Informację o przebiegu incydentu ujawniono na niezależnym portalu Baza.io. Dziennikarz dostał kopię niejawnego wojskowego raportu na temat wydarzeń, które miały miejsce 26 kwietnia 2017 roku nad poligonem Telemba w Buriacji.

REKLAMA

Według oficjalnej wersji wydarzeń, rozbił się tam wówczas ciężki myśliwiec przechwytujący MiG-31BM. Załoga składająca się z pilota i operatora uzbrojenia katapultowała się i została uratowana bez większego uszczerbku na zdrowiu. Nigdy nie podano, co właściwie się stało, choć zazwyczaj Rosjanie nie mają problemu z obwinianiem lotników o błędy prowadzące do katastrof, a kiedy zawiedzie sprzęt, zazwyczaj bez specjalnego krycia się informują o zawieszeniu lotów danego typu samolotu do czasu wyjaśnienia wszystkich okoliczności wypadku.

Zobacz wideo

MiG-31 - samolot, z którego Rosjanie są dumni

Według tekstu portalu Baza, niecodzienna cisza jest łatwa do zrozumienia, kiedy zapozna się z raportem na temat incydentu. Po prostu jego szczegóły są wstydliwe dla wojska. Miał zawieść zarówno sprzęt jak i ludzie, doprowadzając nie do rozbicia się, ale zestrzelenia MiG-31.

Z raportu wynika, że para myśliwców ćwiczyła przechwycenie z użyciem ostrej amunicji. W tym wypadku chodziło o rakiety powietrze-powietrze dalekiego zasięgu R-33. To główna broń myśliwców MiG-31, które projektowano w latach 70. z myślą o przechwytywaniu amerykańskich bombowców i samolotów zwiadowczych wdzierających się nad rozległe terytorium ZSRR z kierunku Bieguna Północnego.

Wojsko radzieckie miało duże oczekiwania względem nowej maszyny i w efekcie powstał imponujący myśliwiec, z którego Rosjanie do dzisiaj są bardzo dumni. Pierwsza wersja weszła do służby w 1981 roku. W kontekście historii incydentu nad poligonem w Buriacji kluczowe znaczenie ma bardzo nowoczesny jak na lata 80. system kierowania ogniem, składający się między innymi z radaru Zasłon, komputera Argon-15 i systemu do automatycznej komunikacji z innymi samolotami. Umożliwiał on radzieckim MiG-31 wykrywanie amerykańskich maszyn na dużych odległościach, śledzenia ich nawet na tle ziemi (która daje dużo fałszywych odbić fal radarowych) i naprowadzanie na cztery z nich rakiet R-33 o zasięgu 150 km. Przynajmniej w teorii.

W ostatniej dekadzie kilkadziesiąt radzieckich MiG-31 zmodernizowano do standardu MiG-31BM, głównie poprzez zastąpienie komputera Argon-15 znacznie nowocześniejszym Baget-55. Według ujawnionego raportu to on miał mieć istotny wpływ na incydent.

Myśliwiec MiG-31 ze zdjętą osłoną radaru. Widać stację Zasłon w całej okazałości Fot. USAF

Komputer MiG-31 nie daje rady

26 kwietnia 2017 roku załoga jednego z MiG-31 lecących nad poligonem otrzymała od systemów swojej maszyny informację o wykryciu obiektu, który został sklasyfikowany jako "obcy". Ponieważ scenariusz ćwiczenia zakładał zniszczenie drona-celu, do wykrytego obiektu została odpalona rakieta R-33. Na pozór wszystko zadziałało jak powinno i "obcy" został trafiony. Natychmiast się jednak okazało, że "obcy" był tak naprawdę drugim MiG-31.

Z raportu nie wynika, dlaczego zawiódł automatyczny system identyfikacji swój-obcy (IFF w najczęściej stosowanej nomenklaturze anglojęzycznej). To obecnie jeden z kluczowych elementów elektroniki montowanych na samolotach wojskowych. Działa on w dużym uproszczeniu na zasadzie "podaj hasło". Kiedy radar jednego samolotu wykrywa inny, to system IFF wysyła impuls będący zapytaniem "kto to?". System na namierzonym samolocie powinien go wykryć i odesłać impuls z zakodowanym hasłem identyfikującym. Wszystko dzieje się automatycznie, jednak czasem może dojść do usterek i tak też miało się stać dwa lata temu nad Buriacją. Z jakiegoś powodu system IFF nie zadziałał i namierzony MiG-31 nie został uznany za "swojego".

Według raportu, mogło się do tego istotnie przyczynić niedomaganie nowego komputera Baget. Podobnie jak jego radziecki poprzednik Argon, ma on sobie nie radzić z obróbką masy informacji otrzymywanych z bardzo silnego radaru Zasłon. Piloci mieli sobie wypracować metodę na radzenie z tym problemem i ciągle włączają/wyłączają radar. W efekcie działa on impulsami i komputer radzi sobie wówczas z obróbką informacji. Ciągłe resetowanie, nie przewidziane przez konstruktorów, mogło jednak doprowadzić do błędu w działaniu systemu IFF, który współpracuje z radarem.

Co więcej, nowy komputer ma nie być w stanie komunikować się automatycznie z jeszcze starym radzieckim systemem wykrywającym na dużych odległościach ciepło wydzielane przez samoloty czy rakiety. Tak zwany system optoelektroniczny 8TK. Teoretycznie powinien on też poinformować załogę, że strzela do czegoś, co przypomina innego MiG-31 a nie drona-cel. Nie zrobił tego jednak, ponieważ przeciążona innymi zadaniami załoga miała nie być w stanie go obsłużyć.

Śledczy skrytykowali też działania lotników i osób odpowiedzialnych za organizację ćwiczeń. W raporcie nie ma jednak wyjaśnienia, jakim sposobem drugi MiG-31 znalazł się w rejonie, gdzie pierwszy mógł się spodziewać swojego celu.

MiG-31 to największy myśliwiec świata. Jak bardzo jest duży widać w porównaniu do stojącej obok ciężarówki Fot. Alex Beltyukov/Wikipedia CC BY SA 3.0

Pozory mylą

Cała ta historia jest bardzo pouczająca jeśli chodzi o ocenę możliwości broni. W mediach i internecie roi się od powierzchownych porównań na przykład maksymalnej prędkości myśliwców, tego jak wysoko mogą lecieć i ile rakiet przenieść. Rosjanie nieustannie podkreślają, jak to MiG-31 jest najszybszy, bo może lecieć nawet 3000 km/h i jak to jego potężny radar Zasłon może wykrywać cele w odległości nawet ponad 300 kilometrów.

Co jednak z tego, jeśli niedomaga komputer będący mózgiem całego systemu naprowadzania uzbrojenia? Tego nie widać na powierzchownych porównaniach, bo możliwości komputera to szczegół interesujący jedynie największych fanów lotnictwa czy wywiad. Jednak bez niego, MiG-31 może osiągać nawet 6000 km/h i wywoływać jeszcze większe wrażenie ale tak naprawdę będzie bezużyteczny. Albo będzie zestrzeliwał swoich a nie wrogów.