„Lekarz może powstrzymać się od wykonania świadczeń zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem, z zastrzeżeniem art. 30, z tym że ma obowiązek wskazać realne możliwości uzyskania tego świadczenia u innego lekarza lub w podmiocie leczniczym (ten przepis został uchylony wyrokiem TK z 2015 roku) oraz uzasadnić i odnotować ten fakt w dokumentacji medycznej. Lekarz wykonujący swój zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby ma ponadto obowiązek uprzedniego powiadomienia na piśmie przełożonego”.

Czy klauzula stosuje się także do wypisywania recept lub wystawiania skierowania na badania?

„Lekarz nie może odmówić”

Ostatnia z tych kwestii nie budzi wątpliwości w związku z wyrokiem Trybunału w Strasburgu w 2011 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawie R.R. przeciwko Polsce orzekł, że uniemożliwienie kobiecie ciężarnej uzyskania informacji o stanie płodu jest poniżającym i nieludzkim traktowaniem i tym samym łamie art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Uznano też, że odmówienie prawa do badań prenatalnych narusza art. 8 tej konwencji, czyli prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. Cały wyrok zobacz tutaj.

Na tej podstawie w 2012 roku Ministerstwo Zdrowia wydało komunikat:

„Lekarz nie ma prawa, odwołując się do klauzuli sumienia, odmówić wydania kobiecie w ciąży skierowania na badania prenatalne albo na badania specjalistyczne,

jeśli istnieje uzasadnione podejrzenie, że ciąża zagraża życiu lub zdrowiu kobiety albo kobieta obawia się, że płód jest uszkodzony. Ponadto lekarz nie może odmówić wydania kobiecie w ciąży skierowania na badanie prenatalne albo na badania specjalistyczne, nawet jeśli wie lub domyśla się, że w przypadku potwierdzenia się tych podejrzeń kobieta będzie ubiegała się o przerwanie ciąży”.

Komunikat ten MZ zamieściło ponownie na stronie 22 listopada 2017 roku (czyli już za rządów ministra Konstantego Radziwiłła).

Nie ma zatem wątpliwości w tej kwestii – lekarz nie może odmówić wystawienia skierowania na badania, nawet jeżeli podejrzewa, że wynik tych badań skłoni kobietę do przerwania ciąży zgodnie z prawem. Warto jednak przypomnieć lekarzom, że wiedza o stanie płodu może doprowadzić nie tylko do aborcji, ale także do podjęcia działań leczniczych.

„Osobiste wykonanie czynności”