De prijs wordt verhoogd van van 4,76 euro naar 15,78 euro. Beeld Rhonald Blommestijn

Psychiaters en patiënten zijn verbijsterd over de op het allerlaatst aangekondigde prijsopdrijving. Behandelaars vrezen dat de extra drempel voor kwetsbare psychiatrische patiënten zal leiden tot een lagere therapietrouw, waardoor ze ontregeld raken en maatschappelijke problemen het gevolg zijn.

Essential Pharma kondigde afgelopen donderdag aan de prijs te verhogen van 4,76 euro naar 15,78 euro, exact het bedrag dat de Wet geneesmiddelenprijzen maximaal toestaat. Door de verhoging overschrijdt de prijs de grens vanaf waar patiënten een eigen bijdrage moeten betalen. Die komt straks uit op 11 euro per maand.

Henk Mathijssen, voorzitter van PlusMinus, de belangenvereniging voor mensen met een bipolaire stoornis: ‘Elf euro klinkt misschien niet veel, maar dat kunnen deze chronische patiënten, die als gevolg van hun ziekte op bijstandsniveau zitten, helemaal niet maandelijks missen.’

19 duizend gebruikers zijn er in Nederland van het middel Priadel, zegt Stichting Farmaceutische Kengetallen, die het medicijngebruik in Nederland monitort.

Essential Pharma, dat ondanks meerdere telefoontjes en e-mails niet bereikbaar was voor commentaar, past de prijsverhogingstruc vaker toe. Het bedrijf zoekt naar middelen waarvan het patent verlopen of bijna verlopen is, en koopt vervolgens de verschillende aanbieders van die medicijnen op. Als de monopoliepositie een feit is, verhoogt het de prijzen drastisch.

Monopolie

Essential Pharma verwierf in maart van dit jaar feitelijk een monopoliepositie op de medicatie voor bipolaire patiënten na de aankoop van het geneesmiddel Priadel. In 2017 had het bedrijf al Camcolit opgekocht – en de prijs ervan maximaal verhoogd. Beide middelen bevatten lithium, een middel dat patiënten stabiel houdt, en dat al tientallen jaren bekend is.

Volgens de psychiatrierichtlijnen genieten deze twee middelen duidelijk de voorkeur boven andere lithiumvarianten. Het zijn de enige middelen die een gelijkmatige werking hebben in het lichaam en niet zo vies smaken, zodat psychiatrische patiënten ze trouwer innemen.

Elnathan Prinsen, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP), noemt de prijsopdrijving ‘onacceptabel’ en ‘schandalig’. ‘Priadel is een essentieel medicijn voor mensen met een zeer ernstige ziekte. De prijs wordt nu uit winstbejag een drempel voor mensen om de pillen te slikken. Schandalig.’

De instellingsmarges van deze middelen zijn klein. Het duurt lang voordat de juiste dosering is gevonden en het is van belang dat patiënten hun middelen trouw nemen. Ze vallen anders mogelijk terug in een depressie of – de andere kant op – in een manie.

‘Dat kan echt tot maatschappelijke schade leiden’, zegt psychiater Prinsen. In een manie denken mensen dat ze de wereld aankunnen, dat ze onkwetsbaar zijn. ‘Sommigen pakken de auto en gaan keihard rondjes rijden. Anderen steken ze in de schulden om in hun energie een bedrijf te beginnen waar ze helemaal niet geschikt voor zijn. Of ze storten zich in relaties waarin ze risico’s lopen.’

Volgens PlusMinus, de NVvP en de Depressie Vereniging zouden daarom de lithiumproducten in elk geval moeten zijn uitgesloten van een eigen bijdrage.

Zorgplicht

Essential Pharma kocht eerder een middel tegen kaliumtekort. Daarvan ging de prijs van 2,84 euro naar 19,70 euro. Vijf injectieflacons calcitonine – voor mensen die botversterking nodig hebben - gingen van 37,06 euro naar 275 euro.

‘Het ingewikkelde’, zegt NVvP-voorzitter Prinsen, ‘is dat dit juridisch allemaal mag en kan.’ Volgens Wilbert Bannenberg van de Stichting Farma ter Verantwoording laat deze zaak opnieuw zien wat de gevolgen zijn van ‘een oncontroleerbare industrie’. Hij noemt het misbruik van recht en marktpositie. ‘En daar moet tegen opgetreden worden.’ Dat is mogelijk, vindt Bannenberg. ‘Farmabedrijven hebben een juridisch afdwingbare zorgplicht.’