De VVD heeft al sinds de eerste PII, in 2013, ieder jaar de meeste affaires. Het jaar 2018 was met twaalf affaires geen uitzondering. Daarbij waren het ook zware zaken, die vaak uitgebreid in het nieuws kwamen. De VVD verloor een minister na liegen (Halbe Zijlstra), twee burgemeesters door wangedrag (Fons Hertog wegens ‘grensoverschrijdend gedrag’ tegenover ambtenaren en Stefan Huisman wegens overmatig alcoholgebruik op een borrel, terwijl hij piketdienst had) en een Kamerlid door een ‘ongelijkwaardige relatie’ (Han ten Broeke). En dan was er nog zittend Kamerlid Wybren van Haga dat al sinds vorig jaar in opspraak is omdat hij als huisbaas huurregels overtreedt.

Ook over de gehele looptijd van de PII, van 1980 tot 2018, staat de VVD met 131 affaires bovenaan, ver boven de aantallen van de andere grote partijen: 80 bij de PvdA en 90 bij het CDA. De VVD heeft zich in het verleden vaak verzet tegen het beeld dat de partij niet integer zou zijn. Zo suggereerde Edith Schippers, toen nog minister van Volksgezondheid, in 2015 in De Telegraaf dat het geen toeval was dat er vlak voor de verkiezingen ineens schandalen rond partijgenoten in de publiciteit kwamen: ‘Er zit ergens een kracht achter.’

In 2017 nog wuifde Annemarie Jorritsma de onthullingen van Follow the Money over de zakelijke deals van partijvoorzitter Henry Keizer luchtigjes weg. Keizer was ‘integer’ en FTM had ‘een oppervlakkig onderzoek’ gedaan. Inmiddels is Keizer afgetreden, is de FIOD een onderzoek begonnen en heeft Keizer alvast een naheffing van 12 miljoen euro gekregen voor de deal met uitvaartbedrijf De Facultatieve. Het gebagatelliseer is verstomd.

Het valt moeilijk meer te ontkennen dat de VVD écht meer affaires veroorzaakt, dat ze vaak ook ernstiger zijn dan bij andere partijen en dat het een hardnekkig probleem betreft. Sinds 2008 zijn er maar liefst 29 VVD’ers met het strafrecht in aanraking gekomen, onder wie drie in 2018. Mitchell van der Koelen, kandidaat-raadslid in Almere, wordt verdacht van het hacken van computers en verspreiden van porno. Anita Dikken, kandidaat in Deventer, kreeg 60 uur werkstraf wegens mishandeling. Beiden hebben zich teruggetrokken. Paul Hannink, raadslid voor Gemeentebelangen/VVD in Tubbergen, wordt vervolgd wegens mestfraude.

Dat de VVD een serieus probleem heeft, begint intern ook door te dringen. Het meest recente nummer van Liberale Reflecties, het blad van de denktank van de VVD, besteedt uitgebreid aandacht aan integriteit. Er leeft een ‘breed ongenoegen’ onder veel VVD-bestuurders, schreef de liberaal Koen Schuiling, burgemeester van Den Helder, half januari in een opiniestuk in NRC: ‘Laat ik proberen de rode draad in de brede kritiek te formuleren. Het begint met schaamte voor de vele integriteitskwesties. Dat die mogelijk waren en er zelfs bij de selectie van huidige Kamerleden niet uitgefilterd werden, is onbegrijpelijk. Eén incident kan. Maar deze reeks is een blinde vlek en een gebrek aan moreel besef bij mensen die de top van de partij hebben kunnen bereiken.’