Bu yazı artık www.ozanbaran.net sitesinde!

Karadeniz (Kusur) | Söz: İbrahim Karaca - Müzik: Ozan Baran

İbrahim Karaca’yı tanıtmaya gerek yok. Karadeniz’den ülkeye seslenen bir devrimin soluğudur. Karadeniz yaylalarının deliren ve delirten rüzgârı: “Usludan yeğdir delimiz bizim.”

İbrahim Abinin, Kusur başlıklı şiirini sosyal medyadan yayımladığını görür görmez el-erimindeki gitarı alıp bu ‘cuk oturan’ ve ‘kodu mu oturtan’ dizeleri müzikleme arzusuna kapıldım (tabirler için “Kusur”a bakılmasın).

Karadeniz halk müziği denince ilk akla gelen 7/8’lik aksak ritim –batıda Bulgar ritmi diye de bilinir– kendini dayatıyordu. Sormadım ama şairin de dizeleri yazarken böyle bir türküyü şablon olarak almış olabileceğinden kuvvetle şüpheleniyorum.

Garadenuz = Hüseyni + 7/8

Müzisyenler ve Karadenizliler bu indirgemeci denklemin “Kusur”una bakmasın, tabii ki yok öyle bir şey. Ama şöyle bir şey var: yalnızca Karadeniz yöresinin değil Anadolu müziğinin genelinin hakim dizisi Maya-Hüseyni (*) ve 7/8 bir araya gelince ortaya eğlenceli fakat sürpriz olmayan bir sonuç çıkacağı garanti gibidir.

Böyle olunca şarkının başarısı sözlerine, yorumuna ve verilebilirse bir iki özgün büküme kalmıştır. Şiirden yana kaygımız yoktu; gök kubbeye salınan her seda olduğu gibi bu yorum da artık dinleyicilerin kulaklarına emanet; ama müzikte normdan iki noktada saptım:

Ezgi cümlesi değişimi ni iki dörtlüğün ortasında yapmak yerine üç dörtlüğün ortasında, dolayısıyla her bölümün 6. dizesinden sonra yaptım.

ni iki dörtlüğün ortasında yapmak yerine üç dörtlüğün ortasında, dolayısıyla her bölümün 6. dizesinden sonra yaptım. Tek bir dizedeki tek bir hecede (tam olarak “Tuz vurdum kokmiyasun”daki koyu hecede) duraktan iki basamak inerek minör tonu duyurdum. (**)

Yaylılar, yaylılar…

Kemençe “küçük keman” demektir ve Yunan yarımadasından Kafkaslara uzanan Altın Post güzergahında, oradan da Pers diyarına uzanan coğrafyada yaşayan halklar bu yaylı çalgının türlü versiyonlarını kullanırlar.

Kemençeci bir tanıdık yoktu ve zaten o kadar hard-core bir Karadeniz tonu istemiyordum, bu yüzden Ulvi Cemal Erkin’in Köçekçe Suiti tadında bir saund yakalamayı hedefledim. Elbette Türkiye senfoni müziğinin bu güçlü örneğiyle yarışacak bir orkestrasyon yok bu şarkıda. Varolanı da bas ve davulun girmesiyle birlikte ne oldu ne bittiyse arkaya gömüldü, ancak dikkatli ve istekli kulaklar staccato ve pizzicato yaylıların, fırsat tanınmamış bir oyuncu misali, sahne arkasında kendini paraladığı halde kimsenin izlemediği performansı hakkında bir fikir sahibi olabilir. Hiçbir zaman tonların efendisi (bkz. tonmeister) olamayacağım galiba!

Ahmet (Urel) Adiloş’un öyküsünde anlattığım kayıttan sonra bir gün daha kalınca hemen eline bir davul, sesine bir mikrofon tutuşturup ritim, bas vokal ve tiz vokal kayıtlarını almıştım. Sonra da ilk fırsatta Sevinç’le orta sesleri kaydettik. Sevinç’in eğlenceli yorumu şarkının lead vokalini teşkil etti, ben kendi sesimle Ahmet’in sesini her zaman ayıramıyorum, zaten böyle bir ensemble kayıtta bu ayrıma pek de gerek yok.

Sıvı pile döndürülmek istenen bir coğrafya

Müzik için yapılan videodan bahsetmeye pek gerek yok. Ama burcu burcu ‘bizim Karadeniz’ kokan bu şarkıyı HES mücadelesine adadık. Hidroelektrik santralleriyle bir coğrafyayı baştan sona sıvı pile dönüştürmeye kalkan HES firmalarına karşı “Geçit Yok” diyen Karadeniz halkına.

Şarkıyı Ozan Baran Facebook Sayfası’nda paylaştıktan sonra (diğer post’lara nazaran) epey fazla ilgi gördü. Burada, sayfanın sağ üst köşesinde de paylaştım, ama öyküsünü ancak şimdi yazabiliyorum.

Aşkın ABC’si’sini olduğu gibi Kusur’u da Roma’dan Ortaçağ’a uzanan bir egemenle dalga geçme geleneğinin devamı olan 1 Nisan’a selam diye gönderdik. Haber Fabrikası’nın Emek Sineması Direnişi’ni bildirirken söylediği gibi: “Karnavaldan direnişe!”

Karnaval da bizim direniş de!

İlgilisine dipnotlar

(*) Havada Bulut Yok’tan Lê Dotmam’a birçok ezgi bu tondadır, hatta başkalarını bilmem, ezgi sözcüğünün kendisi bu tonu hatırlatır bana, melodi sözcüğü ise minör tonu.



(**) Bizdeki Hüseyni dizisi minör diziyle hemen hemen aynı sesleri içerir, tek farkı 6. derece sesinin bir yarım ton tiz olmasıdır (la üzerinden notasyonda fa♮ değil fa# olur). Bense bu sesi tek bir hecede minör tondaki haliyle kullandım.

Kusur (Karadeniz)

Bu şarkı ilk olarak 31 Mart ve 1 Nisan’da Ozan Baran Facebook sayfasında ve Youtube‘da yayımlandı.