De Angolese Isabel dos Santos verkreeg haar vermogen door haar eigen land leeg te roven, zo blijkt uit gelekte vertrouwelijke documenten. In eigen land wordt de dochter van de ex-president spottend de prinses genoemd. Dat ze de eerste vrouwelijke miljardair van Afrika is, heeft ze mede te danken aan de Amsterdamse Zuidas.

Angolezen noemen Isabel dos Santos a princesa, de prinses, en deze bijnaam is alles­behalve vleiend bedoeld. Inwoners van de ex-kolonie van Portugal kennen de 46-jarige dochter van voormalig president José Eduardo dos Santos (1979-2017) van haar luxueuze levensstijl. Van haar bestuursrol in Angola’s staatsoliebedrijf Sonangol, en die in telecombedrijf Unitel, en in een cementbedrijf, in het bankwezen en in een bierbrouwer. Of anders kennen ze haar wel van Miami Beach, haar chique nachtclub aan de zee in de hoofdstad Luanda, waar bezoekers hun Hummers parkeren ­tegenover de sloppen.

Afgelopen zondag onthulde een consortium van internationale media details over het ‘zaken’-imperium van Isabel dos Santos’. Dos Santos roofde decennialang op vernuftige wijze de staatskas leeg, zo blijkt uit de honderdduizenden documenten die door een anonieme bron zijn gelekt en door ruim 120 journalisten wereldwijd zijn onderzocht. De onthullingen zullen voor weinig Angolezen als een verrassing zijn gekomen. Zelf was Isabel dos Santos eerder al uitgeweken naar Groot-Brittannië, van waaruit ze zal proberen iets van haar internationaal geparkeerde vermogen van een geschatte 2 miljard dollar (1,8 miljard euro) veilig te stellen. Ze laat dezer dagen vooral van zich horen via Twitter.

Zelfverrijking als businessmodel

Dos Santos’ zelfverrijking stoelt op haar aangeboren positie als oudste kind van de ex-president, de man die tijdens zijn 38 jaar lange heerschappij het grondstoffenrijke Angola – denk behalve aan olie aan diamanten – behandelde als een familiebezit zoals dat ook in Afrika zijn gelijke amper kent. Angola werd onder de familie-Dos Santos een oligarchie, met Isabel als een van de absolute kopstukken, terwijl verreweg de meeste mensen straatarm bleven.

Isabel dos Santos was de laatste tijd al in het nieuws in Angola omdat de lokale justitie achter haar aan zit. Een rechtbank gelastte in december de bevriezing van haar Angolese bankrekeningen en de inbeslagname van een aantal van haar plaatselijke ­zakenbelangen, om zo honderden miljoenen aan schimmig verkregen geld af te nemen. Dos Santos viel uit de gratie na het aantreden van João Lourenço als president en opvolger van haar vader, in 2017. Lourenço is volgens Isabel dos Santos bezig aan een politiek gemotiveerde ‘heksenjacht’, zijn strijd tegen corruptie zou vooral bedoeld zijn om rivalen uit te schakelen en zijn eigen macht te consolideren – een claim die niet helemaal onwaar lijkt.

Russische moeder

Isabel dos Santos wordt geboren in 1973 in het verre Azerbeidjan, waar haar vader dan studeert. Hij verkeert in de Sovjet-republiek in ballingschap, als prominent lid van Angola’s marxistische onafhankelijkheidsbeweging MPLA. Isabels moeder is de in Rusland geboren Tatiana Kukanova. Isabel gaat later elektrotechniek studeren aan het prestigieuze King’s College in Londen, waar ze haar huidige echtgenoot ontmoet, Sindika Dokolo, een nu 47-jarige Congolese miljonairszoon met een grote belangstelling voor het verzamelen van dure kunst.

In de jaren negentig verhuist Isabel dos Santos naar Angola, waar haar ­vader sinds de onafhankelijkheid (1975) en in zijn ambt als president (vanaf 1979) bezig is de zaken stevig naar zijn hand te zetten. Rond de eeuwwisseling eindigt – na bijna drie decennia – de burgeroorlog en wordt het in Angola pas echt goed geld verdienen. José Eduardo dos Santos helpt zijn dochter aan allerlei zakelijke posities. Isabel dos Santos verplaatst een gedeelte van haar snel uitdijende vermogen via brievenbusfirma’s in verre buitenlanden, waaronder Nederland. Dat Isabel dos Santos in 2013 door het Amerikaanse zakenblad Forbes wordt uitgeroepen tot Afrika’s eerste vrouwelijke miljardair, heeft ze mede te danken aan de Zuidas.

In de familie

Staatskrant Jornal de Angola bejubelt dat nieuws in 2013, de internationaal erkende status van Isabel dos Santos ‘vervult Angolezen met trots’. Best lastig, die stelling, nu Dos Santos inmiddels kop van Jut is voor de huidige president. Jornal de Angola besteedt momenteel wel voorzichtig aandacht aan de onthullingen over Isabel dos Santos.

Ook in het nieuws zijn de halfbroers en –zussen van Isabel dos Santos (haar vader trouwde drie keer, meest recentelijk met een voormalig model). Zo is José Filomeno dos Santos (42) aangeklaagd voor het verduisteren van een half miljard dollar in zijn tijd als baas van Angola’s staatsoliefonds.

Eduane Danile dos Santos (1991) trok in 2017 al de aandacht toen hij in Cannes bij een veiling een aantal foto’s van glamourfotograaf George Hurrell aankocht voor een half miljoen euro.

Opkomend Afrika

Isabel dos Santos kon jarenlang meedoen aan het soort internationale conferenties waar de lof wordt gezongen van zakendoen en ondernemen in ‘opkomend Afrika’, zoals in 2017 bij de London Business School, waar ze zich mocht presenteren als een hardwerkend en selfmade zakenvrouw. Ze zou ook meedoen aan het World Economic Forum dat deze week begint in het Zwitserse Davos, maar dat gaat niet meer door. Voor Isabel dos Santos, de prinses, lijkt het sprookje wel zo’n beetje uit.