Cortege, een officiële tocht in toga, naar het Spui in Den Haag via de Hofvijver voor een bijzondere academische zitting. Den Haag, 2011. Beeld Martijn Beekman

Ondanks de maatschappelijke onrust die de gestage verwijdering van het Nederlands uit steeds meer geledingen van het hoger onderwijs de afgelopen jaren heeft veroorzaakt, gaat dit proces in hoog tempo door. Zoals de Onderwijsinspectie in haar onderzoeksrapport uit december 2018 aantoont, overtreden universiteiten en hogescholen daarmee massaal de wet.

Inmiddels wordt driekwart van de masteropleidingen aan de Nederlandse universiteiten uitsluitend in het Engels verzorgd. Ook de bacheloropleidingen worden momenteel in rap tempo verengelst, vaak zonder goede inhoudelijke redenen. Er is een reëel risico dat ons land binnen enkele jaren hoofdzakelijk Engelstalige universiteiten kent, met hier en daar nog wat restjes Nederlands. Onze taal verliest zo haar academische status en zal daardoor ook binnen het voortgezet onderwijs steeds lager gewaardeerd worden.

Verengelsing

De oorzaken van de verengelsing zijn vooral het huidige systeem van bekostiging en een eenzijdige kijk op het proces van globalisering. De Nederlandse universiteiten, met de VSNU voorop, blijken niet in staat een gezamenlijk beleid te ontwikkelen dat de kwaliteit van het onderwijs en de zorg voor onze taal waarborgt. Zij miskennen bovendien de betekenis van de Nederlandse taal voor het maatschappelijke en culturele leven.

Het staat buiten kijf dat een goede beheersing van Engels in het hoger onderwijs van groot belang is. Dat betekent echter niet dat we afscheid zouden moeten nemen van onze eigen taal.

De verwaarlozing van het Nederlands aan onze universiteiten leidt niet alleen tot een dramatische daling van het aantal studenten dat kiest voor de studie Nederlands, maar ondergraaft het hele stelsel van publiek bekostigd onderwijs.

De grote toestroom van buitenlandse studenten – vooral veroorzaakt door deze verengelsing – heeft namelijk mede tot gevolg dat er steeds minder geld per student beschikbaar is. Kind van de rekening zijn dus in de eerste plaats de studenten zelf, die slechter onderwijs genieten en die geen Nederlandse taalvaardigheid op academisch niveau meer ontwikkelen. Dit is een verschraling van hun culturele en persoonlijke vorming.

Nederlandse taalvaardigheid

En aangezien een goede Nederlandse taalvaardigheid voor veel beroepsgroepen van groot belang blijft, heeft de verengelsing van het hoger onderwijs ook nadelige gevolgen voor de positie op de arbeidsmarkt van met name de wat taalzwakkere studenten. Verengelsing leidt bovendien tot een verdere sociale tweedeling in de samenleving en werkt segregatie in de hand.

Voorts ondermijnt zij de samenhang van het Nederlandse onderwijsgebouw als geheel, bemoeilijkt zij de werving van academisch geschoolde leraren voor het onderwijs en plaatst zij de universiteit op verdere afstand van de samenleving.

Wat de Nederlandse taal betreft gaan onze publiek bekostigde universiteiten en de VSNU voorbij aan hun maatschappelijke en culturele opdracht. Datzelfde geldt nu helaas ook voor steeds meer hogescholen. Om die reden moeten zij nu door de politiek tot de orde worden geroepen. Er dient op korte termijn een zinnige balans te komen tussen het gebruik van het Nederlands en dat van het Engels in het hoger onderwijs.

In reactie op de maatschappelijke onrust rond verengelsing is er momenteel nieuwe wetgeving in de maak. Hoewel de minister daarmee een scherper wettelijk kader zegt te willen creëren, laat de nieuwe formulering van de wet die onlangs ter inzage is gelegd, te veel ruimte open voor de voortzetting van het huidige proces van verengelsing. Bovendien, zolang onvoldoende erkend wordt wat de aard is van de huidige problemen, is nieuwe wetgeving alleen geen garantie voor verbetering.

In onze brief aan de Tweede Kamer uiten wij onze grote zorg over de positie van het Nederlands in het hoger onderwijs en vragen wij om wettelijke versterking hiervan. Deze zorgen zijn vervat in tien prangende kwesties. Wij verzoeken de Tweede Kamer om zich daarvan bij de behandeling van de nieuwe wet rekenschap te geven.

Annette de Groot, emeritus hoogleraar Experimentele Taalpsychologie, UvA, Erik Jurgens, emeritus hoogleraar recht, UM en VU, Ad Verbrugge, filosoof aan de VU, voorzitter Beter Onderwijs Nederland

Deze mensen ondertekenden de oproep aan de Tweede Kamer om de positie van het Nederlands in het hoger onderwijs te versterken, ook in wettelijke zin. Dit stuk is een ingekorte versie van die oproep. De volledige tekst ervan is te lezen op beteronderwijsnederland.nl .

Hoogleraren en emeritus-hoogleraren uit binnen- en buitenland:

Paul Abels, hoogleraar Inlichtingenstudies

Remieg Aerts, hoogleraar Nederlandse Geschiedenis

Wim van Anrooij, hoogleraar Historische Nederlandse Letterkunde

Arnoud Arntz, hoogleraar Klinische Psychologie

Amand Berteloot, hoogleraar Middeleeuwse Letterkunde

Matthias Bickelhaupt, hoogleraar Theoretische Chemie

Hans Blom, hoogleraar Nederlandse Geschiedenis en voormalig directeur NIOD

Rens Bod, hoogleraar Computationele en Digitale Geesteswetenschappen

Jan Boersema, hoogleraar Grondslagen van de Milieuwetenschappen

Anna Bosman, hoogleraar Orthopedagogiek

Koen De Bosschere, hoogleraar Computerarchitectuur

Hans Boutellier, hoogleraar Veiligheid en Veerkracht bij Bestuurswetenschappen

Erica van Boven, hoogleraar Letterkunde

Hugo Brems, hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde

Gabriël van den Brink, hoogleraar Wijsbegeerte

Luc Brunsveld, hoogleraar Chemische Biologie

Adam Bžoch, hoogleraar Nederlandse Letterkunde

Paul Cobben, hoogleraar Wijsbegeerte

Floris Cohen, hoogleraar Vergelijkende Geschiedenis van de Natuurwetenschap

Gert De Cooman, hoogleraar Onzekerheidsmodellering en Systeemtheorie

Norbert Corver, hoogleraar Nederlandse Taalkunde

Piet Couttenier, hoogleraar Geschiedenis van de Nederlandse Literatuur

Maghiel van Crevel, hoogleraar Chinese Taal en Letterkunde

Trudy Dehue, hoogleraar Theorie en Geschiedenis van de Psychologie

Gita Deneckere, hoogleraar Sociale Geschiedenis

Yra van Dijk, hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde in Mondiaal Perspectief

Faustina Doufikar-Aerts, hoogleraar Arabisch en Islamstudies

Douwe Draaisma, hoogleraar Geschiedenis van de Psychologie

Pieter Duvenhage, hoogleraar Wijsbegeerte, decaan Geesteswetenschappen Akademia (Zuid-Afrika)

Olga Fischer, hoogleraar Taalkunde van de Germaanse Talen

Bas de Gaay Fortman, hoogleraar Recht en oud-lid Eerste en Tweede Kamer

Hans Franken, hoogleraar Encyclopedie Rechtswetenschap en oud-lid Eerste Kamer

Willem Frijhoff, hoogleraar Cultuurgeschiedenis

Jaap Goedegebuure, hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde, voorzitter Maatschappij der Nederlandse Letterkunde

Beatrice de Graaf, hoogleraar Geschiedenis van de Internationale Betrekkingen en terrorismedeskundige

Gjalt de Graaf, hoogleraar Bestuurskunde

Ralf Grüttemeier, hoogleraar Nederlandse Literatuurwetenschap

Edward de Haan, hoogleraar Neuropsychologie

Emily Hemelrijk, hoogleraar Oude Geschiedenis

Philippe Hiligsmann, hoogleraar Nederlandse Taal- en Letterkunde

Rob van Houwelingen, hoogleraar Nieuwe Testament

Marli Huijer, hoogleraar Publieksfilosofie en voormalig Denker des Vaderlands

Annelies Huygen, hoogleraar Regulering van de Energiemarkten

Carel Jansen, hoogleraar Communicatie- en Informatiewetenschappen

Lotte Jensen, hoogleraar Nederlandse Taal en Cultuur

Goffe Jensma, hoogleraar Friese Taal- en Letterkunde

Peter de Jong, hoogleraar Onderwijskunde

Barbara Kalla, hoogleraar Nederlandse Filologie

Jacques Van Keymeulen, hoogleraar Nederlandse Taalkunde

Robert Kirsner, hoogleraar Nederlands en Afrikaans

Maarten Kleinhans, hoogleraar Geowetenschappen

Trudie Knijn, hoogleraar Interdisciplinaire Sociale Wetenschappen

Jerzy Koch, hoogleraar Filologie, i.h.b. Nederlandse en Afrikaanse Taalkunde

Hans van Koningsbrugge, hoogleraar Geschiedenis en Politiek van Rusland

Jan Konst, hoogleraar Nederlandse literatuur

Kees van der Kooi, hoogleraar Systematische Theologie

Ruud Koole, hoogleraar Politicologie, oud-politicus

Folkert Kuiken, hoogleraar Nederlands als Tweede Taal en Meertaligheid

Lisa Kuitert, hoogleraar Boekwetenschap

Victor Lamme, hoogleraar Cognitieve Neurowetenschappen

Klaas Landsman, hoogleraar Mathematische Fysica

Elisabeth Leijnse, hoogleraar Nederlandse Letterkunde

Maria Leuker, hoogleraar Nederlandse Letterkunde

Pim Levelt, hoogleraar Psycholinguïstiek en oud-president van de KNAW

Jan Lokin, hoogleraar Rechtsgeschiedenis

Jom Luiten, hoogleraar Technische Natuurkunde

Frans van Lunteren, hoogleraar Geschiedenis van de Natuurwetenschappen

Willy Martin, hoogleraar Lexicologie

Marita Mathijsen, hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde

Lut Missinne, hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde

Pieter Muysken, hoogleraar Algemene Taalwetenschap

Frits van Oostrom, universiteitshoogleraar en oud-president van de KNAW

John van Opstal, hoogleraar Biofysica

Willem Otterspeer, hoogleraar Universiteitsgeschiedenis

Sebastiaan Overeem, hoogleraar Intelligente Systemen voor Slaapstoornissen

Herman Pleij, hoogleraar Historische Nederlandse Letterkunde

Christianne de Poot, hoogleraar Criminalistiek

Lukas Prakke, hoogleraar Staatsrecht

Jelle Reumer, hoogleraar Vertebratenpaleontologie

Hans Roldanus, hoogleraar Kerkgeschiedenis

Johan Rooryck, hoogleraar Franse Taalkunde

Paul Scheffer, hoogleraar Europese Studies, publicist

Paul van der Schoot, hoogleraar Theorie van Complexe Biomoleculaire Systemen

Rint Sijbesma, hoogleraar Supramoleculaire Polymeerchemie

Nicoline van der Sijs, hoogleraar Historische Taalkunde van het Nederlands

Rint Sybesma, hoogleraar Chinese Taalkunde

Yves T’Sjoen, hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde

Henk Tijms, hoogleraar Toegepaste Wiskunde

Pieter Tordoir, hoogleraar Economische Geografie en Planologie

Rik Torfs, hoogleraar Kerkelijk Recht en oud-rector Universiteit Leuven

Margo Trappenburg, hoogleraar Grondslagen van het Maatschappelijk Werk

Henk Verkuyl, hoogleraar Semantiek en Nederlandse Taalkunde

Philip Vermoortel, hoogleraar Europese Letterkunde

Sacco de Vries, hoogleraar Biochemie

Schrijvers en andere prominenten uit de maatschappelijke en culturele sector:

Hein Aalders, hoofdredacteur literair-historisch tijdschrift De Parelduiker

Ruud Abma, psycholoog en wetenschapshistoricus

Frits Abrahams, columnist

Gerrit Korthals Altes, oud-directeur Toneelgroep Amsterdam

René Appel, schrijver en taalwetenschapper

Erdal Balci, schrijver

Frits Barend, televisie- en radiopresentator en journalist

Benno Barnard, dichter, essayist en toneelschrijver

Presley Bergen, hogeschooldocent Nederlandse taal en cultuur

Frits Bolkestein, oud-politicus en publicist

René ten Bos, voormalig Denker des Vaderlands, hoogleraar Wijsbegeerte van de managementwetenschappen

Elsie de Brauw, actrice

Walter van den Broeck, schrijver

Caspar Broeksma, oud-lid Raad van Bestuur Koninklijke Wessanen

Jan Brokken, schrijver

Paul Claes, schrijver en literair vertaler

Job Cohen, oud-burgemeester Amsterdam

Thera Coppens, schrijfster

Niels Cornelissen, uitgever Ten Have

Hans Croiset, acteur en regisseur

Luc Devoldere, schrijver en hoofdredacteur van Ons Erfdeel

Adriaan van Dis, schrijver

Elma Drayer, schrijfster en columniste

Anna Enquist, schrijfster

Jan Fontijn, neerlandicus en literatuurcriticus

Geurt Gaarlandt, uitgever en schrijver

John Jansen van Galen, journalist

Piet Gerbrandy, dichter en essayist

Ger Groot, filosoof en essayist

Wim Hazeu, biograaf en oud-voorzitter PEN Nederland

Kristien Hemmerechts, schrijfster

Tilly Hermans, uitgever Atlas Contact

Joke Hermsen, filosoof en schrijfster

Arnold Heumakers, criticus en universitair docent cultuurwetenschap

Louis Hoeks, hoofdredacteur Filosofie Magazine

Bert Janssens, eindredacteur Human

Stine Jensen, filosofe en publiciste

Atte Jongstra, schrijver en essayist

Marc Josten, onderzoeksjournalist en hoofdredacteur omroep Human

Jort Kelder, journalist en programmamaker

Tom Kellerhuis, hoofdredacteur HP/De Tijd

Mensje van Keulen, schrijfster

Liesbeth Koenen, taalkundige en wetenschapsjournalist

Jacob Kohnstamm, oud-lid Eerste en Tweede Kamer en oud-staatssecretaris van Binnenlandse Zaken

Guus Kuijer, schrijver

Carel ter Linden, predikant

Bart Van Loo, schrijver en conferencier

Geert Mak, schrijver

Jan Marijnissen, oud-politicus

Nicolaas Matsier, schrijver

Vonne van der Meer, schrijfster en voorzitter van PEN Nederland

Frits van der Meij, uitgever De Geus

Dick Meijer, universitair docent Wiskunde en lid faculteitsraad en universiteitsraad TU Twente

Aad Meinderts, directeur Literatuurmuseum

Egbert Myjer, oud-rechter Europees Hof voor de Rechten van de Mens

Erwin Mortier, schrijver

Charlotte Mutsaers, schrijfster

Ramsey Nasr, schrijver, acteur en regisseur

Nelleke Noordervliet, schrijfster

Huub Oosterhuis, theoloog en dichter

Henk van Os, kunsthistoricus en oud-directeur van het Rijksmuseum

Willem Jan Otten, schrijver en dichter

Bram Peper, oud-burgemeester Rotterdam

Tiziano Perez, directeur-bestuurder van het Nederlands Letterenfonds

Yves Petry, schrijver en essayist

Ilja Pfeijffer, schrijver, dichter en classicus

Annette Portegies, uitgever Querido

Jean Pierre Rawie, dichter

David Van Reybrouck, cultuurhistoricus, archeoloog en schrijver

Beatrijs Ritsema, columniste en essayiste

Daan Roovers, Denker des Vaderlands, filosofe

Felix Rottenberg

Hans Schnitzler, filosoof, schrijver en essayist

Johan Simons, theaterregisseur

René van Stipriaan, literair-historicus en schrijver

Naema Tahir, schrijfster

Peter Terrin, schrijver

Ed van Thijn, oud-burgemeester Amsterdam

Aleid Truijens, schrijfster, publiciste en columniste

Manon Uphoff, schrijfster

Meral Uslu, documentairemaakster

Maarten van Veen, oud-bestuursvoorzitter Hoogovens

Thomas Verbogt, schrijver

Maria Vlaar, schrijfster en voorzitter van de Auteursbond

Pietha de Voogd, vertaalster

Arend Jan Heerma van Voss, journalist en publicist

Ward Wijndelts, hoofredacteur van Vrij Nederland

Mark Wildschut, filosoof en vertaler

Agaath Witteman, oud-lid Eerste Kamer en theaterregisseur

Op zaterdagmiddag 30 maart discussieert een aantal Tweede Kamerleden over de toekomst van het Nederlands in het hoger onderwijs op het gratis toegankelijke symposium van de vereniging Beter Onderwijs Nederland in de Hogeschool IVA te Driebergen. Zie beteronderwijsnederland.nl.