در این مقاله جدید قصد داریم به نقل از معتبرترین مجله سلامتی، به علل اصلی سرع و بهترین و جدیدترین روش های درمان آن بپردازیم. این ها نتایج جدیدترین یافته ها در این زمینه می باشند.

صرع چیست؟

صرع یک اختلال مزمن است که باعث تشنج های ناگوار و مکرر میشود. تشنج یک حمله ی ناگهانی ناشی از فعالیت های الکتریکی در مغز است.

دو نوع تشنج وجود دارد: تشنج کلی که روی کل مغز اثر میگذارد و تشنج کانونی یا جزئی که فقط یک قسمت از مغز را درگیر میکند. تشخیص تشنج خفیف مشکل است. این ممکن است فقط چند ثانیه بدون آگاهی شما اتفاق بیفتد. تشنج های قوی تر موجب اسپاسم و تکان های غیرقابل کنترل عضلات میشود و از چند ثانیه تا چند دقیقه میتواند طول بکشد. در طول تشنج های قوی، بعضی از افراد گیج میشوند یا هشیاری شان را از دست میدهند. پس از آن ممکن است چیزی از این اتفاق به یاد نیاورند. از جمله دلایل موجود برای تشنج عبارتند از:

تب بالا

ضربه مغزی

قند خون بسیار پایین

ترک الکل و…

صرع یک اختلال عصبی نسبتا رایج است که 65 میلیون انسان در سراسر جهان به آن مبتلا هستند. در ایالات متحده 3 میلیون نفر را تحت تاثیر خود قرار داده است. هر فردی میتواند به صرع مبتلا شود اما در کودکان و افراد سالخورده شایع تر است. این بیماری در مردان کمی بیشتر از زنان است.

حتما بخوانید: درمان افسردگی با داروهای گیاهی

درمانی برای صرع وجود ندارد، اما این بیماری را میتوان بوسیله ی داروها و استراتژی های دیگر مدیریت کرد.

علایم صرع چه چیزهایی هستند؟

تشنج مهم ترین علامت صرع میباشد. علایم از فردی به فرد دیگر متفاوت است و بستگی به نوع تشنج دارد.

تشنج های جزئی: تشنج جزئی ساده موجب از دست دادن هوشیاری نمیشود. علایم عبارت ند از:

تغییرات به احساس طعم، بو، بینایی، شنیدن و یا لمس کردن

سرگیجه

سوزش و تکان اندام ها

تشنج جزئی پیچیده: شامل کاهش هوشیاری میشود، دیگر علایم شامل:

خیره شدن

عدم پاسخگویی

انجام حرکات تکراری

تشنجات کلی یا جنرال

این تشنج ها تمام مغز را درگیر میکنند و 6 نوع دارند:

تشنج ابسنس:Absence باعث یک کاهش هوشیاری مختصر (برای چند ثانیه) می‌شود که معمولاً علامتی ندارد. این تشنج باعث خیره شدن به یک نقطه و ایجاد حرکات تکراری مانند حرکت لب ها یا چشمک زدن میشود. تشنج تونیک: باعث سفتی عضلات میشود. تشنج آتونیک: موجب از دست دادن کنترل عضلات و باعث زمین خوردن ناگهانی میشود. تشنج کلونیک: موجب حرکات مکرر و تندوتیز عضلات صورت، گردن و بازوها میشود. تشنج میوکلونیک: شامل تکان های غیرارادی پاها و دست ها میشود. تشنج تونیک-کلونیک: به این تشنج، تشنج گرندمال هم گفته میشود. علایم این تشنج شامل: سفت شدن بدن، تکان خوردن، از دست دادن کنترل مثانه یا روده، گاز گرفتن زبان، از دست دادن هوشیاری است.

پس از تشنج فرد ممکن است متوجه این موضوع نشود، یا اینکه برای چند ساعت احساس بیماری کند.

محرک های تشنج های صرعی چیست؟

بعضی از افراد میتوانند موقعیت ها یا عواملی که موجب ایجاد تشنج میشوند را شناسایی کنند. از جمله عوامل معمول آن شامل:

کمبود خواب (اگر بیخوابی دارید این مطلب را بخوانید!)

بیماری یا تب

استرس

چراغ های روشن چشمک زن

کافئین، الکل، داروها

پرخوری یا خوردن غذاهای خاص

پیدا کردن علت ها معمولا آسان نیست. یک مورد معمولا نشان دهنده ی علت نیست، علت تشنج اغلب با ترکیبی از فاکتورها اتفاق می افتد.

بعد از هر تشنج به موارد زیر دقت کنید:

روز و زمان

چه فعالیت هایی در زمان تشنج انجام شده است

اطرافتان چه اتفاقی روی داد

مناظر، صداها و بوهای غیرمعمول

چه چیزی خورده بودید و غذا خوردنتان چه زمانی طول کشید

عوامل استرس زای غیرمعمول

سطح خستگیتان و اینکه شب قبل چقدر خوابیده بودید

به این نکته توجه داشته باشید که قبل و بعد از تشنج چه احساسی داشتید و همچنین به هر گونه اثرات جانبی آن توجه کنید.

وقتی به پزشک مراجعه میکنید، این موارد را به همراه داشته باشید. این برای مشخص کردن داروهایتان یا تشخیص، کمک کننده است.

آیا صرع ارثی است؟

500 ژن مربوط به صرع وجود دارد. ژنتیک همچنین یک آستانه ی تشنج هم دارد. اگر فرد آستانه ی تشنج کمی به ارث برده باشد، بیشتر آسیب پذیر خواهد بود. آستانه ی تشنج بالاتر به معنی این است که فرد به احتمال کمتری تشنجی میشود. صرع گاهی درخانواده ها بوجود می آید. با اینجال خطر به ارث بردن چنین وضعیتی بسیار کم است. بسیاری از والدینی که صرع دارند، کودکانشان صرع ندارد.

بطور کلی خطر ابتلا به صرع در سن 20 سالگی 1 درصد و 1 درهر 100 نفر است. اگر شما والدینی دارید که بعلت ژنتیک صرع دارند، این ریسک بین 2 تا 5 درصد افزایش پیدا میکند. اگر والدین شما به دلایل دیگری مبتلا به صرع هستند، مانند سکته یا آسیب های مغزی، این احتمال ابتلای شما به صرع را افزایش نمیدهد. در برخی شرایط نادر بیماری هایی همچون توبروز اسکلروسیز و نوروفیبروماتوز میتوانند موجب صرع شوند.

صرع مانع بچه دار شدن نمیشود؛ اما داروهایی که برای صرع مصرف میشود، میتوانند برروی جنین تاثیر بگذارند. داروهایتان را قطع نکنید اما قبل از بارداری یا به محض اینکه متوجه شدید باردار هستید با پزشکتان مشورت کنید. اگر شما مبتلا به صرع هستید و درمورد تشکیل خانواده نگران هستید، با یک مشاور ژنتیک مشورت کنید.

چه عواملی موجب صرع میشوند؟

علت صرع برای 6 نفر از 10 نفری که به این بیماری مبتلا هستند، مشخص نیست. عوامل مختلفی موجب تشنج میشوند، ازجمله:

آسیب تروماتیک مغز

جراحت در مغز بعد از ضربه مغزی

بیماری جدی یا تب بسیار بالا

سکته ی مغزی-که علت صرع در افراد بالای 35 سال است.

سایر بیماری های قلبی عروقی

کمبود اکسیژن در مغز

تومور یا کیست مغزی

بیماری الزایمر

مادر معتاد، آسیب قبل از زایمان، ناهنجاری های مغزی یا کمبود اکسیژن هنگام تولد

بیماری های عفونی مانند ایدز و مننژیت

اختلالات ژنتیک یا بیماری های عصبی

وراثت در ایجاد بعضی از انواع صرع نقش دارد. ژنتیک همچنین باعث میشود بعضی افراد نسبت به تشنج در مقابل عوامل محیطی حساس تر باشند.

صرع در هر سنی میتواند رشد کند. تشخیص معمولا در سنین کودکی یا بعد از سن 60 سالگی اتفاق می افتد.

صرع چگونه درمان میشود؟

بیشتر افراد مبتلا قادرند این بیماری را مدیریت کنند. روند مدیریت و درمان صرع تا حد زیادی به سلامت عمومی فرد، شیوه‌ی پاسخ‌ گویی او به درمان و شدت علائم بستگی دارد. برخی گزینه‌های پیش ‌رو برای درمان به این صورت است:

داروهای ضد صرع -ضد تشنج و انعقاد-: این داروها از تعداد تشنج‌ها می ‌کاهند و در بعضی افراد کاملا آنها را از بین می‌برند. این داروها درصورتی اثرگذار خواهند بود که دقیقا مطابق تجویز پزشک مصرف شوند.

این داروها از تعداد تشنج‌ها می ‌کاهند و در بعضی افراد کاملا آنها را از بین می‌برند. این داروها درصورتی اثرگذار خواهند بود که دقیقا مطابق تجویز پزشک مصرف شوند. VNS یا محرک امواج عصبی: این وسیله زیر پوست سینه قرار می‌گیرد و با تحریک اعصاب گردنی از تشنج جلوگیری می‌کند.

این وسیله زیر پوست سینه قرار می‌گیرد و با تحریک اعصاب گردنی از تشنج جلوگیری می‌کند. رژیم کتوژنیک: این رژیم غذاییِ حاوی چربی زیاد و کربوهیدرات اندک برای کسانی‌ که از درمان‌های دیگر نتیجه‌ی مثبتی دریافت نمی‌کنند بسیار مؤثر واقع می‌شود.

این رژیم غذاییِ حاوی چربی زیاد و کربوهیدرات اندک برای کسانی‌ که از درمان‌های دیگر نتیجه‌ی مثبتی دریافت نمی‌کنند بسیار مؤثر واقع می‌شود. جراحی مغز: بخشی از مغز که موجب تشنج است، برداشته یا اصلاح می‌شود.

تحقیقات مختلف برای درمان صرع همچنان در جریان است. یکی از درمان‌هایی که در آینده مورد استفاده قرار خواهد گرفت، تحریم مغزی است. در این مطالعات قصد بر این است که الکترودی درون مغز و نیز ژنراتوری درون سینه کار گذاشته شود. این ژنراتور امواجی به سمت مغز میفرستد که از تعداد تشنج‌ها می‌کاهد. سایر مطالعات بر ساخت دستگاهی مشابه تنظیم‌کننده ضربان قلب متمرکزند. این دستگاه الگوی فعالیت‌های مغزی را بررسی می‌کند و شارژ الکتریکی یا دارویی می‌فرستد تا تشنج متوقف شود. روش‌های کم تهاجمی جراحی و پرتوجراحی نیز دردست بررسی و مطالعات بیشتر هستند.

داروهای درمان صرع چه چیزهایی هستند؟

لوتیراستام (کِپرا)؛

لاموتریژين (لامیکتال)؛

توپیرامات (توپاماکس)؛

والپروئیک اسید (دپاکوت)؛

کاربامازپین (تگرتول)؛

اتوسوکسیماید (زارونتین).

این داروها در شکل‌های مختلفی مانند تزریقی، قرص و شربت وجود دارند و باید ۱ تا ۲ بار در روز مصرف شوند. برای شروع درمان باید از کمترین دُز ممکن شروع کرد تا بدن به ماده دارویی عادت کند. داروها باید طبق تجویز پزشک و براساس دستورالعملی که ارائه می‌شود مصرف شوند. برخی از عوارض جانبی این داروها مطابق زیر است:

خستگی

سرگیجه

خارش و تحریک پوستی

ناسازگاری با بدن

مشکلات حافظه

در موارد خیلی نادر داروها موجب تورم کبد یا سایر اندام‌ها و بعضا افسردگی می‌شوند. صرع در افراد مختلف به شیوه‌های متفاوتی بروز می‌کند اما معمولا دارودرمانی موجبات بهبود را در بیشتر افراد فراهم می‌کند. در کودکان با قطع تشنج امکان قطع مصرف داروها بوجود می‌آید.

آیا جراحی گزینه مناسبی برای درمان است؟

اگر دارودرمانی برای کاهش و کنترل تشنج‌ها مؤثر واقع نشود، باید به جراحی اندیشید. متداول‌ترین جراحی برای درمان صرع تکه ‌برداری است. در این عمل تکه‌ای از مغز که علت بروز تشنج است -بیشتر اوقات بخشی از لوب گیجگاهی- جراحی و برداشته می‌شود. به این عمل جراحی لوبکتومی موقتی گفته می‌شود. در بعضی موارد این عمل موجب توقف تشنج‌ها می‌شود.

گاهی فرد در حین عمل بیدار نگه داشته می‌شود، هشیاری امکان کنترل سایر عملکردهای مغزی نظیر بینایی، شنوایی، تکلم و حرکت را فراهم می‌کند و پزشکان از برداشتن قسمت‌هایی از مغز که با این عملکردها در ارتباط است پرهیز می‌کنند. اگر قسمتی از مغز که باعث ایجاد تشنج است خیلی بزرگ یا حیاتی باشد از روش جراحی دیگری با عنوان برش‌های چندگانه زیر نرم شامه‌ای -M.S.T- استفاده میشود. در این روش جراح با ایجاد برش‌هایی در مغز، مسیر عصبی را دچار وقفه می‌کند. این عمل باعث توقف گسترش تشنج به سایر بخش‌های مغز می‌شود. پس از جراحی‌های این‌چنینی برخی بیماران می‌توانند مصرف داروها را کاهش بدهند یا حتی دارودرمانی را به‌طور کامل کنار بگذارند.

توصیه‌های غذایی لازم برای مبتلایان به صرع

رژیم غذایی کتوژنیک معمولا برای کودکانی که به صرع مبتلا هستند، توصیه می‌شود. این رژیم غذایی حاوی چربی زیاد و کربوهیدرات اندک است و بدن را وادار می‌کند برای تولید انرژی به‌جای گلوکز از چربی استفاده کند. به این فرایند کتوسیز –ketosis- گفته می‌شود.

رژیم کتوژنیک مستلزم ایجاد توازن میان چربی، کربوهیدرات و پروتئین‌هاست. به همین دلیل افرادی که این رژیم را رعایت می‌کنند به‌خصوص کودکان، برای ایجاد توازن و تعادل باید حتما تحت نظر پزشک یا متخصص تغذیه باشند. این رژیم برای همه‌ی بیماران نتیجه‌ی یکسانی ندارد، برای برخی از انواع تشنج‌ها بهتر عمل می‌کند و اگر بدرستی رعایت شود در کاهش تعداد تشنج‌ها بسیار مؤثر عمل خواهد کرد. رژیم دیگری که بیشتر برای نوجوانان و بزرگسالان مفید است، اتکینز تعدیل‌شده نام دارد.

در این رژیم نیز میزان مصرف چربی زیاد و مقدار مصرف کربوهیدرات تحت کنترل است. دفعات تشنج‌ در نیمی از بزرگسالانی که از رژیم اتکینز استفاده می‌کنند، کاهش می‌یابد و این بهبود تنها طی چند ماه اتفاق می‌افتد. این رژیم‌ها حاوی چربی و مقدار کمی فیبر هستند پس یبوست از عوارض احتمالی آنها خواهد بود. قبل از شروع هر رژيم غذایی با پزشک خود مشورت کنید تا از جذب مواد مغذی لازم و حیاتی برای بدن مطمئن بشوید. در همه‌ی انواع رژیم غذایی عدم مصرف غذاهای فرآوری‌ شده مفید خواهد بود.

ارتباط میان صرع و رفتار چیست؟

کودکان مبتلا به صرع بیش از سایر کودکان مشکلات رفتاری و یادگیری دارند، بااین‌ حال نمی‌توان ارتباط کاملا مشخصی میان صرع با رفتار و یادگیری عنوان کرد. ۱۵ تا ۳۵ درصد از کودکانی که به مشکلات ذهنی دچارند صرع را نیز تجربه می‌کنند. شاید ریشه‌ی این مشکلات یکسان باشد. در برخی افراد، دقایق یا ساعاتی قبل از وقوع تشنج تغییرات رفتاری بوجود می‌آید که به‌علت فعالیت غیرعادی مغز در اثر تشنج ایجاد می‌شود، ازجمله:

تهاجم

بیش‌فعالی

کج‌خلقی

ازدست‌دادن تمرکز

کودکان مبتلا به صرع سطوحی از ناامنی را در زندگی تجربه می‌کنند، زیرا نمی‌دانند کجا و چه موقع دچار حمله عصبی و تشنج می‌شوند. تشنج در انظار دوستان و همکلاسان استرس‌ زاست، از این‌ رو این کودکان همواره نگران هستند و اغلب منزوی می‌شوند.

بیشتر کودکان با گذشت زمان یاد می‌گیرند چگونه خود را با شرایط‌شان تطبیق بدهند، اما گوشه‌ گیری و انزوای اجتماعی در کودکانی که با این موضوع کنار نمی‌آیند تا بزرگسالی ادامه می‌یابد.

زندگی با صرع چگونه است؟

ازآنجاکه زمان وقوع تشنج مشخص نیست، فعالیت‌های روزانه و استقلال فرد مبتلا بشدت تحت تأثیر قرار می‌گیرد، برای مثال فرد امکان تردد در یک خیابان شلوغ را نخواهد داشت زیرا موقعیت خطرناکی برای او خواهد بود. ازجمله سایر مشکلات این بیماری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

آسیب‌های جدی و دائمی که در اثر تشنج‌ های طولانی بالای ۵ دقیقه به بدن وارد می‌شود -بحران صرعی-

خطر عود تشنج بدون هشیارشدن و وقفه در فواصل آن -بحران صرعی یا صرع پایدار-

مرگ ناگهانی که البته تنها در یک درصد افراد مبتلا به‌ وقوع می‌پیوندد.

علاوه بر پیگیری و درمان مناسب و مراجعات معمول به پزشک، موارد زیر نیز می‌توانند مفید باشند:

مشخص ‌کردن روند تشنج‌ها با یادداشت ‌برداری درباره ‌ی حالات، زمان و علائم تشنج‌ها برای قابل پیش‌بینی کردن آنها

استفاده از دست‌ بند هشداردهنده هنگام وقوع تشنج برای آگاه‌کردن دیگران

آموزش عملیات و اقدامات لازم در هنگام وقوع تشنج به نزدیکان

کمک‌ گرفتن از متخصص برای جلوگیری از افسردگی و اضطراب ناشی از صرع؛

رژیم غذایی سالم و ورزش‌های مناسب

پیوستن به انجمن‌های حمایت از بیماران مبتلا به صرع

آیا درمان قطعی وجود دارد؟

درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد اما درمان زودهنگام آن بسیار اهمیت دارد چرا که مانع از بروز آسیب‌های حاد مغزی ناشی از تشنج ‌های طولانی‌ مدت و کنترل ‌نشده و مرگ بی ‌دلیل و ناگهانی در بیمار می‌شود. صرع را به‌خوبی می‌توان مدیریت کرد. به ‌طورکلی، تشنج‌ها به کمک دارودرمانی مهار می‌شوند و قابل کنترل هستند.

همان‌طور که قبلا گفتیم ۲ نوع جراحی مغزی به کاهش و توقف تشنج‌ها کمک می ‌کند. در روش اول ناحیه‌ای از مغز که موجب ایجاد تشنج است، برداشته می‌شود. زمانی‌ که ناحیه‌ی مسئول در ایجاد تشنج‌ها در مغز بزرگ و حیاتی باشد، جراح از روش دیسکانکشن یا قطع ارتباط بهره می‌برد، یعنی مسیر عصب با ایجاد برش‌هایی در مغز دچار وقفه می‌شود. این عمل از گسترش تشنج به سایر نواحی مغز جلوگیری می‌کند.

تحقیقات نشان می‌دهد که تشنج در ۸۱ درصد افراد دچار صرع حاد، ۶ ماه پس از جراحی به‌ طور کامل یا تقریبی متوقف می‌شود و پس از ۱۰ سال، ۷۲ درصد از بیماران کاملا یا به شکل تقریبی دیگر دچار تشنج نمی‌شوند. تحقیقات، مطالعات و روش‌های درمان‌های گوناگونی درباره‌ی این بیماری دردست بررسی است. با وجود اینکه فعلا درمان قطعی برای این مشکل وجود ندارد، درمان صحیح و مناسب نقش مهمی در بهبود وضعیت بیمار ایفا می‌کند و کیفیت زندگی‌ اش را بشکل قابل‌ توجهی تحت تأثیر قرار می‌دهد.

حقایق و آمارها درباره صرع چه می‌گویند؟