Zo’n zeventig organisaties uit bijna vijftig landen vragen de Tweede Kamer om tegen het handelsverdrag van de Europese Unie met Canada (Ceta) te stemmen. Deze organisaties komen vooral uit Azië, Afrika en Zuid-Amerika en zetten zich in voor eerlijke handel, kwetsbare bevolkingsgroepen en het milieu. In een brief aan de Kamer uiten zij hun zorgen over de negatieve effecten van het Ceta-verdrag.

De kritiek richt zich vooral op een speciale rechtbank voor investeerders binnen Ceta. De organisaties willen dat dit onderdeel geschrapt wordt. Bedrijven kunnen bij het zogenoemde Investment Court System (ICS) een schadeclaim eisen bij een overheid als hun belangen worden geschaad. Bijvoorbeeld als klimaatbeleid gevolgen heeft voor hun investeringen in de steenkolenhandel of gaswinning. Dit gaat dus buiten de gewone rechter om.

Het verschijnsel is niet nieuw: tot dusver zijn er bijna duizend zaken aangespannen voor dit soort investeringsrechtbanken, schrijven de organisaties, en daarin zijn overheden aangeklaagd voor meer dan 623 miljard dollar. Vorig jaar kreeg een Australisch mijnbouwbedrijf in Pakistan bijvoorbeeld 5,8 miljard dollar schadevergoeding toegewezen door een investeringsrechtbank. Dat is meer dan Nederland in 2018 aan Pakistan gaf als ontwikkelingshulp. Het dossier rammelde en volgens de Amerikaanse topeconoom Jeffrey Sachs werd Pakistan beroofd. Investeringsrechtbanken stellen de belangen van bedrijven boven mensenrechten en milieuwetgeving, waarschuwen de organisaties. En gemeenschappen die schade ondervinden door de activiteiten van bedrijven, bijvoorbeeld als gevolg van ontbossing, mogen zelf geen zaak aanspannen.

De Europese Unie ziet Ceta als een vooruitstrevend handelsverdrag, dat als een blauwdruk dient voor toekomstige handelsverdragen. Daarom zullen ook andere landen met deze rechtbank te maken krijgen. “Het blokkeren van Ceta zou het debat stimuleren over hervorming van het wereldwijde handelssysteem, zodat het bijdraagt aan een duurzame wereld, en niet alleen handelsvolumes en bedrijfswinsten vooropstelt”, schrijven de organisaties.

Voorstanders zien zo’n rechtbank als extra garantie voor bedrijven die grote bedragen investeren, bijvoorbeeld bij de aanleg van een mijn. Als de overheid zo’n mijn wil onteigenen, kunnen bedrijven naar het ICS. Minister Kaag van internationale handel en ontwikkelingssamenwerking noemt Ceta een vooruitgang ten opzichte van eerdere handelsverdragen. De investeringsrechtbank binnen Ceta is transparanter dan eerdere varianten en brievenbusfirma’s kunnen geen zaak meer beginnen.

In Nederland hebben Milieudefensie en ontwikkelingsorganisatie Both Ends de brief ondertekend. Ceta is deels al in werking getreden, maar de Kamer moet het verdrag nog goedkeuren en debatteert er woensdag over.

Lees ook:

Opinie: Kamer, zeg ‘nee’ tegen handelsverdrag Ceta

Het verdrag presteert ondermaats op sociaal vlak en op klimaat, schrijven Daniëlle Hirsch, directeur Both Ends, en Donals Pols, directeur Milieudefensie.

Pakistan moet mijnbouwers miljarden schadevergoeding betalen

Pakistan moet twee mijnbouwbedrijven 5,9 miljard dollar betalen voor een project dat nooit is goedgekeurd en nooit is uitgevoerd.

Dit zijn de valkuilen van het handelsverdrag tussen de EU en Canada

Canadese investeerders kunnen straks schadevergoeding eisen als EU-landen hun belangen schaden. Volgens critici deugt dit arbitragesysteem niet. Vijf punten over het Ceta-verdrag.