Można by w zasadzie zdać się na ślepy los. Rozłożyć przed sobą konturową mapę Polski, zasłonić oczy przepaską, zakręcić wspomnianą mapą jak kołem ruletki, a potem na chybił trafił stuknąć palcem wskazującym w dowolny jej punkt.

Gdyby palec wylądował, dajmy na to, w samym środku województwa świętokrzyskiego, trzeba by przywołać obrazek ze Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Oto klasztor Zgromadzenia Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej na Łysej Górze walczy z parkiem narodowym o pięć hektarów ziemi, na których mieszczą się: bazylika, zabudowania klasztorne (działa w nich między innymi muzeum parku) i wykorzystywana podczas mszy i imprez kościelnych polana. To wszystko jest dziś obszarem chronionym, który podlega parkowym regulacjom. Zakonnicy liczą, że wyłączenie tych hektarów z granic parku umożliwi im przejęcie tej ziemi i budowę centrum pielgrzymkowego. W planach mają przyjmowanie stu dwudziestu tysięcy wiernych dziennie. Zdaniem obrońcówstatus quo – a więc wieczystego użytkowania tych terenów przez park – majstrowanie przy jego granicach stworzyłoby niebezpieczny precedens. Dałoby zielone światło podobnym zabiegom w innych częściach kraju.

Nie chcesz przegapić najnowszych tekstów "Pisma"? Zapisz się na newsletter

Palec mógłby też wskazać na mapie samo południe. Wtedy trzeba by wyciągnąć na światło dziennie historię remontu drogi powiatowej w gminie Krempna, w powiecie jasielskim. To sam środek Magurskiego Parku Narodowego (MPN) w Beskidzie Niskim, jedynego lasu w Polsce, w którym żyją obok siebie łoś i niedźwiedź. Są też rysie, żbiki i dwie watahy wilków. Wspomniana droga łączy coś z niczym – przebiega przez puste doliny po wysiedlonych w ramach akcji „Wisła” wsiach, które dziś stały się ostoją dzikiej zwierzyny. Równolegle do niej położona jest druga droga: wojewódzka, szeroka i prosta. Kończy się na Słowacji, zbierając przy okazji ruch graniczny. Mimo to władze powiatu jasielskiego od dawna planują remont tej pierwszej drogi. Chcą ją poszerzyć i położyć nowy asfalt, bo taką miała nawierzchnię, gdy powstawała. Ale wtedy nie było tu jeszcze parku narodowego. Zespół do spraw Ochrony Przyrody Magurskiego Parku Narodowego w opinii przesłanej Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska przekonuje, że asfalt będzie wyrokiem śmierci dla zwierząt żyjących w dolinie nieistniejących już łemkowskich wsi – Ciechani i Żydowskiego. Władze parku są jednak bezradne, bo droga należy do powiatu. Urzędnicy inwestycji sprzyjają. Lada dzień do Ciechani wjadą koparki.

Podobnych historii jest więcej. Ten artykuł mógłby zaczynać się równie dobrze od opisu sytuacji Kampinoskiego Parku Narodowego. To przypadek bliźniaczy z tym z Beskidu Niskiego, tyle że na Mazowszu zagrożenie stało się faktem, bo asfaltowa droga już przecięła ostoję wilków. Albo z Poleskiego Parku Narodowego – to wschód Lubelszczyzny – którego zmorą są złoża węgla kamiennego leżące na terenie parku i w jego bezpośrednim sąsiedztwie. W ostatnich latach główny geolog kraju wydał koncesję wydobywczą i kilka poszukiwawczych, obejmujących ten teren, co niewątpliwie doprowadzi do degradacji parkowej przyrody.

Władze parku są bezradne, bo droga należy do powiatu. Urzędnicy inwestycji sprzyjają. Lada dzień do Ciechani wjadą koparki.

Wszystkie te spory mają charakter lokalny, ale dotyczą instytucji, która jest państwowa – a nawet narodowa – nie tylko z nazwy. Mogą być też przyczynkiem do szerszej rozmowy o kondycji parków narodowych w Polsce – szczytnej idei pozostawionej samej sobie, pozbawionej prestiżu i bezbronnej w obliczu walki o cele własnego istnienia. Dla tych, którzy ochronę przyrody obserwują tylko z zewnątrz lub wcale, tekst może okazać się zaskoczeniem – pokazuje fakty, które zastąpią naiwne wyobrażenia. O tym, jak funkcjonują parki narodowe, wiemy zwykle tyle, co nic. Idea, …

Chcesz przeczytać do końca? Wykup dostęp online Liczba artykułów dostępnych w całości bez logowania się w naszym serwisie: 0 z 0 Wykup dostęp online

Adam Robiński - (ur. 1982), wolny strzelec, dziennikarz, pisarz. Autor książek Hajstry. Krajobraz bocznych dróg (2017) oraz Kiczery. Podróż przez Bieszczady (2019). Amator bóbrwatchingu, niezrzeszony sympatyk Towarzystwa Miłośników Chmur.