In 2014 was het paard van Ria Rozema slachtoffer van een paardenbeul. Op de foto is Rozema te zien met haar mishandelde paard Rolando, een Appaloosa, in een weiland in Gasselte. 'Je moet ze op heterdaad betrappen.' Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Weggesneden stukken huid of steekwonden over het hele lichaam: het meldpunt Dierenleed Preventie signaleert een stijging van het aantal mishandelingen van paarden. Waren er in 2014 nog vijftig meldingen, dit jaar zijn dat er negentig. De verminkingen lijken niet door één dader gepleegd. Ze zijn over het hele land verspreid en verschillen erg van aard. Wat bezielt deze paardenbeulen en waarom slaan ze juist nu toe?

Het gaat vaak om een sadistisch motief, zegt Nienke Endenburg, gezondheidspsycholoog aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in mens-dierrelaties. 'Een dier is een makkelijk slachtoffer. Het praat niet terug en kan niet de politie bellen. Het geeft sommige mannen een machtig gevoel om een machteloos slachtoffer pijn te doen.'



De mishandelingen lijken het gevolg van bizarre seksuele fantasieën: paarden worden verkracht of de genitaliën worden met messen bewerkt. 'Het creëert een bepaald genoegen om de schoonheid van het paard kapot te maken', aldus hoogleraar forensische psychiatrie Hjalmar van Marle. 'Ook als je niet specifiek de genitaliën bewerkt heeft zo'n mishandeling zeker een seksuele component. Ik vermoed dat het voor de daders een manier is om af te reageren van een eigen trauma, zoals misbruik of verwaarlozing als kind.'



Het psychologisch onderzoek naar dierenbeulen staat nog in de kinderschoenen, zeker in Nederland. Uit de buitenlandse onderzoeken die wél zijn verschenen, wordt vaak een link gelegd tussen dierenmishandeling en huiselijk geweld. Endenburg: 'Sadisme richt zich op mensen of dieren die afhankelijk van je zijn. Dat kan net zo goed een vrouw of kind zijn.'

Huiselijk geweld

In 2009 verscheen een onderzoek van de Universiteit Utrecht in opdracht van Stichting DierZijn naar de relatie tussen huiselijk geweld en dierenmishandeling. Uit een enquête onder dierenartsen bleek dat in dertig procent van de gevallen van dierenmishandeling vermoedelijk ook sprake is van huiselijk geweld. Deze cijfers zijn echter weinig betrouwbaar, aldus Endenburg, aangezien maar een tiende van de benaderde dierenartsen meewerkte. 'Er is echt meer onderzoek nodig voor duidelijke cijfers.'



Dat het aantal meldingen dit jaar ineens sterk toeneemt, komt volgens Endenburg vooral door toegenomen aandacht voor het meldpunt. 'Ook weten mensen mishandeling beter te herkennen. Vroeger dacht men dat een paard zichzelf had verwond, nu weten we wel beter.' Ook kan er een zogeheten copycat-effect gaande zijn: via het nieuws komen mensen zelf op het idee om ook een paard te mishandelen.



De enige manier om het aantal mishandelingen terug te dringen is volgens Endenburg een alerte bevolking. Meer voorlichting op bijvoorbeeld scholen is in principe goed, maar zal uiteindelijk weinig verschil maken. 'De mensen die dit doen hebben een stoornis, die moet je psychopathologisch benaderen', aldus Endenburg. 'Voorlichting over respectvol met dieren omgaan heeft bij hen geen zin.' Van Marle vult aan: 'De kiem van zo'n stoornis ligt vaak op jonge leeftijd, waardoor preventie lastig is. Dat maakt het ook zo triest.'

De politie zegt paardenmishandelingen zeer serieus te nemen en roept getuigen op zich te melden. Bezorgde paardenbezitters kunnen 24 uur per dag bij het meldpunt voor mishandelingen terecht. Bij iedere melding krijgen bij het meldpunt ingeschreven buurtbewoners een waarschuwing.