'De sociaaldemocratie focust zich eenzijdig op het stellen van grenzen voor de meerderheid in haar omgang met een minderheid.' Beeld ANP

Terwijl de onderlinge verbondenheid in ons land stapsgewijs daalt en er beslissende discussies spelen over migratie en integratie, blijven de SP en de PvdA hun pijlen richten op economische zekerheid en solidariteit. Men ziet echter iets groots over het hoofd. Deze focus is een kansloze route als men een aantrekkelijke partij wil worden voor de middenklasse, voor de sociaaldemocratische basis.

De sociaaldemocratie verliest enorme steun omdat zij geen duidelijk antwoord geeft op een grote zorg van Nederlanders: onze manier van samenleven. Kiezers vragen om morele standpunten over hoe mensen met elkaar moeten omgaan. Om grenzen te stellen in onze samenleving waarmee culturele zekerheid wordt geboden. Wat mag wel en wat mag niet? Daar is meer behoefte aan dan aan economische zekerheid. Sterker nog, een bepaalde culturele cohesie is een noodzakelijke voorwaarde voor onderlinge verbondenheid, wat het draagvlak geeft voor economische solidariteit. Daarbij is zeer belangrijk dat grenzen stellen voor de middenklasse de vrijheid van levenswijze beschermt.

Pijnlijk voor de SP en de PvdA is dat er in Nederland een grote sociaal voelende middenklasse bestaat, die afgehaakt is. Gewone mensen die solidair willen zijn met mensen die pech hebben. Alleen: hun solidariteit kent grenzen. Want solidariteit kost belastinggeld en in ruil vraagt men bescherming van economisch en cultureel groepsbelang.

Daarom wil deze middenklasse niet solidair zijn met uitkeringsfraudeurs of werkweigeraars. Of met onverbeterlijke straatschoffies of mensen met onderdrukkende culturele gebruiken. Ook wil men niet solidair zijn met publiek op te vangen gelukszoekers, terwijl de eigen familie geen huis kan krijgen. De middenklasse wil dat de politiek haar in deze situaties beschermt.

Waarom moet je solidair zijn met mensen die zich niet voegen naar culturele groepsnormen? Alleen bij een gevoel van onderlinge verbondenheid en goede intenties wil men solidariteit opbrengen. Vandaar de terugkerende zorgen van kiezers over te zwakke aanpak van uitkeringsfraude, te lage straffen bij criminaliteit, toenemende Arabische invloeden en achterblijvende (taal)integratie. De sociale middenklasse voelt dat er culturele grenzen worden overschreden en dat er weinig wederkerigheid is. De bereidheid tot solidariteit daalt.

Het verlangen naar culturele zekerheid verklaart ook waarom de Nederlandse middenklasse al decennia vraagt om grenzen te stellen aan migratie. De wijken veranderen, de cultuur verandert, de normen veranderen, de taal verandert, de binding verandert.

Er is weinig culturele zekerheid, de onderlinge verbondenheid daalt en toch vraagt de politiek om economisch solidair te zijn met migranten. Migranten die bovengemiddeld vaak een uitkering krijgen en wier aanwezigheid zorgt voor culturele verliesgevoelens.

Grenzen stellen zou meer zekerheid geven over een manier van samenleven. Het is expliciet geen racisme: steeds blijkt brede, humane steun onder de bevolking voor de opvang van politieke vluchtelingen. Er is bovenal weerstand tegen economische asielzoekers. Dit verklaart ook waarom de bezwaren tegen het EU-lidmaatschap nog blijven groeien.

In politieke kringen wordt weliswaar gesproken over het economisch nut van vrij verkeer van arbeid, alleen blijken die arbeiders het culturele nut onder druk te zetten. Er komen mensen met zeer diverse achtergronden werken, die de onderlinge verbondenheid en de culturele cohesie verminderen.

Daarbij vraagt het beschermen van de vrijheden van Nederlanders ook om het stellen van culturele grenzen. Want over de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van seksuele geaardheid en de vrijheid van een eigen levenswijze wil de sociale middenklasse zekerheid.

De levenswijze van de middenklasse komt in conflict met de levenswijzen van migrantengroepen. De gevoelde maatschappelijke conflicten tussen autochtonen en allochtonen zijn psychologisch veel belangrijker voor de middenklasse dan sociaaleconomische conflicten over de inkomensverdeling of arbeidsmarktkansen.

Zorgen dat migranten geen Nederlands leren, moslims hun kinderen autoritair opvoeden, islamitische mannen hun vrouwen onderdrukken en de Arabische leefwijze onverenigbaar is met de Nederlandse leefwijze zijn dominant. Ook vraagt de middenklasse om grenzen te stellen aan de toon en omgang in het publieke debat, zonder onwelgevallige meningen meteen als racistisch te veroordelen. Zeker nu de crisis voorbij is, voert dit alles de boventoon.

De sociaaldemocratie focust zich echter eenzijdig op het stellen van grenzen voor de meerderheid in haar omgang met een minderheid, om de vrijheid van kwetsbare groepen te beschermen. Zo wordt zij zelf automatisch een minderheid.

Wimar Bolhuis is econoom, bestuurskundige en PvdA-lid.