„Éh! Éh!” roept een jongen zonder fiets. „Breng me effe naar Kruidvat! Ik haal een zestigcentblikje voor je!” Een vriend gaat ervandoor met de fiets van een meisje. Ze rent er achteraan. „Wat dóé je!?”

Het is drie uur en op straat klinkt het gejoel en geroep voor de Bredero Mavo in Amsterdam-Noord. Vijf meisjes houden stil na een vraag van de verslaggever. Of ze wel eens ‘ballonnetjes’ hebben genomen.

„Ballonnetjes?” De meisjes kijken vertwijfeld. Ballonnetjes ja. Drugs.

„Drugs doe ik niet, uit respect voor mijn vader”, zegt een meisje resoluut. Ze is vijftien jaar en Nederlands-Marokkaans, net als de anderen.

Dan begint het haar te dagen. „Ooooh. Bedoelt u van die capsúles?” Het hele groepje in koor: „Lách-gas!” Drie van de vijf hebben ze wel eens gebruikt. Capsules voor slagroomspuiten met lachgas erin. Je spuit ze leeg in een ballon die je inhaleert voor een kortdurend euforisch effect.

„Ja joh, ik ging helemaal stúk! Rondjes rennen, lachen.”

„Zij is prof meneer!” zegt een ander.

„Ik kreeg het een keer van m’n neef, op een feestje in het Westerpark.”

„Maar het is geen drugs hoor.”

„Gewoon leuk voor een keertje.”

„Meer een sfeermaker.”

Patronen voor slagroomspuiten

Lachgas wint aan populariteit. Je vindt de capsules terug op hangplekken waar jongeren op een bankje samen even een ballonnetje nemen, en op feesten en festivals, waar de ballonnetjes soms à 2 euro worden verkocht. De bewustzijnsdaling die optreedt door kort zuurstofgebrek kan leiden tot een lacherig gevoel en een tripachtig effect.

Lees ook: Dit doet lachgas: snelle kick en katerachtige hoofdpijn

Ouder uitgaanspubliek kent de werking al sinds 1998, toen er eveneens een kleine hype rondom lachgas was. Maar ook scholieren hebben het nu ontdekt. Vorig jaar onderzocht het Trimbos-instituut voor het eerst het gebruik van lachgas onder jongeren en constateerde dat zo’n 8 procent van de 12- tot 16-jarigen het ooit had gebruikt – een veel hoger percentage dan dat drugs als xtc, paddo’s of cocaïne had gebruikt. Mavo- en vmbo-t-leerlingen scoorden het hoogst.

Jongeren zien lachgas nauwelijks als drugs, schreef het Trimbos. Vanwege de korte werkingsduur, het kleine verslavingsrisico en de geringe bijwerkingen – duizelingen, evenwichtsstoornissen, hoofdpijn. Bovendien zijn patronen voor slagroomspuiten overal verkrijgbaar. Bij de Blokker in doosjes van tien (4,99 euro) of op de talloze sites voor slagroompatronen waar je ze in bulk kunt krijgen. Verbieden blijkt onmogelijk. Gaspatronen zijn legaal en kennen geen leeftijdsgrens – iedereen moet slagroom mogen spuiten.

Maar kennis over de gevolgen van lachgasgebruik op jonge leeftijd ontbreekt. „Wat doet herhaaldelijk kortdurend zuurstofgebrek met een brein in ontwikkeling, dat is de vraag”, zegt Ninette van Hasselt van het Trimbos-instituut. Internationaal onderzoek is er niet – lachgas blijkt vooral in Nederland en het Verenigd Koninkrijk populair. Ook kennis van de effecten bij frequent gebruik ontbreekt. „Sommige gebruikers nemen er meer dan tien per keer.” Deze week kondigde het Ministerie van Volksgezondheid aan nader onderzoek hiernaar te willen.

Uit je systeem

„Mensen doen er makkelijk over maar dat is onterecht”, zegt Kay, 21 jaar. Hij staat met Oscar, 23 jaar, te roken voor het ROC, pal naast de mavo. „Na drie of vier op een avond ben ik echt wel klaar”, zegt Oscar. „Dan ben ik uitgeput, mis zuurstof.”

„Zuurstof ja”, zegt Kay, „ik heb er eens vijf dagen achter elkaar twintig per dag genomen. Dan wordt het effect anders. Veel langer, veel sterker. Het gaat niet meer uit je systeem.”

„Een vriend heeft erna een psychose gekregen”, vervolgt Kay. „We keken een psychedelische film, en hadden wiet gerookt en dus al die ballonnetjes. Opeens staat hij op, midden in de film, en begint groentesoep te maken. Hij stond er een uur, geen soep. Hij vertelde over de zelfmoord van zijn vader, in tranen, kreeg waanideeën. Dagen later nog. Stond-ie met een ingebeelde pijl en boog uit het raam te schieten. Hij is nooit meer de oude geworden.”

Een snelle kick uit een ballonnetje. De zilverkleurige patronen die her en der op straat liggen zijn stille getuigen van de groeiende populariteit van lachgas als goedkope drug onder jongeren. Lachgas (distiktofoxide) wordt vanouds in de geneeskunde toegepast als verdovingsmiddel, en wordt sindsdien ook als recreatieve drug gebruikt. Maar de laatste jaren is het gas steeds populairder geworden onder festival- en clubbezoekers. Het gas wordt snel opgenomen in het bloed en werkt in op receptoren in de hersenen. Met name de remmende invloed op de NDMA-receptor in de hersenen verklaart volgens onderzoekers het euforische gevoel. Het verdovende effect komt waarschijnlijk voort uit de invloed die het middel heeft op de hersenstam. Die gaat endogene opoïden produceren, zo blijkt uit rattenonderzoek. Lachgas staat bekend als een relatief veilige drug, maar helemaal onschuldig is het niet. Als gevolg van zuurstoftekort kunnen gebruikers zich na een ‘hit’ of ‘hijs’ wel duizelig voelen, misselijk worden of er soms een katerachtige hoofdpijn aan over houden. Mensen komen wel gemakkelijker ten val, wat ongelukken kan geven. De lichaamscoördinatie en het geheugen kunnen ook kortstondig verstoord zijn. Om die reden is bijvoorbeeld autorijden vlak na gebruik gevaarlijk. Het zuurstoftekort kan zo ernstig zijn dat in zeldzame gevallen bewusteloosheid of zelfs verstikking kan optreden. Om die reden wordt gebruikers afgeraden de ballon in één teug leeg te zuigen, of erger, de uitgeademde lucht in de ballon op te vangen en weer opnieuw in te ademen voor een tweede dosis. Het meeste gebruik is incidenteel en in kleine hoeveelheden: niet meer dan vijf ampullen. Maar er zijn ook zware gebruikers, en die lopen risico op ernstige neurologische bijeffecten. Ze krijgen moeite met typen, bedienen van hun telefoon of lopen. Dat is terug te voeren op een tekort aan vitamine B12. Deze essentiële vitamine breekt namelijk af in het lichaam onder invloed van lachgas.



Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 25 oktober 2016