Een vrouw maakt een foto tijdens de VIP-avond van de Masters of LXRY in de RAI. Ondertussen steeg het aantal huishoudens met schulden met eenderde tot 1,1 miljoen. Beeld anp

Dat blijkt uit de meest recente gegevens over de hoogste vermogens, die de Volkskrant heeft opgevraagd bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Begin 2012 bezat de rijkste 1 procent van Nederland 24 procent van het private vermogen: aandelen, bank- en spaarrekeningen, huizen en andere bezittingen. Begin 2013 was dat aandeel van de rijkste 75 duizend huishoudens opgelopen naar 26,6 procent. Bij de berekening zijn de pensioenen buiten beschouwing gelaten. Het CBS doet dat omdat mensen nu niet bij hun pensioen kunnen, het is geen 'vrij' vermogen. Worden de honderden miljarden voor de oude dag wel meegerekend, dan is de kloof aanzienlijk kleiner, hoewel nog steeds veel groter dan de inkomensverschillen. Volgens critici moeten de pensioenen voor een eerlijke vergelijking meetellen.

Schulden

Zonder die pensioenen leverde de top 1 procent met bijna 2,5 miljoen euro vermogen in doorsnee iets in. Bij het doorsneehuishouden daalde het vermogen veel sneller, met eenderde naar 19 duizend euro, zo maakte het CBS eerder al bekend. Dat zit in gestegen schulden en in de gedaalde huizenprijzen. De eigen woning is voor gewone huishoudens de hoofdmoot van het vermogen. Voor de rijksten, die ook ander vermogen hebben, is het minder belangrijk. Zij werden niet rijker, de gewone burger werd wel armer.



Voor de crisis, in 2008, bezat de top 1 procent ruim eenvijfde van het vermogen, in 2013 was het opgelopen tot ruim een kwart. De ongelijkheid is tijdens de crisis dus gegroeid. De Utrechtse hoogleraar Bas van Bavel noemt de nieuwe cijfers 'tamelijk schokkend'. Van Bavel deed vorig jaar onderzoek voor een rapport over ongelijkheid van de WRR, de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Hij wijst erop dat het aandeel van de topvermogens op het hoogste punt van de afgelopen decennia is beland. Tegelijk zijn er 1,1 miljoen huishoudens met meer schulden dan bezittingen, eenderde meer. De grootste groep huishoudens, bijna een kwart, had een vermogen van nul tot vijfduizend euro.



De top 0,1 procent zag als enige groep het vermogen ook in euro's stijgen. De allerrijkste 7.500 huishoudens hebben 10,4 procent van het totale vermogen van 1.060 miljard euro, ofwel 14,7 miljoen euro per huishouden. Een jaar eerder was hun aandeel 9,2 procent.

Schokken

De nieuwe CBS-cijfers bevestigen volgens Van Bavel het beeld uit het WRR-rapport: de problemen met schulden onderin nemen toe, de middengroepen hebben nauwelijks nog vermogen en kunnen schokken dus moeilijk opvangen, de subtop - van een ton tot een half miljoen euro - ziet zijn vermogen sterk slinken en alleen de topvermogens blijven intact, vooral doordat het financiële vermogen de crisis goed doorstaat. Volgens Van Bavel is de vermogensongelijkheid, exclusief de pensioenen, internationaal gezien groot. Volgens het kabinet is daar niks over te zeggen, omdat verschillende landen verschillende cijfers gebruiken.



Omdat de huizenprijzen in 2013 verder daalden en de beurzen het prima deden, zijn de vermogensverschillen waarschijnlijk verder gegroeid. Dat is pikant voor het kabinet, dat nog voor de zomer met voorstellen wil komen voor een nieuw belastingstelsel. Sinds de bestseller van de Franse econoom Thomas Piketty over de groeiende ongelijkheid staan ook de vermogens daarbij op de agenda. Dat is lastig voor de coalitie: de PvdA wil vermogens zwaarder belasten, de VVD moet daar niets van hebben.

Wereldwijd

Oxfam Novib voorspelt dat de allerrijkste 1 procent van de wereldbevolking in 2016 een vermogen heeft dat groter is dan het vermogen van de rest van de wereldbevolking, als de groeiende ongelijkheid niet wordt gestopt. Volgens de organisatie is het vermogen van de rijkste 1 procent van de bevolking in 2014 gegroeid naar 48 procent. Een jaar eerder was het nog 46 procent. Als die groei doorzet denkt Oxfam dat het aandeel van de superrijken volgend jaar boven de 50 procent uitkomt.



De cijfers staan in een onderzoeksrapport van de organisatie. Het gemiddelde vermogen van de rijkste 1 procent is 2,7 miljoen dollar (ruim 2,3 miljoen euro). De waarschuwing komt kort voor het jaarlijkse Wereld Economisch Forum in het Zwitserse Davos. Dat begint woensdag. Volgens Oxfam hebben de tachtig rijkste mensen samen meer vermogen dan de armste 3,5 miljard mensen.