PiS wprowadza zmiany w Kodeksie wyborczym, które umożliwią osobom starszym i przebywającym na kwarantannie głosowanie korespondencyjne. Andrzej Duda przekonuje, że 10 maja będzie można spokojnie pójść do lokali wyborczych

- Nadchodzą ciekawe czasy dla politologa. Dla Polaków, niekoniecznie - mówi nam dr Przemysław Witkowski

Dr Przemysław Witkowski jest politologiem, historykiem myśli politycznej, badaczem skrajnej prawicy, publicystą, adiunktem w Collegium Civitas w Warszawie

Karolina Rogaska: Sondaże pokazują, że jeśli wybory odbędą się w maju, to Andrzej Duda może zdobyć 54,6 proc. głosów. Kilka miesięcy później byłoby to już 44 proc. To duża różnica.

Przemysław Witkowski: Może będzie to zaskoczenie dla niektórych, ale we Włoszech, gdzie mamy odcięte całe regiony, zamknięta jest większość sklepów, a dziennie umiera nawet kilkaset osób, poparcie dla rządu skoczyło o 27 procent.

Działa to zgodnie z zasadą, że w trudnych sytuacjach ludzie nie chcą zmieniać dowodzenia. Wolą nie ryzykować w momencie, w którym są przerażeni koronawirusem. Media od lewicy do prawicy grzeją paniką, na Facebooku ludzie zwracają sobie uwagę, by nie wychodzić z domów. W wielu domach panuje lęk. W takiej atmosferze trudno o logiczne myślenie.

Co miałoby się zmienić, kiedy epidemia zostanie opanowana?

Przyjdzie kryzys ekonomiczny. To, co się dzieje teraz, to jeszcze nic. Wystarczy jednak spojrzeć na Stany Zjednoczone, gdzie liczba bezrobotnych jest rekordowa. W Polsce zostały wyłączone całe branże, jak gastronomia czy kultura. Za jakiś czas zaczną padać małe i średnie firmy, bo polski biznesmen nie ma za bardzo zaoszczędzonego kapitału, by utrzymywać swoje przedsiębiorstwo w stanie lockdownu dłużej niż dwa czy trzy miesiące.

Do tego mamy mnóstwo ludzi na umowach śmieciowych i samozatrudnieniu. Oni dostaną momentalnie rykoszetem. A PiS umie liczyć i wie, że ludzie też liczą to, co mają w portfelach. Gdy w większości rodzin pojawi się bezrobotny, to narracja o zagrożeniu demoniczną ideologią LGBT, tradycyjnej rodzinie i heroicznych żołnierzach wyklętych przestanie wystarczać. Wyborcy będą winić rząd za swoją sytuację. Nawet jeśli obiektywnie rzecz biorąc, pandemia nie jest zależna od PiS. Jednak prawie zawsze jest tak, że winę za kryzys i tak składa się na barki obecnie rządzących.

A to się odbije na poparciu dla Andrzeja Dudy...

Za trzy czy cztery miesiące nie tylko będzie wyraźniej widać, że jest nudnym harcerzem w stu procentach posłusznym Jarosławiowi Kaczyńskiemu. Zacznie być też postrzegany jako jedna z osób odpowiedzialna za życiowe tragedie ludzi. Facet, który w okresie pandemii bawił się w zakładanie konta na TikToku. W wyborach po pandemii poniósłby sromotną porażkę.

Obserwując działania rządu, można z coraz większą pewnością przypuszczać, że wybory się odbędą, tak jak to było zaplanowane.

Moim zdaniem będzie tak: PiS potrzyma ludzi w obowiązkowym zamknięciu do świąt. Po świętach nastąpi interwencja Najświętszej Panienki i TVP pokaże kilku ozdrowieńców. Rząd ogłosi zniesienie ograniczeń w ostatnim tygodniu kwietnia. Ruszy kampania. Duda będzie podkreślał, że przecież wszyscy mogą się wykazać, bo przecież, proszę, jest czas na kampanię i jest demokratycznie. I korzystając z koronawirusowej paniki - wygra.

Do tego nawet jeśli opozycja zbojkotuje wybory, stwierdzi, że nie bierze udziału, to przecież już są wystawieni kandydaci prawicowej i skrajnie prawicowej drobnicy, którzy mają podtrzymywać te pozory demokracji. Zawsze będzie można powiedzieć, że było w kim wybierać.

Potencjalna rezygnacja ze startu Kidawy-Błonskiej to byłoby w tej sytuacji dla Platformy samobójstwo. Nie przypominam sobie, żeby komukolwiek taka decyzja w ostatnim trzydziestoleciu politycznie pomogła. A bojkot wyborów do Sejmu przez PPS w 1989 r. pozbawił opozycyjną wobec PRL lewicę jakiegokolwiek znaczenia na lata.

W państwach europejskich nie prowadzi się już jawnych fałszerstw, ale robi przeramowanie sytuacji. Zasila się też skrajnych kandydatów, którzy rozbijają elektoraty innych. Stąd magiczne zebranie ponad 100 tys. podpisów przez Marka Jakubiaka, Pawła Tanajnę, Waldemara Witkowskiego czy Stanisława Żółtka.

To, co dzieje się wokół tych wyborów pokazuje, że zbliżamy się klimatem politycznym do Turcji czy Rosji. Mamy niewiele wspólnego z dojrzałą demokracją. Społeczeństwo nie ma latami wrytych demokratycznych norm etycznych czy dobrego zwyczaju. Edukacja, pada. Służba zdrowia, pada. Mieszkania, drożeją. Polska jako kraj działa coraz gorzej, szczególnie w sferze usług publicznych.

Jesteśmy też daleko od wyobrażeń o sobie wielkomiejskich Polaków żyjących w stolicy. Następuje „wkroczenie realnego”. Klasa średnia żyje sobie w fantazji. Ma swoje wysublimowane zwyczaje, wielce kulturalne rozrywki i elokwentnych znajomych. Po czym następuje wydarzenie, które ten wyimaginowany świat rozbija. Opozycja jest słaba, dająca się ogrywać jak dzieci i bez pomysłu, a PiS dąży krok po kroku do władzy autorytarnej we wschodnim stylu. Te wybory niosą ze sobą taką prawdę o Polsce.

Żyjemy w bańkach informacyjnych i zderzenie z rzeczywistością bywa bolesne.

Klasie średniej wydaje się, że nastąpi masowy bojkot wyborów. Ja w to wątpię. Chyba że będzie jakaś niezwykła fala zmarłych, więcej niż kilkaset osób.

Dla mieszkańców wsi i małych miasteczek koronawirus jest czymś odległym. Widzą w telewizji liczby karetek, chorych, zmarłych, ale nikt w ich otoczeniu nie cierpi z tego powodu. Idą do sklepu, a tam stoją już płyny do dezynfekcji, słyszą o regulacjach mających zapewnić bezpieczeństwo. Taki kontakt z pandemią sprawia, że czują, że państwo radzi sobie z kryzysem. Widzą siłę rządu. Ci ludzie pójdą normalnie głosować.

To granie ludzkim życiem.

I stawka, i ryzyko są bardzo wysokie. Może epidemia się rozleje, może nie. PiS chce za wszelką cenę zapewnić sobie spokój na kolejne kilka lat. Do następnych wyborów parlamentarnych może się wydarzyć wszystko, więc tym się jeszcze nie przejmują.

Chcielibyśmy mieć mężów stanu, którzy planują długoterminowe działania dla rozwoju kraju, ale tak nie wygląda nasza polityka. Wiem, że ludzie z Koalicji Obywatelskiej czy Lewicy zarzekają się, że oni by z pewnością nie czerpali z takiej sytuacji, ale mam co do tego wątpliwości. Działacze polityczni łapią fale jak surferzy iw jakimś sensie trudno mieć do nich pretensje. To nasza słabość i zgoda sprawia, że przekraczają wszelkie granice przyzwoitości.

Poprzednie zwycięskie kampanie PiS pokazały, że używanie strachu jest bardzo efektywne.

Zalew strasznych wieści ze świata jest niezwykle żyznym polem dla budowania autorytarnych systemów władzy. I nie jest to tylko polska przypadłość. Tak mają i Włosi, Rosjanie czy Turcy.

Strach napędza popularność autorytarnych "szeryfów", a liczni politycy z tego korzystają. Tuż przed wybuchem pandemii wydawało się, że tematem numer jeden będą uchodźcy na granicy Turcji i Grecji, którzy próbują się dostać do Unii Europejskiej, więc znów rozkręcała się retoryka o "dżihadystach" i "terrorystach". Temat zszedł jednak na dalszy plan.

A oni są tam chyba w tragicznej sytuacji, brakuje służb medycznych?

Lekarzy i wolontariuszy brakuje dziś przede wszystkim dlatego, że na takie wyspy jak Lesbos jeszcze miesiąc temu przyjeżdżali europejscy neonaziści i skrajni prawicowcy, którzy na nich napadali. Nic dziwnego, że sporo medyków uznało pobyt na wyspach za zbyt niebezpieczny i wyjechało.

Teraz te same skrajnie prawicowe grupy będą próbowały wykorzystać koronawirusa do zmiany naszego sposobu patrzenia na innych. Narracja, że każdy może być zagrożeniem, stanie się skuteczna. Straszy się Azjatami, chociaż na szczęście i tak trafiło na grupę, na której nie ciąży duża liczba negatywnych stereotypów.

Proszę sobie wyobrazić, co by się działo, gdyby epidemia miała swój początek na Bliskim Wschodzie...

Niezależnie od tego, gdzie się zaczęła, będzie negatywnie wpływać na relacje międzyludzkie?

Mamy niedofinansowaną służbę zdrowia, zły stan sprzętu, ogromne kolejki. To wszystko załamie się jeszcze bardziej, a ludzie będą traktowali przyjezdnych jak osoby, które mogą im potencjalnie odebrać miejsce w szpitalu.

Czy to może być pole dla nacjonalistów do używania retoryki o silnej polskiej rodzinie jako podstawie przetrwania? I tym samym wzmacniać ich znaczenie w polityce?

Myślę, że przykładem tego, co może się wydarzyć, jest Grecja. Tam w momencie kryzysu urosła do kilkunastu procent jawnie faszystowska partia Złoty Świt. Wraz z wychodzeniem z trudności gospodarczych Grecji zaczęła tracić, a ją samą spotkały represje. Ale stało się coś jeszcze.

Konserwatywno-liberalna Nowa Demokracja, która była u władzy, gdy zaczął się kryzys, a która to straciła ją na rzecz lewicowej Syrizy, zaczęła wprost kopiować elementy program Złotego Świtu. Oczywiście, pomijając jakiś bełkot o białej rasie czy swastykach. Jednak opierała się na ksenofobicznych, autorytarnych działaniach wobec migrantów, centrów socjalnych prowadzonych przez anarchistów, bardzo wzmacniała służby mundurowe. Podkreśla, że należy pomagać przede wszystkim swoim.

Nie sądzę, że długofalowo patrząc, dość nieudolne politycznie środowiska związane z Januszem Korwinem-Mikkem czy Grzegorzem Braunem zdobędą w Polsce władzę. Albo że będziemy mieli faszystowską dyktaturę. Jednak partie głównego nurtu zaczynają jeszcze dalej przesuwać się na prawo.

Postulaty polityków Konfederacji staną się lepiej słyszalne?

Nie zdziwię się, jak KO wejdzie za kilka lat w koalicję z Konfederacją. Zresztą Sławomir Nitras, który kiedyś był korwinistą i należał do Unii Polityki Realnej, odgrażał się ostatnio w Sejmie lewicy, że coś takiego się stanie. Zabawię się w proroka, dobrze?

Proszę bardzo.

Za kilka lat z ust działaczy KO usłyszymy: "W imię ratowania budżetu i odsunięcia od władzy prorosyjskiego reżimu PiS musieliśmy podjąć trudną decyzję. Postawiliśmy na współpracę z Konfederacją. Ale pamiętajcie, to nie jest już ta sama antysemicka partia, co kiedyś. Zmienili się, dorośli".

To samo stało się przecież z węgierskim Jobbikiem. Dawna skrajna prawica wylądowała już parokrotnie w wyborczych koalicjach z "liberalną" opozycją. Efekt? Viktor Orban dalej przy władzy, a lider największej partii opozycji MSZP Ferenc Gyurcsány i jego ludzie głosują w europarlamencie przeciwko rezolucji o ratowaniu uchodźców na Morzu Śródziemnym, dokładnie jak skrajni prawicowcy. Wypowiedzi Kidawy-Błońskiej o uchodźcach czy Sławomira Neumanna albo Nitrasa o ewentualnej koalicji z Konfederacją są dla mnie ruchem w podobnym kierunku.

To będzie ich odpowiedź na potrzeby społeczne. Wahadło wychyli się w stronę radykalnie prawicowych nastrojów. Będą z nich korzystać najróżniejsze siły polityczne. Nie tylko PiS czy Konfederacja. Zdziwią się państwo jeszcze. Nadchodzą ciekawe czasy dla politologa. Dla Polaków, niekoniecznie.