In de discussie over het stikstofover­schot had Baudet geen goed woord over voor de wetenschap. Beeld ANP

Al twee weken hangt Nederland aan de lippen van Jaap van Dissel, hoogleraar en specialist infectieziekten en directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Sinds de aankomst van het coronavirus in Nederland staat het instituut voor de tweede keer in korte tijd in het centrum van de belangstelling.

Het RIVM voert regie over de aanpak van het coronavirus, sluit zo nodig ziekenhuizen af en zorgt dagelijks voor informatiebulletins. De deskundigheid is onomstreden. PVV-leider Geert Wilders verzocht op Twitter om bijgepraat te worden door het RIVM over de aanpak van het virus. Premier Mark Rutte sloot zich hierbij aan. “Het is van belang dat we adviezen van deskundigen blijven volgen,” zei hij. Niemand sprak hem tegen.

Onafhankelijke wetenschap

Het is mooi dat de kennis en de kunde van de onafhankelijke wetenschap wordt gerespecteerd. Toch zien we hier een opmerkelijke en radicale breuk met het recente verleden. Als het over klimaat, stikstof of economie gaat, weten Thierry Baudet en andere ­populisten niet hoe snel ze instituten en planbureaus, onder uit de zak moeten geven.

Zo vond Baudet dat KNMI-weerman Gerrit Hiemstra ontslagen moest worden, nadat hij Baudets niet-wetenschappelijke beweringen over het klimaat had bekritiseerd. Het Planbureau voor de Leefomgeving was volgens de voorman van Forum voor Democratie ‘niet onafhankelijk’ en de cijfers van het bureau waren ‘niet te vertrouwen’.

‘Niet transparant’

Maar nu, terwijl het RIVM een epidemie probeert in te dammen, is Baudet oorverdovend stil. Hij liet het Kamerdebat over aan partijgenoot Theo Hiddema, die zich grotendeels beperkte tot een pleidooi voor het opvoeren van de mondkapjesproductie.

Het is een verschil van dag en nacht met het najaar 2019, toen de stikstofimpact werd doorgerekend. Dat leidde tot de conclusie dat Nederland de landbouw fors moet verduurzamen, en dat kwam niet iedereen goed uit.

De Farmers Defence Force vond de rekenmodellen ‘niet transparant’, bezette het terrein van het RIVM in Bilthoven en overviel de verbijsterde medewerkers van het instituut. Directeur Hans Brug moest onder politiebegeleiding de demonstratie verlaten, terwijl hij wilde uitleggen dat alle rekenmodellen op de website staan en hij ze samen met de boeren wilde bekijken.

Baudet vond de intimidatie prachtig. In de Tweede Kamer organiseerde hij zelfs een hoorzitting over de rekenmodellen, alsof de onderzoeksmethoden van het RIVM voor de rechter stonden.

Het is logisch te verklaren waarom de wetenschappers nu een keer níet de volle laag van Baudet krijgen. In tegenstelling tot het stikstofonderzoek zijn er nu niet bepaalde groepen, zoals de boeren, die de consequenties ondervinden. Bovendien is het vertrouwen in het instituut bij de bestrijding van het coronavirus een zaak van leven en dood. Wie twijfel zaait over de RIVM-aanpak kan veroorzaken dat mensen richtlijnen negeren en aldus meer besmettingen veroorzaken, met alle gevolgen van dien. Zoiets hebben populisten liever niet op hun geweten. Daarom is de toon nu totaal anders.

Opvallende bijwerking

Is er dan een fundamenteel verschil tussen het werk dat het RIVM doet met stikstofcijfers en het werk aan het coronavirus? Nee. In beide gevallen wordt het gedaan door onafhankelijke wetenschappers die bij het instituut zijn aangenomen op grond van hun deskundigheid. Feiten zijn leidend. In beide gevallen is Nederland verreweg het best af als we die onderzoekers in hun waarde laten. Wetenschappelijk onderzoek moet altijd betwist kunnen worden, maar wetenschappers intimideren en aanvallen met uit de duim gezogen onderzoek is schadelijk.

Het coronavirus heeft zodoende een opvallende extra bijwerking: Baudet lijkt de onafhankelijke wetenschap deze keer wel nuttig te vinden. Schieten als het uitkomt, en nu dus even niet. Laten we dat in gedachten houden, de volgende keer dat Baudet het RIVM, het KNMI of het klimaatpanel van de Verenigde Naties weer eens beticht van complotten en schimmigheid.