De bezoekers van de expositie hebben hun eigen onderwijs gehad, moderne oorlogen beleefd, zijn getuige van hedendaagse conflicten. Aan de hand van negen thema's kunnen ze in evenzoveel zalen hun historische beeld bijstellen en toetsen aan de actualiteit. Dan komt het besef: er is sindsdien veel verbeterd, maar de mensheid blijft 450 jaar later toch ploeteren met dezelfde wrede gegevens: terreur, vervolging, intolerantie. Juist waar verdraagzaamheid een van de waarden was waar de Tachtigjarige Oorlog om begon.

In beginzaal Orde staat de buste van de Spaanse Koning Philips II centraal, een vorst om grondig de pest aan te hebben destijds. Roomse despoot zonder empathie voor de zielen van de geografisch hooggelegen Lage Landen. De zoon van Karel V moest proberen een eind te maken aan de chaos, verbeeld in de volgende ruimte. Hij was ver weg van wat protestantse vandalen uitrichtten in een furieuze kaalslag aan katholieke heiligenbeelden. Kerk na kerk, overal was de razende geloofsterreur, tot diep in wat nog Gewesten heetten. Gewetenloos tot en met in de nagestreefde tolerantie. Het was nieuws, toen.

Afgoderij

Conservator Gijs van der Ham: "Het gebeurde met heftige beelden. Dat was ook nodig, omdat het over heel verschillende visies op het geloof ging. De protestanten weigerden in heiligenbeelden te geloven. Zij vonden dat het afgoderij was. Ze lieten het in propagandaprenten heel duidelijk zien."

Vlakbij liggen de brokstukken van oude beelden, onderdeel van de judaskus. Nog maar tien jaar geleden teruggevonden in de bodem van de kerk van Doorn, niet ver van de Nederlandse katholieke bakermat Utrecht. Van der Ham: "Ze hebben de fragmenten onder de vloer verstopt. De kleuren zijn goed bewaard gebleven. De nieuwe protestantse gelovigen die naar de diensten gingen, liepen eroverheen. Het was de ultieme vernedering."