Thom Yorke is heus wel een grappige kerel. Niet dat we u daar koste wat kost van willen overtuigen. Maar sla er eender welk interview met de Britse zanger op na en Yorkse vermeende neurotische, deprimerende zangstijl en teksten worden gretig belicht. De reputatie van sikkeneurige wereldverbeteraar houdt Yorke over aan zijn werk met de rockmastodont Radiohead: niet zomaar een popgroep maar een begrip in de hedendaagse popcultuur, een ijzersterk merk bovendien en, voor sommige dolgedraaide fans, een heuse filosofie. Kijk naar ‘Creep’ van Radiohead, zijn eerste hit (“Cause I’m a creep / I’m a weirdo”) of naar ‘You & whose army’, een sneer naar de internationale politiek van Bush en Blair (“You and your cronies”). Goeie songs, maar je zet er geen polonaise bij in.

Goedgoed, we hadden hem naar een mop gevraagd, ja. Omdat ook wij eens wilden polsen naar Yorkes gevoel voor humor. Het antwoord, na een kleine aarzeling?

,, What do you call a fish with three eyes? A fiiish!” En veel gegiechel als toemaatje. Natuurlijk hadden wij ‘eyes’ in plaats van ‘i’s’ begrepen. Yorke lijkt zelf kostelijk te genieten van zijn woordgrapje. Hoe vaak zou hij het al hebben verteld aan zijn kameraden van Radiohead en Atoms For Peace, bij de thee en de koekjes, want zo Brits is hij wel.

Het is begin mei. We keuvelen in één van de kantoortjes van het platenlabel XL, vlakbij Notting Hill en nabij een zonovergoten Portobello Road, in hartje Londen. Yorke heeft zijn haar in een dotje en draagt een zomerse broek tot net boven zijn enkels. Voeg er een grijzend baardje bij en je zou zweren dat er een Californische hippie voor je zit. Yorke is geenszins de nukkige interviewee waarvoor hij wordt versleten. Hij toont zich uiterst sympathiek, meegaand en slooft zich uit in zijn antwoorden.

De reden van deze audiëntie? Amok, het debuut van Yorkes ‘tweede groep’ Atoms For Peace en het nakende concert van de band in het Antwerpse Sportpaleis.

Het project is een vervolg op ‘The eraser’, de elektronische popplaat die Yorke in 2006 maakte met de vaste Radioheadproducer Nigel Godrich. Yorke zocht muzikanten om de liedjes live te brengen en recruteerde de bassist Flea (Red Hot Chili Peppers), de drummer Joey Waronker (Beck, R.E.M.), de Braziliaanse percussionist Mauro Refosco en Godrich op keyboards. De concerten zetten de vlam aan de lont. De groep noemde zich Atoms For Peace naar een speech uit 1953 van de Amerikaanse president Eisenhower.

Wie tuk is op de experimentele richting die Radiohead tien jaar geleden in sloeg, haalt zijn neus niet op voor Amok. Yorke eert er zijn helden uit de krautrock en de afrobeat, klutst er zijn fascinatie voor elektronicalabels als Warp en Brainfeeder doorheen en slaagt er godbetert in met die ingrediënten ontroerende liedjes te schrijven. Althans voor wie niet vies is van wat onorthodox gefröbel met digitale klanken.

Vanuit welke behoefte heb je Atoms Of Peace opgestart?

,,Van mijn solowerk tot aan Atoms For Peace loopt een lange lijn van kleine behoeften. Toen ik ‘The eraser’ schreef, was ik er op gebrand om helemaal in mijn eentje te werken. Hoe zou het zijn als ik al mijn ideeën die op mijn laptop stonden eens zou uitwerken in een studio? De volgende behoeften vloeiden voort uit de onverwachte mogelijkheden die dankzij die soloplaat ontstonden. Er is dus niet zozeer een gapend gat dat ik met Radiohead niet gevuld kreeg. Het heeft alles met experimenteren te maken. En met plezier maken.’’

Naar verluidt kreeg Atoms For Peace vorm toen jullie met z’n allen op een avond naar de afrobeatpionier Fela Kuti luisterden.

,,Min of meer. Na een aantal dagen elkaar te hebben afgetast in het repetitiehok, hingen we ’s avonds wat rond. Iemand zette Fela Kuti op. En we keken allemaal naar elkaar met een blik van herkenning. Want eigenlijk leunt de gedachte achter Fela’s muziek dicht aan bij die van ons. Ik zie een heleboel bizarre parallellen. Het verbaast mij hoe hedendaags de muziek van afrobeatpioniers zoals Fela Kuti en Tony Allen klinkt. Het is een muziekstijl die ik mij het liefst zou toe-eigenen. Ik wou dat ik mijn drummachines op zo’n manier kon programmeren. Vooral het trance-aspect van afrobeat intrigeert me. Luister ook eens naar de instinctieve manier waarop Fela zong. Onevenaarbaar. Ik vind het heel spannend om naar te kijken. Heb jij al ooit beelden van zijn Nigeriaanse concerten gezien? Fucking hell, zeg! Ik zag eentje waar zijn danseressen allemaal de dansvloer opstormen waarna hij zelf doodleuk op de dansvloer gaat shaken. Geweldig hoe je zonder elektronische apparatuur zo’n intense, dansbare muziek kunt maken.’’

Ik zou jou nooit associëren met hiphop, maar op Amok hoor ik toch soms ritmes die die richting uitgaan.

,,Daar gaat het ‘m nu net om . Het is de zoektocht naar de beat die een klein beetje verwrongen is. Sommige ritmes die je hoort zijn trouwens de live-drums van onze drummer Joey die een elektronische beat probeert te imiteren. Het klinkt als een kapotte audiofile die je van een laptop hebt geript. Héérlijk! Ik ben gek op fucked up klanken. Nigel houdt er dan weer van om dat soort klanken via oude microfoons helemaal naar de verdoemenis te helpen. Voor mij zijn de beats het meest opwindende aan opnemen met Atoms For Peace.’’

Atoms For Peace ontstond in Los Angeles. Grappig dat iemand uit het traditioneel nogal nuffige, regenachtige intellectuele Oxford herbronning vindt in een stad die bekend staat voor showbizz, celebrities en algehele oppervlakkigheid.

,,Vind ik ook. Nu, ik reis al vele jaren naar Los Angeles. Vreemd genoeg was het één van de eerste plekken op aarde waar Radiohead snel aansloeg. We hebben er jarenlang in een soort roze bubbel gevangen gezeten die zich situeerde rond het legendarische Chateau Marmont-hotel, dat bekend staat om jaren van drugs en decadentie. Daar legt men alle rockgroepen te slapen. Best wel cool, hoor. Ik heb er weinig nachtrust gehad. (glimlacht). De voorbije acht jaar heb ik veel vrienden gemaakt buiten dat Hollywoodkringetje. Zo krijg je een ander soort L.A. te zien. Atoms For Peace is eigenlijk uit dat soort vriendschappen geboren. Joey Waronker en Flea wonen er. Grappig hoor, want je ontmoet er overal hippies die zichzelf een muzikant noemen en alles ‘awesome’ vinden. (maakt snurkgeluid) Vandaag is het anders. Niet voor niets komen veel van mijn kameraden uit de elektronicascene rond Brainfeeder’’.

Ik weet dat Flea je ging leren surfen in Californië. Ben je een goeie surfer?

,,(zucht) Een vreselijke surfer. Mijn zoon is veel beter dan ik. Hij is twaalf en eerlijk gezegd doe ik gewoon wat mee om hem gezelschap te houden. Nee, ik heb nog niet veel golven getemd. Don’t ask. (grijnst).’’

Ook met Atoms For Peace schuw je de politieke connotaties niet. Van ‘ Judge, jury & executioner’ over ‘Default’ tot het titelnummer ‘Amok’: je vertelt er over een nieuwe generatie politiek bewuste mensen. De generatie die met de economische crisis groot wordt, met Occupy Wall Street en met Anonymous.

,,Amok wortelt in een nieuw soort vrijheid van geest dat ik her en der bespeur. We komen uit een erg benepen, versmachtende periode in onze cultuur van gulzig consumeren. Eén van de gevolgen is dat veel mensen de consumptiemaatschappij beginnen te verwerpen. Hoe meer politici ons aan de leiband van die consumptiemaatschappij proberen te houden, hoe belachelijker zij zich maken.

Nu, als ik eerlijk met je moet zijn: ‘Amok’, het titelnummer, is eigenlijk een liefdesliedje. Maar wel eentje dat really fucking dark is (lacht). Het gaat ook over hoe je jouw tilt geslagen hoofd vandaag de dag onder controle probeert te krijgen terwijl je dat stiekem niet wilt.

‘Unless’ bijvoorbeeld, is nog zo’n liedje dat zich niet laat vangen: je kan er een erg politiek nummer in horen maar het zou ook een romantisch liedje kunnen zijn. Ik hou van die verwarring. Er ligt veel woede in deze muziek. Maar dat besef je pas als je je oor heel dicht bij de song legt. Want in eerste instantie merkt niemand die razernij. Mijn woorden zijn weerspiegelingen van de ritmes: op z’n eentje klinkt zo’n woord of zo’n beat heel boos, maar voeg ze samen en er ontstaat een heel andere betekenis.’’

Kan je je nog opwinden over politiek? De oorlog in Syrië, de verarmende middenklasse in Amerika, Poetin die non-gouvernementele organisaties in Rusland verbiedt?

,, (wordt even nijdig) Ik begrijp zelfs niet waarom Poetin aan het hoofd van Rusland staat. Hij heeft de verkiezingsuitslag vervalst. (zwijgt even) Ik probeer soms echt heel hard om mijn politieke overtuigingen uit mijn muziek te houden om de negativiteit tot een minimum te kunnen beperken. Het is zelden materie waar je als mens trots op kan zijn. Op Amok is die politieke lading eerder per ongeluk de songs binnengeslopen. Hetzelfde geldt voor de hoes van de plaat. Wij vonden die hoes vooral hilarisch. Maar toen zei iemand dat hij het toch een behoorlijk donker artwork vond. Toen dacht ik: tja, stiekem denken we er allemaal hetzelfde over dus ik ga dat niet ontkennen. Natuurlijk is het een donkere hoes, maar toch ook een beetje grappig, niet?’’

Vind je het de plicht van een artiest om over politiek te praten en te zingen?

,,Ik ben opgegroeid met ‘War is over’ van John Lennon. Nu ik je dat vertel, voel ik me meteen oud, maar het is waar. Mijn opvoeding stond in het teken van de vrijheid van denken. Ik heb een kunstenopleiding gevolgd waar ik de conceptuele kunst van Jenny Holzer leerde kennen en het situationisme. Als tiener wilde ik graag zélf Lennon zijn en muziek maken. Spélen, verdorie! Wat wil ik daarmee zeggen? Dat je nooit zomaar een muzikant bent. Of een kunstenaar. You should fuck with people! Je moet mensen door elkaar schudden. Je moet gebruiken wat je hebt meegekregen. Ik geloof nog steeds dat ik dat te weinig doe. Maar het is nu eenmaal niet eenvoudig. De popcultuur is een eigenaardige kunstvorm die bovendien helemaal is drooggezogen door de reclamewereld.

Tegenwoordig praat ik met de andere jongens van Atoms For Peace vaak over hoe het vandaag doodnormaal is geworden voor rockgroepjes om zich te laten sponsoren. Het is helemaal geaccepteerd. Ik voel me écht oud. Met Radiohead hebben we altijd sponsoring geweigerd. Onze muziek mag niet worden gebruikt in reclamecampagnes. Aan de andere kant wil ik bands die met een sponsor in zee gaan niet veroordelen. Waar moeten ze vandaag de dag het geld anders vandaan halen? Ik begrijp dus echt wel waarom ze het doen. Maar het is een type van commodificatie dat ik zeer betreur en dat duidt op een verrotting van de popcultuur. Je kan ‘War’s over’ niet schrijven als je geld hebt aangenomen van een groot bedrijf. Aan de andere kant is er vandaag het geld niet om een ‘War’s over’ op de markt te brengen. Wat moet je nog doen?’’

Ben je een verwoed krantenlezer?

,,Zoveel kranten lees ik niet hoor. Ik ben wel een fervente verslinder van krantenkoppen. (lacht) Er was een tijd dat ik me kon opwinden door de Britse politiek. Het is een zeer droge wereld. Aan het einde van de dag heb je er een kurkdroge smaak van in je mond. (blaast) Dat hoeft niet meer.’’

Ben je je bewust van het merk Thom Yorke? Jouw fans volgen alles wat je doet en zegt, de organisaties waaraan je je linkt, de nogal andersglobalistische visie van Radiohead. Dat is veel macht.

,,Ik wil met pensioen gaan op mijn vijftigste en het Thom Yorke-merk aan Nike verkopen voor 20 miljoen. Fuck it! (lacht) Aan het begin van het vorige decennium grapten we met Radiohead altijd over het uit de hand gelopen branding-fenomeen in onze cultuur. (met een pompeus gezwollen stemmetje) Well, I don’t think the Radiohead brand will do this. Tja, we vertrouwden simpelweg op ons instinct. Zo van: dat geeft me slechte vibes, die kerel is een eikel, bij die blijf ik uit de buurt en dat raak ik niet aan. (aarzelt) Wat een rare vraag zeg. Kan je je eerlijk gezegd inbeelden dat ik zou nadenken over mijn eigen marktwaarde?’’

Over Rachel Owen, je partner, praat je zelden. Ik las wel dat ze jou feedback gaf over een vroege versie van ‘Ingenue’ van Atoms For Peace. ‘Niet meer aankomen!’, beval ze je. Heeft ze invloed op jou?

,,(grijnst) Never! Never ever! Dat was één van de weinige keren dat ze misschien gelijk had. Don’t ask. (lacht nerveus) Ik zou knettergek worden als ik naar haar advies zou luisteren.’’

Is ze een Radiohead-fan of een Atoms For Peace-fan?

,,(lacht alsof ik een zeer ondeugende vraag heb gesteld) Oh-ho-hoooo! I couldn’t possibly tell you that. Ze zou me begraven! I’d get loads of shit. (lacht) Mijn kinderen lopen trouwens voortdurend de kamer in als ik muziek aan het spelen ben. Nigel en ik hebben een Atoms For Peace-remix voor Four Tet, een Britse elektronicamuzikant, gemaakt. Toen we die song aan het afmixen waren, kwam mijn zoon binnen en hij zei heel geïrriteerd: “Oh fuck, het is weer eens dat ding met dat stemsampeltje! Is het nu nog niet klaar?!” Ik was er al negen maanden aan bezig. “Is het klaar?” vroeg hij. Ja, zei ik. En hij: “Betekent dat dat ik het nooit meer in mijn leven zal moeten horen?” (schatert) Arme jongen. Kijk, dat vind ik nu hilarisch.’’

En andersom? Dwingen jouw kinderen jou om naar hun favoriete muziek te luisteren?

,,Onze smaken komen voor bijna negentig procent overeen. Geloof het of niet. Ik weet dat het soms anders is. Ik hoor ouders die klagen dat hun kinderen naar gangstarap zijn beginnen luisteren. Nu, dat vind ik zelfs nog niet zo erg. Ik heb met mijn kinderen heel geanimeerde gesprekken over de muziek van Luke Vibert (een elektronicaproducer, svs). Ze zijn er helemaal gek op. Valt goed mee, hé? Noah, mijn zoon, houdt zelfs een beetje van Can. Toen hij zes was, heb ik mijn integrale iTunesbibliotheek voor hem gekopieerd. Hij vindt er zelfs liedjes in die ik nog niet had ontdekt. Dan zitten we als twee kameraden te kletsen achter de laptop: Check this out, have you heard this? (lacht)’’

Amok is een speelse plaat. Veel mensen zien de humor niet achter…

“…achter alles wat ik doe? (schatert) Oh, vertel mij wat! All the time! (grinnikt) Ik vind mezelf erg grappig. Dus waarschijnlijk ben ik dat niet.’’

Waar kan jij zelf om lachen?

,,Ik lach om de onnozelste dingen. I like stupid shit. Zoals Spike Milligan en Eddie Izzard. Of Noel Fielding. Oh, ik ben ook gek op The Simpsons. Daar kijk ik met mijn kinderen naar. Die reeks zit er vaak pal op.’’

Waar heb je leren dansen? In de clips van ‘Lotus flower’ en ‘Ingenue’ maak je moderne dansbewegingen waarvan ik nooit had vermoed dat jij ze zou uitvoeren.

,,(lacht) Nou, dankje. De bewegingen die ik doe in de videoclips van ‘Lotus flower’ en van ‘Ingenue’ zijn een choreografie van Wayne McGregor. Een geweldige kerel, trouwens, die ook met het Royal Ballet werkt. Hij is de eerste mens op aarde die ooit tegen me zei: ik denk dat jij kunt dansen. En ik: Pfft, yeah right! (grinnikt) Voor ‘Lotus flower’ hebben we een zestal uur geïmproviseerd. Ik met de camera op mij, Wayne buiten beeld. Het was een soort dansconversatie tussen ons twee. Ik bedacht een dansroutine, hij kopieerde dat en maakte het extremer, waarna ik daarmee aan de haal ging. Het was alsof je naar een club gaat met een partner waar je op luide beats ook een soort van conversatie met bewegingen aangaat.’’

Ga je tijdens de concerten ook dansen?

,,(lacht betrapt) Euhm, wel, ik doe geen gitaar rond mijn nek dus ik heb bewegingsvrijheid. Dat wordt interessant! En ik moet toch de aandacht van Flea afhouden want die motherfucker rent als een gek over het podium van links naar rechts.’’

(een versie van dit interview verscheen in De Standaard van 6 juli)