Het evenwicht in ons geldstelsel is verstoord. Zo zijn er te weinig remmen op het verstrekken van leningen en grote commerciële banken zijn te dominant. Dat concludeert de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in een onderzoek. Mede daardoor kunnen volgens de Raad makkelijker zeepbellen of een nieuwe crisis ontstaan.

Minister Hoekstra van Financiën vroeg de Raad naar aanleiding van het burgerinitiatief 'Ons Geld' om het geldstelsel te onderzoeken. De conclusies liegen er niet om.

In het bijna 300 pagina's tellende rapport beschrijft de WRR hoe de rol van de overheid de afgelopen decennia kleiner werd en de drie grote banken steeds meer op de voorgrond traden. ING, Rabobank en ABN Amro zijn 'too big to fail' en hebben het overgrote deel van onze schulden op hun balans staan.

Het aandeel van de drie grootste banken in de totale balansomvang van de Nederlandse banken is tussen 2006 en 2016 gestegen van 71 naar 75 procent. Er is te veel ruimte voor bedrijven en burgers om schulden aan te gaan en tussen de banken is er te weinig concurrentie.

Adviesraden

Een van de aanbevelingen van de WRR is om hier iets aan te doen door het mogelijk maken van een publieke spaarbank, als concurrent van de grote banken. Ook zouden burgers meer te zeggen moeten krijgen over het bestuur van banken, via bijvoorbeeld maatschappelijke adviesraden.

"Je zou bijvoorbeeld kunnen kijken naar de gezondheidszorg, waar ziekenhuizen en verzekeraars dergelijke raden hebben", zegt Josta de Hoog van de WRR. "Die raden zorgen ervoor dat maatschappelijke zorgen en afwegingen worden meegenomen bij het nemen van beleidsbeslissingen."

Schulden

Dat mensen en bedrijven nu meer schulden hebben komt doordat geld steeds vaker virtueel is, in plaats van contant. Ook zijn er minder regels om schulden tegen te gaan en zijn een paar grote banken dus te dominant in het geldstelsel geworden. Op die manier groeide de totale hypotheekschuld en groeiden de schulden die bedrijven hebben.