycofanie się części kobiet z rynku pracy. Owszem, dzięki dodatkowym pieniądzom zmniejszono ubóstwo, ale nie to było celem tego programu. Chodzi o to, aby wydatki socjalne nie hamowały aktywności zawodowej - mówi Business Insider Polska prof. Jerzy Hausner, ekonomista Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. I apeluje o szczegółową analizę sytuacji w dużych, średnich i małych firmach. - Trzeba odejść od przekonania, że adresatem polityki rządu mają być tylko przedsiębiorstwa małe, bo one są jedynie nasze. Znaczący potencjał inwestycyjny jest przede wszystkim w tych średnich i dużych - tłumaczy.

Według prof. Jerzego Hausnera weszliśmy w fazę kolejnego spowolnienia. Firmy nie upadają, bo ciągle mają rezerwy, po które sięgają. Ale ogólnie ich sprawność ekonomiczna się obniża

Według niego duże miasta w następstwie wprowadzanych zmian podatkowych i regulacyjnych stracą w przyszłym roku mniej więcej 5 proc. swoich dochodów, a to w pierwszej kolejności odbije się na inwestycjach

Inflacja dziś wynosi 2,6-2,7 proc., będzie jeszcze wyższa. To osłabi dynamikę dochodów realnych gospodarstw domowych i ograniczy ich możliwości nabywcze - ocenia ekonomista

Ela Glapiak, Business Insider Polska: W dużych przedsiębiorstwach w drugiej połowie ubiegłego roku wzrosło o ponad 7 proc. zagrożenie upadłością, osiągając poziom ostrzegawczy. Co jest przyczyną tak dużego wzrostu?

Profesor Jerzy Hausner, Katedra Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie: Chciałbym przede wszystkim zaznaczyć, że liczba upadłości w Polsce nie jest duża. Regulacje prawne, jak i sytuacja gospodarcza chronią przedsiębiorstwa przed upadłością. Jeśli jakieś przedsiębiorstwo ma problemy, to raczej zawiesza działalność niż ogłasza upadłość. Mamy z tego względu nieprecyzyjną statystykę, bo liczba zarejestrowanych firm nie odpowiada liczbie faktycznie funkcjonujących. My badamy stopień zagrożenia upadłością w oparciu o dane finansowe zbierane w systemie statystyki publicznej. Analizując je, stwierdzamy pogorszenie sytuacji kondycji finansowej firm.

Czy jest już na tyle źle, że powinniśmy bić na alarm?

W dużych firmach sytuacja zaczyna przypominać sytuację z okresu spowolnienia w latach 2012-13. Wynika to ze zmiany nie po stronie popytu - bo firmy cały czas sprzedają swoje produkty dzięki rosnącej konsumpcji stymulowanej przez rząd – ale po stronie kosztowej. Problem polega na tym, że koszty przedsiębiorstw rosną szybciej niż przychody ze sprzedaży. Część firm już produkuje z ujemnym wynikiem, co się przenosi na ich partnerów biznesowych i dostawców. Nie upadają, bo ciągle mają rezerwy, po które sięgają. Ale ogólnie ich sprawność ekonomiczna się obniża.

To proces, który – jak pan wspomniał – obserwowaliście od dłuższego czasu. Czy teraz wchodzi on w ostrzejszą fazę?

Gdy chodzi o przemysł, wskaźnik wyprzedzający koniunktury od dłuższego czasu jest poniżej 50 punktów. Wcześniej - poza sytuacją w budownictwie – nie przechodziliśmy recesji. Teraz też jej nie będzie, ale wyraźnie weszliśmy w fazę kolejnego spowolnienia. Pobudzanie konsumpcji wydatkami socjalnymi państwa temu nie zapobiegnie. Także dlatego, że wchodzimy w okres niższej dynamiki inwestycji publicznych. Kończy się bowiem obecna perspektywa budżetowa UE. I zanim uzyskamy środki w ramach następnej, wystąpi dołek w inwestycjach publicznych.

Ponadto fiskalne pobudzanie koniunktury ma też swoje ujemne konsekwencje. Duże miasta w następstwie wprowadzanych zmian podatkowych i regulacyjnych stracą w przyszłym roku mniej więcej 5 proc. swoich dochodów, a to w pierwszej kolejności odbije się na inwestycjach. Inflacja dziś wynosi 2,6-2,7 proc., a będzie jeszcze wyższa. To osłabi dynamikę dochodów realnych gospodarstw domowych i ograniczy ich możliwości nabywcze. Ludzie będą mieli więcej pieniędzy, ale mniej będą mogli za nie kupić. W sumie stymulacja fiskalna i pieniężna, z czym mamy do czynienia w latach 2018-19, spowoduje, że spowolnienie będzie początkowo łagodniejsze, ale będzie trwało dłużej i zejdziemy głębiej. Z naszych obecnych prognoz wynika, że dynamika PKB obniży się do 3 proc. na przełomie drugiego i trzeciego kwartału 2020.

Co organy państwa powinny zrobić, aby skutki spowolnienia były jak najmniej odczuwalne dla nas, dla przedsiębiorstw i całej gospodarki?

Przede wszystkim NBP powinien zacząć tłumić inflację. Rada Polityki Pieniężnej powinna zmienić wektor polityki pieniężnej w kierunku jej zaostrzenia. Od razu musi nastąpić zmiana retoryki. Rynek trzeba przygotować na podniesienie stóp procentowych NBP. Trzeba przedsiębiorstwom i gospodarstwom domowym uświadomić, że przechodzimy w fazę zacieśniania. Jest to potrzebne chociażby po to, aby ludzie nie zadłużali się nadmiernie. Bo inaczej będą mieli problem ze spłatą zaciąganych teraz zobowiązań. To także ważny sygnał dla banków. Konieczne jest pobudzanie aktywności zawodowej, która jest nadal w Polsce relatywnie niska. Aby zwiększyć zatrudnienie, rząd powinien przede wszystkim wycofywać te instrumenty, które temu przeszkadzają.

To znaczy? Które konkretnie?

Program 500 plus nie spowodował zwiększenia dzietności, ale spowodował wycofanie się części kobiet z rynku pracy. Owszem, dzięki dodatkowym pieniądzom zmniejszono ubóstwo, ale nie to było celem tego programu. Generalnie chodzi o to, aby wydatki socjalne nie hamowały aktywności zawodowej. Trzeba przygotować scenariusz zakorzenienia pracowników, którzy przyjechali do nas z krajów zza wschodniej granicy w poszukiwaniu pracy i zarobku. Ułatwiajmy im uzyskanie obywatelstwa. Niech u nas osiądą i ściągną swoje rodziny. Asymilować ich nie trzeba, bo pochodzą z tego samego kręgu kulturowego. Tragiczna jest sytuacja, gdy człowiek, który w pracy zasłabł i nikt mu nie pomógł, zmarł i jest wywożony do lasu. To zniechęci innych do podejmowania u nas pracy. Trzeba z nadużyciami wobec obcokrajowców zdecydowanie walczyć. To jest bardzo ważne, bo pamiętajmy, że nasze społeczeństwo nie jest gotowe, aby przyjąć imigrantów z innych obszarów kulturowych. Nie liczmy, że problem deficytu pracowników rozwiążą Filipińczycy czy Hindusi. Martwmy się o to, aby pracujący u nas Ukraińcy nie przenieśli się do Niemiec.

A jeśli chodzi o politykę kierowaną do przedsiębiorstw? Jak wspomóc ich działania dotyczące zwiększania mocy produkcyjnych, miejsc pracy, inwestycji?

Potrzebna jest szczegółowa analiza sytuacji w firmach dużych, średnich i małych. Trzeba odejść od przekonania, że adresatem polityki rządu mają być tylko przedsiębiorstwa małe, bo one są jedynie nasze. Znaczący potencjał inwestycyjny jest przede wszystkim w tych średnich i dużych. A one mają specyficzne problemy. Zwracamy uwagę w naszym ostatnim kwartalnym raporcie, że słabnie skala kredytowania przedsiębiorstw przez banki: wolą one kredytować państwo i gospodarstwa domowe. To dla nich bezpieczniejsze, ale niekorzystne dla przyszłego wzrostu gospodarczego. A jednocześnie przedsiębiorstwa podlegają narastającemu fiskalizmowi. Mają nałożoną fiskalną pętlę, którą skarbówka coraz bardziej zaciska. Trzeba przeprowadzić analizę sytuacji kluczowych sektorów i mieć świadomość, że tam, gdzie państwo próbuje ręcznie sterować firmami – energetyka, górnictwo – mamy wzrost inwestycji. Tylko czy to są efektywne inwestycje? Bardziej potrzebne są energooszczędne inwestycje przedsiębiorstwach prywatnych. Polityka regulacji cen energii powinna temu sprzyjać. Zamiast szokowego ich wzrostu potrzebujemy jasno wytyczonej ścieżki ich dochodzenia do poziomu cen rynkowych.

WARTO WIEDZIEĆ: