Het gebruik van lachgas is onder jongeren algemeen geworden. Scholier en student, op het platteland en in de stad - ze ‘doen’ steeds vaker ‘een ballonnetje’. Het is een goedkope en overal verkrijgbare high.

Dat blijkt uit onderzoek in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport dat deze maandag wordt gepubliceerd. Het is gebaseerd op de bevindingen van ruim dertig handhavers, jongerenwerkers, preventiemedewerkers en artsen verspreid over het land.

De jongeren spuiten capsules voor slagroomspuiten leeg in een ballon. Vervolgens inhaleren ze het gas uit de ballon. Binnen een halve minuut voelt de gebruiker zich, zo omschrijft een jongere in het rapport, heel licht: „Alsof je even op een wolkje zit.”

„De laatste jaren heeft het gebruik [van lachgas] zich verspreid vanuit het uitgaansleven”, staat in het rapport, „en is in zowel steden als dorpen sprake van mainstreaming van gebruik”. Uit eerder onderzoek bleek al dat bijna één op de vijf mbo- en hbo-studenten tussen 16 en 18 jaar ooit een ballonnetje aan zijn mond heeft gezet. Onder scholieren van 12 tot 16 jaar is dat 8 procent – meer dan xtc of paddo’s gebruiken.

Nu blijkt ook dat er geen verschil is in lachgasgebruik tussen jongeren met migratieachtergrond en jongeren zonder migratieachtergrond. Terwijl jongeren zonder migratieachtergrond vaker drugs als alcohol en cannabis gebruiken dan jongeren met migratieachtergrond, is dat bij lachgas niet geval, zegt criminoloog Ton Nabben, hoofdonderzoeker. Volgens de rapporteurs zien bijvoorbeeld moslims lachgas als alternatief voor alcohol en cannabis, omdat in de Koran niet staat dat lachgas verboden is.

Lees ook deze reportage over het gebruik van lachgas onder scholieren: ‘Drugs doe ik niet, nee. Oh, láchgas! Ja, dat wel!’

Onschuldig imago

De aantrekkingskracht komt volgens de onderzoekers mede door het onschuldige imago van de drug. Lachgas is makkelijk verkrijgbaar (bijvoorbeeld bij Aldi of Blokker), en het valt sinds de zomer niet meer onder de Geneesmiddelenwet maar onder de Warenwet. Het mag dus overal worden verkocht. Op sociale media posten tieners over hun ervaringen en rappers zingen erover. Jongeren zien geen ernstige gezondheidsgevaren.

Daarom is voorlichting over lachgas lastig, zegt Nabben. Jongeren zien het niet als drug, zegt hij, maar het gas heeft wel degelijk bijwerkingen als duizeligheid, hoofdpijn, tintelingen en misselijkheid. Hij kent casussen waarin excessief gebruik leidde tot verlammingsverschijnselen, maar weet niet hoeveel gas de betrokkenen hadden geïnhaleerd.

Bij mensen die vaak en veel het middel gebruiken, kan „verslaving niet uitgesloten worden”, staat ook in het rapport. Maar zoiets als een groep lachgasverslaafden lijkt er niet te zijn, meldt een woordvoerder van Novadic-Kentron, een verslavingsinstelling met vestigingen in Limburg en Brabant. Ronald van Litsenburg van Event Medical Service, dat medische hulp verleent op grote festivals en evenementen, krijgt „zelden” bezoekers die door lachgas in problemen raken.

Dit doet lachgas: snelle kick en katerachtige hoofdpijn

Narcose

Aanvankelijk werd lachgas in ziekenhuizen en tandartspraktijken toegediend om patiënten onder narcose te brengen. Begin jaren negentig dook het op in het uitgaansleven. Sinds drie jaar stijgt het gebruik ook daarbuiten explosief. Handhavers vinden „variërend van een paar tot soms wel honderden” lege patronen op straat, in speeltuinen en op en rond parkeerplaatsen.

Op Instagram of Facebook staan waslijsten met dealers van gascapsules. Ook bij de Kamer van Koophandel hebben zich de afgelopen jaren verschillende bedrijven ingeschreven die het gas verkopen.

Zoals de 19-jarige Damian, die met zijn achternaam niet in de krant wil. Hij verkoopt gemiddeld negentig doosjes lachgaspatronen per week. Een doos (à 25 euro) bestaat uit 50 patronen. Hij maakt er acht euro winst op. Zodra het kerstvakantie is, begint het echte werk, zegt hij: feestende jongeren weten zijn bedrijfje Lachgas Amsterdam Delivery makkelijk te vinden. Vorig jaar bezorgde hij tijdens de jaarwisseling op zestig adresjes. Inkomsten? 800 euro. „Het is nu echt een hype.”

Correctie 18-12-2017: in een eerdere versie van dit artikel werd gesproken over het verschil in lachgasgebruik tussen witte en zwarte jongeren. Bedoeld werd het verschil tussen jongeren zonder migratieachtergrond en jongeren met een migratieachtergrond. Dat is in dit artikel verduidelijkt.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 18 december 2017