Jak przekonywało od wielu miesięcy Ministerstwo Finansów, celem poważnych zmian w matrycy stawek VAT nie było zwiększenie wpływów do budżetu. Szacunki resortu mówią wręcz o ich nieznacznym spadku. Mimo tego pojawiały się kontrowersje związane np. z wyższymi stawkami na leki weterynaryjne czy niektóre soki i nektary.

REKLAMA

Z pierwszego pomysłu resort finansów wycofał się bardzo szybko. Drugi znalazł się jednak już w wersji ustawy, którą przyjął rząd i która trafiła w marcu pod obrady Sejmu. Wtedy jednak doszło do niecodziennego zdarzenia, bo po naradzie posłów PiS z prezesem Jarosławem Kaczyńskim projekt "zdjęto" z agendy. Kaczyński miał nie zgadzać się na podniesienie stawki VAT na niektóre polski soki z 5 do 23 proc.

Chodziło o to, że dotychczas wszystkie napoje, w których wkład owoców lub warzyw przekracza 20 proc., miały stawkę 5 proc. Po planowanych zmianach tylko te ze 100-procentową zawartością owoców czy warzyw miałyby stawkę 5 proc., inne 23 proc. Producenci soków grzmieli, że te zmiany podniosą ceny produktów, pogrążą polskich sadowników, a Polacy będą pili mniej zdrowe napoje.

W końcu prace nad nową matrycą VAT w Sejmie ponowiono. Tym razem jednak napoje owocowe zostawiono już w spokoju. Prezes Kaczyński dopiął swego, i w przyjętej przez Sejm w piątek nowelizacji ustawy o VAT zapisano, że stawka na soki, nektary i napoje, w których jest przynajmniej 20 proc. wkładu owocowego czy warzywnego (ale niekoniecznie 100 proc.) ma wynosić 5 proc.

VAT na pieluchy w dół, na homary w górę

Nowe stawki VAT mają obowiązywać od 1 kwietnia 2020 r. Co ma się zmienić? Z 8 do 5 proc. ma spaść VAT m.in. na żywność dla niemowląt, smoczki, pieluszki, foteliki samochodowe, owoce tropikalne i cytrusowe (np. banany, cytryny), artykuły higieniczne (np. podpaski, pieluchy) czy zupy, buliony i żywność homogenizowaną. Z 23 do 5 proc. spadnie VAT na e-booki, a z 23 do 8 proc. na prasę elektroniczną, a także na musztardę czy niektóre przyprawy przetworzone (np. pieprz, tymianek).

Część produktów otrzyma natomiast wyższe stawki VAT. Z 5 do 23 proc. ma pójść w górę VAT na owoce morza, np. ośmiornice, krewetki, homary, małże itd., a także na kawior. Także potrawy w restauracjach czy barach, zawierające te produkty, mają być opodatkowane wyższą stawką VAT. Z 5 do 8 proc. wzrośnie stawka VAT dla niektórych przypraw (nieprzetworzonych, np. gałki muszkatołowej czy kurkumy), a z 8 do 23 proc. dla lodu - używanego do celów spożywczych i chłodniczych.

Po co zmiany w stawkach VAT?

Zmiany w stawkach cieszą m.in. doradców podatkowych, którzy zwracają uwagę, że matryca VAT zostanie nieco uporządkowana. Dziś jest mocno skomplikowana i nielogiczna, np. niektóre owoce są obłożone stawką 5 proc., a inne (m.in. cytrusy) 8 proc. Podobnie sprawa się ma z przyprawami - niektóre mają stawkę 5 proc., inne 23 proc. Po zmianach wszystkie dostaną stawkę 8 proc.

Inny przykład - pieczywo. Dziś o wysokości stawki - od 5 do 23 proc. - decyduje m.in. data przydatności do spożycia, i zasadniczo im produkt ma dłuższy termin przydatności (czyli zwykle - ma więcej konserwantów), tym podatek jest wyższy. Po zmianach wszystkie wyroby piekarskie i cukiernicze dostaną stawkę 5 proc. - i to nie tylko chleb czy bułki, ale też np. ciasta i ciastka, gofry, słodkie herbatniki, ciasto do pizzy itd.

Czasem dochodzi wręcz do absurdów, np. musztarda podlega opodatkowaniu stawką VAT 23 proc., ale już sos musztardowy 8 proc. Albo - jogurty to stawka 5 proc., ale z dodatkiem zbóż już 8 proc.

Będzie Wiążąca Informacja Stawkowa

Bywało, że za ocenę, jaką stawką VAT obłożyć dany towar, żaden organ nie chciał brać odpowiedzialności, a kontrowersje kończyły się w sądach. Przykładowo, producentowi lodów - lizaków wodnych fiskus podważył prawo do stosowania stawki 5-proc. twierdząc, że przedmiotem dostawy jest… napój, a nie lody. Organy podatkowe przegrały wprawdzie batalię przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, ale w międzyczasie przedsiębiorca zbankrutował.

Teraz do takich sytuacji ma nie dochodzić, bo każdy przedsiębiorca, jeśli będzie miał wątpliwość co do sklasyfikowania swojego produktu w matrycy VAT, będzie mógł zawnioskować do dyrektora właściwej izby administracji skarbowej o tzw. Wiążącą Informację Stawkową. Będzie ona ostateczna i organ podatkowy w trakcie kontroli nie będzie mógł zakwestionować wysokości stawki zarekomendowanej w WIS. Każdy wniosek będzie kosztował 40 zł, na WIS będzie się czekało maksymalnie 3 miesiące. Wiążące Informacje Stawkowe będą publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej, będą więc źródłem wiedzy dla innych podatników.