Wypoczywać w PRL-u można było na trzy sposoby. Po pierwsze: w którymś z krajów socjalistycznych (wersja luksusowa), dokąd dojechać trzeba było jednak na własną rękę. Po drugie: w ramach dofinansowywanej przez zakład pracy opcji all-inclusive, czyli na wczasach pracowniczych. Opcją trzecią był wyjazd na własną rękę, często pod namiot, np. w Bieszczady, na Mazury albo nad Bałtyk.

Prawo do powszechnego wypoczynku dała ludowi pracującemu Konstytucja PRL w 1952 roku. Jeszcze wcześniej, w drugiej połowie lat 40. ubiegłego wieku, stworzono Fundusz Wczasów Pracowniczych. Nowy obowiązek wypoczywania przerażał część robotników. Wielu z nich nigdy wcześniej nie było na żadnych wakacjach, stołowało się tylko w domu i nigdy poza nim nie nocowało. Na pierwsze wczasy wybierali się więc nie tylko wykończeni pracą, ale też zestresowani, zabierali ze sobą najlepsze ubrania. Przeżyciem bywało już samo przebywanie w jednym ośrodku wypoczynkowym z kadrą kierowniczą.

Z czasem zakładowe wczasy spowszedniały. Stały się nową normalnością. Z roku na rok odpoczywać jeździło coraz więcej osób.

Jak pisała dr Barbara Pisarska w pracy „Zmiany statusu, zarządzania, infrastruktury i ruchu wczasowiczów FWP”, Fundusz Wczasów Pracowniczych wysłał najwięcej urlopowiczów na wypoczynek w 1973 roku: 707 tys. ludzi, którzy wtedy stanowili tylko 24 proc. wszystkich urlopowiczów w Polsce. Upowszechniły się już bowiem inne modele wypoczywania. W 1978 roku padł rekord – na wczasy wyjechało prawie 4,5 mln Polaków.

Polacy na wakacjach w czasach PRL-u.

Stachanowcy wyprzedzali kolejkę

Zgodnie z zasadami zapisanymi w uchwale Sekretariatu Centralnej Rady Związków Zawodowych z 1950 roku, FWP miał organizować i umożliwiać wypoczynek „związkowcom, w pierwszej kolejności przodownikom pracy, racjonalizatorom, nowatorom oraz mistrzom oszczędności”.

Przeczytaj też: Turystyka w dawnej Polsce, czyli szlachcic na wakacjach

W praktyce najciekawsze międzynarodowe wyjazdy trafiały się dygnitarzom i znajomym znajomych. Szczęściarze pakowali auta po sufit i ruszali do Jugosławii, na Węgry, Krym albo do Bułgarii. Pomiędzy rozmaitymi wiktuałami granice przekraczały sprytnie pochowane dobra przeznaczone na handel. Niemal niedoścignioną dla zwykłych śmiertelników opcją był rejs transatlantykiem „Stefan Batory”.

W PRL-u wczasy spędzano nad morzem, w górach i nad jeziorami. Najbardziej pożądane były ośrodki Orbisu – w Juracie, Szklarskiej Porębie, Karpaczu, Zakopanem, Sopocie oraz Jastrzębiej Górze. Wyżsi rangą dygnitarze nie spoufalali się z robotnikami – wypoczywali np. w Łańsku i Arłamowie.

Wypoczynek nad morzem. Luksus dla każdego.

Z kolei ci, którzy nie zdecydowali się na integrację wewnątrzzakładową, ruszali na wakacje samodzielnie: z gitarą, namiotem ze składnicy harcerskiej, składanym stolikiem i butlą gazową w bagażniku malucha, trabanta albo syreny.

Na turnusach wczasowych kwitło zakrapiane alkoholem życie towarzyskie. Wśród wakacyjnych rozrywek królowały sesje karciane: grano w brydża, skata, tysiąca, wojnę i remika. Na zorganizowanych wyjazdach wypoczynkowych za integrację i atrakcje kulturalno-rozrywkowe odpowiadał zazwyczaj kaowiec, czyli animator kultury dbający o morale wczasowiczów.

Marek Piwowski sportretował go w filmie „Rejs”, a Wojciech Młynarski w piosence „Jesteśmy na wczasach”. Uwiecznił w niej w 1965 r. parę kaowców: Krystynę Trylańską i Waldemara Pawluszka.

Ciasny, ale własny. Fiat 126p mieścił więcej niż się mogło wydawać. Fot.: PAP

Choć wczasy w okresie Polski Ludowej z poznawaniem świata miały tak naprawdę niewiele wspólnego (naigrywali się z nich intelektualiści, których znacznie bardziej interesowało, co miał wtedy do zaproponowania świat zachodni), po latach obrosły one w liczne anegdoty i legendy. Do dzisiaj wspomnienia z tamtych wyjazdów u wielu osób wywołują niezrozumiałą dla młodszych pokoleń, wychowanych w czasach lotów na Bali i smartfonów, nostalgię.

Dobre historie, nie tylko o biznesie, przeczytasz w magazynie „Forbes”. Kup już dziś najnowszy numer!