Beeld afp

Als de bitcoinmanie uiteindelijk een miljardenoplichterij blijkt te zijn en de bezitters zich massaal bij Antoinette Hertsenberg melden, is er geen JP Morgan Chase waar 13,2 miljard dollar (9,7 miljard euro) kan worden teruggehaald, geen Sipko Schat die de laan kan worden uitgestuurd of een Bernard Madoff die voor 150 jaar achter de tralies verdwijnt.



De enige dader is dan het worldwideweb. Zelfs de bedenker van de bitcoin blijkt onbekend te zijn, hetgeen al doet vermoeden dat de virtuele munt het schimmigste betaalmiddel in de geschiedenis is.



Waardeloos bezit

Op zich is er niets tegen een nieuw soort geld. Zout en schelpen hebben in de historie gediend als betaalmiddel. Vijfhonderd jaar voor het begin van de jaartelling kwamen daar munten van edelmetaal bij. Rond het jaar 1400 werden bankbiljetten op de markt gebracht door banken die edelmetaal als onderpand hadden. En sinds vijftig jaar is een hard stukje plastic al voldoende om vrijwel overal mee te betalen. Eigenlijk allemaal waardeloos bezit, zij het dat zout nog over de aardappelen kan worden uitgestrooid en goud in de vorm van een ring als sieraad kan dienen.



De enige overeenkomst is dat al die betaalmiddelen wereldwijd zeldzaamheidswaarde hebben. En dat geldt ook voor de bitcoin. Er blijken er nooit meer dan 21 miljoen te kunnen worden gemaakt. Omdat de totale geldhoeveelheid in de wereld, chartaal en giraal, wordt geschat op 75 biljoen dollar, zou de uiteindelijke waarde moeten oplopen tot boven de 3,5 miljoen dollar per bitcoin. Dan moet worden vergeten dat de Fed nog elke dag miljarden dollars bijdrukt en sommige economen vinden dat de ECB dat ook zou moeten gaan doen.

De virtuele munt is het schimmigste betaalmiddel in de geschiedenis

bitcoins Beeld afp

Too big to fail

Het grote verschil is dat de bitcoin ongrijpbaar is en dat niemand het helemaal schijnt te begrijpen. Het is een soort woekerpolis waarvan de kleine lettertjes nog moeten worden geschreven. Het gevolg is dat de waarde van de munt, uitgedrukt is meer bekende betaalmiddelen als de dollar en de euro, zo scherp fluctueert dat alleen speculanten die gehard zijn in de derivatenhandel of het casino van Monte Carlo zich eraan zouden moeten wagen. Er is geen centrale bank of andere toezichthouder die een oogje in het zeil houdt of intervenieert. En er is geen overheid die te hulp schiet als de virtuele bitcoinbank als too big to fail op omvallen staat. Er is zelfs geen politie als de bank wordt beroofd.



In principe is de bitcoin nog waardelozer dan zout. Morgen kan iemand anders met een internetcode een soortgelijke virtuele munt creëren die de bitcoin waardeloos maakt. Dat regeringen en autoriteiten de bitcoin tegenwoordi als een fait accompli in het betalingsverkeer beschouwen zonder te waarschuwen of tenminste het gebruik sterk te ontraden, doet vrezen dat ook zij weinig van de geschiedenis hebben geleerd.



De tulpenmanie herhaalt zich keer op keer. Alleen levert zelfs een waardeloze tulp nog een mooie bloem op.



Peter de Waard is redacteur economie, hij schrijft dagelijks een column in de Volkskrant. Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl