Kamervoorzitter Khadija Arib. Beeld anp

In 2015 stelden Kamerleden 1096 mondelinge vragen. 157 daarvan haalden het vragenuurtje, nog geen 15 procent. Tot nog toe hadden Kamerleden een vage notie van de selectieprocedure, maar bleef het gissen met welke vraag ze de beste kans maakten. Voorzitter Arib schrijft vandaag aan de Kamer dat het vragenuur 'soms vragen oproept over de totstandkoming van mijn keuze'. Haar brief moet bijdragen aan 'een open en transparante werkwijze'.



Kamerleden kunnen vanaf donderdagavond na afloop van het laatste debat tot dinsdag 12.00 uur vragen aanmelden. Arib maakt als Kamervoorzitter op dinsdagmiddag de definitieve keuze. De voorselectie wordt gemaakt door de griffiers van de Kamer. Deze ambtenaren ondersteunen de vaste Kamercommissies en zijn goed op de hoogte van alle debatten. Hun adviezen komen sinds 2004 tot stand op basis van vier criteria, schrijft Arib.



Onderwerp van vraag moet nieuw zijn

Vragen kunnen om 'procedurele bezwaren' afvallen. De belangrijkste vereiste is dat het onderwerp niet al onlangs in de Kamer is besproken of in de komende twee weken ergens aan bod komt. Maar ook geldt: vroeg aanmelden loont. Als een ander Kamerlid een vergelijkbare vraag eerder aanmeldde, gaat hij of zij voor.

Vragen moeten actueel zijn. Ze moeten gaan over 'onlangs bekend geworden feiten'. Ook moet er sprake zijn van 'een zekere mate van urgentie'. Tot slot oordelen de griffiers of het onderwerp 'van voldoende gewicht' is voor het vragenuur. 'Hierbij moet ook de politieke gevoeligheid betrokken worden.' Arib legt in haar brief niet precies uit wat ze met dat laatste bedoelt.



De griffiers stellen daarnaast een aantal minder prangende voorwaarden. Wordt de juiste bewindspersoon aangeschreven? Loopt er een justitieel onderzoek of rechtszaak? Is de status van de bron dubieus? Als de vraag voortkomt uit gelekte informatie, zou dat reden kunnen zijn haar niet toe te staan.



Kamerleden misten inzicht in procedure

Tot nog toe waren deze criteria als ongeschreven regels wel bekend bij Kamerleden, maar echt inzicht in de keuzes van de Kamervoorzitter ontbrak. Kamerlid Liesbeth van Tongeren van GroenLinks ontwikkelde op basis van ervaring een eigen intuïtieve meetlat voor de vragen die ze aanmeldde. Vragen naar aanleiding van een Nederlands medium maken volgens haar meer kans. 'Die vallen in de smaak, buitenlandse nieuwsbronnen niet.'

Kamervoorzitter Arib. Beeld anp

Van Tongeren vindt de criteria strenger dan ze tot nog toe dacht. Ze waardeert de poging tot een 'transparante en eerlijke procedure', maar voorziet tegelijkertijd nieuwe discussie. 'Wat bijvoorbeeld voor de een een dubieuze bron is, is dat voor de ander niet.' Vooral de grote rol voor de griffiers valt haar op. 'De relatie met je commissiegriffier wordt van belang.'



D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma, met negen gehonoreerde vragen vragenuurkampioen van 2015, vindt de brief van Arib een 'stap vooruit'. Hij kan zich vinden in de criteria en waardeert het dat Arib de selectieprocedure 'probeert te objectiveren'. Vervolgens is het aan Kamerleden 'om te zorgen dat je vraag urgent en actueel is'. De uiteindelijke keuze blijft subjectief, geeft hij toe. 'Tussen de veertig gestelde vragen zitten er ongetwijfeld meer dan vier die aan de criteria voldoen, maar die vrijheid moeten we de voorzitter maar gunnen.'



Volgens Arib worden niet gehonoreerde vragen 'vaak' omgezet in schriftelijke vragen. Kamerleden en ambtenaren schetsen een ander beeld. Van Tongeren bewaart afgewezen vragen liever voor een toekomstig debat. Antwoorden op schriftelijke vragen kunnen zes weken op zich laten wachten waarna het onderwerp niet meer actueel is. Ook CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg geeft de voorkeur aan het debat in plaats van schriftelijke vragen. Een informatiespecialist van de Kamer laat weten dat omzetten naar schriftelijke vragen 'niet heel vaak gebeurt'.



Sjoerdsma daarentegen maakt van zijn mondelinge vraag wel vaak een schriftelijke vraag. 'De vraag is belangrijk genoeg om een bewindspersoon voor naar de Kamer te roepen. Komt hij er niet door, dan maak ik hem daarom vaak schriftelijk.'