Erişim oranlarının artmasının daha demokratik şekilde olabilmesini sağlayacak en önemli gösterge ağ tarafsızlığı. Bu konu yuvarlak masa toplantısında ve STK buluşmalarında sıkça telaffuz edildiyse de, konferans oturumlarında göz ardı edildi. Erişim sorunları, ağ tarafsızlığı ve kitlesel gözetim gibi konuların göz ardı edilmesine tepki gösteren sivil toplum örgütlerinden Article 19 temsilcisi Niels Ten Oever'a sorduk: İnternet erişim oranlarının, dijital özgürlükler açısından önemini nasıl tarif edersiniz? "Herkes için internet" sloganını seviyoruz ama işin doğrusu henüz dünyanın yarısı internet bağlantısına sahip değil. Üstelik bu teknolojinin nimetlerinden yararlanamayanların başında, ifade özgürlüğü konusunda ya da hükümetinden hesap sorabilmek için ihtiyaç duyduğu bilgilere erişmek üzere internete ihtiyaç duyanlar geliyor. Dünyanın yarısı internete erişiyor. Diğer yarısına da erişim sunma tartışmasında yeni moda, internetin sadece belli bir bölümüne ücretsiz erişim sağlanan zero-rate uygulaması. Bu kabul edilemez. İnsanlar bu şekilde firmalara ait özel alanlara hapsedilmiş oluyor. Herkes Facebook kullanmak zorunda bırakılıyor çünkü internet diye sunulan tek şey bu. [bu uygulama Türkiye'de de mobil operatörler tarafından sosyal medya kampanyası gibi isimlerle gerçekleştiriliyor.] Bunun yarattığı ciddi risklerden biri de, veri saklama konusundaki politikaları gayet sıkı şekilde belirlenmiş ve sadece ABD yasalarına uygun olup olmadığı denetlenen bir konumda kalıyor olmanız. Zambiya'da internete bağlanınca ABD yasalarına tabi olduğunuzu düşünmeyebilirsiniz, ama pratikte durum bu. İnterneti bu kadar büyük ve önemli yapan, açık bir platform olarak herkesin kendinden sunabilecekleri için bu teknolojiyi kullanabilmesi, bağımsız hareket edebilme potansiyeliydi. Zero-rate bu imkânı tamamen ortadan kaldırırken internetin getirdiği yenilikçiliğe zarar veriyor. İnternetin giderek ticarileşmesi ve kurumlara bağlı hale gelmesi tartışılıyor. Bu sorun da bunun bir parçası değil mi? Nasıl bir alternatif yol izlemek gerekli? Bu mücadeleyi verirken, dünyanın hâlâ bağlanmamış yarısını bağlama ısrarını da sürdürmeliyiz. Telekomünikasyon şirketlerine, hükümetlere bu konuda politika geliştirmeleri ve herkese erişim sağlamaları için baskı yapmalıyız. İnternetin kamusal alan gibi görünmesine rağmen varlığını sağlayan altyapıların tamamen şirketler tarafından kurulduğunu unutmamalıyız. Denizaltından geçen kabloların, hatların hatta sunucuların da çoğu özel şirketlere ait. Bu durumda yapılacak en iyi şey, verilerimizi güvence altına alan sağlam bir yasal çerçeve kurmak. Kullanım sözleşmelerinde haklarımızı genişletmek ve düzgün bir şifreleme standardına sahip olmak. Verilerimizi güvenle şifreleyebilirsek herhangi bir sunucuda barındırmaktan çekinmeyebiliriz. Sanal suçlardaki artıştan bahsederek şifreleme standartlarının yükseltilmemesi gerektiğini savunan bir polisiye anlayışla karşı karşıyayız. Gözetimin artması için kişisel güvenliğin zayıflatılması, internetin zayıflatılması anlamına gelir. Sadece sivil toplum için değil, ekonomik ve sosyal gelişim için internetten yararlanan her vatandaş için daha iyi bir internet için güvenilir bir altyapı gerekli. Altyapı geleneksel olarak hep ticari oldu. İnsanlar şahsen radyo ya da TV kanalı sahibi olamadılar. Hatta teknoloji geliştikçe sahiplik zorlaştı. İlk kez internetle sıradan insan da istediği her boyutta yayın yapmayı çok düşük maliyetle başarır hale geldi. Bu durumun yarattığı yeni sorunlarla mı baş etmeye çalışıyoruz? Telefon altyapılarının hükümetlere ait olduğu dönemler oldu. Yani iletişim altyapıları her zaman özel sektöre ait oldu diyemeyiz. İnterneti gerçek anlamda farklı yapan Brecht'in geçen yüzyıl radyo hakkında söylediği değişim, diyordu ki, "radyonun gerçek gücü, dinleyiciler de konuşabilmeye başladığında anlaşılacak" şimdi internet sayesinde hepimiz konuşabiliyoruz. İnternet bu yüzden çok özel ve güçlü, fakat bunun için erişime ihtiyacımız var. Üstelik erişim, ekonomik anlamda da demokratik olmalı. Pahalı bir internet erişimi anlamsız olur. Bunu sağlamanın yolu politikadan geçiyor. Telekom şirketlerinin altyapı yatırımlarını ortak kullanmaya zorlayacak yasal düzenlemeler sayesinde yatırımlar yaygınlaştırılabilir. Bir başka yol, hükümetin fiberoptik kablo gibi temel yatırımları yapması. Fakat hâlâ ana kablo ve evler arasında servis sağlayacak kurumlara ihtiyaç olacaktır, bu açıdan farklı organizasyonlar da düşünülebilir. Hindistan ve ABD'de topluluk ağları var. Mesh ağlar (kullanıcılar arasında, ticari merkezler olmadan kurgulanan ağlar) ya da kooperatif gibi sahiplenilen servis sağlayıcı kurumlar sayesinde başarılı sonuçlar elde edildi. Telekom şirketleri lisanslar aracılığıyla frekans kiralıyor; yüksek kâr beklenmeyen bölgelerde sübvanse edilen yatırımlar şart koşulabilir. Yani aslında dijital özgürlüğün yolu politik taleplerden mi geçiyor? Evet, böyle diyebiliriz. Dünyanın tamamının internete bağlanması şirketler için yeterince kârlı olana kadar bekleyemeyiz. Belli önlemler almamız gerekli. Güzel örnekler de çıkmaya başladı. Tunus'ta anayasanın 31. maddesi bütün vatandaşların internete erişim hakkı olduğunu tanımladı. Bunun nasıl gerçekleşeceği henüz netleşmemiş olsa da, olumlu bir adım. GCCS'de bu konuların yeterince tartışıldığını söyleyebilir miyiz? Konferansta gördüğümüz şey basitçe, hükümetlerin yasadışı gözetim pratiklerini yasallaştıracaklarını duyurmaları. Bütün gücümüzle buna karşı çıkmalıyız. “Odadaki fil”i konuşmamız şart! İş havuza işemeye döndü. Herkes kimse bunu yapmasın istiyor, sonra bakıyor ki herkes yapıyor, o zaman ben de yapayım diye düşünüyor. Bu dibe vurma yarışına son vermeliyiz.