Turcja zmaga się z kryzysem gospodarczym. Erdogan chce pobudzić nacjonalistyczne nastroje wśród coraz bardziej niezadowolonych wyborców

Rząd w Ankarze zapowiada też przesiedlenie dwóch milionów uchodźców na zdobyte tereny

Planowany atak stawia pod znakiem zapytania los tysięcy bojowników Państwa Islamskiego znajdujących się obecnie w kurdyjskiej niewoli

Wojna z Kurdami może jednak okazać się bardzo trudna. A zyski z niej może osiągnąć Rosja

W październiku 2017 r. nad Rakką, stolicą samozwańczego Państwa Islamskiego, przestały powiewać czarne flagi. Przy aplauzie niemal całego świata zrzucali je bojownicy Syryjskich Sił Demokratycznych (SDF), zdominowanego przez Kurdów sojuszu partyzanckich sił w północnej Syrii. Zajęcie Rakki było zwieńczeniem ich kilkuletniej kampanii przeciwko islamistom, w której wspierała ich szeroka międzynarodowa koalicja pod dowództwem Amerykanów.

Teraz, niecałe dwa lata później, Kurdowie ogłaszają, że Amerykanie “wbili im nóż w plecy”.

Wszystko przez Donalda Trumpa, który postanowił wycofać kilkuset swoich żołnierzy z kontrolowanej przez Kurdów północnej Syrii. Tym samym amerykański prezydent dał zielone światło dla tureckiej inwazji, o czym od dawna marzyła Ankara.

Turcy od miesięcy naciskali na Stany Zjednoczone, by te pozwoliły im rozprawić się z Kurdami, a od kilku tygodni rozmieszczali przy granicy z Syrią swoje elitarne oddziały. Decydująca - ku zaskoczeniu samej Ankary - okazała się niedzielna rozmowa telefoniczna prezydentów Trumpa i Erdogana. To po niej przywódca USA nagle ogłosił, że składa parasol ochronny nad syryjskimi Kurdami.

Zapowiadana od dawna inwazja ruszyła dzisiaj po południu. Naloty na Kurdów rozpoczęło tureckie lotnictwo wspierane przez ostrzał artyleryjski. W akcji biorą udział również sprzymierzeni z Turcją syryjscy bojownicy, którzy od kilku dni gromadzili się przy granicy terenów kontrolowanych przez SDF.

Dlaczego Turcja tak bardzo chce wysłać swoich żołnierzy do ogarniętej wojną Syrii? I czym może grozić ich interwencja?

Czytaj także: Trump zadziałał "nieodpowiedzialnie", wycofując wojsko z Syrii i zaskoczył nawet najbliższych współpracowników

Zbyt skuteczni Kurdowie

Kurdowie od dekad pozostają głównym problemem kolejnych tureckich rządów, niezależnie od tego, kto akurat sprawuje władzę. Na południowym-wschodzie kraju od 35 lat toczy się krwawa wojna z partyzantami z Partii Pracujących Kurdystanu (PKK), organizacji uznawanej przez Turcję, UE i USA za terrorystyczną. Kurdowie zamieszkują jednak nie tylko Turcję, ale także sąsiednie Iran, Irak i Syrię. I w tej ostatniej, gdy wybuchła tam wojna domowa, postanowili wykorzystać okazję, by uzyskać niezależność.

Ankara od samego początku syryjskiego konfliktu z obawą patrzyła na kurdyjskie oddziały formujące się po drugiej stronie granicy. Szczególnie, że były one skuteczne. Złożone z ochotników Powszechne Jednostki Obrony (YPG) sprawnie przejęły kontrolę nad północą kraju, stanowiąc zbrojną podporę dla tworzącego się de facto niepodległego kurdyjskiego państwa - Rożawy. To YPG wzięły na siebie główny ciężar walk z Państwem Islamskim, gdy samozwańczy kalifat stał u szczytu potęgi i to one stały się wiodącą siłą w sojuszu SDF, który całkowicie wypchnął islamistów z Syrii. Każdy kolejny sukces bojowników YPG poszerzał terytorium Rożawy i kurdyjskie wpływy, jednocześnie wzmagając turecką frustrację.

Erdogan i jego ekipa od dawna oskarżali YPG o bliskie powiązania z PKK, bez wahania nazywając obie te organizacje terrorystycznymi. Kurdyjskie tereny w Syrii - ich zdaniem - służyły jako zaplecze do partyzanckiej walki w ich własnym kraju. Turcja dwukrotnie interweniowała już w Syrii - w 2016 i 2018 r., odbijając od Kurdów przygraniczne tereny w północno-zachodniej części tego państwa. Przed większym zaangażowaniem powstrzymywali ich do tej pory Amerykanie. Rozpoczęta wczoraj operacja może mieć znacznie szerszą skalą - zarówno jeśli chodzi o liczbę wojsk, jak i obszar, który obejmie.

Czytaj także: Godzina drogi od domu. Reportaż Bartosza Rumieńczyka z Libanu

Erdogan narodowiec

Adam Balcer, ekspert ds. Turcji i szef projektu Polityka Zagraniczna Instytutu WiseEuropa zwraca uwagę na wewnętrzny wymiar tureckiej interwencji. Erdogan od długiego czasu zmaga się z kryzysem gospodarczym i rosnącą w siłę opozycją. Walka z zewnętrznym wrogiem ma mu pomóc odzyskać nadszarpniętą popularność.

- Mamy tendencję do skupiania się na religijnym wymiarze ideologii Erdogana. Tymczasem bardzo istotny jest w niej element nacjonalistyczny, zwrócony dzisiaj przeciwko Kurdom. Operacja w Syrii będzie wykorzystana w medialnej propagandzie do pokazania, jak wielką potęgą jest Turcja, jak Ameryka ustępuje przed nią po twardych negocjacjach, jak wojsko wchodzi i robi porządek z "terrorystami" - przewiduje Balcer.

Ekspert dodaje, że prezydent próbuje zmobilizować naród wokół tematu zastępczego. - Chce odwrócić uwagę od problemów gospodarczych i od tego, że zaczynają powstawać konkurencyjne wobec niego konserwatywne partie - zaznacza.

20 mil dla uchodźców

Interwencja ma jeszcze jeden niezwykle istotny dla Erdogana aspekt. Od początku wojny w Syrii do Turcji napłynęło ponad 3,5 miliona uchodźców. To więcej niż do jakiegokolwiek innego kraju. Tureckie społeczeństwo przez długi czas wykazywało się dużą (w porównaniu do społeczeństw europejskich) wyrozumiałością wobec przybyszów. Jednak od kiedy kraj wpadł w kłopoty ekonomiczne, stosunek do uchodźców zaczął szybko się pogarszać. Dziś z obecności Syryjczyków w ich kraju niezadowolonych jest 67 proc. Turków. Jeszcze dwa lata temu odsetek ten wynosił 54 proc.

Erdogan twierdzi, że wie jak rozwiązać ten problem. Od dawna postuluje utworzenie w Syrii bezpiecznej strefy, do której mogliby być relokowani uchodźcy. Obszar ten miałby znajdować się właśnie w pasie przy tureckiej granicy, na terenach obecnie należących do Rożawy. W ten sposób Ankara nie tylko pozbyłaby się uchodźców, ale zyskała demograficzny bufor wbity pomiędzy kurdyjskie PKK i YPG.

Bezpieczna strefa początkowo miała być utworzona wspólnie z Amerykanami. Takie porozumienie turecki rząd zawarł z Waszyngtonem w sierpniu. Pas ziemi o szerokości 20 mil (ok. 32 km) od granicy miał być wspólnie patrolowany przez Turków i Amerykanów. Stany Zjednoczone skłoniły swoich kurdyjskich sojuszników, by wycofali z planowanej strefy ciężki sprzęt i rozebrali fortyfikacje. Cały proces został zerwany jednak przez Trumpa, który z dnia na dzień wycofał się z projektu, dając Turkom wolną rękę do ataku, a Kurdom powód do słów o “nożu w plecy”.

- Utworzenie strefy dla uchodźców byłoby możliwe, gdyby Turcy weszli tam nie na kilkanaście czy kilkadziesiąt, ale na sto kilkadziesiąt kilometrów wgłąb. Pamiętajmy, że Syria jest krajem, gdzie ludzie zamieszkują przede wszystkim doliny rzek. Nie można ich tak po prostu przewieźć, wysadzić na środku pustyni i powiedzieć: tutaj zbudujecie swój nowy dom - tłumaczy Balcer.

- Poza tym Erdogan mówi o przesiedleniu nawet dwóch milionów ludzi. To wymagałoby ogromnych środków finansowych i logistycznych - dodaje, podkreślając, że na terenach do tej pory zajętych przez Turków, nie przeprowadzono relokacji na masową skalę.

Jednak nawet mniejsze dotychczasowe przesiedlenia pokazują, czym może grozić planowana operacja. Syryjscy uchodźcy wracają nie do swoich domów, ale zajmują te zwolnione przez uciekających lub wypędzonych mieszkańców, co natychmiast rodzi kolejne konflikty, często na podłożu etnicznym. Turkom zarzuca się, że w zróżnicowanym regionie faworyzują w swojej polityce osiedleńczej Arabów względem Kurdów, chcąc wpłynąć na demografię przygranicznych terenów. Co więcej - jak donosił niedawno "Guardian" - Syryjczycy bywają przymuszani groźbami i biciem do podpisania deklaracji o "dobrowolnym" powrocie do swojego kraju.

Czytaj także: Obóz Zaatari - "więzienie" dla 80 tys. uchodźców

Rosyjskie zyski

W mediach szeroko mówi się również o jeszcze jednym zagrożeniu, które stwarza turecki atak. Na kurdyjskich terenach rozsiane są więzienia i obozy, w których przebywa ok. 11 tys. byłych bojowników Państwa Islamskiego oraz kolejne dziesiątki tysięcy członków ich rodzin. Jeśli Amerykanie opuszczą pospiesznie Syrię, a Kurdowie rzucą całe swoje siły do obrony przed Turkami, może zwyczajnie zabraknąć ludzi do pilnowania osadzonych. Państwo Islamskie już ożywiło się w północnej Syrii. W nocy z wtorku na środę dokonało serii ataków w swojej dawnej stolicy - Rakce.

Na poniższym nagraniu możemy zobaczyć kurdyjskie wojska zmierzające na granicę z Turcją.

Sama inwazja na Rożawę wcale nie musi być dla Turków militarnie łatwa, mimo że dysponują armią uznawaną za drugą najsilniejszą w NATO. Kurdowie są zdeterminowani by bronić swojego kraju, a ich bojownicy dobrze wyszkoleni i doświadczeni w trwających od lat walkach. Są też dobrze uzbrojeni - ich sprzęt przez lata finansowali Amerykanie. Kurdyjskie władze zarządziły mobilizację generalną i wzywają cywilów do obrony swojego kraju. W przypadku wojny na pełną skalę do walk prawdopodobnie włączy się na terenie Turcji PKK, która - choć osłabiona - wciąż może zagrozić wojskowym szlakom komunikacyjnym.

Zdaniem Adama Balcera, turecki atak jeszcze bardziej wzmocni Rosję w regionie. - Kurdowie po utracie Amerykanów będą szukali protektora i naturalny wybór padnie na Rosję i Iran. Te dwa kraje nie zgodzą się, by oddać Turcji całą północną Syrię, szczególnie, że są tam złoża gazu i ropy oraz spory potencjał rolniczy. Rosja z pewnością zgłosi chęć bycia mediatorem pomiędzy stronami konfliktu - przewiduje.

- Erdogan, domagając się wyjścia Amerykanów i przygotowując inwazję, próbuje prowadzić politykę grania na kilku fortepianach. Sam uważa się za świetnego dryblera. Jednak w grze z Rosją i Iranem bardzo łatwo może potknąć się o własne nogi - zaznacza ekspert.

Okaż wsparcie

Polacy pomagają Syryjczykom na miejscu od lat. Możesz wesprzeć działania polskich fundacji. Przejdź na stronę Polskiego Centrum Pomocy Międzynarodowej, Polskiej Misji Medycznej lub Polskiej Akcji Humanitarnej i wpłać dowolną kwotę na rzecz ofiar syryjskiej wojny. Liczy się każda złotówka: https://pcpm.org.pl/pomoc // https://www.pmm.org.pl/pl/gdzie-pomagamy/syria/ // https://www.pah.org.pl/syria/

(mt)