Donderdagochtend wordt het spannend op station Amsterdam Centraal. Reizigers die gewend zijn om door de open toegangspoortjes te lopen, stuiten op een gesloten poortje. Om zeven uur ’s ochtends begint een driedaagse proef. Uiterlijk in december volgt definitieve sluiting.

Voor het einde van het jaar wil NS de poortjes van Amsterdam Centraal, Utrecht Centraal en Den Haag Centraal sluiten. Dat raakt veel reizigers. Amsterdam Centraal verwerkt 265.000 passanten per dag, van wie er 175.000 daadwerkelijk met de trein reizen. Landelijk passeert 71 procent van de reizigers nu een poortje tijdens de treinreis. Na sluiting van de drie grote stations gaat dat naar 92 procent.

Met dat percentage bereikt NS het drie jaar geleden gestelde doel. In augustus 2014 was Woerden het eerste station dat dicht ging. Van de grote stations liep Rotterdam Centraal voorop met sluiting per 1 mei 2015. Van de 410 stations zijn er nu 71 dicht.

Motief is verschoven

Het motief van NS is in die drie jaar verschoven, zegt Hans Peters, commercieel directeur van NS. „Aanvankelijk wilden we vooral het zwartrijden terugdringen. Door een aantal incidenten met agressie tegen conducteurs kwam de nadruk op sociale veiligheid. Nu dat verbeterd is, is het gemak voor de klanten een belangrijk argument.”

Een gesloten poortje lijkt niet bevorderlijk voor makkelijk reizen. Peters: „Toch is dat zo. Mensen vinden het prettig dat ze niet meer hoeven te bedenken of ze wel of niet hebben in- of uitgecheckt. Ze vinden het ook prettig om te weten dat hun medereizigers ook hebben betaald. Het geeft een veilig gevoel: er zijn op het station geen mensen die er niet hoeven te zijn.”

Foto Robin Utrecht/ANP

Het veiligheidsgevoel van reizigers ligt op gesloten stations 10 procentpunt hoger (89 procent) dan op open stations. Agressie in de trein, vaak veroorzaakt door zwartrijders, is afgenomen. Op stations is meer personeel aanwezig om incidenten op te vangen.

Eenderde is toerist

NS verwacht dat er in Amsterdam permanent medewerkers nodig zullen blijven om problemen bij de poortjes op te lossen. In Rotterdam staan in de spits nog steeds vier medewerkers bij de poortjes. Amsterdam is lastiger omdat er veel incidentele reizigers zijn: eenderde is toerist.

Bij de proef worden veertig medewerkers ingezet. Volgens Peters worden de kosten van al die extra mensen – veel studenten – gecompenseerd door de opbrengsten uit extra kaartverkoop.

Lees ook NS doen toegangspoortjes eerder dicht om geweld tegen te gaan

Bij de invoering was er ophef over stations die stadsdelen verbinden: kunnen bewoners nog wel doorsteken? Dat probleem is opgelost door bewoners rond twaalf stations een passagepas te geven.

Ook Amsterdam Centraal is een belangrijk doorgangsgebied tussen centrum en Amsterdam-Noord. Niet-reizigers kunnen door de twee winkelpassages lopen. Aparte trappen leiden naar de cafés op perron 2. En, zegt Peters, je kunt kosteloos op het station verblijven door in te checken en na maximaal een uur weer uit te checken. „Niet langer, want dan zou je snel een trein kunnen pakken.”

Infographic NS

Correctie (20 september 2017): In een eerdere versie van dit bericht stond dat de poortjes in oktober definitief zullen sluiten. Dat klopt niet: dat gebeurt uiterlijk in december.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 20 september 2017