„Help! Politie!” Eind september om twee uur ’s nachts wordt Marcel Vijfvinkel uit IJzendijke wakker van geschreeuw. Hij hoort iemand meerdere keren op en neer rennen en schreeuwen. Hij denkt dat het een bezoeker is van het huis achter hem, waar healingsessies worden gehouden. Na vijf minuten klinkt het opnieuw: „Help! Politie!” Daarna hoort hij een auto wegscheuren. De volgende dag brengt de politie naar buiten dat die nacht iemand is overleden. „Mogelijk heeft het slachtoffer een ‘healing’ bijgewoond in een woning in IJzendijke waarbij hallucinante producten zouden zijn gebruikt”, schrijft de politie.

Iboga-Farm heet deze plek in het Zeeuwse IJzendijke. Op de website staat dat er „ceremonies worden gegeven voor een ieder die het inzicht in zichzelf wil vergroten”. Daarbij wordt onder meer gebruik gemaakt van ayahuasca, een hallucinerend theebrouwsel. Iboga-Farm is ondergebracht in een huis van witte bakstenen, tussen Zeeuwse weilanden, akkers en boerderijen. Er is niemand aanwezig, in de kleine tuin staat een Boeddhabeeld, er wappert een felgekleurde hangmat in de wind.

Volgens een woordvoerder van het OM Zeeland-West-Brabant zijn er die nacht drie mensen aangehouden, van wie twee uit het healingcentrum. Een zit nog vast, hij wordt verdacht van doodslag en overtreding van de Opiumwet. Of het slachtoffer is overleden als gevolg van het gebruik van hallucinerende middelen, wordt nog onderzocht.

Ceremonie in Eersel

Door heel Nederland worden sinds enkele jaren healingsessies aangeboden waar ayahuasca wordt gebruikt. Dat theebrouwsel wordt gemaakt van twee planten en bevat onder meer dimethyltryptamine (DMT), een verboden stof die wordt gezien als harddrug. Behalve in IJzendijke viel de politie binnen bij een ceremonie in het Brabantse Eersel, nadat een 31-jarige Hongaar dood was gevonden. Er zou een verband zijn tussen zijn dood en een healingsessie.

De Hoge Raad oordeelde begin oktober dat de invoer van ayahuasca strafbaar is. Daarmee bleef een eerdere veroordeling van een vrouw in stand. Zij werd bestraft voor de invoer van 33 kilo ayahuasca-thee. De vrouw was van mening dat haar veroordeling in strijd was met de vrijheid van godsdienst omdat de thee was bestemd voor de kerk Santo Daime in Amsterdam, te gebruiken bij erediensten. Volgens de Hoge Raad zou sprake zijn van een „onaanvaardbaar gevaar voor de volksgezondheid” vanwege „een sterk toenemende belangstelling voor het gebruik van ayahuasca, met name buiten religieuze setting”.

NRC-redacteur Thomas Rueb dronk ayahuasca en ging op een urenlange tocht langs de krochten van zijn ziel. Lees hier zijn verhaal

Wel is in eerdere zaken door een rechter geoordeeld dat voor het bezit van ayahuasca geen straf werd opgelegd, omdat in die zaken het recht op vrijheid van godsdienst zwaarder werd gewogen dan het verbod in de Opiumwet. Rechters kunnen zich nu op de nieuwe jurisprudentie baseren, zegt een woordvoerder van het ministerie van Justitie.

DMT is niet de enige werkzame stof in ayahuasca. Minstens zo belangrijk zijn de zogenoemde MAO-remmers. Die moeten ervoor zorgen dat de DMT niet door het lichaam wordt afgebroken. MAO-remmers zijn niet illegaal, sterker: ze zitten ook in veel antidepressiva en zelfs in de specerij kurkuma.

Sinds het oordeel van de Hoge Raad stappen aanbieders van commerciële ceremonies over op psilohuasca. Bij dit mengsel wordt de DMT vervangen door psilocybine dat in triptruffels zit. Psilocybine is in die vorm niet verboden, paddestoelen die deze stof bevatten zijn dat wel.

Overstap

NRC benaderde twaalf aanbieders van ayahuasca-ceremonies. Vier van die aanbieders stappen na de uitspraak van de Hoge Raad over op psilouasca, één blijft ayahuasca aanbieden. Bij zeven aanbieders is nog onduidelijk of ze nog steeds ayahuasca-ceremonies aanbieden, omdat ze niet op vragen reageerden.

Jeroen Keijmel, ceremonieleider bij Unfoldyourbeing, zegt dat de uitspraak van de Hoge Raad voor hem persoonlijk een reden is geweest te stoppen met ayahuasca. „We zijn wel rebels, maar deze uitspraak geeft een signaal af dat het tegen de wet is. Het is het sentiment van deze uitspraak, waardoor wij overstappen.” Ook de dreiging van invallen speelt een rol. „Ik wil er niet bij zijn als er tijdens een ceremonie veertig agenten komen binnenvallen.”

Keijmel zegt helemaal overgestapt te zijn op psilohuasca: „Het werkt even goed als ayahuasca, hoewel de ervaring wel iets anders is. Truffels zijn voorspelbaarder en stabieler. Maar dat is juist voor gebruikers een slechte zaak, vandaar dat wij het combineren met MAO-remmers.”

140 healingcentra

Floris Moerkamp is een van de initiatiefnemers van een brancheorganisatie-in-oprichting van aanbieders van zulke ceremonies. Hij biedt zelf geen ceremonies aan. Zijn doel is voor ayahuasca een veilige en verantwoorde plek in de samenleving te creëren en de centra daarbij te helpen, zo zegt hij. Er zijn intussen zo’n negentig aanbieders van healingsessies bij hem aangesloten. „Bij geen van deze centra is ooit iets misgegaan. In totaal zijn er ongeveer honderdveertig in Nederland, inclusief een aantal dat soms in Nederland ceremonies doet en soms afreist naar de Amazone.” Een „handvol aanbieders” is volgens Moerkamp overgestapt op psilohuasca.

In de ogen van de brancheorganisatie maakt de uitspraak van de rechter over ayahuasca eigenlijk geen verschil voor de centra. „Ayahuasca is nooit legaal geweest, behalve voor de Santo Daimekerk. Maar het middel wordt al jaren gedoogd.”

Moerkamp pleit voor decriminalisering onder strenge voorwaarden. „Je moet de intake en de veiligheidsprotocollen standaardiseren en alleen healingcentra toestaan die zich houden aan de randvoorwaarden. Dan zijn die risico’s verwaarloosbaar.”

Lees meer over healingsessies in het Brabantse Eersel

Volgens Leonie Kamps, woordvoerder van het Trimbos-instituut, zullen de effecten van psilohuasca vergelijkbaar zijn met het gebruiken van ayahuasca. „Het effect van het toevoegen van MAO-remmers aan truffels is dat je langer en heftiger kan trippen dan op alleen truffels.”

Maar ongevaarlijk is het niet, vertelt Kamps er direct bij. „Als je psilohuasca neemt en je slikt ook antidepressiva, dan kan dit tot levensgevaarlijke klachten leiden. Beide middelen worden veel sterker en je kan het serotoninesyndroom oplopen. Dan ga je zweten en krijg je hoge lichaamstemperaturen, waardoor zelfs organen kunnen uitvallen.”

Ook de combinatie van MAO-remmers met voedingsmiddelen, zoals oude kaas, kan volgens Kamps klachten geven, zoals een verhoogde bloeddruk. Wat de uitspraak van de Hoge Raad betekent voor de ceremonies in IJzendijke is onduidelijk. De telefoon wordt niet opgenomen en ook buurtbewoners hebben geen activiteit meer gezien. Bewoner Marcel Vijfvinkel hoopt dat er een einde is gekomen aan de ceremonies.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 25 oktober 2019