Het stond in geen enkel verkiezingsprogramma, maar kwam toch in het regeerakkoord. „Hoe kan dat?”, vroeg de oppositie. Omdat, antwoordde premier Rutte hij ‘tot in het diepst van zijn vezels’ voelde dat het goed was voor onze economie: helemaal geen belastingen meer heffen bij miljonairs en miljardairs. In de volksmond ook wel bekend als ‘afschaffing van de dividendbelasting’. Maar wie had de maatregel dan in het regeerakkoord gezet? Rutte zelf? Hadden zijn rijke vrienden dat geregeld via een smsje?

Nee, er was geen sms. Of ja, er was wel een sms. Maar niet helemaal zo’n sms.

„Laat ons dan de papieren zien. Hoe ging het besluitvormingsproces? Er moeten toch memo’s van zijn?”

„Nee, er is geen memo. Of toch weer wel, ja, sorry voor de verkeerde indruk, het was een memo die niet perse als memo gezien hoeft te worden.”

In de Tweede Kamer zag ik, voormalig Kamerlid voor GroenLinks, premier Rutte de dans ontspringen. Met oprechte bewondering voor zijn skills, zo vonden wij vanuit de oppositie, had hij het debat overleefd. Want ook al stond hij te liegen, hij liet zich niet pakken op het feit dat hij stond te liegen. En dat telt uiteindelijk in ‘het politieke spel’ van de Tweede Kamer.

Leg Mark Rutte het vuur aan de schenen en hij antwoordt nooit met een duidelijk ‘ja’ of ‘nee’. „Daar heb ik geen actieve herinnering aan”, zegt hij dan. Blijkt later dat hij wel degelijk op de hoogte was gesteld, dan kan hij zeggen: „Ja, die herinnering heb ik wel, maar die herinnering was, zoals ik al eerder klip en klaar uitlegde, passief.” Zo overleeft onze premier alles. Teflon.

Een kleuter heb ik het ook wel eens zien gebruiken, zo’n Ruttiaanse debattechniek. Het jochie had knikkers gejat uit de broekzak van een andere kleuter. „Waarom heb je die gestolen?”, vroeg zijn moeder. Koeltjes antwoordde de teflon-kleuter: „Ik heb niks gestolen. Die knikkers heb ik eerlijk gevonden, in zijn broekzak.”

Dát is de tragiek van voormalig minister van Defensie Jeanine Hennis. Ze bedreef het ‘politieke spel’ gewoon niet zo goed als Rutte. „Daar is, voor zover op dit moment bekend, geen sprake van geweest”, zei Hennis in juni 2015 over mogelijke burgerslachtoffers bij Nederlandse bombardementen op de Iraakse stad Hawija. Nu blijkt dat Hennis daarvoor persoonlijk was gebriefd dat er zeer waarschijnlijk wél burgerslachtoffers waren gevallen: minstens 70 doden en 100 gewonden, weten we inmiddels.

Lees ook: Minister verzweeg burgerdoden Hawija voor politiek gewin

Hennis zat dus eerlijk te liegen. Rutte daarentegen, had zich nooit zo kwetsbaar gemaakt: „Daar is, voor zover er op dit specifieke moment sprake kan zijn van actieve sprake, geen sprake van geweest”, had hij geantwoord.

Ben je geen politieke spelmeester zoals Rutte, dan is het dus lastig om de politieke verantwoordelijkheid voor de door jou vernietigde levens te ontlopen.

Vraag dat maar aan Ank Bijleveld, de opvolger van Hennis. Afgelopen maandag beschreef zij de burgerslachtoffers van onze bommen in de context van „nevenschade”. Want er was „op zich niks fout gegaan”. De oppositie nam daar – terecht – geen genoegen mee. En zo kwam Bijleveld tijdens het Kamerdebat in zwaar weer. Ze floepte er ook nog eens uit dat de ministeries van Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA), Ploumen (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, PvdA) en Rutte (Algemene Zaken, VVD) in 2015 al op de hoogte waren van de burgerslachtoffers. Als Maradona’s van ‘het politieke spel’ reageerden de bewindslieden op die onthulling: er stond hen ‘niets van bij’.

En de nabestaanden van die 70 onschuldige Irakezen die door onze bommen uiteengereten zijn? Kan iemand hen niet uitleggen hoe het ‘politieke spel’ werkt in Den Haag? Dat het niks persoonlijks is? Dat politieke verantwoordelijkheid nemen je automatisch tot verliezer van dat spel maakt?

Wacht even, ik weet wie perfect geschikt is om dat uit te leggen aan die nabestaanden: Jeanine Hennis. Zij is nu toch in Irak, als hoogste vertegenwoordiger van de Verenigde Naties. Want haar politieke beloning was deze mooie baan in het land dat ze als minister heeft gebombardeerd.

Zihni Özdil is historicus.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 9 november 2019