Talle bekende en minder bekende minderheidsgroepe soos die Kataloniërs, Vlaminge, mense van Suid-Tirool, Korsika en die Friese stuur afvaardigings na die referendum.

Al hoe meer analiste begin parallelle tussen die Skotse verwikkelinge en die Afrikaner tref. Die aanvanklike, suiwer volkeregtelike vergelykings met en sonder streng juridiese vereistes word al lank onder die ontleedmes geplaas, maar nou het ’n ander dimensie duidelik na vore getree: die Renate Barnard-saak. Dié uitspraak het soos min ander dinge ’n gevoel van verwerping onder die Afrikaners losgemaak, en heel moontlik onder ander minderhede. Die polariserende impak is onder meer deur prof. André Duvenhage waargeneem en as paneellid van RSG se aktualiteitsprogram, Kommentaar, genoem.

Intussen het die Skotte wat onafhanklikheid steun hul eie byna onmoontlike gevegte om te veg. In een van die jongste voorvalle het duisende Skotte by die BBC se streekhoofkantoor in Glasgow teen die BBC se “leuens, propaganda en breinspoeling” betoog. Baniere is geswaai met die woorde “licence to lie” en “British Brainwash Corporation”.

Klink dit nie vaagweg bekend nie?

Wêreldwyd is “kundiges” wat die onafhanklikheid teenstaan besig om hul name behoorlik met ŉ plank te moker. Die een argument na die ander word as “juweeltjies” opgetower. Een, Stevo Akkerman, “sukkel” om die logika te verstaan dat die Skotte wil wegdoen met Britse regering oor hulle, en dit wil “vervang” met ’n ander “regeringsvlak”, naamlik die Europese Unie. Analiste het egter lank reeds die veral Vlaamse, maar nou ook Duitse, aandrang op groter selfregering in Vlaandere minstens deels juis daaraan toegeskryf dat die bestaan van die Europese regering die persepsie vestig dat ’n “tussenvlak” soos die Belgiese regering as onnodig beskou word.

Voorts bepaal die grondwet van die Europese Unie dat minderhede baie sterk minderheidsregte moet hê, wat Spanje, wat lid van die EU geword het, in effek gedwing het om selfregering aan die Baske en die Kataloniërs te verskaf. Hierdie vereiste is een van die belangrikste redes hoekom Turkye nog nie lid van Navo kon word nie, en Turkye baie van die beperkende maatreëls op die minderhede soos die Koerde begin wegwerk het.

Akkerman verswyg ook dat die huidige Britse regering ’n referendum beplan waardeur die Britte kan besluit of die land uit die Europese Unie moet tree of nie.

Akkerman se volgende argument hou wel praktiese implikasies in. In Europa bestaan ŉ groep, bekend as Europese Vrye Alliansie met sy hoofkantoor in Brittanje. Hierdie organisasie verteenwoordig 40 staatlose volke in Europa. Dit is heelwat meer as Europa se bestaande aantal onafhanklike state. In die hoofkantoor is ’n kaart waarop hierdie volkere se “lande,” as sou hulle onafhanklik wees, uitgebeeld word. Dit is ’n chaotiese lappieskombers.

Die eertydse Groothertogdom Brabant is byvoorbeeld deur die grens tussen Nederland en België netjies middeldeur gesny. Brabants is ŉ taal op sy eie.

Dan het ŉ mens nog nie eens die kaart van Europa se eks- en enklawes onder oë gehad nie, waar allerlei staatkundige maatreëls geld om gebiede wat in buurlande val, maar kultureel by die ander land hoort, te akkommodeer.

ŉ Vorige sekretaris-generaal van Navo, George Robertson, som die situasie eintlik mooi op deur te sê die kommer bestaan dat die Skotse onafhanklikheid tot ŉ domino-effek en die Balkanisasie van Europa kan lei. In wese bestaan die domino-effek reeds. Onlangs het Venesië en omstreke oorweldigend in ŉ nie-amptelike referendum gestem vir onafhanklikheid van Italië. Die Kataloniërs het pas op reuse-skaal die strate ingevaar om te betoog teen Spanje se weiering om hul referendum vir onafhanklikheid later vanjaar te erken. Die Krim-skiereiland het in ’n wilde referendum glo vir onafhanklikheid van Oekraïne gestem en daarna Rusland genooi om die gebied te annekseer. Vroeër het Tsjeggië en Slowakye vreedsaam geskei.

Bangmaakstories en wolhaarstories word steeds mildelik teen die Skotte ingespan, soos dat Skotland nie verseker sal wees van opname in die Europese Unie nie (wat ŉ mate van waarheid inhou), en dat Navo hom die koue skouer sal gee (terwyl Navo reeds aangedui het dat Skotland baie welkom is om aan te sluit). Trouens, ’n Navo-oefening is pas in Skotland gehou. Brittanje se enigste geskikte hawe vir sy kernduikbootvloot is in Skotland. Die EU sal, as hy Skotland se lidmaatskap sou weier, oneerlik met sy eie grondwet omgaan, en ander gevalle in die verlede, soos die opname van oud-Sowjet-Republieke en ander versplinterde Oos-Europese lande nie navolg nie.

Daar is ŉ netelige kwessie in die beskouinge. Die EU het sy gewig vierkantig by die pro-Westerse regering in Oekraïne ingewerp, wat juis veg teen ’n soort federalisme of gevarieerde streek-outonomie. ’n Te opgewonde omarming van die Skotte kan Oekraïne kopsku maak En vanuit ’n strategiese oogpunt is dit nou belangrik dat Rusland nie opsigtelik (weer) sy sin kry nie, want dit raak ander lande soos Pole, Estland, Letland en Litaue wat reeds sterk binne die EU en/of Navo geanker is.

Die EU se bemiddeling tussen Kosovo en Serwië vind ook tot ’n groot mate stil-stil plaas, en is dit amper net Rusland wat dit af en toe aan die groot klok hang om op die EU se dubbele maatstawwe te wys.

Laastens, al verloor die ja-stem in Skotland, is selfs meer outonomie in elk geval aan hulle belowe.

Niemand weet nog hoe Skotland gaan stem nie (ook nie-Skotte in Skotland mag stem, maar nie Skotte wat in Engeland woon nie), maar die belangstelling is wel groot. Sowat 97% van die potensiële stemgeregtigdes het vir die verkiesing geregistreer.

Oor of die Skotte ekonomies gaan baat of agteruitboer deur onafhanklik te word, is daar groot meningsverskille. Aan die een kant word gemotiveer dat Skotland een van die rykste, en selfs dié rykste land ter wêreld kan word. Die meerderheid bronne meen egter die Skotte sal ŉ bietjie moet opoffer met die klinkende munt in die sporran (tradisionele heupsak van die Skotse mans).

Dit is nie net die Renate Barnard-saak wat polarisasie en vervreemding in die hand werk, en veroorsaak dat daar onder veral Afrikaners ook groot belangstelling in die verloop van die Skotse referendum is nie. Die regering se afsydige houding oor plaasaanvalle, die belaglike “grondhervormingsplanne,” en ŉ deurlopende aanslag op Afrikaans, is maar enkele van die ander faktore.

Die bekende DKD-saak het baie sluimerende gevoelens onder die bruin mense losgelaat, en verskeie bruin intellektuele wat in die ANC-dampkring beweeg het, by hul eie mense “uitverkoop”.

Waar die Skotte nou ’n referendum hou wat in wese daarop neerkom dat die ou opvatting van eerstens Brit, dan Skot, omgekeer word, word die debat gevoer oor hoe verskeie verwikkelinge nou saamspeel om ’n gees te vestig van eers Afrikaner, dan Suid-Afrikaner. Dit het onder meer, onbedoeld, neerslag gevind in die diskoers oor die sing van Die Stem.

Natuurlik is daar onder minderheidsgemeenskappe in Suid-Afrika nog diegene wat uit beginsel sterk gedagtes van Suid-Afrika eerste het, al raak hul skietgoed min en die kruit nat. Sommiges, in hul entoesiasme, klink soos die Joodjie wat na Hitler gaan luister het. Kort voor lank betrap hy hom dat as die opgesweepte skare, “unter mit den Juden!” skree, hy saam opspring en “unter mit Uns!” skree.

Oor presies waar die objektiewe lyn strek oor die noodsaak al dan nie om die “Suid-Afrika eerste” met “Afrikaner eerste” te vervang, kan en sal nog hard gedebatteer word. Die koers waarin dit sal ontwikkel hang egter nie net van die binne-politieke stryd van die Afrikaner af nie. Die regering se optredes, houding en wetgewing, speel ook ŉ enorme rol.

Hoe skerper die regering se rasbeheptheid word en hoe moeiliker dit raak om hierdie rasbeheptheid van rassisme te onderskei, hoe groter gaan die uitslag van die Skotse referendum op die Suid-Afrikaanse gemoed inspeel.

Kyk, en leer. En onthou, niemand is te oud om te leer nie, al is hy ook die president of die redakteur. En nog minder die analis. Die een wat gatvas in sy denke sit, gáán sy naam met ŉ fris plank moker.