Gdzie w panteonie tytanów amerykańskiego biznesu plasuje się Jeffrey Bezos? Andrew Carnegie miał huty, które przetapiały stal tworzącą szkielet linii kolejowych i miast. John D. Rockefeller przetwarzał dziewięćdziesiąt procent amerykańskiej ropy, oświetlając niezelektryfikowany jeszcze kraj. Bill Gates stworzył system, bez którego zwykłemu użytkownikowi trudno byłoby obsługiwać komputer.

Bezos ma pięćdziesiąt pięć lat i jeszcze nie zdominował pojedynczej gałęzi rynku do takiego stopnia, jak jego poprzednicy. Jest co prawda najbogatszym człowiekiem na Ziemi, ale zgromadził mniejszy majątek niż Gates w swoich najlepszych latach. Jednak o ile Rockefeller koncentrował się na szybach naftowych, pompowniach i kolei, a fortuna Gatesa zależała od jego systemu operacyjnego, o tyle imperium twórcy i szefa Amazona jest tak różnorodne, że trudno je z czymkolwiek porównać.

Bezos kontroluje blisko czterdzieści procent e-handlu w Stanach Zjednoczonych. Ludzie częściej wyszukują produkty na Amazonie niż w Google, dzięki czemu powstał biznes reklamowy wart tyle, co cała korporacja IBM. Według niektórych szacunków Amazon Web Services kontroluje niemal połowę branży chmur obliczeniowych. Z jego serwerów korzystają najróżniejsze podmioty: General Electric, Unilever, a nawet CIA. Czterdzieści dwa procent rynku książki papierowej i jedna trzecia rynkustreamingowegojest kontrolowana przez Amazona. Z platformy gier Twitch korzysta dziennie piętnaście milionów ludzi. Do tego portfolio dorzućmy jeszcze gazetę „The Washington Post” i okaże się, że Bezos śmiało może rywalizować z takimi gigantami, jak Bob Iger z Disneya czy szefowie AT&T o tytuł najpotężniejszego człowieka w amerykańskim przemyśle kulturalnym.

Potęga Amazona zaczęła budzić moje obawy już pięć lat temu. Niepokoiło mnie, że korporacja przykręca śrubę wydawcom i w coraz większym stopniu ich wyzyskuje. Grupa mediowa Hachette (tu muszę zaznaczyć, że w jednym z należących do niej wydawnictw opublikowałem swego czasu książkę) próbowała się stawiać i została ukarana. Amazon opóźniał wysyłkę jej książek; osobom szukającym tytułów, które ukazały się pod egidą Hachette, wyświetlały się podobne pozycje pochodzące od innych wydawców. Kiedy w 2014 roku magazyn „The New Republic” opublikował mój artykułTrzeba powstrzymać Amazona, gigant odpowiedział, wycofując się z reklamowania na łamach pisma swojego serialuAlpha House.

Od tamtego czasu potęga Bezosa jeszcze wzrosła. Amerykański prezydent uważa go za arcywroga, ale dla wielu Amerykanów szef Amazona to dobry czarodziej, zapewniający im wygodę i obfitość towarów. W samym tylko zeszłym roku firma ogłosiła następujące plany: po pierwsze, będzie kontaktować osoby zainteresowane nabyciem nieruchomości z agentami, a ponadto wyposaży w swoje urządzenia każdy zakupiony dzięki tej usłudze dom; po drugie, umożliwi swojej wirtualnej asystentce Aleksie dostęp do danych medycznych użytkowników, na przykład do wyników poziomu glukozy we krwi; po trzecie, zbuduje pod Cincinnati lotnisko do przeładunku towarów; po czwarte, w ramach usługi Amazon Prime uczyni standardem dostawę zamówienia na drugi dzień; po piąte, założy nową sieć sklepów spożywczych (niezależną od należącej już do korporacji sieci Whole Foods); po szóste, udostępni mecze ligi bejsbolowej na platformachstreamingowych; po siódme, wystrzeli na orbitę okołoziemską ponad trzy tysiące satelitów dostarczających szybki internet.

Przedsięwzięcia Bezosa są tak pełne rozmachu i tak różnorodne, że trudno uchwycić istotę jego imperium, a co dopiero zrozumieć jego cele. Czego konkretnie pragnie Jeff Bezos? Mówiąc nieco inaczej: w co wierzy? Jeśli wziąć pod uwagę jego potęgę, są to pytania naprawdę ważne. Jednak Bezos mało komu mówi o swoich zamiarach. Jego wieloletni współpracownicy nie pamiętają, by kiedykolwiek wyrażał opinie polityczne. Jeśli wczytać się w wywiady z Bezosem z ostatniego ćwierćwiecza – czyli odkąd istnieje Amazon – otrzymamy tylko zestaw wielokrotnie powtarzanych, rozczarowujących anegdot.

Żeby lepiej zrozumieć Bezosa, spędziłem pięć miesięcy, rozmawiając z byłymi i obecnymi członkami kierownictwa Amazona, z jego konkurentami oraz z ekspertami ze świata nauki. Jeff Bezos odmówił spotkania ze mną, a obecni pracownicy jego firmy nie chcieli się oficjalnie wypowiadać. Nawet osoby, które odeszły już z Amazona, wybierały z reguły anonimowość, wychodząc z założenia, że pewnego dnia mogą trafić do firmy powiązanej z rozrastającym się imperium Bezosa.

Bezos pragnął stworzyć organizację na podobieństwo tych, które doceniały go od trzydziestu lat. Marzyła mu się jego własna arystokracja umysłów, firma stawiająca przede wszystkim na intelekt.

W toku tych rozmów moje pojmowanie tego, kim jest Bezos, zaczęło się zmieniać. Porzuciłem wiele wcześniejszych założeń i wyobrażeń. Niepokój wciąż pozostawał, ale zmieszał się z pewnego rodzaju podziwem. Sądzę, że lepiej zrozumiałem, na czym polega jego ostateczny cel. Do ulubionych słów miliardera należy przymiotnik „nieustępliwy” – w corocznych listach do udziałowców Amazona pojawia się ono wiele razy. Zawsze myślałem, że dla Bezosa dominacja jest celem samym w sobie. Żyjemy wszak w epoce korporacyjnych gigantów. Bezos sprawiał wrażenie kogoś, kto pragnie zostać największym z nich wszystkich. Błędem byłoby jednak stwierdzenie, że zależy mu na władaniu całym światem. Ziemska grawitacja bynajmniej nie ogranicza jego ambicji.

Zanim Bezos zdecydował sięnadać swojemu sklepowi nazwę Amazon.com, rozważał inną – MakeItSo.com. Miała ona być wyrazem jego wieloletniej pasji: słowamake it so(„wykonać”) często powtarzał wszak idol przedsiębiorcy, dowódca statku kosmicznego USS Enterprise-D, kapitan Jean-Luc Picard.

Bezos nie kryje obsesji na punkcieStar Treka. Jest właścicielem holdingu Zefram, nazwanego na cześć autora napędu warp. Namówił twórców filmuStar Trek: W nieznane, żeby obsadzili go w epizodycznej roli przedstawiciela Gwiezdnej Floty. Swojego psa nazwał Kamala – tak ma na imię bohaterka jednego z odcinków serialu, potencjalnie doskonała partnerka dla Picarda, niestety nieosiągalna. Z biegiem lat Bezos zaczął się nawet upodabniać z wyglądu do międzygwiezdnego odkrywcy, granego przez Patricka Stewarta. Zgolił resztkę włosów i mocno przypakował. Jeden z jego przyjaciół twierdzi, że Bezos intensywnie ćwiczy na wypadek, gdyby przy nadarzającej się sposobności mógł polecieć w kosmos.

Dziennikarze dotarli do dziewczyny, z którą chodził w szkole średniej. „Wszystkie te pieniądze są mu potrzebne, żeby odbyć podróż kosmiczną” – zdradziła im. Trudno tu o zaskoczenie. W 1982 roku, kiedy Bezos kończył liceum Palmetto w Miami, poproszono go o wygłoszenie mowy pożegnalnej na uroczystości rozdania świadectw. Przedstawił wówczas swą wizję przyszłości: marzył o dniu, kiedy miliony Ziemian przeniosą się do kosmicznych kolonii. Miejscowa gazeta pisała, że chce „stworzyć wszystkim ludziom nowy dom i zmienić Ziemię w wielki park krajobrazowy”.

Większość śmiertelników z czasem żegna się ze swoimi marzeniami z okresu nastoletniości. Ale nie Jeff Bezos – i to pomimo faktu, że należy do niego coraz więcej „tu i teraz”. Krytycy zarzucają mu, że przeznacza względnie niewielki ułamek swojej fortuny na działalność charytatywną, on jednak za swoje najważniejsze przedsięwzięcie dla dobra ludzkości uważa firmę Blue Origin (która bynajmniej nie jest organizacjąnon profit). Ma ona zrealizować wizję wyłożoną w szkolnym przemówieniu: buduje rakiety, łaziki i rozmaitego rodzaju infrastrukturę umożliwiającą podróże w kosmos. Bezos finansuje jej działalność, sprzedając co roku akcje Amazona o wartości miliarda dolarów. Blue Origin nazywa swoim „najważniejszym dziełem”. Firma liczy się dla niego bardziej niż gigantyczna korporacja, „The Washington Post”, czy dwa miliardy dolarów przeznaczone na przeciwdziałanie bezdomności i zapewnianie najuboższym Amerykanom dostępu do edukacji.

Jej znaczenie bierze się stąd, że ma ona rozwiązać niezwykle poważny problem zdiagnozowany przez Bezosa. Jego zdaniem w przyszłości rosnący popyt na energię na naszej planecie przewyższy ograniczoną podaż. Zagrożeniem będzie nie tyle masowe wymarcie ludzkości, ile zatrzymanie postępu. „Będziemy musieli przestać się rozwijać, co uważam za fatalną perspektywę” – wyjaśnia. Wiele osób boi się, że zmiany klimatu uczynią wkrótce Ziemię niezdatną do życia, miliarder tymczasem załamuje ręce z powodu możliwości ograniczenia rozwoju. Kreślona przez …

Chcesz przeczytać do końca? Wykup dostęp online Liczba artykułów dostępnych w całości bez logowania się w naszym serwisie: 0 z 0 Wykup dostęp online

Franklin Foer - (ur. 1974), członek zespołu redakcji magazynu „The Atlantic”, były wydawca „The New Republic”. Autor książek: How Soccer Explains the World oraz World Without Mind: The Existential Threat of Big Tech.