Polska ustawa o dekoncentracji mediów to wciąż zagadka. Decydujący głos będzie należał do Kaczyńskiego

Tropy, jak może wyglądać dekoncentracja po Polsku wskazuje droga, którą obrał Orban

Jego działania mogą niepokoić - czy Polacy także mają się czego obawiać?

Z Gaborem Miklosim, dziennikarzem niezależnego portalu Index.hu, spotkaliśmy się w Waszyngtonie. Braliśmy udział w światowej konferencji dotyczącej wolności mediów "Media Literacy and Press Freedom in the 21st Century", organizowanym przez amerykańskie "Foreign Press Center". Nasze kraje zawsze były wymieniane w parze i zwykle w negatywnym kontekście. O tym, że niezależność dziennikarzy w Polsce i na Węgrzech jest zagrożona, od jakiegoś czasu głośno mówi m.in. prestiżowa organizacja Reporterzy bez Granic.

Kształt polskiej ustawy o dekoncentracji mediów to jednak wciąż zagadka. Przed kilkoma dniami pisaliśmy w Onecie, że choć projekt resortu kultury jest już gotowy, to w kierownictwie PiS nie zapadła jeszcze decyzja, jak bardzo restrykcyjne przepisy mają zostać wprowadzone. Ostateczne słowo ma należeć do Jarosława Kaczyńskiego.

Wiadomo za to, jaką strategię walki z niezależnymi mediami na Węgrzech przyjął polityczny mentor prezesa, Viktor Orban. Czy PiS może pójść podobną drogą? Rozmawiamy o tym z Gaborem Miklosim. Razem, krok po kroku, przyglądamy się procesowi, który medialną mapę na Węgrzech wywrócił do góry nogami.

PO PIERWSZE: PRZEJĄĆ JAK NAJWIĘCEJ

Na Węgrzech najsilniejszym kanałem rozpowszechniania rządowej propagandy są media publiczne. - One znajdują się pod bezpośrednią kontrolą władzy. To podobna sytuacja jak w Polsce. Różni nas za to sytuacja mediów prywatnych - mówi Gabor Miklosi. Przynajmniej na razie.

Szybki rzut oka na media, które w trakcie rządów Orbana wpadły w ręce powiązanych z nim oligarchów bądź środowisk biznesowych zbliżonych do rządu, budzi niepokój. Premier Węgier pośrednio kontroluje dziś telewizję TV2, czyli najpopularniejszy kanał obok RTL; portal origo.hu, największą konkurencję niezależnego Index.hu; poza tym rządowi biznesmeni przejęli niemal wszystkie lokalne dzienniki, które docierają do osób starszych. We władaniu oligarchów znalazła się też większość stacji radiowych.

Zobacz także Różne warianty dekoncentracji mediów. Wciąż nie ma ostatecznej decyzji Kaczyńskiego Foto: Paweł Supernak / PAP

Różne warianty dekoncentracji mediów. Wciąż nie ma ostatecznej decyzji Kaczyńskiego

- Robi wrażenie, nie? Do tego trzeba zaliczyć też przejęcie i doprowadzenie do upadłości gazety "Népszabadság", dziennika politycznego o największym zasięgu. Ale proszę mi wierzyć, tę listę moglibyśmy poszerzać o kolejne, mniej znane tytuły - mówi Gabor Miklosi. Tak oto stworzono medialną sieć, która jest kluczowym składnikiem medialnego imperium Orbana.

PO DRUGIE: WYŁĄCZYĆ NIEZALEŻNYCH, STWORZYĆ OLIGARCHÓW

Budżet reklamowy wszystkich instytucji rządowych i spółek skarbu państwa na Węgrzech jest scentralizowany i nadzorowany przez władzę. Niezależne media przez rynek reklamowy są omijane szerokim łukiem. Niezależnie od tego, jak dużą widownie mają. Są więc skazywane na powolne konanie.

Jednocześnie węgierski rząd wprowadził dla firm medialnych 7,5-procentowy podatek od przychodów z reklam. Dla wielu to gwóźdź do trumny. Gdy stopa zysku z reklam wynosi mniej niż 7,5 proc., firma zaczyna przynosić straty. Ten problem nie dotyczy redakcji powiązanych z rządem, bo ich straty są rekompensowane z wpływów pochodzących ze spółek skarbu państwa.

Kolejny element strategii Orbana to tworzenie oligarchów gotowych przejmować media i podporządkowywać je powszechnie panującej propagandzie. Głównie poprzez zasilanie ich portfeli pieniędzmi płynącymi z instytucji finansowych podległych władzy. - Orban wpadł też na pomysł, by oferować biznesmenom tzw. strategiczne partnerstwo. To szereg udogodnień proponowanych lokalnym przedsiębiorstwom i lokalnym oddziałom międzynarodowych firm. W zamian oczekuje życzliwego traktowania - tłumaczy dziennikarz Index.hu.

PO TRZECIE: BAT NA MEDIA

Nic tak nie dyscyplinuje mediów, jak specjalna jednostka, która ma dbać o odpowiedni przekaz. Na Węgrzech zajmuje się tym Narodowy Urząd ds. Mediów i Komunikacji - oczywiście w całości zdominowany przez ludzi z nadania Fideszu, czyli partii Orbana. To organ, który ma możliwość nakładania wysokich kar finansowych na media. Pełni rolę politycznego straszaka.

PO CZWARTE: PRZECIĄĆ STRUMIEŃ WIADOMOŚCI

W systemie Orbana dziennikarze, którzy pozostali niezależni, mają zostać całkowicie wykluczeni z głównego obiegu informacji. - Uzyskanie merytorycznych odpowiedzi na pytania dotyczące działań rządu staje się powoli niewykonalne. Powoływanie się na prawo równego dostępu do informacji nic nie daje. Wszystko idzie w jednym kierunku: media, które pozostają niezależne, mają zostać odcięte od jakichkolwiek informacji pochodzących wprost z obozu władzy - tłumaczy Gabor Miklosi.

PO PIĄTE: WSKAZAĆ WROGA

W jednym z niedawnych przemówień Orban uznał media za jednego z trzech przeciwników Fideszu, z którymi będzie musiał zmierzyć się przed wyborami w 2018 roku. Pozostałymi są Bruksela i "mafia Sorosa". - A skoro staliśmy się wrogami, a nie dziennikarzami, to z nami się nie rozmawia - mówi Miklosi. Niedawno jedna z prorządowych gazet wymieniała nawet konkretne nazwiska węgierskich dziennikarzy, którzy - jak pisano - "pracują dla zagranicznych mediów i rzucają złe światło na rząd Węgier".

PO SZÓSTE: ZNALEŹĆ OFIARY

Grono medialnych ofiar rewolucji Orbana stale się rozrasta. Część dziennikarzy rezygnuje z zawodu, inni udzielają się programach badawczych, wszyscy - nie chcąc uczestniczyć w propagandzie, a równocześnie nie mogąc kontynuować pracy - szukają sobie nowego sposobu na życie.

Gabor Miklosi wskazuje też na osobną, bardzo szeroką grupę osób, które zdecydowały się podporządkować nowym trendom. - Zwykle przekonują samych siebie, że tworzenie propagandy i przygotowanie relacji wyłącznie życzliwych dla rządu, to też forma dziennikarstwa.

PO SIÓDME: RZUCIĆ SIEĆ

Węgierski rząd dysponuje też coraz większą grupą podporządkowanych sobie i przez siebie finansowanych think-tanków, ośrodków i instytutów politycznych. Ich zadaniem jest badanie trendów społeczne i testowanie skuteczności propagandowych wątków wrzucanych przez władzę do debaty publicznej.

- W zakresie tworzenia histerii wokół uchodźców okazały się bardzo skuteczne - tłumaczy Gabor Miklosi. Regularnie prowadzona jest też kampania przeciwko mitycznej Brukseli i przeciwko Georgowi Sorosowi, którego węgierska propaganda uznaje za złoczyńcę - mówi.

Na Węgrzech najważniejsze kampanie propagandowe są poprzedzane czymś na kształt konsultacji społecznych. Przedstawiciele rządu rozdają obywatelom kwestionariusze i w ten sposób badają, czy kontrowersyjne plany rządu mają szansę paść na podatny grunt. Jeśli tak, to propaganda nabiera rozpędu.

***

Według organizacji Reporterzy bez Granic, Polska, podobnie jak Węgry, Ukraina, Mongolia czy Mozambik, znajduje się dziś w grupie państw, które mają "wyraźne problemy z poszanowaniem wolności prasy".

Dwa lata temu Polska w rankingu wolności mediów na świecie zajmowała 18. miejsce. W trakcie rządów Prawa i Sprawiedliwości spadła na 54. pozycję. Wpływ na spadającą wiarygodność Polski mają plany rządu dotyczące dekoncentracji mediów.

(jsch)