De Vereniging van Speelfilm Ondernemers (sic) dreigt een enorme claim van 1,2 miljard euro neer te leggen bij de overheid. Zo hoog zou de schade zijn door illegaal downloaden. In hun brief, onlangs verstuurd naar staatssecretaris Dijkhoff (Justitie) en Tweede Kamerleden, zwaaien de filmproducenten met allerlei onderzoek. Toch is het allerminst bewezen dat piraterij echt zo schadelijk is, of dat onze manier van film kijken gewoon verandert. Politici moeten zich dus niets aantrekken van deze bedreigingen.

Eerst dat bedrag: 1,2 miljard euro lijkt absurd hoog, en dat is het ook. Het is gebaseerd op twee vrij beperkte onderzoeken die de filmindustrie zelf financierde. De studie die de impact van downloaden berekent, is gebaseerd op vragenlijsten met een hoog ‘wat als’-gehalte. Geen harde data. Het gevolg is suggestief giswerk. Vervolgens past men die resultaten toe op de omzet van 2014, en voilà, er is 80 miljoen euro schade per jaar. Dat trekken de producenten vervolgens door tot 2004. Ze vergeten even dat er twaalf jaar geleden nog helemaal geen BitTorrent en The Pirate Bay waren. De werkelijkheid wordt behoorlijk aangedikt om de politiek onder druk te zetten.

De ‘schade’ die de industrie ondervindt is eigenlijk heel specifiek. Alleen film kijken via televisie en de dvd-verkoop nemen af. De bioscoop daarentegen beleeft zijn beste jaren. Die conclusie uit hun eigen onderzoek verzwijgen de speelfilmondernemers liever. De negatieve impact die overblijft, gaat over twee media die sowieso enorm veranderen: televisie en dvd. Dat heeft niet zozeer met illegaal downloaden te maken, maar meer met de voorkeur van de consument. Kijken wanneer we willen, het liefst in een huis zonder rondslingerende doosjes en schijfjes (vaak los van elkaar, of het verkeerde schijfje in het verkeerde hoesje, u kent het). Voor dat soort veranderingen hoeft de overheid niet op te draaien.

Digitale beschikbaarheid verandert de kern van het filmproduct: meer kijken en minder kopen. Abonnementen en betalen op een ander moment is het alternatief. De laatste jaren is er aardig wat internationaal onderzoek gedaan naar de gevolgen van illegaal downloaden. Maar er is zeker geen consensus over een mogelijk negatief verband. De Amerikaanse econome Anita Elberse beschrijft bijvoorbeeld dat de filmindustrie zeker niet bij elke illegale download verkoop misloopt. Sommige downloads worden nooit bekeken, en tegelijkertijd zouden mensen die de film wel illegaal bekijken, daar anders wellicht nooit voor hebben betaald. Zweedse studies beschrijven dezelfde moeilijkheden. Soms functioneert een download als een teaser of helpt het een hype op gang te brengen. Game of Thrones was zonder illegale beschikbaarheid wellicht nooit de internationale hit geweest die het nu is. Ook de producent profiteert daarvan.

Sinds het allereerste begin zijn filmproducenten bang geweest voor illegale kopieën en piraterij. Filmpionier George Méliès voorzag zijn films van een watermerk als echtheidscertificaat. Universal Studios en Disney probeerden ooit via een rechtszaak de intrede van de videoband in Amerika te voorkomen. Maar nooit hebben deze producenten de overheid verantwoordelijk gesteld voor hun ‘verliezen’. Uiteindelijk profiteerden ze juist van de nieuwe situatie. Door piraterij zijn geen producenten failliet gegaan. Wel door slechte films en gebrekkige beschikbaarheid.

De enige conclusie van alle studies is dat de normale marktlogica verandert. Met hun schadeclaim houden de filmproducenten halsstarrig vast aan de oude wetten van de markt. Ze verdrinken in zelfmedelijden. ‘Had u betaald voor deze film als downloaden niet mogelijk was?’ is een irrelevante vraag. ‘Hoe of wanneer betaalt u als de film overal beschikbaar is?’, is veel interessanter. Filmverspreiding vereist tegenwoordig een andere marketing. Eentje waarbij de klant niet pas thuis of achteraf ziet wat hij heeft gekocht, nadat hij ervoor betaald heeft. De filmindustrie moet haar energie steken in het ontwikkelen van innovatieve ideeën in plaats van weg te zinken in zelfmedelijden.

NRC Film De nieuwste recensies en de beste filmstukken van NRC Inschrijven