Waar ben je, vraagt de stem aan de andere kant. Het is half elf ’s avonds, woensdag 2 november. Nog steeds wordt Ken Bone met regelmaat gebeld. Iedereen wil hem spreken. The New York Times noemde hem „Amerika’s nieuwe lieveling”. CNN-anchor Jake Tapper vroeg zich op nationale televisie af „wat hem toch zo geweldig maakt”. Hij was te gast bij Jimmy Fallon. Stephen Colbert zong een liedje over hem. Ze belden vanuit Rusland, Zweden, China en Honduras. The American dream, vervolmaakt in de pakweg vijftien seconden die het duurt om op te staan en een vraag over energiebeleid te stellen.

Dus als hij anoniem wordt gebeld op zijn zwarte Samsung Galaxy, is dat niet verdacht. Zo gaat het al weken, en hij probeert iedereen te woord te staan.

Hij neemt op. Donker buiten. Interstate 64, de snelweg tussen het grote St. Louis en Shiloh, het kleine stadje aan de andere kant van de Mississippi waar hij met zijn vrouw Heather en dertienjarige zoon Logan woont.

Waar ben je?

Ik zit in de auto, zegt Ken Bone.

De stem vervormt. Hij krijgt allerlei persoonlijke informatie voorgelezen. Zijn adres, zijn social security number, zijn credit score. De naam van zijn vrouw. Wanneer ze jarig is. De beller weet het allemaal. Als hij ophangt, denkt Bone dat het voorbij is. Dat is het niet. Kort daarna komt er een telefoontje binnen bij het politiebureau van zijn woonplaats. De stem zegt: ik ben naar het huis van Ken Bone gegaan. Hij was er niet, dus ik heb zijn familie doodgeschoten en een bom achtergelaten.

1

Het begint een maand eerder, op zondagmiddag. Bone is thuis en kijkt naar Futurama als zijn Samsung overgaat. Het is peilingbureau Gallup: of hij al weet op wie hij gaat stemmen.

Ken Bone groeit op in een uiterst conservatief gezin in Granite City, een stadje in het hart van het Midwesten draaiend op de plaatselijke staalfabriek. Een paar dagen voor hij 20 wordt, durft hij af te stappen op Heather, het meisje achter de bar van de bowling waar hij een bijbaantje heeft. Binnen een paar maanden zijn ze verloofd, en een lente later blijkt Heather zwanger. Zoon Logan wordt in oktober 2003 geboren.

Heather en Ken Bone in januari 2003. Ken Bone

Dit verhaal kwam tot stand na uitvoerig e-mailcontact met Ken Bone, aangevuld door (en geverifieerd met) zijn foto’s, tweets, Facebook- updates, Reddit-posts, YouTube-filmpjes en media-optredens in de afgelopen maanden.

Naar de universiteit, zoals het plan was, is geen optie meer: Bone heeft ineens een familie om voor te zorgen. Hij gaat op zoek naar een voltijdbaan, blijft ernaast alsnog studeren en belandt uiteindelijk in de controlekamer van een kolencentrale. Op het bureaublad van zijn werk-pc staat Homer Simpson, de bebierbuikte vader uit animatieserie The Simpsons die hetzelfde werk doet (maar dan bij een kerncentrale) en volgens de makers van de show ‘in zijn onnozelheid briljant creatief’ is.

Bone leest graag. Hij speelt drums, basgitaar en piano. Hij is fan van ijshockeyteam St. Louis Blues. Veel is er niet in zijn leven veranderd de afgelopen jaren, of het moet zijn dat hij in rap tempo zwaarder is geworden en inmiddels 130 kilo weegt. Misschien omdat hij in de weekenden op de bank hangt en tekenfilms kijkt.

De vraag van Gallup is er niet een om enthousiast bij op te veren uit zijn zandkleurige sofa. Zoals veel Amerikanen heeft Bone bij geen van de twee kandidaten warme gevoelens. Economisch leunt hij naar de Republikeinen, maar op sociale onderwerpen voelt hij zich er ver van verwijderd. Hij wil gelijke rechten voor iedereen, ongeacht geslacht, ras of geaardheid.

Niettemin heeft hij zijn keuze gemaakt, dus hij antwoordt de opiniepeiler.

Vervolgvraag: op een schaal van één tot tien, hoe groot is de kans dat u nog van gedachten verandert?

Niet groot, maar Bone weet dat in deze krankzinnige campagne alles kan. Dus hij zegt: twee.

Dat is volgens Gallup voldoende om hem een ‘zwevende kiezer’ te noemen. En dat komt goed uit, want het tweede debat tussen Trump en Clinton is een week later in St. Louis, op een half uurtje rijden, en daar zoeken ze nog zwevers voor. Zou hij erbij willen zijn?

Zonder nadenken: ja.

2

Op de ochtend van het debat scheurt hij uit de broek van zijn olijfkleurige pak als hij in zijn auto wil stappen. Heather helpt hem snel aan een nieuwe outfit: een grijze broek, een wit overhemd en daaroverheen een rode kabeltrui van het merk Izod.

Het pak dat Ken Bone eigenlijk wilde aantrekken op de dag van het debat. Ken Bone

Hij meldt zich om 8.00 uur ’s ochtends bij de Washington University in St. Louis, waar het debat die avond wordt gehouden. Met, zoals gevraagd, twee vragen voor de kandidaten. Daar is hij aan begonnen op de avond na het telefoontje van Gallup. Hij heeft ze sindsdien herschreven, gepolijst. De afspraak is dat de moderatoren van het debat, Anderson Cooper (CNN) en Martha Raddatz (ABC), de vragen van hem en 39 andere uitgenodigde ‘zwevende kiezers’ doornemen en de dubbele eruit halen.

Zijn vraag over studieschulden haalt het niet. De andere moet hij voorlezen als zijn naam genoemd wordt. Maar die kans is klein, vreest hij, want hij is de enige met een vraag over schone energie. Hij denkt: ze zullen wel onderwerpen uitkiezen die bij meer mensen leven.

Maar het gaat hem aan het hart. Ken Bone mag dan voor een kolencentrale werken, hij is geen klimaatontkenner. Het land moet nú investeren in zonne- en windenergie en het sterk verouderde elektriciteitsnetwerk. Zou hij zijn vraag persoonlijker verwoorden, dan zou die wellicht luiden: komt er straks een grootschalig omscholingsprogramma, zodat ik in de duurzame energie kan werken?

De rest van de dag wacht hij. Zijn telefoon heeft hij in de auto moeten achterlaten, dus ze moeten hun tijd zonder zien te doden. Terwijl anderen bordspelletjes doen, leest Bone The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy.

Het debat is ongekend sinister. Het is enkele dagen nadat de opname met Trumps ‘kleedkamerpraat’ is gelekt. Republikeinse partijprominenten keerden hem de rug toe, in de peilingen staat hij ver achter. Als reactie gaat Trump er met gestrekt been in. Clinton, zegt hij, moet de gevangenis in. Eens te meer laten de kandidaten zien waarom het tot op het bot verdeelde land het over één ding eens is: laat deze race zo snel mogelijk voorbij zijn.

Dan, na anderhalf uur duivels pingpong, wijst debatleider Anderson Cooper naar zijn rechterzijde. We hebben nog tijd voor één vraag, van Ken Bone.

Dus Bone staat op, brengt de microfoon naar zijn mond en leest de vraag voor van het briefje in zijn linkerhand. “What steps will your energy policy take to meet our energy needs, while at the same time remaining environmentally friendly and minimizing job layoffs?”





3

Wat is het, waardoor Ken Bone de lieveling van iedereen op internet wordt?

Misschien is het simpel: de rode trui. Humoristisch ongepast voor de gelegenheid, versterkt door het olijke overgewicht en het parmantige snorretje. Ken Bone slist een beetje, ook dat is innemend, en er is een zweem van zenuwen te bespeuren, alsof hij er gaandeweg achterkomt dat zijn vraag te lang is om voor de gehele duur ervan normale gezichtsuitdrukkingen op voorraad te hebben.

Misschien is het iets diepers. Dat hij daar staat als antidotum voor de smerige, schofterige, verziekte presidentsrace. Ken Bone is pure onschuld. Hij verbaast met een intelligente vraag over het energiebeleid in een campagne vol deplorables en pussygrabbers, waarbij de inhoud er allang niet meer toe lijkt te doen. Ken Bone is, volgens een tweet die 1200 keer geretweet wordt, „de menselijke versie van een knuffel”. Ken Bone is wat Amerika nodig heeft.

En jeetje, hij heet dus ook nog eens Ken Bone.

Een kleine tien minuten later is het debat ten einde. De kandidaten en hun entourage blijven nog even hangen. Bone maakt wat foto’s met zijn wegwerpcamera, gekregen van de organisatie omdat ze telefoons verboden hebben.

Vrijwel alle foto’s met de wegwerpcamera mislukten. Deze niet, van Hillary Clinton net na het eind van het debat. Ken Bone

Dan roept iemand hem. Hey, energy guy! Hij ziet de uitgestoken hand van Bill Clinton.

Bone schudt hem de hand, en de twee hebben het een paar minuten over de geschiedenis van de kolenindustrie in de VS, waar de voormalige president nogal wat vanaf lijkt te weten. Als het beveiligingsteam Clinton meerdere keren heeft gezegd dat het tijd is om te gaan, nemen ze afscheid.

Bone zegt nog: ik zou op jou gestemd hebben als het destijds kon, maar ik was nog niet stemgerechtigd. Clinton lacht: noem je me nou oud?

Zijn instant-beroemdheid dringt pas door in de auto, als hij zijn telefoon uit het dashboardkastje pakt. Zijn voicemailbox zit vol. Hij heeft honderden sms’jes en Facebook-berichten. Drie- tot vierhonderd mensen volgen hem op Twitter; hij is überhaupt vergeten dat hij daar een account had. Hij downloadt de app en ziet dat hij trending topic is. Een vriend belt hem en leest artikelen voor die op internet staan. Bovenop de rode trui en zijn aparte vraag blijkt ook die wegwerpcamera aan zijn cultstatus bij te hebben gedragen. Ken Bone, de man die zo volledig uit de toon valt dat het onweerstaanbaar is.

4

De mediahype duurt een week. Op Twitter is Bone al een beroemdheid voor hij weer is gaan zitten. Als reactie daarop willen tv, radio en kranten hem spreken. Op maandag en dinsdag doet hij bij elkaar zo’n vijftig interviews. Hij zegt ja op alles en blijkt grappig, vriendelijk en bereid zichzelf niet al te serieus te nemen. Dat zorgt weer voor hernieuwde aandacht op sociale media. Latenight-presentator Jimmy Kimmel promoot Bones Twitter-account – er zijn binnen 24 uur talloze nepaccounts aangemaakt – en de volgers stromen toe, richting een kwart miljoen. Overal waar hij komt, willen mensen met hem op de foto.

Op de foto met Ken Bone en de Ken Bone-merchandise.

Na de media volgt de commercie. Bone krijgt aandacht en aandacht is geld. Taxi-app Uber wil hem als ambassadeur: als hij een reclametweet verstuurt, krijgt hij wat gratis ritjes. Izod, het merk van de trui, wil een campagne met hem doen. De originele trui van de debatavond wordt geveild voor het goede doel. Een T-shirt-site verkoopt binnen een week 5.839 shirts en sweaters met zijn beeltenis.

Op woensdag begint het tij te keren. De tweet over Uber valt niet goed: hij is een ‘sellout’. Een columnist van NY Daily News schrijft dat hij „nu eindelijk kan toegeven dat hij Ken Bone altijd gehaat heeft”. Bij HBO valt talkshow-host Bill Maher Bone aan om zijn status als zwevende kiezer: hij is dus „te stom om Clinton de voorkeur te geven boven President Pussygrabber”.

Het ergste moet dan nog komen. Forumsite Reddit vraagt of hij zin heeft een ‘Ask me anything’-sessie te doen: gebruikers van de site mogen hem vragen wat ze willen. Bone is zelf al twee jaar fervent Reddit-gebruiker en stemt in. Hij haalt de nacht door op zijn werk om tot vroeg in de ochtend de meest uiteenlopende vragen te beantwoorden.

Maar hij maakt een fout. Hij logt in met zijn vaste gebruikersnaam, waardoor iedereen kan zien wat hij in de voorbije twee jaar heeft gezegd in andere subfora van de site. Sommige bijdragen tonen een andere kant. Ken Bone keek naar ‘preggoporn’: naakte zwangere vrouwen (en noemde ze „beautiful human submarines”). Hij bekende eens verzekeringspapieren te hebben vervalst om zijn baantje als pizzabezorger niet kwijt te raken. En hij noemde het zeer controversiële doodschieten van de ongewapende zwarte tiener Trayvon Martin door een politie-agent „gerechtvaardigd”.

Dat strookt niet met het beeld van de tekenfilmachtige antiheld die internetters in hem zagen. Het sentiment van de Twitter-meute keert, de traditionele media volgen snel. CNN kopt: „Ken Bone laat verdorven reacties achter op Reddit.” Tabloid The New York Post vindt hem „bij nader inzien een afschuwelijke vent”.

De koper van de geveilde rode trui trekt zich terug. Tot overmaat van ramp heeft ook Bones oma alles gevolgd. Ze is boos.

5

Media vergeten snel. Na de eerste week neemt het aantal interviewverzoeken met de dag af. Hij heeft het ook liever niet meer, eerlijk gezegd. Een week lang zei hij overal ja op, en kijk wat er gebeurde: opgestuwd tot grote hoogte en diep gevallen. Nu voelt hij weerstand als z’n Samsung overgaat. Bij interviews die hij nog wel doet, verandert subtiel zijn boodschap: minder grapjes over zijn trui en zijn gewicht; hij wil Amerikanen oproepen te gaan stemmen. Daar haalt hij voldoening uit.

Obi-Wan Kenboni. Ken Bone

Het dagelijks leven start weer op. Eén keer denkt hij dat hij gebeld wordt voor een interview, maar het blijkt de kabelmaatschappij: hij heeft de rekening nog niet betaald. Met Halloween is hij ‘Obi-Wan Kenboni’: een rode trui, een donkerbruin gewaad en een lightsaber.

Op woensdagavond 2 november, ruim drie weken na het debat, rijdt hij terug naar huis na een praatje op de Saint Louis University als z’n telefoon gaat.

Waar ben je?

Terwijl hij zijn route vervolgt en het voorval van zich af probeert te schudden, wordt hij opnieuw gebeld. Het is de politie van Shiloh. Of alles goed met hem is.

Ja, hoezo?

De agent vertelt wat hij weet. Iemand beweert dat hij je huis is binnengedrongen en een bom heeft neergelegd. We proberen je vrouw te bereiken, maar die neemt niet op. Zes gewapende agenten met kogelvrije vesten staan bij je huis.

Bone rijdt zo snel als hij kan. In de straat wordt hij tegengehouden. De agenten omsingelen zijn huis, hij kan niet zomaar naar binnen.

Hij belt Heather. Ze neemt op en is zich nergens van bewust – ze zat in bad. Hij zegt: loop alsjeblieft héél rustig naar buiten.

Als de agenten haar hebben opgevangen, legt Bone hun uit hoe ze bij de slaapkamer van zijn slapende zoon, Logan, kunnen komen. De jongen wordt door twee agenten uit bed gehaald en naar zijn ouders gebracht, terwijl de andere vier het huis doorzoeken op explosieven.

Er wordt niks gevonden.

6

Aan zijn internetroem hield Ken Bone ongeveer vijftien maandsalarissen over. De helft daarvan verdiende hij met de verkochte shirts en sweaters. Daarnaast was er de campagne van Izod, met spotjes en gesponsorde tweets. Voor de interviews met actualiteitenprogramma’s kreeg hij niet betaald, maar voor entertainmentshows als die van Jimmy Kimmel wel.

Het geld dat de veiling van de trui uiteindelijk opbracht, gaf hij aan een hulpproject voor daklozen in St. Louis, samen met 10 procent van wat hij verder aan zijn avontuur verdiende. Van het geld dat hij hield, loste hij zijn autolening in één keer af.

De aandacht is inmiddels gemarginaliseerd. Van een tweede T-shirt-ontwerp werden er nog geen veertig verkocht. Hij begon een eigen YouTube-kanaal, dat hem in de eerste week 36 dollar opleverde. Twitter-volgers liepen weg, op naar de volgende bezienswaardigheid. Af en toe doet hij nog een interview. En hij beantwoordt nog steeds vragen op Reddit.

Zijn leven is veranderd. Ja, een beetje toch wel. Zijn publieke leven in elk geval. Nog steeds moet hij regelmatig op de foto met vreemden als hij boodschappen doet of naar de film gaat. Nog steeds heeft hij een groot publiek op sociale media, dus hij moet goed nadenken voor hij iets zegt.

Honderden, zo niet duizenden keren werd hij gebeld, gemaild, gesms’t of op straat aangesproken. Alles wat hij ooit op internet heeft achtergelaten, werd behandeld alsof het in een rechtszaak gezegd is. Hij weet nu hoe het moet voelen voor iemand wiens hele leven zich in het openbaar afspeelt.

Maar hij leerde ook wat hij met die aandacht kon. Daklozen helpen, gewone Amerikanen bij de politiek betrekken – welke kant ze ook kiezen, want zelf maakte hij zijn keuze op 8 november nooit bekend.

Het was stom toeval dat Ken Bone een miljoenenpubliek kreeg. Als hij die zondag niet had opgenomen, als niet die scheur in z’n broek, als niet die vraag.

Maar hij vindt: wie een stem krijgt, laat zich horen.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 14 februari 2017