Informatorzy, informując media, próbują oczyścić z patologii demokratyczne instytucje. W ten sposób kraj staje się lepszy. Niedopuszczalne jest w tym kontekście naruszenie ich praw – mówi Jerzy Włodarczyk z Press Club Polska

Polowanie na informatorów przez instytucje publiczne nie jest niczym nowym, lecz - jak zauważa Andrzej Stankiewicz - obecna sytuacja jest wyjątkowa pod jednym względem. – Oficjalne sposoby zdobywania informacji zawodzą – mówi

Rzecznik Praw Obywatelskich: - Sytuacje te są związane z głębszym trendem naruszania zasad demokratycznego państwa. To wysyłane sygnału m.in. do dziennikarzy, adwokatów, sygnalistów, że mogą być na celowniku władzy

Budzik Michała (imię zmienione) odzywa się o 6 rano 16 maja. Mężczyzna wstaje i słyszy delikatne pukanie do drzwi. Sądzi, że to sąsiadka, która lubi odwiedzać jego rodzinę o dziwnych porach. Zajęty przygotowaniami do pracy nie reaguje, ale kiedy słyszy dzwonek, otwiera, ponieważ boi się, że intruz obudzi 8-letnią córkę. W korytarzu widzi trzech policjantów po cywilnemu. Wyjmują nakaz przeszukania mieszkania.

Dokument podpisała prokurator Olga Kocaj z Prokuratury Okręgowej w Krakowie. W zażaleniu do sądu, jakie złoży potem Michał na przeszukanie, zwróci uwagę na prywatne kontakty prokurator Kocaj z naczelnikiem krakowskiego Biura Spraw Wewnętrznych mł. instp. Pawłem Bednarzem i jego zastępcą podinsp. Krzystofem Lutym.

Co ważne, Michał jest osobą, która zawiadomiła prokuraturę o potencjalnym przestępstwie nadużycia uprawnień przez wyżej wymienionych szefów BSW z Krakowa. W styczniu tego roku zostało wszczęte śledztwo z jego zawiadomienia.

W kwietniu Onet opublikował artykuł "Anonimy, nielegalne operacje, DNA na zamówienie", w którym opisał, jak Żandarmeria Wojskowa przy pomocy BSW nielegalnie inwigilowała pracowniczkę CBA.

Prokuratura nie zajęła się jednak opisanymi w artykule nieprawidłowościami. Zamiast tego zaczęła tropić potencjalnych informatorów dziennikarzy. Podejrzenie padło także na Michała. Stąd poranna wizyta policjantów w jego mieszkaniu.

Przeszukanie trwa dwie godziny. Policjanci konfiskują laptopy, telefony, pendrive'y, płyty CD. Wydaje się, że bardzo zależy im na znalezieniu czegokolwiek związanego ze sprawą. Wchodzą nawet do pokoju śpiącej jeszcze córki Michała. Mężczyzna próbuje odizolować dziecko od tej sytuacji, włącza telewizor.

Policjanci, mimo braku nakazu, przeszukują też samochód. W uzasadnionych, nagłych przypadkach można poszerzyć przeszukanie o dodatkowe miejsca na podstawie legitymacji policyjnej, jednak tutaj o nagłym przypadku nie może być mowy, bo nakaz był wystawiony dwa dni wcześniej. W aucie policjanci znajdują tylko stary pordzewiały nóż. Też go konfiskują.

Żona Michała ciężko znosi przeszukanie mieszkania. Nie może jeść. Pyta, co robić, jeśli go aresztują. Córka również dopytuje, co się stało. Mężczyzna tłumaczy cierpliwie dziecku: – Mój były szef, który mnie nie lubi, chciał sprawdzić, czy nie wziąłem sobie czegoś z pracy.

- Jeśli ktoś ma wiedzę o popełnianym przestępstwie, jego prawem i obowiązkiem było poinformować o tym odpowiednie organy. Nie powinien być z tego powodu szykanowany – mówi Adam Bodnar Rzecznik Praw Obywatelskich.

Rodzina czuje się zastraszona.

Zagubione dokumenty

Nie ona jedna. W marcu Onet opublikował artykuł "Jak Żandarmeria Wojskowa nielegalnie pozyskuje wrażliwe dane". Ujawniliśmy w nim, że były szef Żandarmerii Wojskowej w Krakowie płk. Sebastian Kalisz wszedł w posiadanie teczek cywilów z wnioskami o wydanie dowodów osobistych, do czego nie miał prawa. Teczki te nie zostały zabezpieczone w żandarmerii w Krakowie i w efekcie znalazły się w rękach dziennikarzy Onetu. Na nasze pytanie, pod jakim numerem zostały one zarejestrowane w ŻW, nie uzyskaliśmy odpowiedzi.

– Nie dostaliście jej, ponieważ tych dokumentów nikt nie miał na stanie – wyjaśnia nasz informator. – Pobrał je z urzędu miasta kierowca szefa ŻW w Krakowie, aby porównać pismo na dokumentach z podpisami na pewnym anonimie. Później wrzucono je do szuflady i zapomniano o sprawie.

Żandarmeria tłumaczy, że dokumenty nie zostały zarejestrowane, ponieważ "są jawne i nie podlegają kontroli" w trybie rejestracji informacji niejawnych.

- Wgląda na to, że żandarmeria interpretuje to w ten sposób, że skoro dokumenty nie miały klauzuli niejawności to nie mają szczególnego obowiązku ich rejestrowania. Nie może być jednak tak, że przyjmuje się takie dokumenty i się ich nie rejestruje. Należy to zrobić, a następnie udokumentować komu się je udostępnia i na jakich zasadach – podkreśla Bodnar.

W przypadku tej historii prokuratura również nie zainteresowała się, w jaki sposób i dlaczego wojskowa instytucja, jaką jest ŻW, weszła w posiadanie wniosków o dowód osobisty kilku cywilnych osób. Za to organa ścigania zainteresowały się informatorami dziennikarzy. Ppor. Michał Jakubczak z Prokuratury Okręgowej w Warszawie Wydziału ds. Wojskowych zażądał od nas wydania dokumentów oraz wszczął śledztwo w sprawie przekazania ich osobom nieuprawnionym. Śledztwo zostało wszczęte na wniosek Komendanta Głównego Żandarmerii Wojskowej gen. Tomasza Połucha.

– Domagałem się tylko sprawiedliwości. Gdy zawiodło państwo, zwróciłem się do dziennikarzy. Dziś boję się, że do mnie również zapukają o szóstej rano. A przestępców, których wskazywałem i tak nikt nie ściga – mówi jeden z naszych informatorów.

Przedsądowe wezwanie dla dziecka

Wojsko nie odpuszcza także występującemu pod imieniem i nazwiskiem sygnaliście Robertowi Pankowskiemu. Po ujawnieniu nieprawidłowości w Żandarmerii Wojskowej mężczyzna został zwolniony ze służby. Polecono mu też opuścić mieszkanie służbowe.

Ze względu na potrzebę remontu nowego mieszkania i posiadanie małoletnich dzieci, Pankowski opuścił mieszkanie z trzytygodniowym opóźnieniem, o czym poinformował pisemnie Agencję Mienia Wojskowego.

Mimo to agencja postanowiła sporządzić wezwanie przedsądowe do opuszczenia mieszkania. Jakież było jego zdziwienie, kiedy podobne pisma otrzymały w oddzielnych kopertach jego dzieci, w wieku 18 miesięcy, 8 lat i 12 lat. – Rozumiem, że chcą zastraszać mnie, ale robienie tego dzieciom, to wyjątkowo perfidne działanie. Brak mi słów – komentuje Pankowski.

Notatka, której miało nie być

Podobnych historii ze ściganiem informatorów dziennikarzy, którzy ujawniają nieprawidłowości w instytucjach publicznych, jest znacznie więcej.

Tak samo jak żandarmeria zareagowało państwo, kiedy Andrzej Stankiewicz i Andrzej Gajcy napisali o dokumentach z MSZ, które pokazywały, że do czasu unieważnienia kontrowersyjnej ustawy o IPN polski prezydent i premier nie mają co liczyć ani na spotkanie z prezydentem USA Donaldem Trumpem, ani z wiceprezydentem Mikem Pencem. Początkowo politycy PiS-u zaprzeczali istnieniu takiego dokumentu. Wtedy Stankiewicz i Gajcy podali jego sygnaturę, obawiając się, że ujawnienie całego dokumentu może doprowadzić do źródła przecieku.

– Chociaż wcześniej politycy PiS-u twierdzili, że dokument nie istnieje, to kiedy zobaczyli jego sygnaturę, złożyli do prokuratury doniesienie, że dokument wyciekł – mówi Andrzej Stankiewicz. – Na tej podstawie toczone jest postępowanie przygotowawcze. Całe śledztwo dotyczy tylko i wyłącznie szukania źródeł przecieku informacji do dziennikarzy.

– To skandaliczne działanie. My jako dziennikarze mamy obowiązek przede wszystkim chronienia źródeł, wynikający z prawa prasowego, które jest takim samym prawem, jak każde inne w demokratycznym państwie – mówi Wojciech Cieśla, dziennikarz śledczy "Newsweeka" i prezes Fundacji Reporterów.

Cieśla jako jeden z przykładów podaje m.in. sprawę Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Po tym, jak dziennikarz "Newsweeka" Wojciech Krzymowski opisał kulisy zwolnienia przez PWPW wdowca z trójką dzieci i ojca umierającej dziewczynki, a także przelewów dla firmy byłego posła PiS, ABW podjęło śledztwo, które polegało na szukaniu w wytwórni informatorów dziennikarza. – Według mnie w wielu procesach, a czasem postępowaniach prokuratorskich po śledztwach dziennikarskich nie chodzi o wyjaśnienie sprawy, lecz właśnie o znalezienie informatorów – mówi Cieśla.

Prezes Fundacji Reporterów apeluje do środowiska, aby się zintegrowało w obronie praw dziennikarzy oraz praw informatorów do zachowania anonimowości. Nie tylko on.

– Uderzenie w informatorów to uderzenie w fundamenty funkcjonowania mediów – mówi Jerzy Włodarczyk z Press Club Polska. – To jest naruszenie praw informatorów do zachowania anonimowości, a nie praw dziennikarzy. Informatorzy, informując media, próbują oczyścić z patologii demokratyczne instytucje. W ten sposób kraj staje się lepszy. Niedopuszczalne jest w tym kontekście naruszenie ich praw.

Polowanie na informatorów przez instytucje publiczne nie jest niczym nowym, lecz jak zauważa Andrzej Stankiewicz, obecna sytuacja jest wyjątkowa pod jednym względem. – Oficjalne sposoby zdobywania informacji zawodzą – mówi. – Nigdy nie było tak jak jest dzisiaj, że instytucje nie odpowiadają na pytania dziennikarzy. A jeżeli instytucje nie realizują swojego obowiązku wynikającego z prawa prasowego i ustawie o dostępie do informacji publicznej to informatorzy stają się kluczowi. Uderzenie w źródła osobowe jest uniemożliwianiem pracy dziennikarzom.

Potwierdzają to też słowa Rzecznika Praw Obywatelskich: - Sytuacje te są związane z głębszym trendem naruszania zasad demokratycznego państwa. To wysyłane sygnału m.in. do dziennikarzy, adwokatów, sygnalistów, że mogą być na celowniku władzy.

Napisz do autorów: edyta.zemla@grupaonet.pl marcin.wyrwal@grupaonet.pl

Chcesz być na bieżąco z najważniejszymi informacjami dnia? Polub Onet Wiadomości na Facebooku!

(dp)