Przypisując pułkowi Azow neonazistowskie sympatie Ali H. Soufan przeoczył radykalną zmianę, jakiej pułk został poddany ponad pięć lat temu

Raport Soufana nazywa Ukrainę rodzącym się centrum białego nacjonalizmu. W rzeczywistości ukraiński nacjonalizm jest skierowany przeciwko Rosji

Ukraińscy nacjonaliści w ostatnich wyborach uzyskali marginalną liczbę głosów – znacznie mniejszą od ich odpowiedników w Polsce, Niemczech, Włoszech czy Francji

Soufan łączy sprawcę morderstwa 51 osób w Christchurch w Nowej Zelandii z Ukrainą, choć nie ma na to żadnych dowodów

Raport Soufana potwierdza, że Rosja wygrywa wojnę informacyjną z Ukrainą

„Kiedyś walczyliśmy z dżihadystami. Teraz walczymy z białymi nacjonalistami” – artykuł pod takim tytułem napisali w "New York Times" Max Rose i Ali H. Soufan. Pierwszy z autorów jest demokratycznym kongresmenem, jednak artykuł został oparty na raporcie drugiego autora – słynnego byłego agenta FBI, który ma na koncie wielkie zasługi w walce z Al-Kaidą.

„New Yorker” nazwał Aliego H. Soufana człowiekiem, który bardziej niż ktokolwiek inny zbliżył się do powstrzymania ataków terrorystycznych z 11 września 2001 r. W 2005 r. Soufan oskarżył publicznie CIA, że nie udostępniła mu informacji mogących powstrzymać ataki i odszedł z FBI. Założył wtedy Soufan Group, organizację zajmującą się badaniem i analizowaniem pojawiających się na świecie zagrożeń związanych z bezpieczeństwem publicznym.

To właśnie ta organizacja wydała raport „ Ekstremizm białych nacjonalistów”. W raporcie przedstawiono Ukrainę jako „rodzące się centrum szerszej sieci ponadnarodowego ekstremizmu białego nacjonalizmu, przyciągające zagranicznych rekrutów z całego świata”.

Ali H. Soufan jest niekwestionowanym ekspertem z zakresu zagrożeń terrorystycznych w wielu rejonach świata. Ale czytając jego raport, można odnieść wrażenie, że Ukraina jest dla niego niezbadanym terytorium. Biali nacjonaliści stwarzają na świecie poważne i stale rosnące zagrożenie, w tym terrorystyczne. Jednak myląc się w swoim raporcie w podstawowych sprawach, Soufan nie tylko źle umiejscawia to zagrożenie, ale także wpisuje się w propagandową narrację Rosji.

Neonazistowski Azow

Koncepcję Ukrainy jako centrum białego nacjonalizmu Soufan opiera na działalności pułku Azow. Soufan za FBI, nazywa Azow „jednostką paramilitarną kojarzoną z ideologią neonazistowską”. W tym podstawowym dla wskazania Ukrainy jako siedliska białych nacjonalistów argumencie Soufan wyraźnie myli przeszłość z teraźniejszością.

Pułk Azow został sformowany w 2014 r. w celu walki ze sterowanymi przez Rosję separatystami na Ukrainie i stacjonował w Mariupolu w obwodzie donieckim. Pierwszym dowódcą Azowa był Andrij Biłecki, polityk o skrajnie nacjonalistycznych poglądach. Pułk faktycznie przyciągał dużo młodzieży, nierzadko kilkunastoletniej, z ideologicznym zamętem w głowach.

Widywałem ich często na linii frontu w rejonie wsi Szirokine na wybrzeżu Morza Azowskiego, gdzie byli zaangażowani w walki. Raził mnie eksponowany w symbolice pułku tzw. wolfsangel, czyli wilczy hak, używany przez nazistów w czasie II wojny światowej, podobnie jak raził wielu żołnierzy z batalionu Donbas, w którym wówczas gościłem jako dziennikarz.

Otwarcie neonazistowskie postawy w pułku trwały przez początkowy gorący okres wojny. W tym czasie ukraińskie państwo w żaden sposób nie było w stanie kontrolować ochotniczych jednostek. Na początku wojny ukraińskie wojsko było w całkowitej rozsypce, a jedynymi sensownymi siłami powstrzymującymi napór Rosjan i wspieranych przez nich separatystów byli właśnie ochotnicy.

Kim jest ukraiński nacjonalista

Formacji o wyraźnie nacjonalistycznej i jak sami o sobie mówili „banderowskiej” postawie było wówczas więcej, z czego Soufan najwyraźniej nie zdaje sobie sprawy, bo w swoim raporcie nie wspomina o nich ani słowem. Wyróżniały się wśród nich Prawy Sektor, Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) czy Ajdar.

Pierwsze dwie gościły mnie w swoich bazach w rejonie wsi Piski w czasie, kiedy toczyły się tam walki o donieckie lotnisko. Na potrzeby reportaży często pytałem ochotników z Prawego Sektora i OUN, kim jest ukraiński nacjonalista i banderowiec. Odpowiadali w zasadzie jednym głosem: to patriota walczący z rosyjskim agresorem.

Takie same odpowiedzi słyszałem od członków Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, weteranów UPA i teoretyków ukraińskiego nacjonalizmu, kiedy w kolebce ukraińskiego banderyzmu na zachodzie tego kraju realizowałem reportaż „Kim są współcześni banderowcy?”.

Wszystkie te wypowiedzi trzeba brać pod uwagę przy próbach definiowania ukraińskiego nacjonalizmu. Pytania o wyższość białej rasy nad innymi brzmiały dla tych ludzi jak science fiction, szczególnie że w początkowym okresie wojny po stronie Ukrainy walczyło kilku czarnoskórych żołnierzy i znacznie więcej niż kilku Latynosów.

Walka z rosyjską propagandą

Wracając do neonazizmu w Azowie, wszystko to trwało przez początkowe sześć miesięcy wojny – do listopada 2014 r. Wówczas pułk został włączony w strukturę Narodowej Gwardii Ukrainy, która podlega ukraińskiemu MSW.

Od sześciu lat nazywanie Azowa „jednostką paramilitarną” jest głęboko chybione, podobnie jak chybione jest nazywanie jej bytem neonazistowskim.

Miesiąc przed włączeniem Azowa w struktury państwowe, odszedł z niego jednoznacznie kojarzony ze skrajnym nacjonalizmem Andrij Biłecki. Sam pułk zaczął wówczas intensywnie pracować nad odcięciem się od neonazistowskich skojarzeń, podkreślając, że taki jego wizerunek jest na rękę rosyjskiej propagandzie.

Ówczesny rzecznik Azowa Andrij Diaczenko przyznawał, że 10-20 proc. obsady pułku wciąż wykazuje neonazistowskie ciągoty, lecz „nie ma to nic wspólnego z oficjalną ideologią Azowa”. Na poziomie rządowym ministerialny doradca Anton Heraszczenko zapewniał, że Azow nie powinien być kojarzony z nazizmem.

Nacjonaliści na marginesie

Z jednej strony były wysiłki ukraińskich żołnierzy i polityków, z drugiej – pracująca pełną parą rosyjska propaganda. W nią wpisuje się Soufan, przedstawiając Ukrainę jako centrum białego nacjonalizmu. Tymczasem skrajni nacjonaliści na Ukrainie regularnie szlifują końcówki w każdych wyborach parlamentarnych lub prezydenckich.

Na ostatnie wybory do Werchownej Rady w 2019 r. sfrustrowani słabymi wynikami nacjonaliści postanowili połączyć siły. We wspólnym bloku wystartowali Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Swoboda”, Korpus Narodowy Andrija Biłeckiego, Prawy Sektor, Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów oraz Kongres Ukraińskich Nacjonalistów. Wszyscy wspólnie zdobyli 2,15 proc. głosów. W odbywających się w tym samym roku wyborach prezydenckich nacjonalistyczny kandydat „Swobody” Rusłan Koszułyński uzyskał całe 1,62 proc. głosów.

Dla porównania z ukraińskimi wynikami warto się przyjrzeć osiągnięciom skrajnych nacjonalistów w innych krajach: w ostatnich wyborach do polskiego parlamentu w 2019 r. Konfederacja zgarnęła 6,81 proc. głosów; w Niemczech Alternatywa dla Niemiec (AfD) w 2017 r. uzyskała 12,5 proc. głosów; we Francji Front Narodowy dostał w 2017 r. dostał 13,2 proc.; a we Włoszech Liga Północna Matteo Salviniego w 2018 r. uzyskała 17,6 proc. zostając trzecią siłą w parlamencie.

Przekręceń i nadużyć w raporcie Soufana jest więcej. Autor łączy sprawcę morderstwa 51 osób w Christchurch w Nowej Zelandii z Ukrainą, choć na takie kontakty nie ma żadnych dowodów; wylicza setki obcokrajowców walczących na Ukrainie w latach 2014-2019, choć wiadomo, że znakomita większość z nich zniknęła z frontu do 2015 r.; kojarzy tych obcokrajowców, którzy tam walczyli z białym nacjonalizmem, choć motywacji było bez liku – sam spotykałem tam komunistów, stalinowców, bezideowców, chłopaków robiących sobie „najemnicze CV”, amatorów ekstremalnych przygód i jakże często ludzi niemających po prostu żadnego innego pomysłu na życie.

Ukraina już szósty rok prowadzi wojnę z Rosją. Na obecnym etapie ta wojna bardziej niż na froncie fizycznym toczy się na froncie informacyjnym. W tej informacyjnej wojnie Rosja zyskuje coraz większą przewagę. Raport Aliego H. Soufana jest tego smutnym przykładem.

Napisz do autora: marcin.wyrwal@redakcjaonet.pl