Tosaigh an Éirí Amach ar an 24ú lá de mhí Aibreáin, 1916. Bhí sé sé laethanta ar fad. Beidh mé ag scríobh faoin Éirí Amach na Cásca ar na sé laethanta ina dhiaidh sin. Seo é an chéad páirt, agus bhreatnóidh mé ar na laethanta roimhe an Éirí Amach (1910-1916). Taitneamh a bhaint as!

Tréimhse an-chorrach a bhí ann. Ar an taobh amháin, cuireadh ina aghaidh Rialtas Dúchais go láidir ó na h-Aontachtaí. Ach ar an taobh eile, bhí a lán cáint faoin réabhlóid ar an ghluaiseacht náisiúnach. Chothaigh sé teannas millteanach. Bhí a lán míleatachas ag teacht chun cinn ar an ré seo. Bhí a lán teannas in Éirinn, tuaisceart agus deisceart

Teannas i dTuaisceart

Bhí beirt polaiteoirí mór le rá ar aontachtas ar an ré seo. James Craig agus Edward Carson is ainmeacha dóibh. Rugadh Craig i gcúige Uladh, ach rugadh Carson i mBaile Átha Cliath. Aontas idir Ulaidh agus Bhreatáin an aidhm a bhí acu. Shínigh beagnach 500,000 daoine an Conradh Uladh. Bhí siad dílis don Choróin, agus bheith Rialtas na Bhreatáin i bhfabhar na h-Aontachtaí. Bhí sé measartha soiléir, mar shampla tríd an Ceannairc an Churraigh agus an smuigleáil gunnaí i Latharna.

Ar an bhliain 1913, i ndiaidh an Conradh Uladh, bunaíodh an Óglaigh na Uladh. Bunaíodh an Óglaigh na hÉireann cuplaí mhí ina dhiaidh sin. Bhí 100,000 daoine in Conradh na Uladh ar 1913. Chomh maith leis sin, bunaíodh Arm Cathartha na hÉireann. James Larkin, James Connolly, agus Jack White is ainmeacha don bhunatheoirí.

Bhí trí iarrachtaí a bhaineann leis an Rialtas Dúchais- i 1886, 189, agus 1912. I 1886, diúltaíodh don bhille sa Theach na dTeachtaí. Ina dhiaidh sin i 1893, diúltaíodh don bhille sa Theach na dTiarnaí mar bhí ceart acu aon bhille a chrosadh. Ach tar éis an Bille na Pharlaimint i 1911, cuireadh deireadh leis an cros. Bhí a lán frithbheartaíocht in aghaidh Rialtas Dúchais ó na h-Aontachaí. In ainneoin an bhrú, ceadaoídh an bille i 1912. Ach cuireadh Rialtas Dúchais go dtí 1914.

Teannas i nDeisceart

Bhí a lán teannas idir na haicme, go háirithe idir an aicme tiarna talún agus na tuathánaigh. Ar na deichniúir roimhe sin, rinne na hÉireannach scéal mór don ceist an athroinnt talún, agus chuireadh go leor billí os comhair an parlaimint a bhaineann leis sin. Chuathas ceist an athroinnt talún agus ceist an náisiúntachta i dteannta a chéile. Mar a bheith ag tabhair chun míntíreachais ar do thalamh bheith ar comhchéim leis a bheith ag tabhair chun míntíreachais ar do thíre. Creideadh é forleathan gur nuair a bhí ag obair ar an talamh, ba cheart a mhaígh tú gur leis an talamh. Fadbh go raibh a fhréamhacha sa phlandáil Uladh, nuair a bhí go leor tiarna talaimh neamhchónaitheach i gceannas an talamh in Éirinn. Bhí go leor agóidí agus beart i gcoinne na tiarnaí talún dá thoradh seo. Thugadh sé deis don ghluaiseacht náisiúnach, agus bhí siad ag agóidíocht ar son saoirse.

Bhí an coimhlint mó eile ar siúl freisin, ba é an gluaiseacht na gceardchumann. Bhí sé dlúthbhaint acu le chéile an teacht chun cinn an tsóisialachais in Éirinn freisin. Bhí James Connolly, sínitheorí an forógra, chun cinn sa réimse seo freisin go háirithe. Tháining an cnámh spairne is mó ar an coimhlint seo in 1913 tríd an Frithdhúnadh i mBáile Átha Cliath. Ba léiriú an uasaicme a bhí i seilbh na talún an Riail na Breataine. Chuir sé le teacht chun cinn an Gluaiseacht Poblachta.

An gCéad Chogadh Domhanda

Síonodh an bille in 1914, ach cúplaí seachtaine ina dhiaidh sin bhris an cogadh amach in Eorap. D’aontaigh siad gur d’fhanfadh siad an bille i gcaitheamh an cogadh. Ach nuair a bhí an cogadh críochnaithe, bhí an scéal an-difriúl.

Nuair a bhris an cogadh amach in 1914, chuaigh go leor daoine Éireannach go dtí an cogadh. Rinne sé roinnt scoilteanna in Éirinn, go háirithe idir faicsín difriúl an Ghluaiseacht Naisiúnach, agus idir Ulaidh agus an chuid eile den tíre. Rinne sé scoilteanna sa Ghluaiseacht Naisiúnach mar dúirt daoine áirithe gur ba cheart Éire ag cuidigh le Bhreatain sa chogadh. Ach ar an taobh eile sa ghluaiseacht seo, chreid siad ar an seanrá naisiúnach ‘is é deacrach na Bhreataine, deis na hÉireann’.

Chomh maith leis sin, bhí an roinn atá ag fás idir na hAontachtaithe in Ulaidh agus gach duine eile in Éirinn soléir. Ba léir é tríd an Cath na Somme, go háirithe, mar bhí an 36ú Rannán Uladh ag troid leis an Arm na Breataine. Bhí sé ar siúl sa bhliain 1916. Throid siad go cróga, agus tugadh ceithre Cros Victoria dóibh as naoi. Ach ar an drochuair, rinne an maraíodh na sluaite is mó ar cath amháín sa chath seo. Bhí go leor daoine míshásta leis na náisiúnaí faoin toradh mar nuair a bhí siad ag troid in Eorap, bhí na náisiúnaí ag troid i gcoinne an Arm na Breataine i mBaile Átha Cliath. Cuireadh aird a tharraingt ar a dhifríocht arís.