Długa noc

Chicago, noc z 23 na 24 czerwca 2013 r. Miasto przygotowuje się na wielkie sportowe święto — Chicago Blackhawks zagrają z Boston Bruins o Puchar Stanleya, najważniejsze trofeum najlepszej hokejowej ligi świata NHL.

25-letni Mateusz nie ma jednak do tego głowy. Nie ma stałej pracy, z zarobkami bywa krucho. Ostatnio sprząta budynki przejęte przez banki za niespłacone hipoteki. Dużo z tego nie ma. Smutki lubi topić w butelce polskiej wódki lub piwie ze sklepu niedaleko jego mieszkania. Wie, że pije dużo, ale twierdzi, że kontroluje sytuację.

Były chłopak Mateusza Ian mówi, że to trudny człowiek, który lubił go kontrolować, gdy byli razem: „Jest mocno skupiony na sobie, a przede wszystkim jest skłonnym do przemocy samolubnym materialistą”. W przeszłości podnosił na Iana rękę.

Punktem kulminacyjnym są wydarzenia z listopada i grudnia 2011 r. Najpierw między partnerami dochodzi do kłótni, a później Mateusz próbuje Iana udusić. Ten wyrywa się i dzwoni na policję. Ta usuwa agresora z mieszkania. Miesiąc później pijany Mateusz ponownie pojawia się w swoim byłym mieszkaniu i próbuje podpalić rzeczy Iana.

Do USA Mateusz przylatuje na stałe w lutym 2009 r. za namową matki, wcześniej trzykrotnie ją odwiedza – Anna, pracuje jako sprzątaczka w Chicago. Mateusz to jej jedyne dziecko.

Ze swoją przyjaciółką, Czeszką Sarą, mieszka od zaledwie 10 dni, i to już po raz drugi, bo za pierwszym razem wyrzuciła go z mieszkania, właśnie z powodu nadużywania alkoholu.

Opustoszałe miasto oczekuje na zwycięstwo ulubionej drużyny. Mateusz zmęczony po całym dniu próbuje dostać się do mieszkania w północno-zachodniej części Chicago, ale nie ma przy sobie kluczy. Musiał je gdzieś zgubić na mieście... Nie ma kto mu otworzyć, Sary też nie ma w domu. „Kiedy będziesz?” – pisze jej SMS-a, ale Sara nie odpisuje.

Do budynku wpuszcza go przechodzący akurat sąsiad. Drzwi mieszkania Mateusz otwiera kartą bankomatową. Bierze prysznic, potem tradycyjnie jedno piwo na dobry sen i do łóżka.

O godzinie 1.30 w nocy budzą go hałasy. To Sara. Wyraźnie pijana zauważa lubrykant na kanapie. Mateusz zapomniał go schować po seksie z partnerem. Czeszka dostaje szału, rzuca się na Mateusza, zaczyna go bić i wołać na niego „Damien! Damien!”. Damien to jej były chłopak, z którym myli swojego współlokatora. Jest przekonana, że Mateusz to Damien i właśnie przyłapała go na zdradzie.

Sara łapie nóż, zaczyna się szarpanina. Po chwili Mateusz go przejmuje i zadaje Sarze kilkanaście ciosów. Późniejsza sekcja zwłok wskazuje na rany kłute i cięte w środkowej części brzucha, krwotoki, dziurę lewej tętnicy płucnej i poważne uszkodzenia lewego płuca.

Sara umiera. Na jej szyi policyjni eksperci znajdą również ślady duszenia. Z sekcji zwłok wynika jednoznacznie: to zabójstwo.

Sara

Kilkanaście dni przed śmiercią Sara kończy 24 lata. Rudy blond włosów podkreśla słowiańską urodę Czeszki, Sara nie narzeka na brak powodzenia u mężczyzn. Rozmawia z nimi codziennie w pracy, jest barmanką w jednym z chicagowskich pubów.

Uwagę zwraca również tatuażami na całym ciele. Szczególnie jednym: „my mind is a wonderland” [„mój umysł jest krainą czarów”], który rozpala zmysły panów. Tym łatwiej, że ona sama do grzecznych i ułożonych nie należy.

Pod koniec lata 2010 r. Sara zostaje aresztowana za jazdę w stanie nietrzeźwym. Dziewczyna jedzie brawurowo pod prąd i to bez ważnego prawa jazdy. Rok później rzuca się z pięściami bez powodu na kobietę w jednym z klubów nocnych w Chicago. Wychodzi na wolność po wpłaceniu kaucji.

Dwa miesiące przed śmiercią bije się z kolejną kobietą. Z bijatyki wychodzi zwycięsko, a ofiara ma liczne obrażenia na twarzy, siniaki i opuchnięcia. Ponownie wychodzi na wolność po wpłaceniu kolejnej kaucji.

Do USA na stałe przylatuje kilka lat wcześniej. Mateusza poznaje w pracy w jednym z nocnych klubów. Zostają przyjaciółmi. Sara nie boi się zamieszkać z mężczyzną, którego poznała niedługo wcześniej, Mateusz jest przecież gejem.

Matka

Między pierwszą a drugą w nocy Mateusz dzwoni do matki.

– Mamo, myślę, że zdarzyło się coś okropnego. Chyba zabiłem Sarę.

– Dziecko, co się stało?

– Nie wiem, co się zdarzyło, mamo. Myślę, że ją dźgnąłem. Być może ją zabiłem.

– Pakuj się i przyjeżdżaj do mnie.

Godzina 2.30 w nocy. Anna stoi przed domem. Z daleka słyszy płacz i wycie Mateusza. Okna w jego samochodzie są otwarte, na prawej ręce widać strużkę krwi. Kuleje. Ma na sobie koszulkę Damiena, jedyną, jaką znalazł w mieszkaniu Sary. Przeprowadzka do Sary zaplanowana jest przecież dopiero za kilka dni.

Anna: – Musisz zadzwonić na policję.

– Nie chcę trafić do amerykańskiego więzienia – Mateusz pada na kolana i błaga, by zabójstwa nie zgłaszać. Boi się, bo jest homoseksualistą. Zna wiele historii osób ze społeczności LGBT, które trafiły w USA za kratki. Ich opowieści nigdy nie kończą się dobrze. On woli lecieć do Polski i odpowiadać przed polskim sądem.

Anna: – Nie mam pieniędzy, żebyś poleciał do Polski.

– Mamo, jedyną osobą, która może nam pożyczyć pieniądze, jest Zuza.

Zuza jest przyjaciółką rodziny. Ania łapie za telefon i dzwoni do niej, ale bez skutku. Nic dziwnego, w końcu jest środek nocy.

Mateusz próbuje równocześnie dzwonić do innych znajomych. Ok. 2.30 dzwoni do Iana, ten odbiera dopiero za trzecim razem. Matt, jak nazywają go znajomi, brzmi histerycznie: – Stało się coś złego. Może zabiłem Sarę. Potrzebuję pieniędzy, by lecieć do Polski.

– Co? Jesteś pijany?

– Potrzebuję kasy, 25 setek (czyli 2,5 tys. dol.).

– Późno jest. Rano muszę iść do pracy. Wtedy porozmawiamy.

– Ian, mam mało czasu! – odpowiada rozdrażniony Mateusz. Kontakt jednak się urywa.

Agata mieszka w USA od 2006 r. z mamą i bratem. Mateusza zna od 1,5 roku. Są przyjaciółmi, codziennie rozmawiają przez telefon. Jednak nie o 3 w nocy... Agata odbiera dopiero trzecie połączenie. Mateusz płacze do słuchawki. Jest roztrzęsiony.

– Ona nie żyje – przyznaje w końcu. – Nie zadzwonię na policję, bo mnie posadzą.

– Tak. Posadzą cię, to prawda – to jedyne słowa, na które w tym momencie stać Agatę.

– Proszę, pomóż mi!

– Ale przecież nie mogę nic zrobić!

– Dobrze, idź zatem spać. Przepraszam.

4.06. Mateusz próbuje dalej. Tym razem SMS do Mai. „Przyszliśmy do domu. Zostawiłem lubrykant na kanapie. Sara jest wkurzona”. Maja jest przyjaciółką Sary, dziewczyny znają się od lat. Mateusza zna, ponieważ przychodzi do klubu, w którym pracuje. Często podkreśla, że jest dla niej bardzo pomocny, a z Sarą łączy go coś więcej: są jak brat i siostra. Maja nie odpisuje na wiadomość.

Poirytowany Mateusz kursuje między łazienką a pokojem. W końcu zasypia na kilka godzin. Mama znajduje torbę z rzeczami syna. Na wierzchu widzi zakrwawiony nóż, chowa go do kwietnika na zewnątrz domu.

Mateusz budzi się o siódmej rano. Od razu dzwoni do pracy, żeby się zwolnić. Ma szczęście, bo to dzień wypłaty. Może uda się uzbierać sumę, która wystarczy na bilet do Polski. O 9.20 dzwoni ponownie do Iana.

– Myślałem, że do mnie zadzwonisz – mówi Mateusz z wyrzutem.

– Naprawdę nie mam teraz czasu.

– Jadę do Polski!

– Porozmawiamy później.

11.59. Wiadomość SMS do Mai: „Czuję się parszywie”

Seria telefonów. Bez odbioru.

12.37. Kolejny SMS: „Sara jest strasznie wkurzona na mnie. Błagam, oddzwoń!”.

Maja budzi się o 13.50. Pracowała do czwartej rano. „Co się stało? Dopiero się obudziłam”.

14.23 Mateusz pisze kolejnego SMS-a o lakonicznej treści: „halo”.

Po kilku minutach Mateusz dodzwania się. Roztrzęsiony ledwo trzyma telefon w ręce. Nie dopuszcza Mai do głosu. – Wkrótce dowiesz się albo usłyszysz, że jadę do Polski. Chcę się pożegnać. Sara nie żyje. Zaczęliśmy się kłócić. Popchnąłem ją, a ona ruszyła na mnie z nożem. Kiedy znów ją odepchnąłem, ona upadła na nóż. Nie zadzwoniłem na policję, bo spanikowałem i byłem pijany. Zabrałem nóż i wyszedłem z mieszkania.

Foto: Shutterstock

„Gwiazdka wraca”

Maja nie idzie na policję, mimo że jej chłopak ją do tego namawia. Jest notowana za jazdę samochodem pod wpływem alkoholu. Piła z Łukaszem i Sarą kilka dni wcześniej. Boi się, że jej odciski palców są wszędzie w ich mieszkaniu i że będzie zamieszana w sprawę.

Na prośbę Mateusza Maja pojawia się o godz. 16 w mieszkaniu jego matki. Anna krząta się po mieszkaniu, w pośpiechu pakuje Mateusza. Ten, wyluzowany, siedzi na krześle przy stole i przygląda się matce, pijąc piwo.

– Maja, nie dzwoń na policję. Może powinniśmy pociąć ją na kawałki? – pyta ironicznie. Chwilę później uznają, że najlepiej będzie zgłosić zaginięcie osoby. Anna i Mateusz wymownie patrzą na Maję.

– Nie ma mowy. Nie zrobię tego.

Do południa chłopak w ekspresowym tempie załatwia niezbędne dokumenty: rano zdjęcia do paszportu, bo poprzedni jest już nieważny, później polski konsulat w Chicago, by wyrobić dokumenty wyjazdowe. Te są gotowe o godz. 15. Mateusz nie zdąży na lot o 17.25. Zmienia godzinę wylotu na 21.50.

Do konsulatu chce iść z Agatą, ona jednak odmawia. Mateusz pojawia się u niej w pracy, roztrzęsiony i zapłakany. – Jesteś moją przyjaciółką. Myślałem, że pojedziesz ze mną do konsulatu i że uściśniesz mnie na pożegnanie. Wyjeżdżam, bo wydarzyło się coś złego, a ty nie chcesz mi pomóc. Ty nawet nie chcesz pojechać ze mną na lotnisko.

– Jak mama się trzyma?

– W takim momencie pytasz o moją mamę?! – wyraźnie zdenerwowany całuje Agatę w policzek.

Przed wylotem Agata rozmawia jeszcze z Anną. Mateusz przejmuje słuchawkę:

– Dziękuję bardzo za dzisiejsze spotkanie. Dziękuję bardzo za twoją pomoc. Myślałem, że jesteśmy przyjaciółmi – mówi zdenerwowany z ironią w głosie.

Agata czuje się okropnie. – Przepraszam. Mam nadzieję, że mi przebaczysz. Niezależnie od tego, co zrobisz, życzę ci powodzenia.

Mateusz: – Do widzenia.

Agata zalewa się łzami. W rozmowie ze swoją mamą wybucha płaczem. – Jeśli to prawda, musisz iść na policję – słyszy.

– Wiem mamo, ale boję się. Pójdziesz ze mną?

– Oczywiście, ale musisz to zrobić.

– Wiem, ale cały dzień czekałam, żeby poszedł ze mną. Myślę, że muszę o tym donieść.

Mateusz obiecuje, że jak tylko pojawi się w Polsce, pójdzie na policję. „Wciąż czekam, samolot jest opóźniony. Myślę, że to przeze mnie” – pisze mamie w SMS-ie. Jest przekonany, że Maja zawiadomiła już policję, samolot odlatuje jednak kilka minut po godz. 23.

W drodze do rodziców Maja nie odmawia sobie przejazdu obok mieszkania Sary. Staje przy drzewie naprzeciw, wyłącza silnik i patrzy. Drzwi balkonu otwarte. „To dziwne” – myśli. „Przecież jest lato, a Sara ma klimatyzację. Zawsze drzwi są zamknięte”. Wciąż nie wierzy w to, co się stało.

Kilkanaście godzin później na Facebooku pojawia się wpis Mateusza: „Ciociu Martyno, przyjedź o 15:30 do Balic – w Krakowie. Gwiazdka wraca”. Kilka minut później: „Kraków, przyjeżdżam”, „Chicago, będzie mi Cię brakowało”.

Zbrodnia (na razie) bez kary

Policja dowiaduje się o zabójstwie w momencie, kiedy Mateusz ląduje już w Polsce. Na miejscu zbrodni policjanci proszą matkę chłopaka, by przekazała mu prośbę o natychmiastowy kontakt, „jak tylko wyląduje w Polsce”.

Z lotniska w podkrakowskich Balicach Mateusz sam dzwoni do mamy. – Zadzwonię na policję i powiem im. Zadzwonię, wyślij mi numer, gdzie mam zadzwonić i do kogo – prosi. Amerykańskiej policji ostatecznie mówi, że chce wziąć na siebie odpowiedzialność.

W tym czasie Maja dzwoni do swojego przyjaciela Eduarda, który pracuje w chicagowskiej policji. Przyjaciółka Sary i Mateusza tłumaczy mu, że „ktoś z jej bliskich został zadźgany”. Prosi przyjaciela, by wyszedł z pracy, żeby mogli porozmawiać. Eduard zgadza się, Maja nęka go jeszcze SMS-ami, by się pospieszył.

Spotykają się w miejscu, w którym Maja i Sara zaczęły pracę jako barmanki. Dziewczyna przekazuje, co wie, wciąż nie dowierzając, co tak naprawdę się stało. Jadą do mieszkania Sary. Maja zostaje na dole, Eduard z innym policjantem znajdują martwą dziewczynę. Powiadamiają detektywa Johna Campbella, który od tej pory zajmuje się sprawą zabójstwa Sary K.

– Mniej więcej w tym samym czasie, kiedy docieraliśmy na miejsce zbrodni, on siedział w samolocie lecącym do Polski – wspomina dziś prowadzący śledztwo detektyw w rozmowie z lokalną telewizją FOX32 Chicago.

25 czerwca, dzień po zabójstwie. Detektyw pojawia się w mieszkaniu Anny. Zabiera torbę, ale nie zauważa pozostawionego w kwietniku noża. Dopiero kilka dni później matka Mateusza mówi policjantom, że chce go przekazać śledczym.

– Mamo, to twoja decyzja. Twoje decyzje są zawsze dobre. Możesz powiedzieć im, że to ja schowałem ten nóż i powiedziałem ci o tym – odpowiada chłopak.

Anna: – Dziecko moje, ty nawet nie wiesz, gdzie on jest.

Foto: Shutterstock

Życie za 40 tys. zł

19 lipca 2013 r. Niecały miesiąc po zabójstwie, w Krakowie pojawia się detektyw Campbell wraz z innym policjantem z Chicago. Mateusz zgadza się na przesłuchanie. Podczas spotkania w hotelu Polak zgadza się na nagranie jego zeznań. Przyznaje się do zabójstwa Sary. – Przyznał, że udusił ją, a potem zadał jej ciosy nożem, co wykluczyło wersję o samoobronie – wspomina detektyw w FOX32 Chicago. Amerykańscy policjanci nie mogą go jednak zatrzymać: – Nie mogliśmy go aresztować, bo nie mamy takiego prawa w Polsce. Mieliśmy kogoś, kto w nagraniu wideo, w naszej obecności, przyznaje się do morderstwa i nie mogliśmy nic zrobić.

Detektywi zabierają nagranie do Chicago. 25 lipca 2013 r. sąd w USA sporządza oskarżenie: zabójstwo pierwszego stopnia, za które grozi do 60 lat więzienia. Tego samego dnia wystawiony zostaje ważny do dziś nakaz aresztowania. Ambasada USA w Polsce prosi o pojmanie Mateusza Z.

Mężczyzna zostaje zatrzymany 15 kwietnia 2014 r. , ale wychodzi na wolność po opłaceniu kaucji w wysokości ok. 40 tys. zł. Kto dokonuje opłaty, nie wiadomo.

– Uważamy, że do czasu ewentualnej ekstradycji Mateusza Z. środek zapobiegawczy, jakim jest kaucja, będzie wystarczający. Mężczyzna nie ukrywa się, nie stroni od kontaktu ze śledczymi, ani polskimi, ani amerykańskimi – mówił w 2014 r. sędzia Wojciech Dziuban, ówczesny rzecznik Sądu Apelacyjnego w Krakowie, cytowany przez „Gazetę Krakowską”.

Kiedy w polskich sądach trwa prawna batalia o to, czy Mateusz ma zostać ekstradowany do USA, przez sześć kolejnych lat chłopak żyje, jak gdyby nic się nie stało. W mediach społecznościowych chwali się wyjazdami zagranicznymi. Zamieszcza zdjęcia z egzotycznych podróży, pozuje na... policyjnym motocyklu.

Ogłasza się również w jednym z popularnych serwisów couchsurfingowych, proponując nocleg we Wrocławiu. To tam mieszka z nowym chłopakiem. O sobie pisze, że jest zabawnym, otwartym i wyluzowanym facetem, który kocha muzykę, podróżowanie i gotowanie. Szczególnie w gościach z chęcią prezentuje gospodarzom umiejętności kulinarne. „Jestem tutaj, aby poznać ludzi z całego świata i podróżować” – czytamy na jego profilu. Chwali się, że był w Austrii, Chorwacji, Czechach, Niemczech, Grecji, Izraelu, Włoszech, Macedonii Północnej, Maroku, Słowacji, Słowenii, Hiszpanii, Turcji i oczywiście w USA.

2017 r. to data ostatniego logowania w serwisie, znika też z Facebooka.

W tym czasie obrońcy Mateusza grają w sądzie na zwłokę. Mówią wprost: „Jeśli Mateusz zostanie osadzony w więzieniu w USA, jego życie może być w niebezpieczeństwie”.

Według organizacji Just Detention International, więźniowie LGBT są "jednymi z najbardziej bezbronnych wśród więźniów". Aż 67 proc. więźniów LGBT w Kalifornii twierdzi, że zostało napadniętych podczas pobytu w więzieniu. Zdaniem Amnesty International, społeczność LGBT w więzieniach poddawana jest torturom, maltretowaniu i przemocy ze strony współwięźniów oraz strażników więziennych.

Gdzie jest Mateusz?

11 lipca 2018 r., po niemal pięciu latach bojów, Sąd Okręgowy w Krakowie potwierdza prawną dopuszczalność wydania Mateusza Z. władzom USA.

19 października 2018 r. akta sprawy zostają przekazane Ministerstwu Sprawiedliwości. To resort musi podjąć ostateczną decyzję o ekstradycji.

Sprawa ciągnie się kolejne dziewięć miesięcy. 12 lipca 2019 r. Ministerstwo Sprawiedliwości postanawia wydać Mateusza Z. Amerykanom. W uzasadnieniu czytamy, że „dokumenty przedstawione przez stronę USA potwierdzają wysokie prawdopodobieństwo popełnienia przez ściganego zarzuconego mu czynu”. Ponadto „nie zachodzi uzasadniona obawa, że w państwie żądającym wydania może dojść do naruszenia praw i wolności osoby wydanej”.

Akta sprawy leżały w Ministerstwie Sprawiedliwości przez dziewięć miesięcy. Dlaczego sprawa trwała tak długo? "Przepisy nie określają terminu, w jakim zapaść musi rozstrzygnięcie wniosku państwa obcego o wydanie osoby ściganej" – pisze nam w e-mailu biuro prasowe Ministerstwa Sprawiedliwości.

Za morderstwo Polakowi grozi w USA do 60 lat więzienia bez możliwości wcześniejszego zwolnienia. Zgodnie z umową ekstradycyjną między Polską a USA, po ewentualnym uznaniu winy Mateusza Z., będzie mógł on odbywać karę w polskim więzieniu. Co więcej, Amerykanie złożyli pisemną gwarancję, że rezygnują z wykorzystania w toku postępowania karnego oświadczenia złożonego przez ściganego w krakowskim hotelu. „To w sposób należyty zabezpiecza jego prawo do rzetelnego procesu” - czytamy w uzasadnieniu postanowienia polskiego resortu sprawiedliwości.

Amerykańska policja odmówiła nam prawa do obejrzenia tego materiału wideo.

31 lipca 2019 r. Sąd Okręgowy w Krakowie wysyła Mateuszowi Z. odpis postanowienia Ministerstwa Sprawiedliwości. Mężczyzna nie odbiera jednak adresowanej do niego przesyłki. List wraca do sądu pod koniec sierpnia, zgodnie z prawem zostaje jednak uznany za dostarczony.

Pytamy Sąd Okręgowy w Krakowie, kiedy ostatecznie zostanie wykonane postanowienie o ekstradycji. "Został wyznaczony termin przekazania podejrzanego Mateusza Z. stronie amerykańskiej w wykonaniu wniosku ekstradycyjnego" - czytamy w odpowiedzi. Z nieoficjalnych informacji wynika, że ma to się stać jeszcze w tym roku.

Sędzia Dziuban, były rzecznik sądu w Krakowie, w 2014 r. mówił „Gazecie Krakowskiej”: – Mężczyzna nie utrudnia śledztwa i nie ma obawy przed ucieczką.

Na pytanie, czy Sąd Okręgowy w Krakowie kontroluje sytuację i wie, gdzie obecnie przebywa Mateusz Z., uzyskujemy wymijającą odpowiedź: - Nie możemy odpowiedzieć.

Imiona członków rodziny i przyjaciół Mateusza Z. oraz Sary K. zostały zmienione.