'Technologische vraagstukken, zoals de sleepwet, zijn te complex om simpelweg 'voor' of 'tegen' te stemmen.' Beeld anp

De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten - ook wel 'sleepwet' of 'aftapwet' - geeft de AIVD en zijn militaire tegenhanger MIVD het recht al het binnenlandse dataverkeer naar binnen te trekken en te analyseren. De 'iedereen is verdachte'-connotatie van de wet stuit, blijkens het aanstaande referendum, op veel weerstand. Het is, na het debat rond netneutraliteit, het tweede grote debat rond de ethiek van technologie en privacy, maar zeker niet het laatste.



Volgend jaar wordt een Europese wet ingevoerd, de General Data Protection Regulation (GDPR), die de bescherming van privacygevoelige informatie verscherpt en de beheerders van die data aansprakelijk stelt. Belangrijke pijler van de GDPR is dat iedereen straks het recht moet hebben zijn data te laten verwijderen. Momenteel is er bijvoorbeeld geen regelgeving voor hoe persoonsgegevens bewaard dienen te worden, en niemand is aansprakelijk als die gegevens worden gestolen. Er is dus een grote behoefte om daar richtlijnen voor te ontwikkelen vanuit een gecentraliseerde instantie.

De GDPR is een stap in de goede richting, maar hoe en door wie wordt die regelgeving op landelijk niveau straks gehandhaafd? Gaat Justitie dat doen, het ministerie dat juist verantwoordelijk is voor de controversiële sleepwet?



Netneutraliteit en de sleepwet zijn nog maar het begin. Er zijn talloze andere voorbeelden te bedenken van technologische vraagstukken die zich in de (nabije) toekomst gaan aandienen. Zullen die elke keer tot verhitte discussies en referenda leiden? Technologische vraagstukken zijn te complex om simpelweg 'voor' of 'tegen' te stemmen. Ze vergen gecentraliseerd onderzoek, financiering en gebundelde kennis om een beleid te vormen dat zowel veiligheid als privacy en innovatie in acht neemt.



En daar ligt een taak voor de overheid, die zich bemoeit met zaken die de hele samenleving raken, zoals volksgezondheid en justitie. Maar terwijl technologie steeds dieper ingrijpt op alle fronten, is er toch geen ministerie van Technologie. Neem het elektronisch patiëntendossier: waarom ligt dat bij het ministerie van Volksgezondheid? Wat weten zij daar over ict? Misdaad in ziekenhuizen los je toch ook niet op binnen het ministerie van Volksgezondheid? Daarvoor ga je naar Justitie. Begrotingen voor de gezondheidszorg worden gemaakt door het ministerie van Economische Zaken, ook niet door Volksgezondheid. En toch leggen we grote ict-vraagstukken bij aparte ministeries neer.

Waar klopt een universiteit nu aan om subsidie aan te vragen voor het ontwikkelen van een nieuwe encryptiemethode? We willen overstappen naar elektronisch stemmen. Wie gaat die systemen ontwikkelen? Wie bepaalt de protocollen die onze democratie moeten beschermen? Wordt daar voor veel (belasting)geld weer een externe partij voor ingehuurd? In Amsterdam lopen projecten om smart cities te ontwikkelen. Gaan Utrecht en Den Haag straks andere projecten bedenken, die systematisch afwijken van elkaar, zoals gebeurde bij de politie in haar 12 regio's?



Terug naar de sleepwet. Bij wie ligt de verantwoordelijkheid om daar advies over te geven? Nu is Justitie daar leidend in, omdat het haar werk is terroristen te stoppen. De vraag of dat kan zonder privacy te schenden heeft voor de AIVD geen prioriteit, omdat zijn doel niet is de privacy te beschermen maar de bevolking. Het is te makkelijk om de sleepwet zomaar af te schieten, maar er moet ergens een goed alternatief komen. Dat begint door na te denken over wat privacy precies is in de nieuwe digitale realiteit.



Met de opkomst van social media is privacy een hot topic geworden. Hierbij hoor je zelfs geluiden dat privacy dood is. Maar wanneer een conservatieve leider met eigenzinnig kapsel bedenkt dat het vanaf nu illegaal is om homoseksueel te zijn, kan hij bij Facebook alle data van homoseksuele gebruikers opeisen. Technisch gezien kán dat, want die gegevens zijn wettelijk niet beschermd.

Arthur Stobbelaar, architect bij digitaalbureau TamTam.