Kregen we in de eerste twee afleveringen van dit seizoen van Zomergasten soms een panorama geschilderd van de toekomst – van de stad en van de televisie – in het gesprek met Hedy d’Ancona, boegbeeld van de Tweede Feministische Golf en van de sociaal-democratie, keken we vooral achterom. Er zijn weinig gasten denkbaar die zo perfect het politieke en culturele gevoel van de naoorlogse periode belichamen: vrijheid, gelijkheid en zusterschap, en de herinnering aan die oorlog die ons dreef tot Europese samenwerking in het belang van vrede en voorspoed.

Het hoeft geen probleem te zijn dat ik de meeste van de door d’Ancona gekozen fragmenten al door en door kende. Voor een nieuwe generatie zijn ze minder bekend en veel mensen zien ze graag weer eens terug. Het is niet erg dat Thomas Erdbrink (40) kijkt of hij water ziet branden als hij begrippen hoort als de contraprestatie en Het Werkteater: D’Ancona, tien jaar universitair docent sociale geografie en voormalig programmamaker bij radio en tv, legt ze helder uit.

Ook Erdbrinks geworstel met jij of u, heeft wel iets charmants, omdat het een indicatie is van het schuren van verschillende wereldbeelden. Net als bij Dyab Abou Jahjah wordt het vanzelf vousvoyeren, als de vragen politiek harder van aard beginnen te worden. Het is onvermijdelijk om een voormalig minister, staatssecretaris, senator en europarlementariër de duimschroeven een beetje aan te draaien, na het fragment met de in 1980 absurde plannen van De Tegenpartij, de proto-populistische partij bedacht door Kees van Kooten en Wim de Bie.

Lees ook: Arjen Lubach te gewoon voor een interview van drie uur in Zomergasten

De vrije jongens hadden uit Zuid-Afrika het plan aangereikt gekregen van thuislanden voor buitenlanders. Alleen met een pasje mochten die dan nog ‘Blankstad’ (Noord- en Zuid-Holland) binnen. Volgens d’Ancona hadden mensen altijd al dit soort dingen gedacht en kun je racisme het best bestrijden door het te ridiculiseren. Maar waarom zijn dit soort gedachten dan nu toch veel vaker te horen? Is dat omdat de heersende elite, de PvdA voorop, de probleemwijken te lang verwaarloosd hebben?

Het kost d’Ancona weinig moeite om zulke gemakkelijke verklaringen te weerleggen. Als je de Haagse Schilderswijk vergelijkt met Franse of Belgische tegenhangers, dan valt het inderdaad mee. Ook de bewondering voor de Duitse bondskanselier Angela Merkel, die in de omstreden ‘Wir schaffen das’- speech uit 2015 veel meer nuance aanbracht dan de tegenstanders zich nu herinneren, wordt sterk verwoord: ‘’Nederland is misschien minder moedig dan mevrouw Merkel.”

Hedy d’Ancona Oud-politica Hedy d’Ancona (Den Haag, 1937) zat voor de PvdA in de Eerste Kamer en in het Europees Parlement. Ze was staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in het kabinet-Van Agt II en minister van Volksgezondheid, Welzijn en Cultuur in het kabinet-Lubbers III. d’Ancona, die ook het feministische blad Opzij oprichtte, zette zich in haar politieke functies in voor de positie van de vrouw. In 2002 kreeg ze er de Aletta Jacobsprijs voor. d’Ancona is van Joodse afkomst en is bestuurslid van de stichting Een Ander Joods Geluid.

Wat is er dan wel misgegaan? Het zou wel eens te maken kunnen hebben met het verdwijnen van de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog. De leus van de vrouwenbeweging en de titel van D’Ancona’s autobiografie was Het Persoonlijke Is Politiek. Ze vertelt overtuigend wat dat voor haar betekende, als dochter van een anarchistische vader die zich niet Joods voelde. De nazi’s dachten daar anders over en deporteerden hem. Ze heeft hem nauwelijks gekend.

De duiding van de korte animatiefilm Father and Daughter, over de blijvende invloed van een definitief afscheid, ligt voor de hand, al probeert d’Ancona het gemis te verbreden naar een universeel tekort. Haar strijd voor mensen- en vrouwenrechten, voor vluchtelingen en het recht op euthanasie, voor cultuur en educatie, laten zich ook verklaren uit een persoonlijke geschiedenis. Dat is heel goed voor zo’n uitzending.

Wat Erdbrink niet goed aanvoelde, was dat je een dame van 78 niet vaker dan een keer terloops hoort aan te spreken op angst voor verval, ziekte en dood. Maar hij bleef maar doorgaan, alsof dat thema een enorme vondst was. De vraag of ze na de hersenbloeding van haar levenspartner Aat Veldhoen aan een euthanasiepil voor hem gedacht had, dat was echt over de schreef. De in veel opzichten ideale gast liet zich er niet door uit het veld slaan en bleef charmant overeind. Alleen in haar hartelijke “dank u wel” aan het slot, zou je een klein beetje venijn kunnen vermoeden.

Bekijk hier de volledige uitzending:

