Het verzwijgen van misbruik kost de Jehovah’s Getuigen in Delaware bijna twintigduizend dollar. De Amerikaanse staat trof in januari een schikking met een lokale gemeente en twee ouderlingen die misbruik van een 14-jarige jongen niet meldden. Dat blijkt uit de overeenkomst die vorige week werd gepubliceerd op een website van ex-Jehovah’s Getuigen.

Zij verkregen het document met een beroep op de Amerikaanse variant van de Wet openbaarheid van bestuur. Een woordvoerder van de staat Delaware bevestigt de authenticiteit tegenover Trouw. De ex-Jehovah’s Getuigen noemen het een ‘historische schikking’ omdat nog niet eerder ouderlingen in de VS terecht stonden voor het verzaken van hun meldplicht.

De ouderlingen hielden het misbruik door een 35-jarige vrouw uit de gemeente binnenskamers, zelfs nadat de vrouw tegenover hen had bekend. In de schikking verklaren zij officieel dat hun ambtsgeheim voortaan ondergeschikt is aan de verantwoordelijkheid de autoriteiten op de hoogte te stellen van seksueel kindermisbruik.

Het nut van een meldplicht

In tegenstelling tot Nederland kent Delaware een meldplicht specifiek voor seksueel kindermisbruik. Is deze verplichting een oplossing voor het wegmoffelen van misbruikzaken? Die vraag is ook in Nederland relevant nu minister Sander Dekker van rechtsbescherming onderzoekt of de bestaande aangifteplicht verruimd kan worden. Dat kondigde hij dit voorjaar aan omdat de Jehovah’s Getuigen in Nederland weigerden een onafhankelijk onderzoek in te stellen.

In hun nieuwste beleidsdocument lijkt de organisatie hierop voor te sorteren door ouderlingen actief aan te sporen aangifte te doen van misbruik, ook als dat niet wettelijk verplicht is. Critici binnen en buiten de organisatie verwachten dat dat weinig helpt zolang de gemeenschap zo gesloten blijft en het probleem van misbruik ontkent.

Opent een aangifteplicht zoals de staat Delaware kent, de mogelijkheid om nalatigheid te bestraffen? In theorie wel, denkt strafrechtadvocaat Gert Kaaij, maar hij verwacht niet dat dit gaat gebeuren. “Dit lijkt mij eerlijk gezegd een symbolisch gebaar. We kennen in de wet bijvoorbeeld een aangifteplicht voor levensdelicten en verkrachting, maar dit zijn dode letters. De minister zou zich met zinvollere dingen moeten bezighouden dan een nieuwe dode letter toevoegen aan de wet.”

Peter van Koppen, hoogleraar rechtspsychologie aan de Vrije Universiteit, is het met Kaaij eens. Hij noemt de vraag om verruiming van de aangifteplicht ‘politiek geroeptoeter’. “De enige interessante vraag is dan wat voor sanctie erop staat als je het niet doet. Is een slachtoffer van misbruik dan ook strafbaar als hij of zij geen aangifte doet?”

Ineke van Dongen van het kerkelijk meldpunt seksueel misbruik, laat weten dat zij een meldplicht wel ziet zitten. “Je moet ieder middel aangrijpen om misbruik te stoppen. Misschien dat een meldplicht helpt om te voorkomen dat een dader op een andere plek verdergaat.”

Kaaij is sceptisch over wat een nieuwe wet hierin kan betekenen. “Als de Jehovah’s Getuigen iets weten van seksueel misbruik, is het niet je burgerplicht om aangifte te doen, maar je morele fatsoen. Als dit als een dode letter in de wet komt, is wat mij betreft een veeg teken.” Van Koppen vraagt zich af of je er überhaupt voor moet zorgen dat er meer aangiftes komen omdat een groot deel van de zedenzaken niets oplevert vanwege gebrek aan bewijs.

Lees ook:

Misbruik bij Jehovah's Getuigen

Trouw deed lange tijd onderzoek naar seksueel misbruik bij Jehovah’s Getuigen in Nederland. Uit gesprekken met slachtoffers en (ex-)leden en interne documenten blijkt dat zaken binnenskamers worden afgehandeld, aangifte van misbruik gebeurt bijna nooit.

Hoe gaat het met de Jehovah's, een jaar na de onthullingen over het misbruik?

Wat heeft de aandacht voor misbruik binnen de geloofsgemeenschap teweeggebracht bij de leden? Na een jaar doen kritische jehovah’s hun verhaal.