- Wychowałem się w PRL-u, gdzie wszyscy marzyliśmy o tym, żeby być wolnymi ludźmi. Kiedy coś tej wolności zagraża, to ja się temu przeciwstawiam, buntuję się. I nie mogę się zgadzać na to, żeby mi ta wolność była po kawałku odbierana – mówi Artur Barciś

Aktor uważa, że jest wielu ludzi, którzy głosują na PiS, a jednak wspierają WOŚP. Podkreśla, że inaczej nie biłaby kolejnych rekordów i nie miałaby aż takiego poparcia społecznego

- Obnażanie zachowań polityków, ich metod, hipokryzji, cwaniactwa, to dla aktora wielka frajda. Szczególnie, że często są to prawdziwe rzeczy, wzięte z życia – podkreśla Barciś

Piotr Halicki/Onet: W tym roku pojawił się pan jako gość Akademii Sztuk Przepięknych na Pol’and’Rock Festival, czyli dawnym Przystanku Woodstock. Co zadecydowało o tym, że postanowił pan przyjąć zaproszenie?

Artur Barciś: Powiem szczerze, że byłem zapraszany już wiele razy, ale zawsze coś mi w tym czasie wypadało. Z Wielką Orkiestrą Świątecznej Pomocy współpracuję właściwie od początku, a od pewnego czasu dość spektakularnie - jak dla mnie - bo maluję obrazy i oddaję je na aukcje. Kiedy poproszono mnie, żebym przekazał coś na licytację, pomyślałem, że zamiast krawatu z autografem czy wiecznego pióra, dam coś oryginalnego, coś tylko ode mnie.

A zawsze mnie ciągnęło do malowania, zdawałem nawet do liceum plastycznego (ale oblałem z matematyki), więc stworzyłem obraz z aniołkami, moim stałym motywem i okazało się, że nawet dobrze się sprzedał. Więc potem już co roku malowałem i przekazywałem te swoje aniołki Jurkowi Owsiakowi. W tym roku to już naprawdę poważna sprawa, bo mój obraz osiągnął cenę 7,5 tys. zł.

No proszę, może czas przejść na profesjonalizm?

Nie sądzę, to raczej kwestia tego, że to aukcja WOŚP i szczytny cel zadecydowały o cenie (śmiech). Ale przechodząc do odpowiedzi na pana pytanie - właśnie z powodu mego regularnego uczestnictwa w akcjach Orkiestry i w związku z tym, że z Jurkiem Owsiakiem znamy się od dawna i lubimy, naturalnym wydawało się, że zapraszano mnie na Przystanek Woodstock, ale zawsze miałem akurat jakiś spektakl czy inne zawodowe zajęcia. W tym roku jednak zaplanowałem sobie ten wyjazd dużo wcześniej i stwierdziłem, że nie ma już odwołania. Zwłaszcza, że nigdy nie byłem na Woodstocku, a z opowiadań wiem, że atmosfera jest tam niepowtarzalna i jedyna w swoim rodzaju, więc chciałbym ją poczuć.

"Powinniśmy być dumni z Owsiaka"

Więc wahania przed tą decyzją nie było?

Nie było, także dlatego, że pamiętam, jak podczas pierwszego finału kwestowałem na Rynku Starego Miasta i starsza pani przyniosła wielki złoty sygnet swego zmarłego męża, zawinięty w serwetkę, który nie mieścił mi się do puszki i nie bardzo wiedziałem, co z nim zrobić. A ona wcisnęła mi go w rękę i powiedziała "niech pan weźmie, to na Orkiestrę". Oczywiście przekazałem go do sztabu, ale do dziś robi na mnie wrażenie to niewiarygodne zaufanie do akcji Jurka Owsiaka. Bo przecież to była cenna rzecz materialnie, a dla tej kobiety z dodatkową wartością sentymentalną. Bardzo mnie to wzruszyło i pomyślałem wtedy sobie, że ta akcja to coś wspaniałego i będę ją wspierał całe życie.

Nie bez powodu zapytałem pana o to wahanie, bo od pewnego czasu popieranie WOŚP i Jurka Owsiaka stało się pewnego rodzaju deklaracją polityczną. Podobnie jak serduszko, które, jak pan zapewne pamięta, w telewizji publicznej zostało wymazane. Czy pan też tak to postrzega?

To nie jest moja wina, że są tacy, którzy tak to widzą. Ja nie będę się wypierał swoich poglądów i ich zmieniał, dlatego że ktoś, z niewiadomych zupełnie dla mnie powodów, nienawidzi Jurka Owsiaka. Dla mnie ten człowiek jest chodzącym dobrem, szukanie na niego haków i różnych sposobów, by go pogrążyć, jest po prostu haniebne. Mamy w Polsce kogoś, kto stworzył coś przecudownego w skali świata i powinniśmy być z tego dumni. A inni powinni brać z nas przykład, że w sytuacji, kiedy mamy niewystarczające dofinansowanie służby zdrowia, jest człowiek, który jest w stanie zorganizować dużą część narodu, byśmy wszyscy razem się zebrali i uczynili nasze życie łatwiejszym i bezpieczniejszym. Bo przecież jak coś się zdarzy naszemu dziecku czy dziadkowi, sprzęt zakupiony przez WOŚP im pomoże, a nawet uratuje życie. Również tym, którzy Jurka zwalczają, czy go hejtują. I to jest tylko dobre.

To według pana, z czego się bierze ta nagonka czy niechęć do Orkiestry ze strony części społeczeństwa?

Nie wiem, nie jestem w stanie tego pojąć. Oczywiście rozumiem, że to względy polityczne. Że w związku z tym, iż Jurkowi nie podoba się to, co robi PiS, to jest wrogiem, więc trzeba negować wszystko, co robi.

No właśnie, jakoś tak się dziwnie i niefajnie w Polsce porobiło, że gdy popiera się jedną opcję polityczną, to akceptuje się wszystko, co ona narzuca i neguje wszystko, co ona neguje. Czyli jak PiS mówi "Owsiak jest be", to zwolennicy tej partii też są przeciwko WOŚP.

Nie, myślę, że aż tak nie jest. Mam taką nadzieję. Sądzę, że jest wielu ludzi, którzy głosują na PiS, a jednak wspierają Orkiestrę. Inaczej nie biłaby kolejnych rekordów i nie miałaby aż takiego poparcia społecznego. Moim zdaniem ten podział jest sztuczny i powstał wedle zasady "kto nie z nami, ten przeciw nam".

"Buntuję się, gdy coś zagraża wolności"

Co panu najbardziej się nie podoba w rządach PiS?

Musiałbym wymieniać całą masę różnych rzeczy, a nie chciałbym tak naprawdę wchodzić tak głęboko w wątki polityczne. Zawsze, kiedy to robię, natychmiast wywołuje to reakcję wielu ludzi, którzy proszą mnie, żebym nie wchodził na to podwórko. I to nie są tylko wyborcy PiS, którzy w sposób naturalny nie zgadzają się ze mną i już mnie nie lubią od tego momentu, ale też inni ludzie, którzy proszą mnie, żebym po prostu w to nie wchodził.

W politykę?

Tak, bo po jakiejkolwiek stronie bym się nie opowiedział, to się zawsze ubrudzę. A ludzie chyba wolą mnie czystego. Z ich punktu widzenia opowiadanie się po jakiejś stronie przez artystę, na dodatek przez artystę komediowego, za jakiego jestem uważany, jest żałosne. Zaś z punktu widzenia ludzi życzliwych nie powinienem tego robić, bo nie chcą, żeby mi się działa krzywda. Rozumiem ich. Jednocześnie nie ukrywałem nigdy swoich poglądów i się tego nie boję. Wychowałem się w PRL-u, gdzie wszyscy marzyliśmy o tym, żeby być wolnymi ludźmi. Kiedy coś tej wolności zagraża, to ja się temu przeciwstawiam, buntuję się. I nie mogę się zgadzać na to, żeby mi ta wolność była po kawałku odbierana.

To może tak trochę naokoło obchodząc tę politykę, zapytam o postać, którą pan gra w serialu "Ranczo" - Arkadiusza Czerepacha. To taki wredny, ale inteligentny typ, który stosuje niemoralne chwyty, by osiągnąć swój cel. Czy uważa pan, że ta postać jest odzwierciedleniem obecnego stanu naszej polityki?

Tak, dokładnie tak. Postać jest negatywna, zresztą obaj ci politycy z "Rancza" tacy są. Ja znam nawet paru takich polityków, którzy wyglądają na uczciwych, a przynajmniej mają dobre intencje, ale nie zawsze udaje im się zachowywać w porządku. Bo polityka sama w sobie zakłada kłamstwo jako instrument, jako metodę zdobywania władzy. I jedni, i drudzy ją stosują, uznając, że tak już musi być. Że człowiek, który będzie mówił prawdę, przegra. Wygrywa ten, kto kłamie częściej i sprytniej. Taka jest polityka, dlatego też tak bardzo jej nie lubię.

Czy w takim razie sprawia panu przyjemność granie takiej postaci?

Oczywiście. Takie obnażanie zachowań polityków, ich metod, hipokryzji, cwaniactwa, to dla aktora wielka frajda. Szczególnie, że często są to prawdziwe rzeczy, wzięte z życia. Jest taka fantastyczna scena w "Ranczu", kiedy Czerepach przygotowuje wójta do kandydowania na wysokie stanowisko. On ma mieć konferencje prasową i Czerepach przygotowuje mu pięć odpowiedzi na różne pytania. Wójt pyta, skąd będzie wiedział, która odpowiedź jest do którego pytania, na co Czerepach tłumaczy, że to wszystko jedno, że to nie ma żadnego znaczenia. Bo np. jeżeli zapytają go, co pan sądzi o programie Unii Europejskiej, to jeżeli wójt odpowie "uważam, że to jest bardzo dobra inicjatywa, nad którą trzeba się pochylić i rozważamy różne opcje", będzie ok.

Rozumiem, że to przypadkowa odpowiedź z listy?

Oczywiście. Ponieważ ona jest na takim poziomie ogólności, że każda z nich jest dobra.

W Polsce jest masa Czerepachów

Łapie się pan na tym, że już pan to słyszał w telewizji?

Bardzo często. Taki polityków, jak Czerepach, jest w Polsce cała masa. Takich, którzy wiedzą, że trzeba mówić szybko, wyraźnie, a jeżeli ktoś zadaje kłopotliwe pytanie, to nie należy na nie odpowiadać, tylko odpowiedzieć na inne, które nie zostało zadane. A jeżeli przeciwnik zaczyna mówić coś zbyt prawdziwie przeciwko nam, trzeba natychmiast wejść mu w słowo i nie pozwolić mu dokończyć oraz zagadać tak, by nie dał rady przekazać tego, co chce.

Wiadomo, że niektórzy widzowie utożsamiają aktora z rolą. Czy zdarzyło się panu, że ktoś podszedł na ulicy i powiedział "no nie, panie Czerepach, teraz to pan już przesadził"?

Może aż tak to nie (śmiech). Ale zwłaszcza na początku "Rancza", a przecież kręciliśmy je 10 lat, ten Czerepach był straszną "swołoczą" i zasługiwał na potępienie. Z drugiej strony to był serial komediowy i nawet jeśli opisywał jakąś prawdę, to nie było to aż tak bolesne. Dla mnie to była zawsze ciekawa, krwista postać, którą miałem dobrze zagrać i to wszystko.

Rozwiejmy to raz na zawsze – Artur Barciś nie jest taki, jak Czerepach?

Zdecydowanie nie, powiedziałbym nawet, że jest przeciwieństwem (śmiech). To nie tylko kwestia charakteru, ale też innych cech. Ja lubię w aktorstwie kreatywność, czyli tworzenie jakiejś postaci, którą ani ja nie jestem, ani nie jest podobna do poprzedniej granej przeze mnie roli. To, jak wygląda, jak chodzi, jak się zachowuje Czerepach, po części wynika z tego, że grałem wcześniej w takim popularnym serialu pt. "Miodowe lata". I postać Tadeusza Norka, w którego się wcielałem, tak się wryła w pamięć ludzi, że bardzo mi zależało na tym, żeby Czerepach nie był Norkiem, który w Ranczu został sekretarzem gminy.

Czyli, żeby nie było trochę, jak w przypadku "Ryśka z Klanu"?

Zależało mi, żeby jednak odróżniać te dwie postaci. Robiąc "Miodowe lata" byłem już doświadczonym aktorem, więc wiedziałem, że Norka również musiałem wykreować tak, by to nie był Barciś. Miał więc np. doklejony wąs, inny sposób zachowywania. Dlatego łatwiej mi było przejść z Norka na Czerepacha, pomijając Barcisia. Czerepachowi wymyśliłem np. tupecik, który pasował do niego jako faceta, który ma kompleksy, chce wyglądać idealnie i jednocześnie będąc inteligentnym, błyskotliwym człowiekiem, jest na tyle głupi poprzez swoje ego, że wydaje mu się, że nikt tego nikt nie widzi. Zresztą ja znam takich ludzi.

Czy Czerepach jest więc zbiorem cech tych ludzi?

Oczywiście to głównie zasługa świetnego scenariusza, ale sposób mówienia Czerepacha to jest sposób mówienia niektórych polityków.

Tych, których pan nie lubi?

Przyznam, że czerpałem od nich garściami.

Aż się prosi, żeby zapytać - których polityków pan nie lubi i od których brał te cechy?

Oczywiście to jest jakaś suma, to nie jeden polityk. Ale nie chcę mówić konkretnie, bo potem nagle wyleje się na mnie hejt, że znów "komediowy aktorzyna" wypowiada się w sprawach politycznych.

Artyści odsądzeni od czci i wiary, bo powiedzieli, co myślą

Rzeczywiście, jest dziś taka narracja, że jeżeli powie pan coś nie po myśli rządzących, to podważa się wtedy pana dokonania, doświadczenie…

To się przecież dzieje na naszych oczach; Andrzej Wajda, Jerzy Stuhr, Krystyna Janda, Marian Opania, wszyscy Ci wybitni artyści zostali odsądzeni od czci i wiary tylko dlatego, że powiedzieli co myślą. To jest walka. Dziś zwalcza się na rożne sposoby ludzi, którzy – jak już mówiłem – "nie są z nami, a więc przeciwko nam". Wroga trzeba zniszczyć i koniec. Niechętnie wchodzę w te koleiny, bo to zawsze prowadzi do tego samego.

Pamiętam, że wylała się na pana fala hejtu, kiedy stwierdził pan, że Polsce może grozić wyjście z Unii Europejskiej i że będzie pan dążył, żeby do tego nie dopuścić.

Bo ja widzę symptomy, które prowadzą do tego, że Polska może z Unii wypaść, zostać usunięta lub władza, w naszym imieniu, nas z niej wypisze. Bo jeżeli się zapisaliśmy do klubu, w którym panują jakieś zasady, a my ich nie respektujemy, to albo jedno, albo drugie. Przecież nie mówię tego jako aktor, tylko jako obywatel zatroskany o los swojego kraju.

Znów weszliśmy w politykę. A czy dziś jest łatwiej zostać aktorem? Ponoć, kiedy szedł pan do szkoły teatralnej miał pan kompleksy, że nie jest pan wysoki i przystojny, a tylko takich biorą...

Rzeczywiście, była taka plotka (śmiech). Później okazała się nieprawdą, ale był taki wtedy stereotyp, że aktor musi być wysoki i przystojny, a ja nie byłem typem amanta.

Ale był pan za to i jest nadal bardzo charakterystycznym aktorem. A to przecież bardzo ważne w tym zawodzie.

No tak, ale charakterystycznych nie przyjmowali (śmiech). Tak mi się przynajmniej wtedy wydawało. A dowiedziałem się, że w Łodzi inaczej na to patrzą, że liczy się talent, osobowość, a nie wygląd i dlatego wystartowałem tam. I to chyba był słuszny wybór, bo dostałem się za pierwszym razem. Jeżeli chodzi o łatwość zostania aktorem, to zależy, co pan rozumie pod pojęciem bycia aktorem. Znam ludzi, którzy zagrali w jakiejś "dokudramie" typu "Dlaczego ja?" albo "Trudne sprawy" i już tak siebie określają, piszą to w CV. W Polsce nie ma ochrony tego zawodu. Jeżeli w USA nie należałbym do związku zawodowego aktorów i zostałbym zaangażowany do jakiegoś filmu, to producent musiałby zapłacić związkowi zawodowemu za to, że ja zagrałem zamiast innego aktora, który mógłby to zrobić. W ten sposób się chroni rynek. I te pieniądze, które wpływają, są przeznaczone dla aktorów, którzy żyją w nędzy, bo nie są w stanie się utrzymać, a należą do związku. Inna sprawa, że ja zawsze uważałem, że najważniejszy jest talent, dar, który człowiek ma lub nie.

Czyli nie trzeba skończyć szkoły, żeby być dobrym aktorem?

Uważam, że nie jest to niezbędny warunek. Najlepszym przykładem jest Jowita Budnik, która jest wybitną aktorką, fantastyczną, nie ma wykształcenia w tym kierunku, a zagrała znakomicie w wielu filmach. A teraz gra w sztuce, którą reżyserują i jestem szczęśliwy, że z nią pracuję. Czasami zdarzają się takie drogi na skróty, ale sukces odnoszą wyłącznie ci najwybitniejsi. Reszta zdobywa jakąś tam popularność i to się szybko kończy. Także dziś jest dużo łatwiej zrobić tzw. karierę, bo jest więcej kanałów, którymi można się poruszać. Chociaż dostać się do szkoły aktorskiej jest zdecydowanie trudniej. Kiedy ja zdawałem na wydział aktorski, było 400 osób na 20 miejsc. Teraz jest 1800. Jest więcej chętnych, bo magia szklanego ekranu coraz bardziej kusi.

Reżyseria czy aktorstwo?

Skoro się pan pochwalił - co na tym etapie życia sprawia panu większą frajdę: reżyserowanie czy granie?

Oj, niech pan nie każe mi wybierać. Jedno i drugie to są zupełnie dwie różne rzeczy. Najczęstszym pytaniem, jakie pada na spotkaniach z widzami, to "czy pan woli grać w firmie, czy w teatrze?". Ja mam od lat przygotowaną odpowiedź na to pytanie: to tak, jakby kazać mi wybierać między rosołem a zupą ogórkową – obie lubię, obie inaczej smakują i chciałbym raz jeść jedną, a raz drugą. Przyznaję, że reżyserią zajmuję się coraz częściej. Ja akurat dosyć dobrze znam się na komedii, a takie sztuki mają największe powodzenie. Choć akurat jedyną nagrodę za reżyserię, "Złotą maskę", dostałem za bardzo poważny dramat pt. "Jabłko" który wyreżyserowałem w Teatrze Żelaznym w Katowicach. Lubię to robić, ale z aktorstwa nie zrezygnuję, bo wychodzenie na scenę i granie dla ludzi sprawia mi ogromną frajdę.

Wspomniał pan o "Miodowym Latach". Nie tęskni pan za tym serialem? To był przecież megahit, który oglądalnością przebija chyba "Ranczo".

Oczywiście przebija, ale to były inne czasy. Pamiętam, że jeden z odcinków "Miodowych lat:" osiągnął 11 mln widzów. Normalnie ulice pustoszały. Ja akurat nie oglądałem, bo zazwyczaj byłem w tym czasie w teatrze (śmiech). Tak samo mam z meczami, bo przeważnie są o tej porze, kiedy jestem na scenie, więc muszę je sobie nagrywać. Ale jednak do "Miodowych lat" jakoś nie tęsknię. To była naprawdę ciężka praca. Serial z udziałem publiczności, cały odcinek kręcony za jednym zamachem, stopień mobilizacji, koncentracji, znajomości tekstu w ogromnej ilości. Ciężka praca, ale dająca ogromną satysfakcję, także po latach, bo przecież ten serial jest ciągle oglądany, stał się wręcz "kultowy". Mam do niego duży sentyment i to jest kawałek mojego życia, ale wracać już do tego bym nie chciał. Inna sprawa, że nikt nigdy też mi tego nie zaproponował.

Zahaczmy jeszcze trochę o politykę, bo wkracza ona także w aktorstwo. Dziś zagranie w filmie typu "Smoleńsk" już aktora jakoś definiuje i może on mieć potem problemy z innymi rolami. Działa to też w drugą stronę. Czy pan się zetknął kiedyś z takim zjawiskiem, że gdzieś pana chcieli albo właśnie nie chcieli ze względów pozamerytorycznych?

Bardzo możliwe, że nie zaproponowano mi udziału w filmie "Smoleńsk", znając moje poglądy. To nasze środowisko artystyczne jednak, mam wrażenie, w 95 procentach jest po stronie ludzi wolnych. Rzadko się zdarza, że w garderobie, po godzinach, ktoś wyraża jakieś sympatie w kierunku drugiej strony. Chyba że się nie ujawniają.

Ale przecież legendy krążą o czarnej liście Zelnika, na której znajdują się osoby, które nie zagrają przy tej władzy w produkcjach TVP…

Ale Jerzy Zelnik od zawsze był zdeklarowany po tamtej stronie, to nie przyszło nagle. Podobnie jak inni jego koledzy. Cóż, jeśli istnieje taka lista, to bardzo smutne.

"Mam żal do tych, co się do tego przyczynili"

Czy pan by odmówił roli z powodów pozamerytorycznych?

Oczywiście, tak. Gdybym miał uczestniczyć w projekcie, który jest kłamstwem, który fałszuje historię – na pewno bym odmówił przyjęcia takiej roli.

Myśli pan, że ten podział, który mamy dziś w społeczeństwie, uda się kiedyś zasypać? Czy już jest tak duży, że jest to po prostu niemożliwe?

Myślę, że jest bardzo duży. To wszystko poszło za daleko. To już nie jest spór o jakieś poglądy, bo każdy ma prawo je mieć, ale oni nam zmieniają ustrój państwa, a nie mają do tego prawa. I ludziom, którzy przyłożyli się i cały czas przykładają się do zmiany tego ustroju, którzy popierają zawłaszczanie Trybunału Konstytucyjnego czy sądów, łamanie Konstytucji – trudno będzie mi im to zapomnieć. Bo oni zabierają coś, co jest dla mnie niezwykle cenne – wolność i demokrację.

Moje pokolenie marzyło o tym, żeby to wszystko się udało. Pamiętam, jak po transformacji mówiłem sobie – nie dogonimy tego Zachodu nawet za 100 lat. Przecież widziałem, jak tam jest i sądziłem, że to będzie długa droga, Potem się okazało, że jeśli nam się pomoże, idzie to szybko, bo Polacy są przedsiębiorczy i bardzo pracowici, jak im się da wolność. Oczywiście popełniono mnóstwo błędów, gdzieś po drodze zapomniano o ludziach, którzy sobie sami nie poradzą, którzy poczuli się wykluczeni. I to są dziś wyborcy PiS. Owszem, błędy były, ale najważniejsze, że staliśmy się przykładem państwa komunistycznego, które potrafi dogonić Zachód i rozmawiać z nim, jak równy z równym. Teraz ta szansa, przy aprobacie dużej części narodu, się oddala i nie wiem, jak to długo będzie trwało. Ja do ludzi, którzy się do tego przyczynili, mam ogromny żal. I będzie mi trudno zapomnieć. Choć uważam, że ludzie z mojej strony są bardziej skłonni do wybaczania i podjęcia próby zasypania tych podziałów.

Chcesz być na bieżąco z najważniejszymi informacjami dnia? Polub Onet Wiadomości na Facebooku!

(bmp)