Barend Biesheuvel

Minister Cora van Nieuwenhuizen heeft dat maandagavond aan de Tweede Kamer gemeld naar aanleiding van een Wob-verzoek van de Volkskrant. Ze kondigt in die Kamerbrief een onderzoek aan naar de oorzaken van de kostbare blunder.

De bestelde speedboten waren bedoeld voor het grootste inspectieschip van de Kustwacht, de Barend Biesheuvel. Dat schip controleert op volle zee of Nederlandse vissers zich aan de regels houden. De Kustwacht wil daarbij voorkomen dat vissersboten het inspectieschip al van ver zien aankomen en dan snel alle illegale zaken wegwerken voordat de controleurs aan boord klimmen. Voor het gewenste verrassingseffect heeft de Barend Biesheuvel twee speedboten bij zich. De inspecteurs stappen in die kleine snelle boten en varen dan met hoge snelheid naar het te controleren schip.

De vorig jaar geleverde speedboten zijn onbruikbaar omdat ze niet op hoge snelheid over een ruwe zee kunnen varen, terwijl ze dáár nou juist voor bedoeld waren. Praktijktests na de oplevering hebben uitgewezen dat de bootjes dan over de kop kunnen slaan. De geleverde speedboten zijn prima bestand tegen hoge golfslag, zolang ze niet harder varen dan in een rustig, weinig ‘speedy’ gangetje van circa 11 kilometer per uur. Op hun topsnelheid van circa 60 kilometer per uur zijn ze op woelige baren levensgevaarlijk. Dat maakt ze praktisch nutteloos, want de Noordzee is zelden zo glad als een spiegel.

Beeld bva

De schuld voor dit aanbestedingsdebacle ligt niet bij de Italiaanse leverancier Arimar, maar bij Rijkswaterstaat. De dienst formuleerde de prestatie-eisen waaraan de boten (van het type RHIB, Rigged-Hull Inflatable Boat) moesten voldoen verkeerd. In de aanbestedingsdocumenten stond niet dat de speedboten op hoge snelheid door hoge golven moesten kunnen varen (combinatie-eis). Rijkswaterstaat vroeg van de fabrikant dat de boten door hoge golven moesten kunnen varen én dat ze op hoge snelheid moesten kunnen varen, maar niet dat ze dat tegelijkertijd moesten kunnen. Van Nieuwenhuizen meldt de Tweede Kamer nu dan ook dat zij het weggegooide geld niet op Arimar kan verhalen.

Rijkswaterstaat heeft de speedboten vorige maand proberen te veilen voor een minimumprijs van 75.000 euro per stuk. Die veiling is mislukt. Geen enkele koper toonde interesse. Van Nieuwenhuizen laat nu onderzoeken of de boten in de Cariben kunnen worden ingezet. Voor gebruik op de rivieren of de binnenwateren zijn ze niet geschikt, aldus de minister. Daar zijn ze te groot voor.

De aanbestedingsblunder is des te pijnlijker, omdat het al de tweede in successie is. De vorige speedboten van de Barend Biesheuvel voldeden namelijk evenmin (geheel) aan de gebruiksvereisten. Ook dat was het gevolg van een slecht verlopen aanbestedingsprocedure, zo blijkt uit een onderzoeksrapport van Rijkswaterstaat uit 2013. Van Nieuwenhuizen zwijgt hierover in haar brief van maandagavond aan de Tweede Kamer. Mogelijk is zij niet van die eerdere miskoop op de hoogte. Zij is naar eigen zeggen ook ‘pas heel recentelijk’ over de mislukte aanbesteding uit 2015 geïnformeerd (naar aanleiding van het eerder genoemde Wob-verzoek).

Afgedankte speedboten

De bij voorbaat afgedankte speedboten van Arimar moesten twee andere RHIB-boten vervangen die Rijkswaterstaat in 2009 in bedrijf nam: de AID8 en de AID9. De aanbesteding van deze boten vond vermoedelijk plaats in 2006 of 2007. In het onderzoeksrapport van Rijkswaterstaat staat dat de AID9 na oplevering te zwaar bleek voor de hijsinstallatie van de Barend Biesheuvel. De speedboot kon daardoor niet met inzittenden te water gelaten worden, alleen leeg. De visserij-inspecteurs zouden dan op volle zee in het kleine bootje moeten stappen. Omdat de Kustwacht dat te gevaarlijk vond, is de AID9 in de praktijk nauwelijks gebruikt.

Met de andere speedboot, de AID8, gebeurde op 4 juni 2013 een ernstig ongeval. De zes opvarenden, onder wie vier visserij-inspecteurs, raakten te water toen de boot omsloeg tijdens de inspectie van een Urker viskotter. Twee van hen verdronken bijna. Degenen die in opdracht van Rijkswaterstaat dit zee-ongeluk onderzochten, noemden ontwerpfouten als een van de hoofdoorzaken: de AID8 en AID9 waren ‘minder robuust en stabiel’ dan hun voorgangers en konden niet zo snel worden leeggepompt als er golven overheen slaan.

Het onderzoeksrapport uit 2013 is zeer kritisch over de gevolgde Europese aanbestedingsprocedure, vooral over het feit dat de gebruikers (de Kustwacht-medewerkers die de speedboten besturen) in de aanbestedingsprocedure niet geraadpleegd waren. ‘Nadat de RHIB’s waren afgebouwd hebben de gebruikers gewezen op een aantal tekortkomingen. Onder druk zijn beide boten in 2009 afgenomen en de tekortkomingen geaccepteerd, omdat er een tekort aan RHIB’s dreigde.’ Na het ongeval besloot de kapitein van de Barend Biesheuvel ook de AID8 buiten gebruik te stellen. ‘Er waren te veel vraagtekens rond de stabiliteit – en dus de veiligheid – van deze boot’, aldus het onderzoeksrapport. Hoeveel Rijkswaterstaat destijds voor AID8 en AID9 heeft betaald, kon Van Nieuwenhuizens woordvoerder maandagavond niet achterhalen. De Kustwacht voert de visserij-inspecties op zee sindsdien uit met behulp van gehuurde RHIB’s.

Beeld bva

De minister schrijft dat de opdracht voor het bouwen van twee speedboten voor de Barend Biesheuvel opnieuw wordt aanbesteed. Ze meldt dat de overheid voortaan meer boten van de plank wil kopen om onaangename verrassingen te voorkomen. In plaats van te kiezen voor weer een nieuw RHIB-ontwerp wil Rijkswaterstaat nu kiezen voor ‘bewezen technieken’. In het algemeen worden ervaringsdeskundigen van Politie en Defensie beter betrokken bij het opstellen van de technische specificaties van aan te schaffen vaartuigen en zullen boten vaker in de praktijk worden getest voor de definitieve gunning van de bouwopdracht.

Het Wob-verzoek is uitgevoerd door Marlies de Brouwer.