Druivenkwekerij Sonnehoeck, rijksmonument uit 1729, met pal daarachter een woonwijkje in aanbouw. Beeld Marcel van den Bergh

Maarten van der Schaft heeft zich net voorgenomen niet te gaan zitten klagen, als een industrieterrein opdoemt. Niet fraai, mompelt hij dan droogjes. 'Al die bedrijven tegen de dorpskern aangebouwd. Dat is het eerste dat je ziet als je Naaldwijk binnenrijdt.' En hup, verder gaat de tocht door het Westland. Want de 77-jarige gepensioneerde bankier was eigenlijk op weg naar het centrum om te laten zien hoe dat 'verruïneerd' is.



Aangekomen op het Wilhelminaplein wijst hij eerst naar links. Een prachtige protestantse kerk uit 1472. Dan nog een rijtje historische panden en dan begint de gruwel. Nieuwbouw, waarvoor de meeste oude panden zijn gesloopt. Het historische centrum is helaas naar de gallemiezen geholpen. 'Hiervoor is geen excuus', zegt Van der Schaft. 'Woningen in duinen bouwen, daarvan kun je van alles vinden, maar dit is onbegrijpelijk.'





Van der Schaft was de dag in zijn Haagse woning aan de rand van de duinen juist begonnen met een kop koffie en een lofzang op het Westland. Als kunstverzamelaar had hij wat schilderijen laten zien met fraaie beelden van dit stukje Nederland. Zoals het doek Dorpsvaart met kerkje in Kwintsheul. Had zijn grootvader nog gesticht, die kerk. Of neem het schilderij Buurtje bij Wateringen. Laatst was hij nog op zoek geweest naar de plek waar de schilder ongeveer moet hebben gezeten. Kon-ie niet meer vinden.





En dat was het begin van zijn betoog dat het Westland - het gebied ingeklemd tussen Den Haag, Delft en Maassluis - zijn eigen karakter verliest. Reed hij rond door het Westland, had-ie wel eens het idee dat alles op de schop ging. En niet op een fraaie manier. Nieuwbouw hier, nieuwbouw daar. Een appartementencomplex dat zo tegen een kerk aan gekwakt wordt. Woonwijken die in 'the middle of nowhere' verrijzen. En erfgoed dat slecht onderhouden wordt en langzaam verdwijnt. Alsof ze tegen projectontwikkelaars zeggen; joh, zoek maar een lege plek en zet er maar wat neer. Want een projectontwikkelaar, die wil altijd wel, dat snapt Van der Schaft als oud-bankier heel goed.





Kwintsheul, botsende stijlen Beeld Marcel van den Bergh

Ach ja, en dan is Van der Schaft natuurlijk eenvoudig weg te zetten als iemand die is blijven hangen in zijn jeugd. Misplaatste nostalgie. Want kom zeg, natuurlijk ziet zijn geboortedorpje er niet meer uit als zoals het in 1930 met olieverf werd geschilderd. En woonwijken op plekken waar in het hoofd van Van der Schaft alleen ruimte is voor kassen en weilanden; mensen moeten toch ergens wonen?





Maar dat is te makkelijk. Want hij is niet de enige die klaagt over de teloorgang van het Westland. In 2010 werd het Westland door het weekblad Elsevier uitgeroepen tot lelijkste gemeente van Nederland. In 2015 zei Jaap van Duijn, econoom en zoon van een tuinder uit het Westland, dat de gemeente 'lelijk' was geworden. 'Overal staan blokkendozen van bedrijven in de logistiek. Er wordt steeds minder geteeld. Ieder dorp heeft bedrijventerreinen en kantoorpanden die leegstaan.' Volgens de econoom heeft de centrale overheid de inrichting van Nederland uit handen gegeven.





Dat moet anders, vindt ook het Genootschap Oud Westland. Dat wil binnenkort de raadscommissie Ruimte van de gemeente toespreken over het verlies van het 'eeuwenoude karakter'.





Het centrum van Naaldwijk, gemeente Westland Beeld Marcel van den Bergh

Van de 'verruïneerde' dorpskern van Naaldwijk rijdt Van der Schaft naar Kwintsheul, op weg naar druivenkwekerij Sonnehoeck - een rijksmonument uit 1729. Onderweg stopt hij even bij de kerk van Kwintsheul, waarvan de toren nog net boven een niksig appartementencomplex uitsteekt. De rest van de kerk verdwijnt achter de woningen, die bijna tegen de kerk zijn aangeplakt. 'Ook niet echt mooi.'



Op de druivenkwekerij is Geo van Leeuwen (75) met zijn broer Peter aan het werk in een van de kassen. Ze snoeien de druivenranken. In november hoop ik ze te oogsten, zegt Van Leeuwen. Maar niet van die nieuwerwetse dingen zonder pitten. 'Gewoon, ouwe rassen, zoals we ze hier al honderden jaren telen. Met pit. Heerlijk.'



Het bedrijf bestaat uit acht druivenkassen, een watertoren, twee ketelhuisjes met schoorstenen, twee fruitmuren en een boomgaard. En net achter een van die eeuwenoude muren steken nu de geraamten van nieuwe woningen uit; een nieuwe woonwijk pal achter de druivenkwekerij.





Van Leeuwen zegt eerst dat hij de oplossing ook niet heeft. 'Mensen moeten toch ergens wonen.' En de gemeente is er ook niet echt blij mee, zegt hij. 'Het staat nu precies in de zichtlijnen van de druivenkwekerij.' Hij is even stil. 'Het beeld is niet zo mooi', zegt hij dan.



Op weg naar huis vraagt Van der Schaft zich af of hij niet te veel heeft geklaagd. 'Want ik maak me er vooral druk om omdat ik van het Westland houd.' En niet alleen van het landschap, ook van het karakter van de mensen. Harde werkers hè, zegt hij. 'Ze willen ze ook graag laten zien wat ze hebben. Dan bouwen ze een huis, met zo'n grote loods erbij.'



Dat neemt-ie ze ook niet echt kwalijk hoor. 'Zo'n loods is dan een stukje van hun identiteit, want daar hebben Westlanders een sterk gevoel voor. Nu moeten ze hun gevoel voor het bewaren van erfgoed nog ontwikkelen.'



