De Nationale ombudsman komt met 'zeven geboden voor ambtenaren' voor het behoorlijk innen van schulden. Overheidsinstanties duwen burgers met betaalachterstanden nog steeds te vaak onnodig diep in de financiële problemen, vindt ombudsman Reinier van Zutphen.

Beleidsmakers erkennen dat al jaren, maar blijken onmachtig om de problemen aan te pakken. Het is tijd voor een andere mindset, zegt Van Zutphen.

Hij liet 2000 klachten analyseren die hij kreeg over invorderingspraktijken van onder meer de Belastingdienst, het Centraal Justitieel Incassobureau (boetes), DUO (studiefinanciering) en het UWV (uitkeringen).

"De overheid maakt het voor mensen die in schulden zitten vaak erger. Er komen verhogingen bij, er komen boetes overheen, mensen die niet kunnen betalen worden toch gedwongen om te betalen," zegt Van Zutphen. "De beslagvrije voet, dus wat je mag houden om te kunnen leven, eten en drinken, en je kinderen naar schoolreisje te kunnen laten gaan, wordt te laag vastgesteld."

Vijand of fraudeur

Aan aandacht voor de problematiek ontbreekt het niet. Aanhoudende noodsignalen van hulpverleners, tientallen onderzoeksrapporten en de goed bekeken documentaireserie Schuldig leidden tot actieplannen en wetsvoorstellen.

Maar het grootste deel daarvan is nog lang niet gerealiseerd. Zo zijn twee belangrijke maatregelen om schuldenaren te beschermen tegen opdringerige schuldeisers ernstig vertraagd. De Wet vereenvoudiging beslagvrije voet, aangenomen in 2017, wordt op zijn vroegst pas in januari 2021 van kracht. En noodzakelijke verbeteringen aan het zogenoemde Digitaal beslagregister zullen nog jaren op zich laten wachten.

Een belangrijke oorzaak voor de vertragingen ligt volgens Van Zutphen in het negatieve beeld dat veel overheidsinstellingen hebben van mensen met betalingsachterstanden. "Ze zien een burger met schulden als vijand of fraudeur. Als iemand die alleen maar schulden maakt en die niet wil afbetalen." Volgens de ombudsman willen veel mensen wel betalen, maar kunnen ze dat niet.