Dziś ważna rocznica, rocznica „herbowa”. Lat temu 457, w dniu 25 lipca 1562 r. margrabia brandenburski, książę karniowski i opolsko-raciborski, pan m. in. Tarnowskich Gór i Bytomia Georg Friedrich Hohenzollern nadał miastu herb. To ten sam herb, który obowiązuje aktualnie – trójdzielna tarcza ze złotym skrzydłem górnośląskiego orła w czarnym polu, żeloskiem i pyrlikiem w polu srebrnym oraz połową czarnego orła Hohenzollernów w polu srebrnym. Do tego rycerski hełm turniejowy i labry oraz klejnot herbowy (cymer) nad hełmem, nawiązujący do pierwszej pieczęci nadanej przez księcia miejscowym władzom górniczym.

Ten pierwszy herb miasta jest jego symbolem również współcześnie, ale nie można niestety powiedzieć, że nieprzerwanie. Po blisko 400 latach od nadania, w 1954 r. komunistyczne władze herb zmieniły wyrzucając z niego czarnego orła Hohenzollerów i zmieniając kolorystykę. W takiej formie, z drobnymi późniejszymi modyfikacjami obowiązywał on przez następnych 48 lat, do 2002 r. kiedy to Rada Miasta przywróciła mu tradycyjny wygląd.

Herb z aktu nadania 25.07.1562

To właśnie na przełomie lat 40. i 50. XX wieku narodziła się motywowana ideologicznie (przy czym chodzi akurat o idee nacjonalistyczne bardziej niż komunistyczne, gdyż polski nacjonalizm był wśród tych pozornie „internacjonalistycznych” polskich komunistów powszechny, na Śląsku zwłaszcza), popularna tu i ówdzie do dnia dzisiejszego koncepcja, jakoby istniały w historii miasta Tarnowskie Góry dwa historyczne herby: późniejszy trójdzielny hohenzollernowski oraz wcześniejszy – dwudzielny piastowski, nadany miastu przez księcia Jana Opolskiego dokumentem z 4 października 1529 r. Jest to prawda mniej więcej takiego rodzaju jak to, że w Moskwie na Placu Czerwonym rozdają rowery – gdzieś jakby dzwoniło, ale w którym kościele – nie wiadomo. W rzeczywistości jedynym herbem nadanym miastu był ten trójdzielny, z przywileju księcia Georga Friedricha Hohenzollerna z 25 lipca 1562 r. Natomiast przywołany w PRL-u dwudzielny, piastowski, to tak naprawdę element pieczęci nadanej przez księcia górniczym władzom, urządowi górniczemu „na potrzeby praw górniczych” i w żadnym wypadku nie można tego faktu traktować jako nadanie herbu miastu. Dwudzielność owego pierwotnego herbu urzędu jest zresztą wysoce wątpliwa, bo w książęcym dokumencie nie ma o niej wzmianki, zaś kolorystyka tła określona jest tylko dla jednego pola. Pisze książę:

(w czeskim oryginale dokumentu) „take sme gim zmilosti nassi knyezetczy dopustili propocztiwost apotrzebu praw hornych peczet mieti grzidlo orlowe zlute w modrem poli kiloff a puczka” (we współczesnym polskim tłumaczeniu) „tak żeśmy im z łaski naszej książęcej zezwolili, [by] dla honoru i [na] potrzeby praw górniczych pieczęć mieli: skrzydło orła złote w modrym polu, żelosko i pyrlik”

Prawdopodobny wygląd pierwszej pieczęci Urzędu Górniczego

Najprawdopodobniej ta najdawniejsza pieczęć wyglądała dokładnie tak, jak wspomniany wcześniej cymer nad hełmem w trójdzielnym herbie hohenzollernowskim, tj. żelosko i pyrlik umieszczone pośrodku złotego skrzydła orła. Dwudzielność tego zestawu symboli na pieczęciach Urzędu Górniczego, pieczęciach sądu, pieczęciach wójtowskich jest bowiem sprawą dużo późniejszą i nie wiąże się z herbem samego miasta. Robotniczo-chłopscy rekonstruktorzy z czasów Polski Ludowej przyjęli natomiast za pewnik, że skoro istnieją siedemnasto- i osiemnastowieczne pieczęcie dwudzielne – co z tego, że nie miejskie, a górnicze, sądowe itp. – to pieczęć nadana przez Jana też musiała taka być, zatem jeśli książę nic nie wspomina o kolorze drugiego pola, to znaczy że informacja się nie zachowała. Kolor dobrali więc samodzielnie. Wybór padł na zielony, co oznacza że o heraldyka było wówczas w okolicy skrajnie trudno.

Herb miasta z 1954 r.

Oczywiście PRL-owskim promotorom tego rzekomo pierwotnego, piastowskiego herbu miasta chodziło w pewnej mierze o pozbycie się czarnego orła, bo niemiecki. Ale dużo ważniejsze było jak się wydaje podkreślenie, iż „nie jesteśmy tu od wczoraj, panie, i nie tylko z woli Stalina tu jesteśmy, byliśmy przecież kiedyś w średniowieczu” i że istniał herb wcześniejszy niż ten nadany przez Niemca, a był to herb nadany przez nie byle kogo, bo przez Piasta. Konkretnie – księcia piastowskiego Jana Opolskiego. Propagandowo ważne, bo w powszechnej świadomości Piast = Polak. Lud nie wie wszak nic o niuansach świadczących, że niekoniecznie można tam postawić znak równości, gdy chodzi akurat o Piastów śląskich. Co ciekawe, książę „pieczęciodawca” funkcjonujący obecnie w literaturze polskojęzycznej jako Jan Opolski w żadnym dokumencie z epoki pod tym imieniem nie występuje. Jak pisze Marek Wojcik: „sam określa się imieniem Hanuss (wymawiane Hanusz) i tak czynił w dokumentach sporządzonych w języku czeskim, w tym w »Wielkim przywileju ziemskim« wydanym w 1531 roku. Jest to rzadko spotykane czeskie imię Hanuš pochodzące od niemieckiego Hannes – będące zdrobnieniem od łacińskiego Johannes. Redaktor tekstu wyraźnie rozróżnia to imię od imienia Jan – które nosi jeden ze świadków – Jan Jankowsky. W polskich dokumentach sporządzonych po łacinie zwykle występuje imię Janussius, w następstwie Walenty Roździeński nazywa księcia imieniem Janus, a na obrazie przedstawiającym drzewo genealogiczne piastów w Katedrze Opolskiej jego wyobrażenie podpisano Janasmus. Natomiast w dokumentach niemieckojęzycznych występuje imię Johannsenn lub Johannes”.