Het wil nog niet vlotten met de staatscommissie die het kabinet vorig jaar op verzoek van senator Loek Hermans (VVD) beloofde in te stellen. Dat blijkt uit gesprekken met betrokkenen en de laatste versie van de – herhaaldelijk herziene – opdracht aan deze commissie, die onder meer gaat bezien of de Eerste Kamer moet worden afgeschaft. De opdracht is geheim, maar in bezit van NRC Handelsblad. Hermans werkt in samenspraak met andere fractievoorzitters in de Eerste Kamer al tien maanden aan een voorstel. “Het kan nog best even duren”, zegt Hermans in een reactie.

De VVD’er opperde tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in oktober een commissie ‘staatsrechtelijke herbezinning’ in te stellen om de toekomstbestendigheid van het parlementaire stelsel, en met name de rol en functie de Eerste Kamer, te onderzoeken. Binnen zijn partij klinkt dat de Eerste Kamer maar beter kan verdwijnen, sinds de VVD regeert met coalities zonder minderheden in de ‘lastige’ senaat.

Volgende week treedt een nieuwe senaat aan, die over een paar weken een voorzitter kiest. Daarom zullen fractievoorzitters naar verwachting pas na de zomer met een definitief document komen. Daarop volgt een plenair debat en dan gaat de Tweede Kamer er nog mee aan de slag, voordat het kabinet een commissie benoemt.

Vragen over ‘democratische legitimering’ senaat

De opdracht is, in de huidige versie van het document, een open vraag: “Moet het Nederlandse parlementaire stelsel worden verbeterd om het toekomstbestendig te houden?” Het is bewust een vraag die ook met nee kan worden beantwoord. Bij het CDA is bijvoorbeeld weinig behoefte aan een onderzoek, laat staan grote veranderingen, heeft fractievoorzitter Elco Brinkman duidelijk gemaakt.

De commissie zou vooral moeten kijken naar de gevolgen van Europese regelgeving en de electorale beweeglijkheid waarmee politici geconfronteerd zijn, schrijft Hermans. Daarnaast zijn er vragen over de “democratische legitimering” van de Eerste Kamer, die indirect gekozen wordt. En haar “parlementaire bevoegdheden”. In Nederland heeft de senaat vetorecht om wetgeving te blokkeren. Daar dreigt vaker gebruik van te worden gemaakt, nu de regering geen meerderheid in de Eerste Kamer heeft. VVD en PvdA hebben daar straks nog maar in de nieuwe senaat samen nog maar 21 zetels.

De samenstelling van de commissie, volgens Hermans “één van de grote discussiepunten”, lijkt beslecht. Naast deskundigen moeten er ook “vooraanstaande (oud)politici” in “met mandaat van hun partijen”.