De 'juridisch bindende oplossing' die premier Mark Rutte voor het verdrag met Oekraïne wilde, is binnen. Regeringsleiders van andere landen in de Europese Unie steunden gisteren in Brussel een verklaring die de nee-stemmers bij het referendum van 6 april gerust moet stellen dat bepaalde zaken niet in het verdrag staan. Maar de verklaring is meer een cosmetische toevoeging dan een tekst met juridische betekenis.



De juridische hardheid van de verklaring is beperkt. In de EU zetten de regeringsleiders tijdens hun topontmoetingen de grote politieke lijnen uit, terwijl vakministers samen met de Europese Commissie en het Europees Parlement wetten en regels opleggen. De verklaring over het Oekraïne-verdrag is te vergelijken met een regeerakkoord of Kamerdebat in de Nederlandse politiek. Het heeft politieke waarde, maar in de rechtszaal kun je het hoogstens gebruiken om een rechtsregel te interpreteren.

Weinig nieuws

Dat zal niet snel nodig zijn, omdat de verklaring inhoudelijk weinig toevoegt. Er staat dat het associatieverdrag Oekraïne niet tot kandidaat-lid van de EU maakt. Dat is een open deur, die laat zien hoe verwarrend het hele debat is geworden. De procedure die regelt hoe ieder Europees land een lidmaatschapsaanvraag voor de EU kan indienen staat in het verdrag over het functioneren van de EU zelf. Daarin staat ook dat ieder EU-lid het begin van de onderhandelingen kan blokkeren. Er was dus al een juridisch bindende manier voor Nederland om Oekraïne buiten de EU te houden. Op deze manier houdt Griekenland bijvoorbeeld al jaren de kandidatuur van Macedonië tegen.



De verklaring van gisteren stelt ook dat het associatieverdrag landen niet verplicht om extra geld naar Oekraïne over te maken. Dat is strikt genomen juist, maar in de context van het EU-beleid ten opzichte van Oekraïne valt er veel op af te dingen. Het verdrag zelf gaat niet over geld, maar de EU verstrekte Oekraïne de afgelopen jaren wel voor enkele miljarden aan kredieten.

Die financiële steun houdt verband met het verdrag. Oekraïne is daarmee een belangrijker samenwerkingspartner voor Europa geworden, en komt eerder in aanmerking voor steunprogramma's dan andere landen.



Bovendien bracht het conflict met Rusland het corrupte en armlastige Oekraïne nog verder in de financiële problemen. Die oorlog is een poging van Rusland om invloed over Oekraïne te houden, nadat het die machtspositie door het associatieverdrag dreigde te verliezen aan Europa.



In Rutte's verklaring staat verder dat Europese landen niet verplicht zijn tot militaire steun aan Oekraïne. Zo'n verplichting zou ook vreemd zijn, omdat Europese landen hun verdediging via de Navo regelen. EU-leden zijn evenmin verplicht om onderling militair samen te werken.

Algemeen principe

Toevallig spraken de regeringsleiders gisteren ook over het Europese defensiebeleid. Het idee is om vaker op vrijwillige basis samen wapens te ontwikkelen. Aan zulke projecten kan Oekraïne straks wel meedoen. Door het associatieverdrag mag Oekraïne straks nauw samenwerken met het Europese agentschap voor wapenontwikkeling, EDA.



Voordat de oorlog in Oost-Oekraïne in 2014 uitbrak, ontwikkelde Kiev juist wapens samen met Moskou. Sindsdien is EU-lid Polen de nieuwe partner.



Tot slot wilde Rutte benadrukken dat het verdrag ook over corruptiebestrijding gaat, en Europa delen van het verdrag kan opschorten als Oekraïne er een potje van maakt. De verklaring van gisteren herhaalt alleen een bestaand artikel in het verdrag. Daarin staat dat als één partij zich niet aan de afspraken houdt, de ander ook afspraken mag opschorten. Zulke wederkerigheid is een algemeen principe in het internationale recht.