—του Χρήστου Νάτση. Για τη στήλη του dim/art «Αυτό δεν είναι πίπα»—

«Σᾶς εἴχαμε θεωρήσει ὡς κάτι καλύτερο». Αὐτὴ τὴν φράση τοῦ Βόλμερ, ὑπουργοῦ τῆς Θρησκείας στὴν Πρωσία τῶν τελῶν τοῦ 18ου, πρὸς τὸν Ἰμάνουελ Κάντ θὰ μποροῦσαν νὰ ἔχουν ἀπευθύνει τὰ μέλη τῆς έπιτροπῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Φεστιβὰλ στὸν Δημήτρη Λιγνάδη, ἐκφράζοντάς του τὶς ἐπιφυλάξεις του γιὰ τὴν παρουσία τῆς παράστασης τῶν Βακχῶν στὸ ἀρχαῖο θέατρο τῆς Ἐπιδαύρου. Ὁ λόγος τῶν ἐπιφυλάξεων; Ὁ Σάκης Ρουβᾶς στὸν πρωταγωνιστικὸ ρόλο ὡς Διόνυσος.

Ἀς ἐπιστρέψουμε ὅμως στὸν Κάντ. Στὸ κλασικὸ ἄρθρο του «Τί εἶναι Διαφωτισμός;» ὁ Κὰντ διακρίνοντας ἀνάμεσα σὲ δημόσια καὶ ἰδιωτικὴ χρήση τοῦ Λόγου ἔγραφε: «Μὲ τὴ δημόσια χρήση του Λόγου μας ἐννοῶ ἐκείνην ποὺ κάνει ὁ καθένας ὡς συγγραφέας μπροστὰ σὲ ὁλόκληρο τὸ κοινὸ τοῦ κόσμου τῶν ἀναγνωστῶν. Ἰδιωτικὴ χρήση ὀνομάζω ἐκείνη ποὺ έπιτρέπεται νὰ κάνει κανεὶς τοῦ Λόγου του σὲ κάποια κρατικὴ θέση ἤ κάποιο λειτούργημα ποὺ τοῦ ἔχουν ἐμπιστευθεῖ» (Κάντ, Δοκίμια, μτφ. Εὐ. Παπανοῦτσος, Δωδώνη, Ἀθήνα, 1971, σ. 44-5).

Ὡς πολίτης, δηλαδή, ὁ ἄνθρωπος δεσμεύεται ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Λόγο καὶ μόνο, γεγονὸς ποὺ ὁδηγεῖ στὴν ἀναγκαιότητα ὕπαρξης ἑνὸς χώρου ἐλεύθερου διαλόγου, ὁ ὁποῖος καὶ δρᾶ ἐλεγκτικὰ τῶν ἐκάστοτε ἐπιχειρημάτων μόνον ἄν εἶναι ἐλέυθερος. Ἀντίθετα, ἡ κατοχὴ ἑνὸς ἀξιώματος δεσμεύει μὲ τὴν ἐξουσία, ἄρα μὲ ἕναν μηχανισμὸ ἀνάθεσης ποὺ ἀφήνει τὴν προσωπικὴ κρίση ἀπέξω.

Τὸ νὰ ἀπαγορεύεις στὸν Σάκη Ρουβᾶ νὰ συμμετάσχει σὲ παράσταση ἀρχαίου δράματος στὴν Ἐπίδαυρο συνιστᾶ ἔτσι μιὰ δημόσια χρήση τοῦ Λόγου ἐκεῖ ποὺ θὰ ἔπρεπε νὰ γίνει ἰδιωτική. Ἀσχέτως ποιά εἶναι ἡ γνώμη τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Φεστιβὰλ δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ τὴν ἐκφέρουν στὸ βαθμὸ ποὺ εἶναι ὑπάλληλοι.

Πέραν τούτου, ἡ παράτυπη χρήση τοῦ Λόγου τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ἑλληνικοῦ Φεστιβὰλ εἶναι πολὺ χειρότερη ἀπὸ τὴν ἀντίστοιχη τῆς πρωσικῆς λογοκρισίας ποὺ ἀπαγόρευε τὴν κυκλοφορία τῶν ἔργων τοῦ Κὰντ ποὺ ἀφορούσαν τη Θρησκεία. «Αὐτὸ ποὺ ἐσύ, Κάντ, λὲς πὼς εἶναι Θεός, δὲν εἶναι» διακηρρύσσει ἡ λογοκρισία, ἔχοντας ὡστόσο μιὰ θέση περὶ τοῦ τί εἶναι Θεός. Ἀντίθετα, τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Φεστιβάλ κρίνουν μιὰ παράσταση ποὺ δὲν ἔχει ἀνέβει. Διαπράττουν δηλαδὴ καὶ σφάλμα ἐννοιακό. Διότι ἄν τὸ ἔργο τέχνης ἔχει ἀναστοχαστικὸ χαρακτήρα δὲν μπορεῖς νὰ τὸ ὑπαγάγεις σὲ μιὰ ἐκ τῶν προτέρων δεδομένη ἀντίληψή σου. Δὲν ὑπάρχει ἔννοια ποὺ νὰ προδιαγράφει τὴν ἀποτυχία τοῦ Σάκη Ρουβᾶ ὡς Διονύσου.

Πόσω μᾶλλον ὅταν ὁ παλαιὸς σκηνοθέτης τῶν βίντεο κλὶπ τοῦ Σάκη, Γιῶργος Λάνθιμος, ἔχει φτάσει μέχρι τὰ ὄσκαρ.