Tego materiału możesz posłuchać również w formie podcastu!

Foto: Materiały prasowe

Reportaż "Miłość w czasach zarazy" stał się inspiracją do napisania książki "Szramy. Jak psychosystem niszczy nasze dzieci", która ukaże się 16 września w księgarniach w całej Polsce. Już teraz można kupić ją w przedsprzedaży.

17 kwietnia 2019 r.

Warszawa, stacja Centrum. Kamery monitoringu śledzą każdy ruch pasażerów metra.

Na nagraniu widać, jak chłopak starannie zawiązuje jednego buta, potem drugiego, rozgląda się dookoła, aż w końcu, widząc nadjeżdżający pociąg, spokojnie skacze pod pędzące wagony.

Koła pociągu łamią mu fragmenty odcinka szyjnego kręgosłupa, miednicę, śledzionę, żuchwę, rozrywają płuca.

Potem zbiera się tłum gapiów, przyjeżdża karetka, która zawozi go do szpitala, policja i pozostałe służby. Po dwóch godzinach sytuacja na stacji zostaje opanowana. W szpitalu chłopak walczy o życie.

Na imię ma Wiktor.

14 maja 2019 r.

Niespełna miesiąc później monitoring rejestruje dziwne zachowanie innego młodego chłopca.

Kacper przechadza się po stacji Metro Wilanowska w samych skarpetkach. Zgodnie z poleceniem motorniczy mają zachować szczególną ostrożność i na wszystkie stacje w Warszawie wjeżdżać z minimalną prędkością. Wiedzą, że chłopak znał się z Wiktorem i on też może się rzucić pod pociąg.

W końcu spacerującego chłopca odnajdują policjanci. Podbiegają do niego i zaraz razem opuszczają metro.

– Ci dwaj, jak się poznali?

– Na „Żwirkach”, kilka miesięcy wcześniej – mówi mama Kacpra. – Tam bardzo się do siebie zbliżyli. A jak stamtąd wyszli, to już byli nierozłączni.

„Żwirki” to szpital dziecięcy przy ul. Żwirki i Wigury w Warszawie.

Wrzesień 2017 r. Wiktoria

Dwa lata wcześniej Wiktor to jeszcze Wiktoria, ma 13 lat i właśnie rozpoczyna naukę w nowej szkole. Musi, po reformie w jej podstawówce nie będzie 7. i 8. klas.

Wiktoria jest typem wrażliwca, ma artystyczną duszę. Na przerwach zamiast kręcić snapy lub rozrabiać z innymi dziećmi, czyta książki. W czasie lekcji rysuje mangę. Wolny czas spędza na montowaniu filmików anime. Co tu gadać, tacy jak ona już po kilku tygodniach mają w klasie przechlapane. Od dzieci najczęściej słyszy: „co tam, mangozjebie?”. Widzi szydercze uśmiechy na każdym kroku.

Mamę zapewnia, że nie chce znowu zmieniać szkoły i jakoś to wytrzyma. Ale koleżance, po cichu, pod koniec roku szkolnego mówi, że chce się zabić.

Wrzesień 2017 r. Kacper

Kacper ma te same cechy, co Wiktor, które na pewno nie są na te czasy: delikatność i wrażliwość. Tak przynajmniej opowie o nim później Agnieszka, jego mama.

Też uwielbia mangę. Nie lubi grać w piłkę, woli plastykę. Nosi długie włosy, ma długie rzęsy, niebieskie oczy i inne ruchy niż większość chłopców. Dla dzieci to idealny materiał na klasową ofiarę. Zwłaszcza że wychowawca to jego całkowite przeciwieństwo: silny, sprawny, prący do przodu, lubiący naigrywać się ze słabości uczniów. Tu nie ma miejsca dla chłopca, który nie lubi sportu.

Agnieszka dość dobrze pamięta moment, gdy zauważyła zmiany w jego zachowaniu. Bała się. Gdy pytała, co dzieje się w szkole, odpowiadał półsłówkami. Twierdził, że koledzy śmieją się z niego i mu dokuczają. Całą prawdę powie jej dopiero za kilka miesięcy.

Sama w tym czasie regularnie odwiedza wychowawcę. Prosi go o reakcję. Ten się dziwi. Narzeka, że Kacper nie lubi grać z chłopakami w piłkę. Raz pyta ją wprost: „Czemu syn po prostu nie może dostosować się do innych?”.

Czerwiec 2018 r. Wiktoria

Józefów pod Warszawą. Pościel dobrze pamięta pobyt poprzedniego pacjenta. Jest mocno przepocona, wyraźnie brudna, ale najgorsze wrażenie robią zaschnięte plamy krwi, które nie pozwalają nawet na moment zapomnieć o miejscu, w którym się jest.

W tak przygotowanym posłaniu trzeba się położyć, zasnąć w nim i się w nim obudzić, w jakiś sposób powstrzymując obrzydzenie.

Światło dzienne, tuż po przebudzeniu, pozwala przyjrzeć się ścianom pokoju. Są pomazane najróżniejszymi flamastrami. Widać napisy: „Jutro się zabiję”, „fuck life”, ale też rysunki, najczęściej penisy i szubienice. I wszędzie ślady krwi: stare, rozmazane, sięgające sufitu.

Foto: Onet

Z kilku łóżek wystają pręty, którymi bez trudu można się okaleczać. Brudne, pełne zarazków. Wielu pacjentów z nich korzysta, by rozrywać sobie skórę, na rękach, nogach, łydkach. Stąd później ubrudzone krwią pościele i ściany.

Najpierw mija się pokój pielęgniarek. To jakby mała izba przyjęć. Rodzice wypełniają tam dokumenty, a dzieci oddają swoje rzeczy. Wiktoria zostawiła sznurówki, łańcuszek, zegarek. Stamtąd idzie się korytarzem do swojego pokoju.

Choć nie zawsze tak jest. Oddział jest zwykle przeludniony. Bywa, że na jedno łóżko przypada dwóch albo i trzech pacjentów. Wtedy dzieci – przyjęte na oddział świeżo po próbach samobójczych – kładzie się na materacach. Materace leżą na korytarzach, są stare, brudne, miejscami pocięte i popękane. Poklejone szarą taśmą do wzmacniania kartonów. Niektóre są za krótkie, dzieciom nogi wystają na podłogę.

Idąc dalej, widać odrapane ściany, obok połamane meble i szafki z urwanymi drzwiczkami. Czuć zapach nieświeżości. Dzieci wałęsają się bez celu, często ze świeżymi nacięciami na rękach i w innych miejscach.

Foto: Onet

Na końcu korytarza jest łazienka, wspólna dla chłopców i dziewczynek. Prowadzi do niej wnęka, w której znajdują się niezamykane kabiny prysznicowe. Są ledwie przykryte poobrywanymi zasłonkami. Żeby skorzystać z ubikacji, trzeba minąć kabiny. Nawet jeśli dzieci nie chcą podglądać się pod prysznicem, to czasem robią to mimowolnie. Żeby się umyć, Wiktoria zawsze czekała na przyjazd mamy. Mama pilnowała, by pod prysznicem nie podglądały jej inne dzieci.

Tak wygląda oddział psychiatrii dziecięcej w Józefowie pod Warszawą.

Wiktoria jest tu po raz pierwszy. Julka – koleżanka, której w szkole zwierzyła się z myśli samobójczych – dała znać wychowawczyni. Ta powiadomiła mamę Wiktorii, a szkolna psycholog poradziła konsultację z psychiatrą. Dlatego Wiktoria trafiła do Józefowa.

– Pamiętam pierwszą noc. Byłam tak zdruzgotana, że muszę ją tam zostawić, że wróciłam do samochodu i zaczęłam płakać – mówi Justyna, jej mama.

Czerwiec 2018 r. Kacper

Klasa uważa, że Kacper to „pedał”, „mózgozjeb”, „mangociota”, „japoński gej”. Raz chłopcy otaczają go, wleką siłą do łazienki i wsadzają mu głowę do ubikacji. Innym razem zdejmują mu spodnie przy innych dzieciach. Codziennie przechodzi przez piekło.

Któregoś dnia koledzy z klasy krzyczą do niego, że jest „bi”. Nie rozumie. Wraca do mamy i pyta, co to znaczy.

Z czasem rozumie coraz więcej i coraz bardziej się buntuje. Z szafy wyjmuje biało-różowe ubrania. Upina długą grzywkę, na szyję wkłada różowe diademiki. Raz do domu przynosi tęczowe flagi. Zaczyna identyfikować się z ruchem LGBT. Czy sam jest gejem – tego nie wie.

Czerwiec 2018 r. Wiktoria

Po bliskim zderzeniu z Józefowem rodzice często obawiają się, że pobyt tutaj tylko pogorszy sytuację. Ale przywożą dzieci, bo nie mają innego wyjścia.

Justyna wypisała córkę z Józefowa po czterech dniach.

Wcześniej Wiktoria wyznała jej, że boi się jednego z chłopców. Chłopak biegał po całym oddziale, uderzał głową w ścianę, przeklinał na głos. Bił inne dzieci pięścią w ramię, kopał, wyzywał pacjentów i pielęgniarki. Nikt na to nie reagował. Wiktoria obawiała się chodzić sama już nie tylko do łazienki, ale nawet na świetlicę.

– Warunki były nieludzkie. Jak w horrorze – przyznaje Justyna. – Lekarze nie mieli czasu, więc niczego nie mogłam się od nich dowiedzieć. Były tylko pielęgniarki, które na nic nie zważały. Dzieci biegały po korytarzu, biły się, pluły na siebie – wspomina.

Wiktoria tylko raz spotkała się z psychologiem. Na więcej konsultacji zarobieni lekarze nie mieli czasu. W końcu dziewczyna wybłagała mamę, by wzięła ją do domu. Lekarz się zgodził, polecił psychoterapię już poza oddziałem.

Wrzesień 2018 r. Kacper

Na początku siódmej klasy Kacper robi sobie pierwsze niewidoczne dla innych nacięcia na ciele. Żyletką rozcina sobie skórę w pachwinach, rany obmywa wodą. Nakłada spodnie, żyje dalej.

W szkole, w łazience podczas przerwy, tnie się rozkręconą temperówką. Nauczyciele wzywają pogotowie. Z mamą po raz pierwszy jedzie na oddział psychiatryczny na Żwirki i Wigury.

Przyjeżdżają w południe, na wizytę czekają osiem godzin. Tam Kacper znów się okalecza, tym razem w szpitalnej łazience. Agnieszka w końcu siłą przedostaje się do dyżurującej lekarki. Ta rozkłada ręce, nie ma czasu ich przyjąć. Wracają do domu. Dwa dni później prywatny psychiatra stwierdza u chłopca aktywne myśli samobójcze, każe natychmiast jechać do Józefowa.

– Jak tam weszłam, to pomyślałam, że w takim miejscu można by nakręcić film o białoruskich albo ukraińskich psychuszkach z lat 60. – mówi Agnieszka. Widzi to, co wcześniej Justyna z Wiktorem: rozwalające się łóżka, meble, brudne pościele. W wielu miejscach dostrzega pluskwy.

Zwraca uwagę na jednego chłopca. Na oko dziewięć lat, biega po korytarzu w kaftanie bezpieczeństwa i miękkim hełmie na głowie. Krzyczy i co jakiś czas piszczy jak kot. Z impetem wali głową o ścianę. Obok stoją niewzruszone pielęgniarki.

– Dla matki to jest podwójny szok. Widzisz to okropne miejsce, a równocześnie myślisz o tym, że twoje dziecko cały czas chce się zabić. Przełykasz ślinę, powstrzymujesz łzy – mówi Agnieszka. – Kacper był tam półtora miesiąca. Będę tego żałowała do końca życia.

O tym, co zobaczyła, może mówić godzinami. Kiedyś wchodzi na oddział, a tam dzieci zbiorowo okaleczają się ostrymi przedmiotami. W świetlicy nikt ich nie pilnuje. Każdemu po rękach spływa krew. Idzie do pielęgniarek. Słyszy: „No nie upilnuje ich pani, tacy to są gówniarze”.

W Józefowie na chłopca mówi się „gówniarz”, a na dziewczynkę „gówniara”. Popularne są groźby. Agnieszka pamięta taką sytuację: dziecko stoi przy okienku pielęgniarki i płacze, bo chce zadzwonić do mamy. One to ignorują. W pewnym momencie jedna z nich nie wytrzymuje i poirytowana pyta dziewczynkę: „chcesz iść w pasy?”.

„Chcesz iść w pasy?” to najpopularniejsza groźba na oddziale dziecięcym.

Foto: Onet

Innym razem: po oddziale krząta się sanitariusz. Dziwny na pierwszy rzut oka. Upolował sobie jedną 15-latkę i bez skrępowania rzuca jej komplementy. Przy pielęgniarkach i innych dzieciach. Kacper zapamiętał, jak ciągle słyszała od niego, że jest „śliczna i piękna”, zawsze miała we wszystkim pierwszeństwo. Wszystkie dzieci szeptały, że coś między nimi może być.

Kiedy indziej, pod prysznicem – tym samym, w którym wstydził się kąpać Wiktor podczas swojego pobytu w Józefowie – dochodzi do brutalnego pobicia jednej z dziewczynek. Pobiły ją dwie inne pacjentki. Przyjechała policja, karetka, wcześniej nikt nie zareagował na czas.

Listopad 2018 r. Wiktoria

W listopadzie Wiktoria mówi mamie, że chce zmienić płeć. Mama tak będzie to wspominała:

– Po prostu przyszła do mnie i mi to powiedziała. Że nie czuje się dziewczynką, tylko chłopcem. Przytuliłam ją. Zapewniłam, że dla mnie liczy się tylko to, żeby była szczęśliwa. Ale tak naprawdę zamartwiałam się cały czas. Nie tym, że podjęła taką decyzję, tylko tym, ile cierpienia ją jeszcze czeka.

Pierwszy etap metamorfozy z dziewczynki na chłopca odbywa się na dwóch płaszczyznach.

Najpierw Wiktoria poprosiła mamę, by kupiła jej męskie ubrania i bieliznę. Sama poszła do fryzjera i obcięła włosy na krótko. Od razu przemalowała je na ciemny kolor. Chwila moment i już wyglądała jak chłopiec.

A potem poprosiła, by zwracać się do niej męskim odpowiednikiem jej imienia. Tak stała się Wiktorem.

O operacji korekty płci wcześniej sama przeczytała w internecie. Myślała o tym od dawna. W kobiecym ciele nie czuła się sobą. Wiedziała, że na operację na razie jest za młoda. Ale to nie szkodzi. Poczeka.

Ojciec Wiktora, który opuścił rodzinę niedługo po narodzinach dziecka, gdy dowiedział się o decyzji córki, stwierdził, że „chyba ją popier…o”.

Foto: Onet

Listopad 2018 r. Wiktor

Wiktor jest już w ósmej klasie. Przychodzi do szkoły w nowym wydaniu.

Dla kolegów nadal jest „mangozjebem”, ale teraz także „ciotą” i „pedałem”. Klasowa grupa na Facebooku służy głównie do wyśmiewania się z niego. Wkrótce dostęp do niej będzie próbowała zdobyć prokuratura, szukając dowodów na uporczywe prześladowanie chłopca. Póki co Wiktor sam opuszcza grupę, a wcześniej pyta rozpaczliwie kolegów, czy sami chcieliby być traktowani tak, jak oni traktują jego.

Członkinią grupy pozostaje Julka. Dla niej zmiana z Wiktorii na Wiktora nie robi wrażenia. Mówi mu, żeby się nie przejmował, bo inne dzieci są głupie i niczego nie rozumieją. Ale Julka pokazuje mu, że wpisów jest coraz więcej, coraz bardziej okropnych. On przejmuje się coraz bardziej. W szkole prosi, by zwracać się do niego „Wiktor”, ale nauczyciele konsekwentnie wyczytują z dziennika stare imię. Ma dość.

W sylwestra próbuje się zabić. Podcina sobie żyły. Przyjeżdża pogotowie. Jadą z mamą do szpitala na ul. Szaserów na zszycie ręki, a później na oddział psychiatryczny, tym razem na Żwirki i Wigury.

Tam poznaje Kacpra.

Listopad 2018 r. Kacper

Kacper wychodzi z Józefowa. Zostaje wypisany z diagnozą „nieprawidłowo budującej się osobowości”. Wraca do domu, ale po pięciu dniach próbuje się zabić po raz drugi. Łyka cały zapas przypisanych mu leków na depresję, łączy je z miesięcznym zapasem lekarstw na cukrzycę, które znajduje w domu. Pogotowie zawozi go na Żwirki i Wigury. Pierwsze rokowania są złe, ale cudem udaje się go uratować.

Grudzień 2018 r. Wiktor

Wiktor po bezustannym poniżaniu w szkole jest wyczerpany.

Nim trafia na „Żwirki” i poznaje Kacpra, odwiedza kilku lekarzy. Jedną panią psycholog bardzo polubił, szybko złapał z nią wspólny język. Ale ona któregoś dnia wezwała Justynę i powiedziała jej, że syn w czasie spotkań rozmyśla o samobójstwie. W tej sytuacji – tłumaczyła jej – zanim Wiktor rozpocznie terapię, powinien jak najszybciej jechać do ośrodka i poddać się kilkumiesięcznej obserwacji.

Psychiatra, dr Andrzej Towalski, od początku im się nie podoba. Za pierwszym razem diagnozuje depresję, każe łykać lekarstwa. Krótko pogadali, jakoś poszło.

W czasie drugiej wizyty, gdy Wiktor już bardzo przypominał chłopca, dr Towalski patrzy na niego jak na dziwadło. Rzuca, że „i tak nie może zrobić operacji zmiany płci, bo jest niepełnoletnia”. I że byłoby dobrze, gdyby najpierw spróbowała pieszczot z facetem, bo to „przyjemna sprawa”. Na koniec wyraża nadzieję, że może jeszcze kiedyś zmieni zdanie, bo jest piękną i delikatną dziewczyną.

Na karcie pacjenta Wiktora odręcznie wpisuje nową diagnozę: „(Wiktoria) woli dziewczynki”. Pod taką diagnozą przybija pieczątkę. Przepisuje kolejną dawkę leków.

Grudzień 2018- styczeń 2019 r. Wiktor i Kacper

Kacper po przedawkowaniu leków zostaje na „Żwirkach” – tam, gdzie po ostatniej próbie samobójczej nikt nie wyszedł do niego przez osiem godzin. Teraz w skrajnym stanie trafia na oddział psychiatryczny.

W sylwestra dołącza do niego Wiktor, chwilę po tym, jak podciął sobie żyły. Wtedy się poznają. Jest styczeń 2019 r., cztery miesiące przed zdarzeniem w metrze.

Styczeń 2019 r. Wiktor i Kacper

W szpitalu na „Żwirkach” lekarka prowadząca leczenie Wiktora podważa diagnozę dr. Towalskiego. Jej zdaniem Wiktor nie cierpi na depresję. Ma zaburzenia adaptacyjne i cechy nieprawidłowo kształtującej się osobowości.

Mimo to przypisuje mu seronil, antydepresant, i to w zwiększonej dawce. Mama Wiktora nic o tym nie wie, dowie się dopiero za kilka tygodni, gdy jej syn zostanie wypisany ze szpitala. Czemu dostawał lek na depresję, choć depresji nie miał? Tego nie dowie się nigdy.

Seronil łykał też Kacper podczas pobytu w Józefowie. A oprócz tego drugi lek ketrel. Oba lekarstwa kazał zażywać mu lekarz. Pięć dni po opuszczeniu oddziału chłopiec próbował popełnić samobójstwo. Wiktor – nim dojdzie do sytuacji w metrze – też dostanie w prywatnej poradni receptę na ketrel.

Obaj będą faszerowani tymi dwoma lekami przez minimum kilka tygodni.

Tymczasem ketrel to silny lek przeznaczony wyłącznie dla dorosłych. Stosuje się go na schizofrenię i w leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej. Podawanie go dzieciom w sposób niekontrolowany – wbrew sugestiom Europejskiej Agencji Medycznej – może przynieść opłakane skutki na całe życie. Człowiek zachowuje się po nich jak robot, ma problemy z koncentracją nawet przy najdrobniejszych czynnościach.

Z kolei stosowanie seronilu można rozważać tylko w przypadku depresji. Wiktor zdiagnozowanej depresji nie miał. Badania naukowe wykazały, że podawanie tego leku osobom dorosłym niechorującym na depresję zwiększa ryzyko samobójstwa aż dwukrotnie. A co dopiero dzieciom!

– Lekarka powiedziała mi tylko, że po ketrelu będzie mu się lepiej spało – wspomina Justyna.

Ketrel i seronil to leki standardowo przypisywane dzieciom na warszawskich oddziałach psychiatrycznych oraz w prywatnych poradniach. Podawanie ich niezdiagnozowanym lub niechorującym na depresję małym pacjentom, w dodatku w niekontrolowany sposób, to igranie z ich życiem.

Styczeń 2019 r. Wiktor

Na oddziale Wiktor nie ma lekko. Pielęgniarki nie chcą zwracać się do niego męskim imieniem. Tłumaczą, że za dużo mają pracy, by zaprzątać sobie głowę takimi głupstwami. Znowu ma dość.

Agnieszka, która przyjeżdżała na oddział często w tym samym czasie co Justyna, pamięta taką scenę: wychodzi z pokoju swojego syna i idzie korytarzem, gdzie dzieci leży tak dużo, że o niektóre można się potknąć. Wśród nich jest Wiktor. Nagle Agnieszka słyszy krzyk: „Wiktoria, chodź tutaj!”. Patrzy na Wiktora i widzi, że chłopak się obruszył. Potem skonsternowana patrzy na pielęgniarkę i zwraca jej uwagę: „Chyba Wiktor, nie Wiktoria!”. A pielęgniarka poirytowana: „Wiktor, Wiktoria, w dupach się poprzewracało”.

I na odchodne: „To jest dziewczynka, proszę pani, gówniara!”.

Styczeń-marzec 2019 r. Wiktor i Kacper

Na początku roku chłopcy zostają wypisani z oddziału. Zaczynają nowy rozdział w życiu – wspólny.

Nie ma dnia, którego nie spędzają razem. Wiktor zakochuje się w Kacprze, Kacper jest jeszcze za młody, by tak do końca to zrozumieć. Na razie ma Wiktora za najlepszego kumpla – i jest fajnie.

W warszawskim kinie „Świt” odbywają się seansy filmów anime, na które w końcu mogą pójść razem. Chodzą też na łyżwy, z Justyną i Agnieszką spacerują nad Wisłą. Najczęściej spotykają się w domu Kacpra. Wygłupiają się, razem oglądają filmiki. Raz znajdują lalkę którejś postaci z bajki, nadają jej imię „Zenek” i śmieją się, że to ich syn. Są nierozłączni i śmieją się ciągle. Jak to dzieci.

W czasie wizyt u psychologów Wiktor nazwie Kacpra swoim chłopakiem. Wspomni, że to dla niego stara się przestać okaleczać. Opowie też o swoim największym marzeniu: ślubie z Kacprem, któregoś dnia, gdzieś za granicą.

Luty 2019 r. Wiktor

Najgorzej jest w szkole. Po wyjściu ze szpitala Wiktor pojawia się w niej dwa razy. Potem błaga mamę, by nie musiał już tam iść nigdy więcej. Za każdym razem, gdy stamtąd wraca, myśli o samobójstwie.

Justyna załatwia mu nauczanie indywidualne. Na pierwszej lekcji nauczyciel geografii pyta go, czy ma zwracać się do niego męskim imieniem. Wiktor przytakuje, jest wdzięczny i zszokowany, bo pierwszy raz ktoś z zewnątrz szanuje jego wybór.

Na oddziale było inaczej. Nawet pani psycholog mówiła do niego „Wiktoria”. Podobnie lekarze i pielęgniarki. Ale nauczyciel geografii to wyjątek. Dla pozostałych nauczycieli pozostaje dziewczynką.

W walentynki nie wytrzymuje. Robi sobie nacięcia na przedramieniu i jeszcze raz jedzie na Żwirki i Wigury. Tym razem nie zostaje przyjęty, bo nie ma miejsc. W chwili przyjazdu Wiktora oddział jest przepełniony o sto osiemdziesiąt procent.

Justyna panikuje. Bierze Wiktora do pani psycholog, z którą jej syn kilka miesięcy wcześniej złapał świetny kontakt. Ona zdziwiona pyta, czemu znów do niej przyszli. Tłumaczy jeszcze raz, że na terapię jest za wcześnie, Wiktor musi jak najszybciej trafić na szpitalną obserwację. Bo teraz jest w takim stanie, że nawet najdrobniejszy kryzys, kłótnia z mamą czy z Kacprem, może doprowadzić do tragedii.

Tylko że żaden oddział w Warszawie Wiktora nie chce przyjąć.

Marzec 2019 r. Wiktor i Kacper

Któregoś dnia, późnym wieczorem, Kacper idzie odprowadzić Wiktora do metra. Długo nie wraca, więc Agnieszka zaczyna się niepokoić. Dzwoni, on mówi jej tylko, że jednak musi odprowadzić Wiktora aż do domu. Po czym wyłącza telefon. To samo robi Wiktor. Nie ma z nimi żadnego kontaktu.

Agnieszka z Justyną są przerażone. Obie w tym samym czasie wsiadają do samochodów i jadą na przystanek autobusowy znajdujący się nieopodal domu Wiktora. Tam w końcu ich znajdują. Kacper jest roztrzęsiony, płacze. Mówi, że Wiktor chciał skoczyć pod metro.

– Dla matki usłyszeć, że twoje dziecko chce się zabić, to koszmar. To za każdym razem szok – mówi Justyna.

Jest końcówka marca, kolejny raz jadą do Józefowa. Justyna mówi lekarzom, że syn chciał się rzucić pod metro. Ale znów: nie ma zgody na przyjęcie go na oddział.

W uzasadnieniu lekarze podkreślają, że Wiktor miał "tylko jedną myśl samobójczą” i że w trakcie konsultacji zaprzeczył, by w przyszłości miał zamiar odebrać sobie życie. Poza tym z myślami samobójczymi do tej pory radził sobie „konstruktywnie”, a ostatnich samookaleczeń dokonał w lutym, czyli prawie miesiąc temu.

Czyli nie ma powodu, by brać go na obserwację.

Justyna rozpaczliwie prosi o przyjęcie syna na oddział. Wspomina, że pani psycholog, do której chodził Wiktor, odmówiła dalszej terapii i kazała umieścić go w szpitalu. Lekarka proponuje, by w takim razie zmieniła psychologa, skoro tego „problem przerasta”.

Na karcie pacjenta pisze: „brak zagrożenia życia i zdrowia”. Podpisuje się, przybija pieczątkę, dziękuje za wizytę. Poleca dalszą psychoterapię.

O ile znajdzie się lekarz, który zgodzi się ją przeprowadzić.

Justyna ma złe przeczucia. Umówić dziecko na szybką wizytę u psychoterapeuty w ramach publicznej służby zdrowia w Polsce się nie da. Ale prywatnie to też praktycznie niemożliwe.

W końcu ląduje w prywatnej warszawskiej poradni. Lekarz konsultuje Wiktora, po czym woła do siebie Justynę. Rozkłada ręce, mówi, że Wiktor w czasie rozmowy był jak skała. Nie chciał rozmawiać, nie odpowiadał na żadne pytanie. W tej sytuacji jest zmuszony odmówić prowadzenia terapii.

Justynie Wiktor mówi, że albo będzie chodził do poprzedniej pani psycholog, albo do żadnej, bo tylko tamtej ufa.

Kwiecień 2019 r. Wiktor

Trzy tygodnie później żyletką podcina sobie gardło. W szpitalu uspokaja lekarzy. Mówi, że kontrolował sytuację.

Wyjaśnia, że to nie była próba samobójcza. Wie dokładnie, gdzie znajdują się naczynia krwionośne, biologia to jego ulubiony przedmiot. Zrobił to, bo pokłócił się z chłopakiem, a później było mu smutno, gdy Kacper przez dłuższy czas nie odpisywał na jego wiadomości. Ale już jest spokojny, bo wie, że Kacprowi złość zaraz przejdzie. — Żałuję tego. Myśli samobójcze już dawno mi przeszły — mówi lekarzom.

Justyna przypomina sobie słowa pani psycholog: „Nawet najdrobniejsza kłótnia może doprowadzić do tragedii”.

Do sytuacji z podcięciem gardła doszło na klatce schodowej w bloku u Kacpra, tuż po wyjściu z jego mieszkania. Faktycznie wcześniej o coś się pokłócili. Tylko że Kacprowi w tym dniu nagle dochodzi kolejne zmartwienie: niespodziewanie umiera jego ciocia, siostra Agnieszki. Jedzie z mamą do szpitala. Lekarze stwierdzają zgon cioci w chwili, gdy chirurdzy zszywają rozległą ranę na szyi Wiktora.

– W szpitalu Wiktor dostał skierowanie do Józefowa – mówi Justyna. – Najpierw jeszcze spytali mnie: „A czemu on już od dawna tam nie przebywa?”.

Lądują tam po raz trzeci i ostatni. Lekarze, po krótkiej rozmowie z Wiktorem, dochodzą do wniosku, że okaleczenie było spowodowane kłótnią z chłopakiem. Powodów do przyjęcia go na oddział nie widzą.

– Byłam zdesperowana – mówi Justyna. – Wiedziałam, że pobyt w Józefowie jest czymś strasznym, ale chodziło już tylko o to, by był bezpieczny, zanim nie wymyślimy nowego rozwiązania. Bałam się o niego, bałam się, że coś złego się wydarzy.

– I wtedy ostatecznie zgodzili się go przyjąć? – dopytuję.

– Nie. Pan doktor stwierdził, że jestem przewrażliwiona i żebym więcej czasu poświęciła dla siebie, zapisała się na warsztaty fitness albo na siłownię. I żebym „przestała tak się trząść nad córką”.

Kwiecień 2019 r. Justyna, mama Wiktora

– Jak można opisać strach, który czuje się, gdy dziecko rozmyśla o samobójstwie? – pytam Justynę.

– Jest coś takiego jak intuicja matki. Ja się bałam o niego, w każdej godzinie, w każdej sekundzie – mówi.

W kwietniu boi się już nawet wychodzić do pracy. W domu chowa wszystkie noże, tabletki, ostre narzędzia. Do Wiktora dzwoni co pół godziny. Z byle tematem, żeby sprawdził, czy jest mleko w lodówce albo na byle pogawędkę. W nocy wstaje i zagląda do jego pokoju. Sprawdza, czy śpi, czy oddycha. Patrzy na ręce, czy nie są pocięte.

17 kwietnia 2019 r. Wiktor i Kacper

Ten dzień nie może być łatwy. Ani dla Wiktora, ani dla Kacpra. Wiktor ma egzamin z angielskiego kończący podstawówkę, a Kacper z mamą jedzie na pogrzeb cioci.

Egzaminy rozpoczynają się o godz. 9 rano. Wiktora do szkoły odwozi mama. Zaraz po egzaminie wysyła do niej esemesa. Pisze, że „zdał chyba na sto procent”. Myli się, ale minimalnie. Za jakiś czas przyjdą wyniki. Wiktor zda angielski na 98 proc.

Kacper z mamą w tym czasie są już w drodze na pogrzeb. Nagle chłopakowi napływają łzy do oczu. Patrzy w telefon, na ekranie wyświetla się wiadomość od Wiktora. Napisał mu, że „idzie gdzieś skoczyć”. Próbuje do niego zadzwonić, ale jego telefon nie odpowiada. Ciągnie mamę za ramię, mówi jej po cichu, że musi jak najszybciej zadzwonić do mamy Wiktora.

Agnieszka dzwoni do Justyny, a Justyna na policję.

17 kwietnia 2019 r. Wiktor

Policjanci jadą do Justyny. Proszą o zdjęcie Wiktora i rozsyłają komunikat na całą Warszawę. Ruszają w miasto, chcą obstawić wszystkie stacje metra. Spodziewają się, że mogą go tam odnaleźć, zanim dojdzie do tragedii.

Justyna dzwoni do Wiktora. Brak sygnału.

Zawożą ją pod stację metra na Młocinach. Proponują, by na własną rękę pojechała w kierunku centrum i sama też próbowała znaleźć syna. Zgadza się, to dobry pomysł. Płacze.

Jedzie metrem. Nagle z głośników słyszy komunikat: „Ze względu na wypadek na stacji Centrum metro będzie kursować tylko do stacji Dworzec Gdański”. Drży, traci oddech, przymyka oczy.

Z zatłoczonego pociągu wysiada na Starych Bielanach. Biegnie pod blok Kacpra. Policja pojechała także tam, by sprawdzić, czy Wiktor nie zmienił planów i nie poszedł do jego domu. Przed blokiem widzi funkcjonariuszy. Mówi im o komunikacie z metra.

Potwierdzają: przed chwilą „młoda kobieta wpadła pod pociąg”. Pogotowie zawiozło ją do szpitala na Szaserów. Justyna ma tam jechać natychmiast.

Kacper jest na pogrzebie cioci. Nic jeszcze nie wie. W kościele nie może się skupić, spodziewa się najgorszego.

Na pogrzeb wiele osób się spóźnia. Wszyscy przepraszają, tłumaczą się, że w Warszawie był jakiś wypadek, stanęło metro i dlatego nie zdążyli na czas. W czasie mszy do Agnieszki przychodzi esemes. Nie słyszy sygnału, wiadomość odczyta później. Pisał Wiktor: „Niech się pani już o mnie nie martwi. Do widzenia :)”.

Foto: Onet

19 kwietnia 2019 r. Wiktor

Wiktor skoczył pod pociąg 17 kwietnia 2019 r.

O godz. 10.06 napisał jeszcze jedną wiadomość. Do Kai, koleżanki z internetu, której nigdy nie widział, ale bardzo się zaprzyjaźnili. Napisał: „Idę popełnić samobójstwo. Przepraszam. Dziękuję za wszystko, ale nie daję rady”.

O godz. 10.52 wysyła jej zdjęcie torów metra. Chwilę później skacze.

Mimo rozległych obrażeń, chłopiec walczył o życie przez kolejne dwa dni.

Lekarz, który operował go zaraz po wypadku, stwierdził, że trudno wytłumaczyć, jakim cudem Wiktor zdołał przeżyć próbę samobójczą. W szpitalu podłączyli go do respiratora, zoperowali śledzionę, szykowali się do założenia stabilizatora. Justyna wierzyła w cud.

Podczas kolejnej operacji doznał rozległego krwotoku. Zmarł 19 kwietnia, dwa tygodnie przed swoimi piętnastymi urodzinami.

Kwiecień 2019 r. Justyna, mama Wiktora

Pod koniec miesiąca Justyna wyjmuje ze skrzynki list. Nadawca: Sąd Rejonowy. Otwiera i nie wierzy własnym oczom: to decyzja, by w związku z próbą samobójczą Wiktora, w trybie natychmiastowym ustanowić nad nią kuratora. Kurator będzie przychodził do jej domu i sprawdzał, czy właściwie opiekuje się synem.

Justyna czyta ten list i płacze. Przez kilka miesięcy walczyła, by ktokolwiek przejął się losem jej dziecka. A gdy je straciła, to tu nagle taki list.

Idzie do sądu z aktem zgonu Wiktora. Wkrótce przychodzi decyzja o umorzeniu postępowania.

W czerwcu przychodzi kolejny list. Znów z sądu. Tym razem bardziej szczegółowy: dokładne dane kuratora i dni, w jakich od tej pory będzie przychodził do domu i sprawdzał, jak Justyna radzi sobie z wychowaniem dziecka.

Już nie ma sił wyjaśniać. Pieprzyć ich.

Maj – grudzień 2019 r. Kacper

– Bałam się o tym powiedzieć Kacprowi – mówi Agnieszka. – Byłam przerażona, że może zrobić to samo. Ten jego spacer po metrze, miesiąc po śmierci Wiktora, to było właśnie z tęsknoty za nim.

Kacper nie był jeszcze na grobie Wiktora. Wypiera jego śmierć i zwykle ucina temat. Choć ostatnio ma chwile, gdy zaczyna o nim mówić. Agnieszka nie wie jeszcze, czy to chwile słabości, czy wręcz przeciwnie. Wtedy Kacper przyznaje mamie, że bardzo za nim tęskni i cały czas o nim myśli. Raz powiedział, że Wiktor zabił się przez niego.

Innym razem przyznał, że bardzo nie lubi zostawać sam w domu. Bo wtedy wyciąga z szafy wszystkie rysunki Wiktora. Jak jest sam, to nie może się powstrzymać. Ogląda je i zaraz płacze. Cierpi – tak jak cierpi się po stracie najcenniejszej osoby.

Lipiec 2019 r. Dr Towalski

Latem toczy się śledztwo w sprawie śmierci Wiktora. W prokuraturze stawia się doktor Towalski, który napisał wcześniej, że „Wiktoria woli dziewczynki” i której radził, by przed zmianą płci spróbowała pieszczot z facetem.

Zeznaje, że jego samobójstwo było wynikiem wprowadzenia do szkół "ideologii gender".

Jesienią Justyna dzwoni, by umówić się na wizytę u psychiatry. Potrzebuje leków na uspokojenie. W słuchawce słyszy miły głos recepcjonistki. Ta tłumaczy jej, że dotychczasowa lekarka odeszła z przychodni i teraz wszystkich pacjentów przejmuje nowy psychiatra.

Proponuje Justynie wizytę na marzec 2020 r.

U dr. Andrzeja Towalskiego.

Prokurator

Prokurator Jerzy Mierzewski, gdy widzieliśmy się po raz ostatni przed tą publikacją, palił papierosa za papierosem. Gdy dogaszał jednego, natychmiast sięgał po kolejnego, tak jakby obawiał się, że jego płuca na dłuższą chwilę mogą stracić kontakt z tytoniem.

Dla dziennikarzy jest prawdziwym ekspertem od zła. To on zamykał gangsterów z Pruszkowa, szukał zabójców gen. Marka Papały i to on odkrył, że w Polsce na polecenie Amerykanów powstały więzienia, w których torturowano ludzi. A teraz prowadzi śledztwo w sprawie śmierci Wiktora.

Spotykamy się w jednej z warszawskich kawiarni. Miejsc w strefie dla palaczy nie ma. Prokurator macha ręką, jakoś wytrzyma.

– Nie pamiętam sprawy, która po ludzku ruszyłaby mnie bardziej – rzuca na początek. – To my odpowiadamy za to, co się stało. My, dorośli. Nie umiemy dojrzeć w dziecku małego człowieka. Nie mamy systemu opieki nad dziećmi. Nie potrafimy nawet rozpocząć dyskusji na ten temat! A choćby największe poświęcenie nie będzie miało znaczenia, gdy w szpitalu zabraknie miejsc na korytarzu, a w końcu zabraknie też samych lekarzy – mówi.

Postępowanie prawdopodobnie będzie musiał umorzyć. Przepisy nie dają mu podstaw, by lekarzy, którzy nie przyjmowali Wiktora na oddział, pociągnąć do odpowiedzialności. Nie przyjmowali, bo w salach nie było miejsc. Prokurator musiałby oskarżyć całą psychiatrię dziecięcą albo wręcz całe polskie państwo. Z kolei za homofobię ścigać nie może.

– Nasz brak tolerancji, brak poszanowania dla odmienności i innych ludzi, a do tego coraz bardziej rosnący kult siły. Wszystko to w pewnym momencie układa się w przeraźliwy ciąg technologiczny. Taki, który potrafi doprowadzić małego człowieka nawet do śmierci – mówi prokurator.

I dodaje: – To my wszyscy jesteśmy winni.

Zaraza

W 2019 r. jedna z gazet dołączyła dla swoich czytelników naklejki z napisem: „Strefa wolna od LGBT”. Agnieszka i Justyna przyglądały się temu z rosnącym przygnębieniem. W czasie, gdy Justyna przeżywała żałobę, abp Marek Jędraszewski jak mantrę powtarzał hasło o tęczowej zarazie.

Wiktora nie ma. Justyna straciła dziecko. Kacper ma 14 lat i już poznał najczarniejszą stronę życia – przeżył miłość w czasach zarazy.

***

Polska jest na drugim miejscu w Europie pod względem liczby samobójstw wśród dzieci. Nieznacznie wyprzedzają nas Niemcy – ale tylko dlatego, że to kraj dwukrotnie większy.

Dane pokazują, że blisko 70 proc. nastolatków LGBT w Polsce myśli o samobójstwie.

— Trzeba krzyczeć o stanie polskiej psychiatrii dziecięcej — mówił na miesiąc przed śmiercią Wiktora rzecznik praw obywatelskich Adam Bodnar.

Dr Andrzej Towalski odmówił rozmowy z Onetem, oddział w Józefowie nie odpowiedział na nasz e-mail z pytaniami.

Chcesz porozmawiać z autorem o stanie psychiatrii dziecięcej w Polsce? Napisz! janusz.schwertner@redakcjaonet.pl

W tych instytucjach można uzyskać pomoc: