Europa zamyka coraz mocniej granice przed imigrantami. Ale nie przed bogatymi.

Obywatelstwo lub prawo stałego pobytu w państwie UE ma w świecie wysoką cenę. Jak bardzo, wystarczy przypomnieć sobie pochód uchodźców w czasie kryzysu migracyjnego w 2015 roku. Kilkanaście państw UE traktuje je jak towar luksusowy, którym można handlować i nieźle na nim zarabiać. Organizacje pozarządowe – Transparency International i Global Witness – ostrzegają, że tym sposobem do Unii wnikają podejrzane osoby, a zyski dla gospodarki są wątpliwe. Poniżej dalsza część artykułu

Tylko w 2017 roku Cypr na sprzedaży tzw. złotych wiz zarobił około miliarda euro. To aż 5 proc. produktu krajowego brutto wyspy. Złote wizy są też ważną branżą gospodarki Malty i Portugalii, której dostarcza średnio 670 mln euro rocznie. Od momentu wprowadzenia takiej możliwości Lizbona zarobiła na złotych wizach 4 mld euro. W Hiszpanii budżet średniorocznie zarabia na tym 976 mln euro, w Wielkiej Brytanii – 498 mln euro, a w Grecji – 250 mln euro. Czytaj także: Pazerność bogatego Zachodu

Do UE można dostać się nie tylko poprzez Europę Zachodnią i Południową, ale też Środkową i Wschodnią. Swoje schematy złotych wiz mają np. Łotwa i Węgry. Listę uzupełniają Bułgaria, Francja, Irlandia, Luksemburg i Holandia. W sumie to 13 państw, które oferują prawo stałego pobytu w zamian za inwestycje. W tym trzy kraje – Bułgaria, Cypr i Malta – oraz dodatkowo Austria sprzedają za inwestycje również swoje obywatelstwo. Wśród nabywców najwięcej jest Chińczyków i Rosjan. Niektóre kraje wyspecjalizowały się w przyjmowaniu cudzoziemców z określonych krajów. Np. bogaci Hindusi i Wenezuelczycy kupują prawo pobytu w Hiszpanii, a Ukraińcy, Uzbecy i Kazachowie – na Łotwie.

Można powiedzieć nic zdrożnego w tym, że państwo wynagradza poważnego inwestora stałą wizą, czy paszportem, jeśli przyczynia się on w istotny sposób do wzrostu dobrobytu. Tyle że nie zawsze inwestor jest poważny, a zyski dla gospodarki mogą być wątpliwe. Dla wielu chętnych prawo pobytu w Europie to sposób na dostęp do tańszego finansowania, bo banki będą ich mniej dokładnie prześwietlać. Często to sposób na ucieczkę przed krajowym wymiarem sprawiedliwości. Jak dla Ukraińca Igora Kołomojskiego, który kupił cypryjskie obywatelstwo, kiedy wyprowadził kilka miliardów euro z Privat Banku. Wyprowadzka do UE pomaga też w praniu brudnych pieniędzy. We wrześniu pod zarzutem przestępstw finansowych aresztowano w Finlandii Pawła Mielnikowa, właściciela firmy deweloperskiej, obywatela Malty, który paszport kupił trzy lata temu. – Programy złotych wiz oferują bezpieczne schronienie przed władzami zainteresowanymi przejęciem ukradzionych aktywów i wolność przemieszczania się bez budzenia podejrzeń – ocenia Naomi Hirst z organizacji Global Witness.

Wątpliwości budzą korzyści gospodarcze, bo klientela złotych wiz to specyficzni inwestorzy. Zazwyczaj nie są to osoby, które tworzyłyby miejsca pracy, ale tzw. inwestorzy pasywni (nabywcy papierów wartościowych) lub kupcy nieruchomości. Na Węgrzech prawo pobytu przysługiwało tym, którzy kupili obligacje rządowe za przynajmniej 300 tys. euro. W Bułgarii prawo pobytu można było dostać za 500 tys. euro i pożyczki w tej wysokości udzielał obcokrajowcom bułgarski bank Fibank. Wreszcie w Portugalii tylko 12 nabywców złotych wiz dokonało inwestycji tworzących miejsca pracy, a 6141 w nieruchomościach. To napełnia bańkę spekulacyjną na rynku nieruchomości, w szczególności w Lizbonie. Podobny problem występuje na rynku nieruchomości na Cyprze i na Malcie i już nawet MFW zalecił rządowi maltańskiemu zrewidowanie programu oceny inwestorów.

W biznesie specjalizują się pośrednicy. Jednym z najbardziej znanych jest firma Henley and Partners, która za pozytywne załatwienie sprawy na Malcie brała prowizję w wysokości 4 proc. A jednocześnie na zlecenie rządu prowadził... badanie wiarygodności wnioskodawcy.

Szef firmy uważa, że biznes złotych wiz w UE będzie wkrótce wart ok. 20 mld dolarów rocznie.

Zdaniem Transparency International programy złotych wiz i sprzedaży obywatelstwa to także problem etyczny oraz kwestia zaufania między państwami UE. Bo obywatelstwo czy prawo pobytu w jednym państwie daje dostęp do całej Unii. Na razie jednak Bruksela nie zamierza w tej sprawie interweniować.