Brussel - Klinkklare nonsens, een utopie, economische harakiri. Het voorstel van PS-voorzitter Elio Di Rupo om een vierdagenwerkweek mét loonbehoud in te voeren kan op weinig bijval rekenen, zeker bij economen. “Dit voorstel invoeren zou 42 miljard euro kosten”, zegt professor economie Lode Vereeck (UHasselt). “Een vierdagenwerkweek zonder loonverlies is enkel mogelijk mits een productiviteitsgroei van 25 procent, in het zog van een vierde industriële revolutie dus. Anders prijst België zich uit de markt.”

De invoering van de vierdaagse werkweek mét loonbehoud en bijkomende aanwervingen was de strafste maatregel die de PS eergisteren op haar eerste ideologisch congres in 40 jaar naar voor schoof. Over de kostprijs ervan werd met geen woord gerept. “De 170 engagementen die de PS zondag heeft gelanceerd vormen voor ons een ideaal sociaal project dat we op lange termijn willen bereiken. De implementatie ervan moet op korte termijn worden geevalueerd”, klinkt het bij Di Rupo’s woordvoerster.

Zelfs de Vlaamse socialisten schaarden zich niet volmondig achter het voorstel. “In bepaalde sectoren en bedrijven kan een vierdaagse werkweek een oplossing zijn om tot een beter balans werk-privé te komen. Maar dit overal invoeren zou economisch onrendabel zijn”, klinkt het op het sp.a-hoofdkwartier.

1. Sprookje?

Zo denken ook enkele vooraanstaande economen erover. “Het klopt gewoon niet dat er 20 procent nieuwe banen bijkomen als iedereen 20 procent minder gaat werken. De arbeidsmarkt is geen vijver waarin de waterstand en het aantal vissen constant dezelfde blijven”, zei Geert Peersman (UGent) hier eerder al over.

“Hoe gaat de PS dit doen? Een ingenieur maar vier dagen meer laten werken en dan voor één dag een werkzoekende inschakelen? De meeste werklozen zijn laaggeschoold en dat lukt al niet”, veroordeelde Econoom Paul De Grauwe het idee ook al.

“Het drama van Wallonië is dat de PS de PTB wil overnemen. De partij getuigt met dit voorstel van een briljante politieke geletterdheid, maar ook van een economische ongeletterdheid. Arbeid creëert arbeid: als we met veel mensen werken, kunnen we ons ook veel permitteren. De PS gaat daar tegenin en wil van ons land een economisch kerkhof maken”, meent hoofdeconoom Ivan Van de Cloot van denktank Itinera. “Helaas geloven mensen graag in Sinterklaas. Als de PS harakiri wil plegen, moet ze dat doen, maar niet voor een heel land.”

2. Kostprijs?

Professor economie Lode Vereeck van de UHasselt zegt dat minder werken minder productie betekent. “En productieverlies zonder lagere lonen doet de kosten stijgen en dat zou een drama zijn voor onze concurrentiepositie: België zou zichzelf uit de markt concurreren.”

Vereeck legt het effect van de vierdagenwerkweek uit aan de hand van een simpel voorbeeld: “Een bakkersjongen krijgt 2.000 euro per maand om 4.000 broden te bakken. Omgerekend is dat 500 euro loon voor 1.000 broden per week. Zo’n brood kost je als werkgever dus 0,50 euro aan loonmassa”, aldus de professor. “Als die bakkersjongen maar vier dagen zou werken, bakt hij dus 800 borden per week, terwijl zijn loon van 500 euro per week behouden blijft. Dan kost zo’n brood jou als werkgever 0,625 euro aan loonmassa, of een kwart meer.”

Op macroniveau zouden de economische gevolgen niet te overzien zijn. Volgens de Nationale Bank van België presteren werknemers in de private en publieke sector in dit land op jaarbasis 5,5 miljard werkuren. Die zijn samen goed voor een loonmassa (brutoloon plus sociale lasten) van 209,3 miljard euro. Omgerekend is dat 38 euro per werkuur.

“In een werkweek van vier dagen mét loonbehoud presteren we nog maar 4,4 miljard uren, waardoor datzelfde uurloon met een kwart zou stijgen tot 47,5 euro. In absolute cijfers zou dit het bedrijfsleven 42 miljard euro op jaarbasis kosten”, zegt professor Vereeck.

3. Ondenkbaar?

Vereeck zegt dat de vierdaagse werkweek met loonbehoud enkel kan als de productiviteit met een kwart stijgt, als die bakkersjongen dus op vier dagen toch 1.000 broden bakt in plaats van 800. “Maar de arbeidsintensiteit en productiviteit liggen nu al zo hoog. Nog harder werken lijkt me op korte termijn onhaalbaar en zou tot nog meer burn-outs leiden.”

Toch acht hij een vermindering van de arbeidsduur niet helemaal onmogelijk. Het gemiddelde aantal gewerkte uren per jaar is in ons land gezakt van 2.100 uren in 1995 naar 1.740 uren vandaag. Dat is 20 procent minder, zonder dat we daar veel welvaart of welzijn voor hebben moeten opofferen. Dat was mogelijk omdat we harder gingen werken. Vereeck meent dat het PS-voorstel enkel kans maakt in het zog van vierde industriële revolutie - de eerste kwam er met de invoering van de stoommachines, de tweede met die van elektriciteit en de verbrandingsmotor, en de derde met de komst van de computer en digitalisering. Daardoor zal de arbeidsproductiviteit stijgen en is loonbehoud of zelfs een loonstijging wel haalbaar.

4. Nieuw idee?

Heeft de PS plots het warm water uitgevonden? Hoegenaamd niet. Het voorstel van arbeidsduurvermindering zonder loonverlies is niet nieuw. Zo ontstond begin 19de eeuw al protest tegen de zesdagenwerkweek, waarbij arbeiders 10 tot 16 uur per dag moesten werken. Toch kwamen werkgevers pas na een eeuw protest tegemoet aan deze wens. De Amerikaanse industrieel Henry Ford reduceerde in 1926 als een van de eersten de werkweek van zes naar vijf dagen en de werkdag van 10-16 naar 8 uur. Hij gaf werknemers hetzelfde loon, maar verwachtte wel dat ze in die acht uur harder zouden werken en dus meer zouden produceren. Daartegenover stond dat ze meer tijd kregen om te consumeren.

Ook vandaag heeft Di Rupo enkele overwachte medestanders in het bedrijfsleven. Zo doen Amazon en Toyota al experimenten met de 30-urige werkweek. Ook Google-topman Larry Page heeft zich al voor de vierdagenwerkweek uitgesproken. In het Zweedse Göteborg liep tot begin dit jaar een proefproject in een rusthuis en in Frankrijk voerde de voormalige socialistische premier Jospin in 1998 de 35-urige werkweek in vier dagen in. Beide initiatieven zijn ondertussen begraven omdat ze handenvol geld kostten.

Het Belang van Limburg, pag. 4.