Een krappe twee weken voor de Provinciale Statenverkiezingen op 20 maart was donderdagavond bij RTL Nieuws het eerste grote televisiedebat. De nieuwszender had de acht partijen uitgenodigd die op dit moment het grootste zijn in de peilingen van de Peilingwijzer: VVD, PVV, GroenLinks, D66, Forum voor Democratie, CDA, PvdA, SP. Zij stuurden allen hun fractievoorzitter in de Tweede Kamer.

De fractieleiders gingen steeds met vier tegelijk in debat over in totaal vier stellingen. Het ging om vier landelijke thema’s: de publieke sector, traditie, klimaat en migratie. Daarnaast konden de deelnemers elkaar uitdagen in een ‘een-op-een-debat’.

Lees hier het liveblog van het RTL-debat terug

NRC-redacteuren checkten tijdens het debat negen uitspraken van de politici. Lees ze hieronder terug.

Rob Jetten (D66): ‘Alle windparken op de Noordzee worden gebouwd door Deense bedrijven’ Weliswaar worden alle windparken op (het Nederlandse deel van) de Noordzee gebouwd door internationale partijen, maar ze zijn zeker niet allemaal Deens. Het Deense energiebedrijf Ørsted (voorheen Dong) bouwt de komende jaren het grote windpark Borssele I en II op de Noordzee. Maar de twee andere grote windparken die in voorbereiding zijn, hebben andere bouwers. Borssele III en IV wordt gebouwd door een consortium van vijf partijen, waaronder de Nederlandse bedrijven Shell, Eneco en Van Oord. Het windpark Hollandse Kust Zuid I en II zal worden gebouwd door het Zweedse Vattenfall. We beoordelen de uitspraak als onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar

Gecheckt door Hester van Santen

Lodewijk Asscher (PvdA): ‘De VVD verlaagt de winstbelasting met 4 miljard’ We nemen de plannen van het kabinet-Rutte III, waarin het VVD zit, als uitgangspunt. Twee keer tijdens deze regeerperiode koos het kabinet ervoor de winstbelasting te verlagen. De eerste keer nam het kabinet zich voor het tarief voor grote bedrijven (met een winst boven 2 ton) te verlagen van 25 naar 21 procent, terwijl het lage tarief voor het midden- en kleinbedrijf omlaag ging van 20 naar 16 procent. Die verlaging kostte 3 miljard euro. Met het geld dat in de begroting vrijkwam door de beslissing de dividendbelasting niet af te schaffen, besloot het kabinet een verdere verlaging van de winstbelasting te bekostigen. Het hoge tarief werd verlaagd naar 20,5 procent. Het lage tarief werd verlaagd naar 15 procent. Deze verdere verlaging kostte 1,4 miljard euro. Het totale bedrag komt uit op meer dan 4 miljard euro. We beoordelen de uitspraak van Lodewijk Asscher als waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar

Gecheckt door Rik Rutten

Geert Wilders (PVV): ‘De ECB gaat weer geld pompen in al die zombiebanken in Italië.’ Het beleidscomité van de Europese Centrale Bank besloot donderdag om een nieuw pakket goedkope leningen aan banken te verstrekken. De tweejarige goedkope bankleningen (zogeheten TLTRO-leningen) worden vanaf september geïntroduceerd. Het is dus nog niet bekend of ze verstrekt worden aan Italiaanse banken. Banken mogen zelf beslissen of ze er gebruik van maken. Sinds 2014 is het merendeel van zulke ECB-leningen gegaan naar banken in landen die het economisch zwaar hebben, zoals in Italië en Spanje. Die landen leenden volgens persbureau Reuters samen 56 procent van het uitstaande TLTRO-bedrag. Banken in relatief gezonde landen als Duitsland en Nederland maken veel minder gebruik van de faciliteit. Het is dus niet vreemd dat Wilders hier Italiaanse banken noemt, al is er geen goede definitie van ‘zombiebanken’. Wij beoordelen de stelling als grotendeels waar.

Wij beoordelen deze stelling als Grotendeels waar

Gecheckt door Hester van Santen

Rob Jetten (D66): Gezondheid Amsterdammers slechter dan rest van Nederland door kolencentrale Hemweg De gezondheid van Amsterdammers is slechter dan die van andere Nederlandse door de nabijheid van de Hemweg-kolencentrale, zei D66-leider Rob Jetten net in het debat over klimaat. Hij baseert dit op een rapport dat Greenpeace in juni 2017 aanhaalde, waaruit zou blijken dat als gevolg van de uitstoot van de Hemwegcentrale honderden kinderen astma-aanvallen krijgen en paar jaar zo’n dertig mensen voortijdig overlijden. De uitstoot heeft gevolgen voor de hele regio, maar “vooral bewoners van Amsterdam krijgen de volle lading”, stelde Greenpeace op haar website. Naar aanleiding van de claim van Greenpeace liet de gemeente Amsterdam de lokale GGD onderzoek doen naar de gezondheidseffecten voor Amsterdammers. Volgens de GGD kan niet gesteld worden dat de gezondheid van Amsterdammers extra wordt geschaad door de Hemweg-centrale. Zij bestudeerden het oorspronkelijke rapport van het WNF en twee milieuorganisaties en konden geen Amsterdamse sterfgevallen of ziekenhuisopnames rechtstreeks linken aan de kolencentrale. De gezondheidsrisico’s gelden voor heel Europa en dus ook de rest van Nederland, concludeerde de GGD. Het is dus niet aangetoond dat de gezondheid van Amsterdammers extra werd aangetast. De grootste invloed op de slechte luchtkwaliteit in de hoofdstad, blijkt ook uit het genoemde rapport, is niet de kolencentrale, maar het verkeer. Uit het onderzoek blijkt daarnaast dat er door de kolencentrales in Geertruidenberg op de Maasvlakte en de inmiddels gesloten kolencentrale in Gelderland jaarlijks meer mensen overleden dan door die aan de Amsterdamse Hemweg. We beoordelen de stelling van Jetten daarom als onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar

Gecheckt door Pim van den Dool

Thierry Baudet (FvD): ‘We weten niet of de mens een beslissende invloed heeft in de opwarming van de aarde’ Afgelopen najaar heeft het wetenschappelijke VN-klimaatpanel IPCC geconcludeerd dat de aarde sinds de industriële revolutie aan het eind van de negentiende eeuw één graad is opgewarmd door de invloed van de mens. Al in 2014 concludeerde het klimaatpanel van de Verenigde Naties, waaraan achthonderd wetenschappers meewerkten, dat het “extreem waarschijnlijk” is dat de mens de dominante oorzaak is van de klimaatverandering. Ook concludeerde het IPCC dat CO2, dat vrijkomt door verbranding van fossiele brandstoffen, de belangrijkste oorzaak is van de opwarming. Uit inventarisaties van onder meer de Australische wetenschapper John Cook blijkt dat zo’n 97 procent van de klimaatwetenschappers ervan overtuigd is dat de mens een doorslaggevende rol speelt in de opwarming. Wij beoordelen de stelling als onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar

Gecheckt door Erik van der Walle

Thierry Baudet (FvD): ‘China bouwt 700 kolencentrales’ Het is de vraag wat Baudet bedoelt. China geeft zelf weinig openheid over de bouw van centrales. Buitenlandse ngo’s proberen daarom met satellieten in de gaten te houden hoe het staat met de bouw van Chinese kolencentrales. Veel geciteerd wordt de gespecialiseerde ngo CoalSwarm en zijn Global Coal Plant Tracker. CoalSwarm meldde in 2017 inderdaad dat Chinese ondernemingen 700 kolencentrales bouwen. Maar die bouwen ze niet alleen in China, maar ook daarbuiten. In China zelf ligt dat aantal veel lager. Volgens CoalSwarm waren in januari 2019 in China 263 kolencentrales (of ‘eenheden’ daarvan) in aanbouw. Daarnaast waren nog eens 65 centrales vergund, 80 centrales in de pre-vergunningsfase en 56 centrales aangekondigd. Dat zijn er dus wel honderden, maar lang geen 700. We beoordelen de bewering als half waar.

Wij beoordelen deze stelling als Half waar

Gecheckt door Hester van Santen

Jesse Klaver (GroenLinks): ‘Je moet bijna 5.000 euro per maand verdienen om een huis te kunnen huren’ Voor sociale huurwoningen geldt geen eis aan het minimum inkomen van de huurder, maar wel aan het maximum. We gaan er daarom vanuit dat Klaver het heeft over het huren van een woning in de vrije sector. Inderdaad kiezen sommige verhuurders ervoor een inkomenseis in te stellen voor huurders. Hoe hoog het inkomen moet zijn, hangt af van de huurprijs en van de verhuurder. Eisen zijn vaak een vermenigvuldiging van de huurprijs. Zo vraagt Ymere van huurders dat ze maandelijks 3.200 euro bruto moeten inbrengen als ze een woning van 800 euro per maand huren. Volgens marktonderzoek van de brancheverenigingen van makelaars en taxateurs de NVM en VGM NL, die samen ongeveer 50 procent van de Nederlandse markt vertegenwoordigen, kostte een gemiddelde huurwoning in de vrije sector in 2018 1.050 euro. Wanneer de inkomenseis vijf keer de huurprijs is, moet je als alleenstaande huurder inderdaad ongeveer 5.000 euro per maand verdienen om een huis te kunnen huren. Dat is echter alleen een gemiddelde op basis van een willekeurige inkomenseis, en dan zijn samenwonende stellen en woningdelers nog niet eens meegerekend. Wij beoordelen de stelling als onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar

Gecheckt door Eva Hofman

Thierry Baudet (FvD): ‘Immigratierecord onder Rutte’ “Onder Mark Rutte is een absoluut immigratierecord gevestigd”, zei Thierry Baudet. Dat klopt: sinds er in 1865 voor het eerste statistieken over het aantal migranten werden geregistreerd, kwamen er nog nooit zoveel mensen naar Nederland als in 2017: 235.000. Dat blijkt uit cijfers van het CBS. Tegelijkertijd, en dat meldt Baudet niet, vertrókken er ook nog nooit zoveel mensen als in dat jaar: 154 duizend. Het migratiesaldo lag daarom ook op een record, met 81 duizend mensen. Het zijn niet alleen vluchtelingen die naar Nederland komen, maar ook expats, studenten en geliefden. Bovendien gaat het om veel arbeidsmigranten uit andere Europese landen. Daarnaast komen er asielzoekers en nareizigers van buiten de EU. Daartegenover staat dat veel immigranten na een paar jaar weer vertrekken. We beoordelen de uitspraak als grotendeels waar.

Wij beoordelen deze stelling als Grotendeels waar

Gecheckt door Mark Lievisse Adriaanse

Klaas Dijkhoff (VVD): ‘Ik wilde geen verbod op demonstraties tijdens de intocht’ Dijkhoff zei dat tijdens het debat over tradities, in reactie op debatleider Frits Wester toen die Dijkhoff voor de voeten wierp zo’n verbod te willen. “Daar heb ik niet voor gepleit. Dat hebben anderen ervan gemaakt. Ik heb ervoor gepleit dat je je verantwoordelijkheid neemt en zegt: ik doe het dan niet. Als je het toch per se wilt doen, hoop ik dat de burgemeester je op het industrieterrein zet.” Op 19 november, na een weekend vol confrontaties en aanhoudingen bij demonstraties tijdens de Sinterklaasintocht, schreef Dijkhoff op Facebook over de demonstraties. Allereerst richtte hij zich met een oproep tot de demonstranten: “Geen demonstraties bij de intocht.” Maar, vervolgde hij, als aan zijn oproep geen gehoor werd gegeven, wilde hij maatregelen: “Dan, lieve burgemeesters: van de intocht tot het feest even geen demonstraties. Even een paar weken de kinderen voorop. En als het echt niet anders kan: zet ze maar op een industrieterrein.” Dijkhoff zegt dus dat hij demonstraties op een industrieterrein als noodoplossing ziet en liever ziet dat burgemeesters geen enkele demonstratie toestaan in de Sinterklaasweken. We beoordelen de uitspraak daarom als onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar

Gecheckt door Rik Rutten