Het was bij Nieuwsuur woensdag weer vintage Mark Rutte. Een week voordat we naar de stembus gaan, komt hij erachter dat de Europese verkiezingen toch van belang zijn. Tot voor kort waren ze in zijn ogen niet zo relevant. Reden van dit voortschrijdend inzicht: Baudet dreigt opnieuw de grootste te worden. Rutte vorderde nationale zendtijd om zijn noodsignalen uit te dragen: als Baudet wint van de VVD, gaat het licht uit. Rob Jetten van D66 zag in de interventie van Rutte een ontwikkeling, van PVV light naar D66 light. Een scherpe typering, en vooral de typering van een premier met de wendbaarheid van een zwenkwieltje.

Rutte: niet zo relevant ... Beeld Jiri Buller

Rutte is vanwege die flexibiliteit nog steeds dé politicus van deze tijd. En tegelijk is het de reden waarom zo veel mensen er genoeg van hebben. Hij is niet de enige. Eigenlijk zou ik het hier vandaag over Sybrand Buma hebben. Hij vertrekt naar Leeuwarden en dat is jammer. Rutte gaat prat op zijn gebrek aan visie. Buma had die wel, wilde het CDA naar rechts trekken, meer CSU dan CDU zogezegd, in de sfeer van laptop & lederhosen. Maar ook Buma bleek een man voor alle seizoenen. Hij stemde eerst in met het radicaalste klimaatprogramma van Europa, om daarna luidop de aanstaande revolte te prediken omdat de energierekening zo oploopt. Hij eiste een strenger Vluchtelingenverdrag en tekende vervolgens het Pact van Marrakech ter bevordering van de migratie. Daar knappen kiezers niet van op.

Het gevleugelde woord is hier compromis. Het compromis is een zegen, ook al smaakt het soms naar levertraan. Het bezingen van het compromis is de kwaal van alle middenpartijen. Die kwaal is niet dat ze compromissen sluiten, dat moet nou eenmaal. Maar ze maken er een cultuur van. Buma was daarvan een uitgesproken voorbeeld. De politicus van de middenpartij heeft twee gezichten: wat hij vindt en wat haalbaar is in veelstromenland. Het eerste verdwijnt gaandeweg in de nevel. Het laatste wordt zijn bestaansrecht en trots. Wat telt is verantwoordelijkheid nemen, niet aan de kant staan. Buma’s echte boosheid gold de weglopers. Eerst Wilders bij het Catshuisberaad, recentelijk Klaver die uit de onderhandelingen voor de coalitie stapte. Mark Rutte spreekt op dezelfde golflengte van verantwoordelijkheidsvakantie.

Buma: tegen weglopers ... Beeld Jiri Buller

Wij eenvoudige zielen moeten intussen gissen wat ook alweer de ideeën waren waarvoor we het hokje rood hadden gemaakt, en wat de gelegenheidsargumenten. De evenwichtskunstenaar op dat vlak is uiteraard Rutte. Onze premier is precies zo enthousiast voor 130 rijden als voor de redding van het klimaat. Ik was aanvankelijk blij met zijn demonstratieve gebrek aan visie. Een politicus moet gewoon doen wat de hand te doen vindt. Wat mij tegenstond aan de visiehebbers was het paternalisme à la Pechtold, die zei dat leiders moesten leiden en niet luisteren naar kiezers. Het leek mij tijd voor het laatste. Maar de praktijk van de visieloze politiek is een andere, namelijk dat alles kan, ter wille van het compromis. En verder is geen verklaring noodzakelijk, we zijn immers een land van minderheden. Ook daar geeft Rutte het voorbeeld, door zelden uit te leggen waaraan hij zijn nieuwe inzichten dankt.

Het idee achter het compromis is dat je ideeën opgeeft om te kunnen samenwerken. De praktijk is dat de middenpartijen allemaal in dezelfde vijver vissen en meewaaien met de heersende wind. Catch all parties heet dat, en het is geen toeval dat een handvol partijen in de peilingen zo tussen de 15 en 20 zetels haalt. Dat is wat ze qua opvattingen waard zijn.

In Den Haag is men bang dat politieke stilstand dreigt, omdat het vanwege de versnippering steeds moeilijker wordt om coalities te sluiten. De praktijk wijst anders uit. Als de politiek geen kompas meer heeft, raakt ze in handen van activistische ambtenaren of deelbelangen die wél goed weten wat ze willen – kortweg verdeeld over VNO, Milieudefensie en Vluchtelingenwerk, over dividendbelasting, kinderpardon en klimaatwet. Dan krijgen betrekkelijk bescheiden maar luidruchtige lobby’s buitensporig veel invloed.

Baudet: met zichzelf over hoop ... Beeld Jiri Buller

Zo direct gaan we stemmen voor Europa. Ik las van de week dat VVD en D66 zich in het Europarlement hebben aangesloten bij de partij van Macron. Zijn marcherende republiek wil volle kracht vooruit voor een soeverein Europa. Welke VVD zou de echte zijn, de partij die in de Kamer recentelijk tegen de ever closer union stemde, of de partij die driftig met Macron mee marcheert? Ik zocht in de Kamerstukken op het begrip ‘ever closer union’. Het eerste fragment dat eruit kwam was van premier Rutte, die een paar jaar geleden zei dat de ‘ever closer union op zijn retour’ is. Daarover denkt hij nu weer anders, geloof ik, maar zeker weten doe ik het niet.

Rutte wil in debat met Thierry Baudet, omdat die voor een Nexit pleit. Ik meen dat de aanhang van Baudet die Nexit niet zo serieus neemt. Rutte wel, die profiel zoekt door uit te dragen dat hij vooral geen Baudet is. Dat zal best, maar veel dringender is de vraag wat Rutte zelf dan wel is. Ik hoorde op de radio een verslaggever met iets van verwijt in zijn stem zeggen dat partijen met een heldere boodschap het bij de Europese verkiezingen makkelijker hebben dan andere. Maar als je, met premierbonus en nationale zendtijd, een week voor de verkiezingen verwikkeld bent in een nek-aan-nekrace met een nieuwlichterspartij waar rare ideeën de ronde doen, een partij die ook nog eens openlijk met zichzelf overhoop ligt, dan moet je toch in de eerste plaats bij jezelf te rade gaan.