De takken van de kerstboom die nu op de Dam staat, en afkomstig is uit het Duitse Niederheiden, worden opgebonden voor transport Beeld Dingena Mol

Het was een avond in juni 2016 dat bij Robert Breves, een van de tientallen inwoners van het Duitse gehucht Niederheiden, de deurbel ging. Mooie boom in zijn tuin. Was hij van plan er iets mee te doen?



Ja, ervan genieten. Al wist Breves ook wel dat het binnen een paar jaar waarschijnlijk afgelopen zou zijn. De boom werd te oud, te hoog. Het risico dat hij bij een flinke storm zou omwaaien - en misschien op zijn huis terecht zou komen - werd steeds groter.



Een mooi einde

En als hij en zijn vrouw de kap zelf zouden moeten betalen, zou hij duizenden euro's kwijt zijn. Op deze manier was het gratis én kreeg hij er nog een klein bedrag voor. Dus uiteindelijk stemde hij in: de boom mocht mee, als er een geschikte koper zou worden gevonden.



Nu staart Breves in zijn tuin nog één keer naar de boom. Een Abies nordmanniana, die hier sinds 1975 heeft gestaan. Het geluid van de kettingzaag brult over de heuvels van het Bergisches Land.

Het bedrijf heeft een netwerk van bomenscouts en is gespecialiseerd in het vinden van XL-bomen Beeld Dingena Mol

Het stemt hem treurig, maar trots, vertelt hij. Ach ja, zou er een mooier einde zijn voor een boom dan een einde als Weihnachtsbaum? Versierd met duizenden lichtjes, bewonderd door duizenden mensen. En dat in de stad die hij nog steeds associeert met Cruijff?



Kerstmirakel

Het is een dinsdagmiddag, half november. Op 235 kilometer van de Dam begint de 21 meter hoge boom in de achtertuin van Robert Breves een beetje heen en weer te bewegen. Ruim 40 jaar groeien, nog niet eens 4 minuten zagen.



De herrie van de kettingzaag verstomt en maakt plaats voor het knarsende geluid van de stam, die van zijn plek schuift. En dan, alsof 5000 kilo niets lijkt te wegen, komt de boom los van de grond. In alle stilte wordt hij langzaam omhoog getakeld. Statig zwevend, een paar meter van de grond. Als een soort kerstmirakel in november.



"Dit is zo machtig mooi. Altijd weer," zegt Bob Croese, teamleider groen/boomwerk van de gemeente Amsterdam, terwijl hij van de tuin naar de voorkant van het huis loopt om het vervolg te aanschouwen. Daar staan op het smalle pad een hijskraan en een oplegger. "Ik weet nog dat we een keer een boom uit Monschau haalden. Die stond zo ver van de weg, dat hij tussen twee rijdende kranen werd gehangen. Legde hij een meter of vijf-, zeshonderd vliegend door de lucht af. Prachtig. Nu hoeft hij alleen over de schutting."



Damboom

Die ochtend vroeg was Croese met collega Hans van Zurk in een gemeentebusje vanuit de gemeentewerf op Oostenburgereiland vertrokken. In Bäckerei-Konditorei Müller in Overath, een kilometer of dertig na Keulen, schudden ze een paar uur later de hand van Annelies van Teylingen en Taaf Rosbergen, eigenaar van het bedrijf Groen-Direkt, dronken ze een kopje koffie en reden ze achter elkaar aan naar de achtertuin in Niederheiden.



Daar waar ze een paar maanden eerder, in het midden van de zomer, de boom al hadden bewonderd. En eigenlijk hadden besloten dat dit níet de Damboom zou worden dit jaar.

Elk jaar wordt een zoektocht op poten gezet naar een geschikte boom in iemands tuin Beeld Dingena Mol

Vanuit de kerstboomkwekerijen in Denemarken zijn de afgelopen weken duizenden vrachtwagens naar Nederland gereden om de kerstbomen af te leveren. Een kerstboom voor op de Dam, een die groot genoeg is dat hij niet wegvalt tegen het Paleis op de achtergrond, is iets ingewikkelder om te krijgen.



Bomenscouts

Ze worden niet gekweekt, zoals reguliere kerstbomen, want doordat zo'n hoge boom decennia moet groeien, is dat niet rendabel te krijgen. Uit een bos kun je ze ook niet halen; er zijn daar genoeg hoge bomen, maar door het gebrek aan licht zijn die kaal en smal aan de onderkant. Een mooie kerstboom moet helemaal vrijstaand zijn gegroeid. En dus wordt elk jaar een zoektocht op poten gezet naar een geschikte boom in iemands tuin.



"Dat is alleen vrij lastig. Van de honderd bomen die er vanaf de weg goed uitzien, zijn er maar twee echt geschikt als kerstboom. En dan moet iemand er ook nog maar vanaf willen," zegt Taaf Rosbergen van Groen-Direct.



Zijn bedrijf, uit het Zuid-Hollandse Hazerswoude-Dorp, heeft een netwerk van bomenscouts en is gespecialiseerd in het vinden van XL-bomen. Hij weet nu al welke bomen de komende jaren potentie hebben om uit te groeien tot een Damboom. "Maar je weet het nooit zeker. Soms zie je een mooie boom, kom je een jaar later terug en zijn de takken kaal. Ben je net te laat."



Tweede keus

Voor de gemeente Amsterdam regelt hij elk jaar een paar opties, die hij met Bob Croese en Hans van Zurk in de zomer al bezoekt. Meestal hangt Croese daarna alvast een foto van de boom van zijn keuze op zijn kantoor, zodat zijn collega's kunnen zien welke boom hij in november gaat ophalen - als het risico nog niet zo groot is dat er al sneeuw ligt, waardoor je niet meer kunt kappen. Dat liep dit jaar iets anders.



De boom die Croese en Van Zurk hadden gekozen, bleek uiteindelijk toch niet beschikbaar. Omwonenden hadden bezwaar gemaakt tegen de vergunning die nodig was om de weg af te zetten, om de kap en het transport van de boom mogelijk te maken. Dus werd Robert Breves gebeld, van de boom in Niederheiden.

Robert Breves, in wiens tuin de boom stond, kijkt met gemengde gevoelens toe hoe zijn spar op de vrachtwagen wordt getakeld Beeld Dingena Mol

Tweede keus, maar een exemplaar dat volgens Hans van Zurk eigenlijk nog veel beter is. "Voor bomenliefhebbers is dit echt een prachtexemplaar. Zo vol. En wat boller in het midden," zegt hij bij het weerzien met de boom in de tuin van Breves. "Dat is ook de reden dat we eerst voor de andere boom hadden gekozen. Dat was meer een piramideboom, zoals kinderen er een tekenen. Veel Amsterdammers zien dat liever. Maar dit is mooier, hoor."



Dat er toch een paar gaten in zitten geeft niets. Doordat er een verschil is tussen de zon- en de schaduwzijde, heeft elke boom een mindere kant. "De perfecte boom bestaat niet," zegt Croese. "Want de perfecte mens bestaat ook niet."



Perfectioneren

Bovendien wordt straks de slechte kant naar het Paleis gedraaid. En als de boom eenmaal gearriveerd is op de Dam, werkt Van Zurk de hele nacht door om hem te perfectioneren. Om de boom te kunnen kappen, zijn aan de onderzijde wat takken verwijderd. Die gaan ook mee naar Amsterdam, zodat Van Zurk ze met tiewraps en staaldraad in de lege plekken kan hangen.



Hij hoopt alleen dat er bij het inbinden op de oplegger niet te veel schade ontstaat. Van Zurk kan alles fiksen, maar extra schade maakt de woensdagnacht dat de boom op de Dam moet verrijzen alleen maar langer.



Zo ingewikkeld was het vroeger niet, om een kerstboom op de Dam te krijgen - een traditie die teruggaat tot 1844, toen de Duitse bakker Nölken in een krantenadvertentie meldde dat er in zijn zaak aan de Dam een 'luisterrijk geïllumineerde KERSBOOM (sic) is te zien'.



Blijk van waardering

In juni 1963 trad het muziekkorps van de Bispehaugen Skole uit het Noorse Trondheim hier in de stad op, waarbij het Amsterdamse gemeentebestuur aanbod om de hotelkosten op zich te nemen. Als blijk van waardering besloot het gemeentebestuur in Trondheim dat jaar een kerstboom cadeau te doen aan Amsterdam. Een nieuwe traditie was geboren: voortaan kwam de kerstboom gratis uit Noorwegen, de stad had er geen omkijken naar.

Als de boom eenmaal gearriveerd is op de Dam, werkt Van Zurk de hele nacht door om hem te perfectioneren Beeld Dingena Mol

Het ging alleen niet altijd goed. Zoals in 1980, toen de Noorse kerstboom op een schip onderweg naar Amsterdam op zee verging. 'De enorme spar vond zijn trieste einde in een vliegende storm, toen een zware container de woudreus voortijdig tot brandhout versplinterde,' schreven de kranten destijds. Een nieuw exemplaar werd nagezonden. Nog een probleem: de Amsterdamse traditie in de roerige jaren tachtig dat onverlaten de kerstboom in brand staken met nieuwjaar.



Misschien was het daarom dat het stadsbestuur van Trondheim steeds lelijkere bomen begon te sturen. 'Lang en dun oogde het ding eerder als een cypres uit Beiroet dan een spar uit Trondheim,' werd in 1992 in de krant over de boom geschreven. En omdat het nu eenmaal een cadeau was, moest de gemeente eerst naar het Noorse consulaat om te overleggen over een vervangend exemplaar.



Boomsponsor

Het verbaasde niemand dat in 2000, 'in goed overleg', een einde kwam aan de 37 jaar oude traditie. Amsterdam was wel klaar met dankjewel zeggen voor een boom die eigenlijk niemand wilde. Voortaan zou de stad het zelf regelen. En toen begon de ellende pas echt.



In 2003 werd het regelen van de boom op de Dam in handen gegeven van de exploitant die ook een schaatsbaan op de Dam wilde zetten. Als een veeg teken voor wat er zou komen, waaide de spar nog vóór kerstavond om.



Een jaar later had de gemeente in Radio Noordzee een boomsponsor gevonden. Waar iedereen overheen had gelezen: in het contract was afgesproken dat de radiozender de boom mocht volhangen met reclame. Bovendien was de boom zo'n scharminkel ('O denneboom, o denneboom/Wat is dat voor een takkeboom?' dichtte een lezer voor de brievenrubriek in deze krant), dat hij na een paar dagen werd vervangen. Wel mét reclame.



Veel sneeuwval

In 2005 lukte het wéér niet in één keer: Intratuin zou de boom regelen, maar had een boom besteld die veel te breed was om over de weg te vervoeren. In allerijl moest een nieuwe boom uit Denemarken komen.

Bob Croese (l) en Hans van Zurk Beeld Dingena Mol

"En na dat jaar is het altijd goed gegaan," zegt Croese. "Want toen hebben we besloten het zelf maar weer te regelen en te betalen."



Of beter gezegd: sindsdien heeft Croese het geregeld. Terwijl de boom voor dit jaar uit de tuin van Breves wordt gehesen en door een tweede kraan horizontaal wordt gehouden - waardoor de zilveren onderkant van de naalden in het zonlicht glinster - vertelt Croese over de voorgaande bomen.



Zoals die Nordmann uit Sauerland, in 2008. Toen er opeens zo veel sneeuwval was dat het even onzeker was of ze wel konden kappen. Vandaar dat ze sindsdien zorgen dat de boom half november al weg is. Dat hij dan een maandje op de trailer blijft liggen, is geen probleem.



Laatste boom

Hij gaat het wel missen, zegt Croese. Volgend jaar gaat hij met pensioen, dit is zijn laatste boom. Van Zurk gelooft daar niets van: "Het zou me niets verbazen als je volgend jaar gewoon weer meerijdt. "



Het zagen van de boom is dan in een paar minuten gedaan, het gereed maken voor transport is meer werk. Het grootste probleem is de hoogte: de boom zakt niet genoeg naar beneden op de oplegger doordat hij - zoals Hans van Zurk het zegt - 'extreem zwaar in de takken is'.

Terwijl die operatie gaande is, staat hij wat droevig bij het restant van zijn boom Beeld Dingena Mol

Door de oplegger iets verder uit te schuiven en inkepingen te maken in de onderste takken zodat ze ombuigen, lukt het uiteindelijk. Van Zurk: "Geen zorgen, die takken klappen straks op de Dam weer uit." Als de boom goed ligt, wordt hij, tak voor tak, ingebonden met touw.



Achterna reizen

Terwijl die operatie gaande is, staat Robert Breves wat droevig bij het restant van zijn boom. Eigenlijk had hij nog een meter van de stam in de grond willen houden om er een vogelvoederplaats van te maken, maar dat was geen optie. "Pfff, jah, hmm," klinkt het. Gevolgd door een zucht. "Er is opeens zo veel licht. En nu ligt hij daar."



Hij wijst op de boom op de oplegger, die een paar uur later - als het rustig is op de weg zodat het opvallende transport geen files veroorzaakt - naar Nederland zal vertrekken.



Het is nog geen definitief afscheid, zegt hij. Breves zal hem zeker achterna reizen. Met zijn vrouw vrijdag voor de feestelijke aansteking met de trein naar Amsterdam, en dan 's avonds weer naar huis.



Hij wil de duizenden lichtjes bekijken en zien wat iedereen in Amsterdam straks kan zien: dat zijn boom een kerstboom is geworden.