W niedzielę minister kultury Piotr Gliński gościł na Ukrainie. Wizyta miała poprawić dwustronne relacje przed planowaną na koniec roku podróżą Andrzeja Dudy do Kijowa. Jednak podczas wizyty wicepremiera Ukraińcy zażądali odbudowy pomnika UPA w Hruszowicach na Podkarpaciu. Od tego uzależnili zniesienie blokady na ekshumacje i upamiętnianie Polaków pomordowanych w czasie II wojny światowej - ustaliła „Rzeczpospolita".

- W Kijowie oczekują, że Polska doprowadzi do odbudowania pomnika UPA w Hruszowicach i ukarze winnych - mówi wiceprezes IPN prof. Krzysztof Szwagrzyk, który towarzyszył wicepremierowi Glińskiemu w trakcie wizyty na Ukrainie. Jego zdaniem „ten temat nie powinien być przedmiotem targów".

Pomnik „Bohaterom UPA walczącym o wolną Ukrainę" został nielegalnie postawiony w 1994 roku na cmentarzu komunalnym. Stał tam ponad dwie dekady, wbrew woli niektórych środowisk. W maju 2015 roku nieznani sprawcy monument został na przykład oblany farbą i pozbawiony tablic pamiątkowych.

Fot.: Darek Delmanowicz / PAP

Dopiero w kwietniu tego roku działacze Ruchu Narodowego rozebrali go, za zgodą lokalnych władz. Szwagrzyk tłumaczy, że w miejscu ustanowienia pomnika nie ma i nie było żadnych grobów, więc nie podlegał on ochronie. - Czymś innym jest sytuacja, gdy w Polsce ktoś usiłuje wystawiać łuki triumfalne ku czci UPA. Na to zgody nie będzie - podkreśla.

„Można odnieść wrażenie, że ukraińską politykę zagraniczną, przynajmniej w odniesieniu do Polski, prowadzi Wołodymyr Wiatrowycz, szef tamtejszego IPN, nacjonalista i hagiograf Ukraińskiej Armii Powstańczej", komentuje żądania Kijowa Jerzy Haszczyński. „Widać, że nie ma szans na porozumienie w sprawach historycznych między Warszawą a Kijowem. Zwłaszcza, że strona ukraińska trzyma się bardziej mitów niż nauki. (...). Kijów jest w trakcie budowania swojej tożsamości w kontrze do rosyjskiego agresora, z tym że gloryfikacja UPA jest przy okazji w kontrze do Polski. Tego nie zmienimy, to potrwa długo, może dłużej niż pokolenie. Można tylko apelować do władz w Kijowie, by bolesny proces tworzenia nowego Ukraińca nie zrujnował stosunków z Warszawą", podkreśla publicysta.

Ukraina to jedyny kraj, który nie pozwala polskim historykom na prowadzenie ekshumacji i upamiętnienie ofiar wojny. „Rzeczpospolita" zwraca uwagę, że stosowne zgody wydały nawet władze Białorusi.

Czytaj też: Nienawiść, czyli komu służy niszczenie ukraińskich pomników?

Stosunki polsko-ukraińskie w zakresie pamięci historycznej pozostają napięte także ze względu na postawę poszczególnych polityków. Oliwy do ognia dolał były prezydent Wiktora Juszczenki, który w udzielonym w poniedziałek wywiadzie w radiu RMF FM powiedział, że „nie byłoby sprawiedliwie mówić, że Armia Krajowa to anioły, a UPA to diabły. Tak jak dla Polaków bohaterem jest Armia Krajowa, tak dla Ukraińców bohaterem jest UPA". Juszczenko dodał też, że Stepan Bandera inspirował się Józefem Piłsudskim.

Przeciwko takiej postawie ostro zaprotestował IPN. „Porównania pomiędzy AK a UPA są nieuprawnione oraz niezgodne z prawdą historyczną", napisano w komunikacie. „Stawianie znaku równości między Armią Krajową a Ukraińską Powstańczą Armią uznać należy za skandaliczne. AK była częścią Polskich Sił Zbrojnych, podległych legalnemu i uznawanemu przez przytłaczającą większość Polaków rządowi na uchodźstwie. Stanowiła część sił Aliantów walczących z III Rzeszą. Natomiast UPA była zbrojnym ramieniem głoszącej politycznie skrajne hasła Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, której program kształtował się pod wpływem ideologii nazistowskiej", czytamy.

Krytycznie IPN ustosunkował się także do związków Bandery i Piłsudskiego. „Aktywność niepodległościowa Józefa Piłsudskiego z czasów jego kierowania PPS - Frakcją Rewolucyjną nie zaowocowała śmiercią tysięcy niewinnych istnień ludzkich", napisano w komunikacie.

IPN przypomniał także, że UPA i OUN odpowiadają za śmierć ponad 100 tys. Polaków na ziemiach wschodnich II Rzeczpospolitej.

Źródło: „Rzeczpospolita", RMF FM