Strona brytyjska liczy na poprawę stosunków z Waszyngtonem, ale są oznaki, że Donald Trump nie zamierza zachowywać się dyplomatycznie

Odchodząca premier May chciałaby powrotu do dawnych "specjalnych stosunków" z USA, ale być może zechce teraz, kiedy już odchodzi niedyplomatycznie pokazać Trumpowi, co o nim myśli

Amerykanie, znając krytyczne do niego nastawienie Brytyjczyków, zrezygnowali z wygłoszenia przez Trumpa mowy w parlamencie, bo obawiali się zażenowania, jakie wiązałoby się z potencjalnym odrzuceniem prośby

Wizyta Donalda Trumpa w Wielkiej Brytanii to ostatni występ Theresy May w roli przywódcy rządzącej Partii Konserwatywnej – dwa dni po jego wyjeździe złoży formalną deklarację o ustąpieniu i w Londynie rozpocznie się walka o przejęcie po niej funkcji premiera.

Oficjalna państwowa wizyta Trumpa była przygotowywana od dawna – ustalono ją jeszcze w czasie pierwszej wyprawy Theresy May do Waszyngtonu w 2016 r., kiedy pani premier cieszyła się wysokim poparciem w sondażach i jako pierwsza ze światowych przywódców odwiedziła Biały Dom nowego prezydenta USA.

Trumpa jednak oczekiwano w Londynie z niepokojem, bo już podczas poprzednich, mniej ceremonialnych odwiedzin w lipcu ubiegłego roku, jego wizyta wywołała masowe protesty na ulicach miasta. Na dodatek do dzisiaj nie ustają dyskusje, czy rzeczywiście spóźnił się na spotkanie z królową Elżbietą II – no i wszyscy pamiętają, jak kroczył po czerwonym dywanie, zostawiwszy monarchinię parę kroków za sobą, co jest niebywałym afrontem.

Obecny przyjazd jest pierwszą oficjalną "wizytą państwową", z całym właściwym jej przepychem i pompą.

POLECAMY: POLITICO w oryginale - O rozłamie w Koalicji Europejskiej spowodowanym przez PSL

May trudno będzie się z Trumpem pogodzić

Jak powiedzieli dziennikarzom POLITICO przedstawiciele strony brytyjskiej zaangażowani w przygotowania, pomimo niełatwych relacji między amerykańskim przywódcą a brytyjską premier, May bardzo na tę wizytę czekała. Traktuje ją jako okazję do odbudowania szczególnych relacji ze Stanami Zjednoczonymi w czasach wyraźnego spadku zainteresowania jej krajem i Europą przez Waszyngton.

Chyba z tym odbudowywaniem "specjalnych stosunków", jakie łączyć mają Wielką Brytanię i USA, mogą być problemy.

Tuż przed lądowaniem w Londynie Trump wysłał dwa tweety, w których nazwał burmistrza Londynu "głupim" i "stone cold loser", co na polski można przetłumaczyć "całkowity nieudacznik".

A przed wyjazdem zarzucił mediom, że kłamią, mówiąc, że nazwał Meghan Markle "paskudną" – rzecz w tym, że słowo "nasty", jakiego Trump używa wobec księżnej Sussex i żony wnuka królowej Elżbiety II, jest na nagraniu jednego z jego niedawnych wywiadów.

W tej sytuacji, jak mówi jeden z urzędników bliskich premier May, przygotowania do tej wizyty państwowej to obszar "zarządzania kryzysowego". Na dodatek May ma na głowie nierozwiązaną ciągle sprawę brexitu oraz spór o jej następcę – trudno sobie wyobrazić gorszy czas na wizytę Trumpa.

Zwłaszcza że amerykański prezydent przed udaniem się w podróż dosyć bezceremonoalnie włączył się w brytyjską politykę wewnętrzną. Wyraził podziw dla przywódcy Partii Brexit Nigela Farage’a, który właśnie zmiażdżył partię pani May w wyborach do Parlamentu Europejskiego. I miał miłe słowo dla Borisa Johnsona, który najpierw mocno zwalczał Theresę May, a teraz zamierza zastąpić ją na stanowisku przywódcy torysów i premiera.

To "fajni faceci" i 'bardzo interesujący ludzie", powiedział o nich Trump dziennikarzom. Swoje wsparcie dla Johnsona wyraził jeszcze raz tuż przed wylotem do Wielkiej Brytanii.

Co powiedzą przywódcy?

Czy na brytyjskiej ziemi Trump nadal będzie popierał Johnsona jako przyszłego przywódcę? Czy będzie mówił o błędach Theresy May? Czy skorzysta z okazji, aby podsycać płomienie populizmu, które – zdaniem wielu członków brytyjskiego rządu – ogarniają obecnie relacje między Wielką Brytanią a resztą Europy? Brytyjczycy przygotowują się na najgorsze…

– Chodzi o to, że on jest taki, jaki jest i że jest takim, a nie innym typem prezydenta – mówi jeden z bliskich doradców pani premier, który prosił o zachowanie anonimowości. – Powie, co powie. Jesteśmy na to przygotowani.

Jeśli jednak mamy tu do czynienia ze "znanym nieznanym", pozostaje jeszcze inna, mniej analizowana wątpliwość: czy "wyzwolona" Theresa May będzie się różniła od tej, którą znaliśmy dotąd?

Czy jest prawdopodobne, że uwolniona od trosk związanych z poparciem i przyszłymi wyborami, przemieniona pani premier rzuci wyzwanie amerykańskiemu prezydentowi, z którym być może nigdy potem już się nie zobaczy?

– Ona już wcześniej rozmawiała z nim bardzo bezpośrednio – komentuje inny doradca Theresy May. – Nie będzie miała żadnych problemów ze szczerą rozmową, ale nie oczekiwałbym między nimi sytuacji jak z komedii „To właśnie miłość”.

W tym nieco ckliwym filmie w reżyserii Richarda Curtisa premier Wielkiej Brytanii, wielokrotnie obrażany przez bardzo nieprzyjemnego prezydenta USA, traci w końcu cierpliwość i publicznie upokarza swojego adwersarza, zyskując sympatię opinii publicznej.

Osoby znające Theresę May twierdzą, że szanse na taki publiczny atak – nawet w przypadku ostrej prowokacji – są minimalne, co jednak, ich zdaniem, nie znaczy, że pani premier nie stawi czoła przywódcy USA w sprawach, w których się z nim nie zgadza. – Tam, gdzie mieliśmy rozbieżne poglądy na to, jak osiągać zasadniczo zbliżone cele, pani premier jasno o tym mówiła i teraz na pewno będzie tak samo – mówi nasz rozmówca.

Spin doktorzy brytyjskiego rządu mogą mieć nadzieję, że media skupią się głównie na widowiskowym i historycznym kontekście tej wizyty. Trump weźmie udział w bankiecie wydanym dziś wieczorem przez królową Elżbietę II, a wcześniej zje z monarchinią prywatny lunch i odwiedzi opactwo westminsterskie.

W środę prezydent weźmie udział w obchodach rocznicy lądowania w Normandii, które odbędą się w bazie marynarki wojennej w Portsmouth. Następnego dnia on i królowa udadzą się do Normandii na drugą część obchodów 75. rocznicy inwazji, której gospodarzem będzie prezydent Francji Emmauel Macron.

Punktem, którego zabraknie w programie Trumpa, będzie przemówienie przed brytyjskim parlamentem – okazja, z której skorzystali zarówno Barack Obama, jak Bill Clinton.

Bez zwyczajowego przemówienia w parlamencie

Według dwóch przedstawicieli administracji USA, z którymi rozmawialiśmy, Biały Dom zastanawiał się, czy nie poprosić o ten zaszczyt – doszedł jednak do wniosku, że nie jest on wart zażenowania, jakie wiązałoby się z potencjalnym odrzuceniem prośby. A taki scenariusz wydawał się całkiem prawdopodobny po tym, jak John Bercow, spiker Izby Gmin, nie zgodził się na formalne zaproszenie przywódcy USA do przemowy.

– Większość doradców prezydenta zgodziła się, że lepiej będzie ograniczyć publiczne wystąpienia Trumpa do wspólnej konferencji prasowej z panią premier May – mówi jeden z naszych rozmówców.

Ale ta wizyta nie ograniczy się do poziomu ceremonialnego – obejmie także prawdziwą politykę. Choć pani premier odchodzi z urzędu, będzie się starała wykorzystać wizytę prezydenta Trumpa, aby zbliżyć Wielką Brytanię i USA w kilku strategicznych kwestiach, takich jak wyzwania ze strony Chin, Rosji czy Iranu – przed którymi stoją oba kraje – czy globalna polityka handlowa.

– Obie strony cały czas rozmawiają ze sobą na różnych poziomach – mówi brytyjski doradca. – Ale spotkanie twarzą w twarz pozwoli na skorygowanie wszelkich nieporozumień. Pytanie, czy prezydent ma taką samą wizję… Świat nie będzie stał w miejscu i czekał, aż poradzimy sobie z brexitem. Problemy z Chinami, Rosją czy Iranem cały czas się dynamicznie rozwijają. Dlatego tak ważna jest pewność, że mamy dobre relacje i dobrze się rozumiemy z naszym najpotężniejszym sojusznikiem.

Wielka Brytania podziela opinię administracji Trumpa, że Chiny są potencjalnym zagrożeniem strategicznym, uważa jednak, że w celu zachęcenia do przestrzegania międzynarodowego porządku lepiej jest współpracować z Pekinem, niż działać przeciwko niemu.

Różnice w sprawie Chin widać wyraźnie w podejściu do chińskiego giganta technologicznego, firmy Huawei. Waszyngton ostrzegł Wielką Brytanię, że jeśli Huawei zbuduje sieć 5G na Wyspach, to Londyn może stracić dostęp do informacji amerykańskiego wywiadu.

Wielka Brytania inaczej niż amerykański rząd podchodzi także do sprawy Iranu, nadal wspierając odrzuconą przez Trumpa umowę międzynarodową, której celem było ograniczenie programu nuklearnego Teheranu. Z kolei w sprawie Rosji to właśnie Brytyjczycy apelują o ostrzejsze stanowisko, niż inne kraje europejskie czy USA.

Za wszelką cenę uniknąć kolejnej serii prezydenckich tweetów

Z punktu widzenia Francji wizyta Trumpa jest okazją do próby utrzymania równowagi pomiędzy uczczeniem stulecia sojuszu z USA a stawianiem czoła coraz większym różnicom między tymi dwoma krajami w kwestiach takich jak handel, polityka klimatyczna i sprawa Iranu. Najlepiej byłoby, gdyby udało się nie sprowokować serii prezydenckich tweetów…

Obchody rocznicy lądowania w Normandii będą okazją do "przypomnienia, że Stany Zjednoczone są naszym niewzruszonym przyjacielem i że pomogły nam utrzymać niepodległość Francji, tak samo, jak 150 lat wcześniej Francja pomogła Stanom Zjednoczonym uzyskać niepodległość", powiedział przedstawiciel Pałacu Elizejskiego.

Prezydenci Francji i USA uczczą poległych na francusko-amerykańskim cmentarzu w Normandii, a potem udadzą się na trzygodzinne spotkanie robocze. – Głównymi daniami w menu będą Iran i sprawy dotyczące handlu – komentuje inny francuski urzędnik.

Francja, podobnie jak Wielka Brytania, chce zachowania umowy nuklearnej z Iranem. Nasz rozmówca mówi, że Francja będzie zachęcać Amerykanów do stworzenia wspólnej strategii politycznej wobec Teheranu – takiej, aby "móc reagować na uzasadnione obawy, nie angażując się jednocześnie w konfrontację".

Ostatnia wizyta Trumpa we Francji, z okazji Dnia Pamięci I wojny światowej, do dziś jest wspominana przez wielu Francuzów: Trump zaatakował wtedy Macrona na Twitterze zaraz po przyjeździe, wkrótce po opuszczeniu kraju i ponownie kilka tygodni później – wielu dyplomatów twierdzi, że była to sytuacja bez precedensu.

Tym razem Trump zdążył już "zahaczyć" Macrona, twierdząc, że ruch ",żółtych kamizelek" – który protestuje we Francji od ubiegłego roku, po ogłoszeniu przez prezydenta planów wprowadzenia podatku od emisji dwutlenku węgla – jest dowodem na słuszność wycofania się USA z porozumienia paryskiego, którego zdecydowanie broni Emmanuel Macron.

Korzystałem z materiałów przygotowanych przez dziennikarzy POLITICO: Toma McTague, Gabrielli Orr, Rym Momtaz i Paula Dallisona