Kindertekeningen zijn in twintig jaar tijd veranderd. Uit een onderzoek dat de Onderwijsinspectie in het schooljaar 2015-2016 onder achtstegroepers deed naar de kunstzinnige ontwikkeling, bleek dat deze elf- en twaalfjarigen minder gedetailleerde tekeningen maken dan twintig jaar ervoor. Ze tekenen schematischer, en maken vaker afzonderlijke elementen van een tekenopdracht dan dat ze een heel verhaal verbeelden. De Inspectie vindt dat de tekeningen van mindere kwaliteit zijn dan twintig jaar geleden.

Volgens Diederik Schönau, adviseur voor kunsteducatie, is het een "interessante hypothese" dat de kwaliteit van de kindertekeningen beïnvloed wordt door de snelheid van de hedendaagse beeldcultuur. "Zouden kinderen zich nu minder lang kunnen concentreren? Is de manier waarop ze hun aandacht versnipperen terug te zien in de tekeningen?"

Je kunt je afvragen, vindt ook de Inspectie, of je de criteria die twintig jaar geleden gebruikt werden voor het beoordelen van de kindertekeningen, nog wel recht doen aan het kind van vandaag.

De Onderwijsinspectie zelf gaat er van uit dat de tekeningen inderdaad een weergave zijn van maatschappelijke ontwikkelingen als digitalisering. Volgens Schönau moet je dan eigenlijk ook kijken of die versnipperde aandacht zichtbaar is in de manier waarop leerlingen zich met ingewikkelde wiskundige vragen of stukken tekst bezighouden. "Als maatschappelijke oorzaken ten grondslag liggen aan de verslechterde kwaliteit van de tekeningen, dan kun je dat niet aan het beeldend onderwijs wijten", vindt hij.

Minder aandacht, minder kwaliteit

Maar de kwaliteit van het beeldend onderwijs is er volgens de inspectie wel op achteruitgegaan. Er worden minder vakdocenten ingezet en op de pabo wordt er veel minder aandacht aan besteed. Op de hbo-opleiding voor docenten beeldende kunst, de Breitner Academie in Amsterdam, is het ook bekend dat op de scholen waarvoor zij leraren opleiden, tekenen naar de waarneming geen kerndoel meer is. "Twintig jaar geleden was dat nog wel zo", zegt directeur Rafael van Crimpen. "Het onderwijs vraagt nu om een bredere benadering van de ontwikkeling van verbeelding en creativiteit van kinderen. Het spreekt voor zich dat als kinderen meer tijd krijgen voor tekenen, ze daarin ook vaardiger worden. Het onderwijs beweegt mee met maatschappelijke veranderingen, en dat zie je ook terug in de kindertekeningen. Natuurlijk speelt digitalisering daarin een rol."

Wil je echt dat het beeldend onderwijs een impuls krijgt, dan moet je helder in de kerndoelen opnemen wat je leerlingen precies wilt bijbrengen, vindt Schönau. "Nu is het veel te vaag."

Tekenen is nog altijd wel het kunstzinnige vak dat op de basisschool de meeste aandacht krijgt. Per week wordt gemiddeld 65 minuten getekend, 17 minuten toneel gespeeld, 31 minuten gemusiceerd, 11 minuten gedanst en 12 minuten aan cultureel erfgoed besteed op school. Het maakt volgens de inspectie weinig uit of je op een school zit die zich profileert met kunstzinnige vorming. De artistieke vorming blijkt meer af te hangen van de belangstelling van het individuele kind en de aandacht die er thuis voor is.