Project 1012 grotendeels volgens plan uitgevoerd

Activiteiten grotendeels uitgevoerd

Een groot deel van de activiteiten die met Project 1012 waren voorgenomen, zijn uitgevoerd. Ook komen de kosten van Project 1012 naar verwachting redelijk overeen met de oorspronkelijke inschattingen (en komen mogelijk zelfs iets lager uit). Het komt wel regelmatig voor dat de scopeDoel en aanpak Project 1012 of inhoud van activiteiten tussentijds sterk is gewijzigd. Verder is vrijwel altijd sprake van een vertraagde uitvoering, zodat de sluiting van de aangewezen ramen, de sleutelprojecten en de herinrichting van de openbare ruimte ook bij de beëindiging van Project 1012 nog niet afgerond zijn. Alleen de sluiting van de aangewezen coffeeshops is volgens planning gerealiseerd.

De rekenkamer heeft de uitgevoerde activiteiten ook gepresenteerd in een interactieve overzichtskaart van het 1012-gebied: De kaart is via deze link ook direct te benaderen.

Doel en aanpak Project 1012 Project 1012 startte formeel in 2009 en kende twee hoofddoelstellingen: (1) het doorbreken van de criminele infrastructuur en (2) het economisch opwaarderen van het entreegebied van Amsterdam. Om deze doelen te bereiken werd een ruimtelijke aanpak ingezet langs drie pijlers: Straatgerichte aanpak

Sleutelprojecten

Herinrichting openbare ruimte Eind 2015 is Project 1012 herijkt. Het meest in het oog springende effect van de herijking is het besluit om minder dan gepland raambordelen te sluiten. Zie voor meer informatie over het doel, de aanpak en de herijking van Project 1012 onderzoeksverantwoording waarin de achtergrond van Project 1012 uiteen wordt gezet.

Straatgerichte aanpak grotendeels uitgevoerd

De straatgerichte aanpak was gericht op het sluiten en transformeren van aandachtsfuncties. Het sluiten van aandachtsfuncties is grotendeels volgens plan verlopen. Er zijn inmiddels 112 ramen gesloten (inclusief 9 uitruilramen) en er moeten (na de herijking van Project 1012) nog 37 worden gesloten. Verder zijn 48 coffeeshops gesloten (waarvan er 26 voor sluiting waren aangemerkt in het kader van Project 1012). Bij de transformatie is het beeld meer wisselend, vooral bij de coffeeshops en overige aandachtsfuncties. De samenwerking met de buurt is met vertraging bij 5 van de 6 straatclusters begonnen door onder meer het vaststellen en uitvoeren van straatvisies. Van de stimuleringsregeling is verder weinig gebruikt gemaakt om functieveranderingen mogelijk te maken. Ook zijn er slechts beperkt niet-raambordelen aangekocht. Wél is inmiddels, later dan gepland weliswaar, een publiek-private samenwerking in de vorm van 1012Inc in het leven geroepen om vastgoed in het gebied te verwerven. Tot slot is met het bestemmingsplan en keerklepregelingen een halt toegeroepen aan de toename van het aantal aandachtsfuncties in het 1012-gebied.

112 ramen gesloten

Het sluiten van de aangewezen ramen is langzamer verlopen dan oorspronkelijk gepland. Per december 2017 waren er 103 van de oorspronkelijk 186 aangewezen ramen gesloten. Daarnaast zijn er ook 9 uitruilramen uiteindelijk verdwenen. Met uitzondering van één raam zijn de panden verworven door de partners, waarvan het merendeel (68) in de periode 2007-2008. Voor de resterende 37 ramen, die na het herijkingsbesluit nog gesloten dienen te worden, is de onteigeningsprocedure inmiddels door de raad in gang gezet.

48 coffeeshops gesloten

Conform planning zijn in 2015 alle 26 in het kader van Project 1012 aangewezen coffeeshops gesloten. Daarnaast werd gaandeweg Project 1012 ook een voorschrift over de minimale afstand tussen coffeeshops en scholen van kracht. Op grond van dit 'afstandscriterium' zijn aanvullend nog 10 coffeeshops in het 1012-gebied gesloten en verder zijn er ook nog vier coffeeshops gesloten op grond van de Wet Bibob en de APV. Tot slot zijn er ook nog 8 coffeeshops verdwenen om redenen die nu niet meer zijn te achterhalen. In totaal zijn daarmee sinds de start van het project 48 coffeeshops gesloten.

5 straatvisies in uitvoering

In vijf van de zes straatclusters zijn, weliswaar later dan gepland, straatteams gevormd, die straatvisies hebben opgesteld en in uitvoering genomen. Alleen voor de Oudezijds Achterburgwal is dit niet gebeurd. Na de herijking is de samenwerking in straatclusters met betrokken ondernemers en bewoners in beperktere vorm voorgezet. Daarnaast is er één nieuw straatcluster Zes straatclusters (en één nieuw cluster) (voor het gebied rondom de Nieuwezijds Voorburgwal en de Spuistraat)in het leven geroepen, waarvoor inmiddels ook een visie is vastgesteld.

Zes straatclusters (en één nieuw cluster) Bij het begin van Project 1012 zijn 18 straten aangewezen waar actief een transformatie van de aanwezige aandachtsfuncties werd nagestreefd. Al snel werd dit omgezet naar 6 straatclusters waarbinnen met bewoners, ondernemers en eigenaren de samenwerking werd gezocht. Het was de bedoeling per straatcluster een visie te maken voor de gewenste eindsituatie na transformatie om vervolgens uitvoering te geven aan deze visie. Het ging om de volgende 6 straatclusters (en één nieuw cluster dat in 2015 is ingesteld: Damrak / Nieuwendijk

Rokin / Nes

Damstraat / Hoogstraten

Warmoesstraat

Oudezijds Achterburgwal

Oude Kerksplein

Nieuwezijds Voorburgwal / Spuistraat (ingesteld in 2015)

Stimuleringsregeling weinig gebruikt

De Stimuleringsregeling is in 2011 (in plaats van medio 2010) in werking getreden. Van deze subsidie voor ondernemers, bedoeld om transformatie van aandachtsfuncties te stimuleren, is weinig gebruik gemaakt. Van het beschikbare budget van € 3,75 miljoen is in de periode 2011 - 2016 slechts € 0,7 miljoen gebruikt. Bij de 26 uitgekeerde subsidies gaat het bovendien vooral om gesloten raambordelen (5) en coffeeshops (15). Vanwege het beperkte gebruik van de Stimuleringsregeling is € 2,75 miljoen uit dit budget overgeheveld naar een budget om aankopen van niet-raambordelen mogelijk te maken.

Beperkte aankopen niet-raambordelen

Aanvankelijk was er in het budget van Project 1012 geen geld gereserveerd voor het aankopen van ander vastgoed dan raambordelen. Het aankopen van dergelijk vastgoed werd overgelaten aan de partners van de gemeente (in het bijzonder de woningcorporaties). De aankopen van deze partners lijken zich te beperken tot de beginjaren van Project 1012. De meest in het oog springende aankoop van vastgoed is de verwerving van een groot aantal panden aan het Damrak door de NV Stadsgoed. Hierna hadden partners door de gevolgen van de economische crisis en wijzigingen in Rijksbeleid voor woningcorporaties veel minder mogelijkheden om actief te zijn in het 1012-gebied.

Tussentijds werd onderkend dat 'goede' vastgoedeigenaren essentieel waren voor de transformatie van het gebied. Om deze redenen werd voor het aankopen van niet-raambordelen in het 1012-gebied door stadsdeel Centrum een budget van € 2 miljoen beschikbaar gesteld en werd ook € 2,75 miljoen uit het budget van de Stimuleringsregeling overgeheveld. Tussen 2010-2013 zijn er voor zover bekend vijf panden met behulp van het budget van stadsdeel Centrum aangekocht. Van het overgehevelde budget van de Stimuleringsregeling is in het geheel geen gebruik gemaakt. Sinds de herijking van Project 1012 is de taak voor het aankopen van niet-raambordelen in het 1012-gebied weer volledig belegd bij de partners van de gemeente, in het bijzonder de deelnemingen NV Zeedijk en 1012Inc.

Oprichting 1012Inc

Naar aanleiding van een raadsmotie bij de Strategienota (2009) is het in juli 2016, na verschillende eerdere pogingen, uiteindelijk gelukt om 1012Inc op te richten. 1012Inc is een publiek-private samenwerking bestaande uit de gemeente, Stadgenoot en twee pensioenfondsen. Het hoofddoel van 1012Inc is om op een bedrijfsmatige gezonde en tegelijk maatschappelijk verantwoorde manier de gewenste transformatie van het postcodegebied verder mogelijk te maken door het aankopen, ontwikkelen en beheren van vastgoed. De ingebrachte panden van NV Stadsgoed vormden de basis van het vastgoedbezit van 1012Inc. In de periode 2016-2017 zijn vervolgens in het 1012-gebied 12 nieuwe panden aangekocht, waarvan 10 van Ymere, 1 van de gemeente en 1 van een particulier. Het was aanvankelijk ook de bedoeling om buurtbewoners in 1012Inc te laten participeren. Vanwege gebrek aan belangstelling is hiervan afgezien. Ook is afgezien van het fuseren van de NV Zeedijk met 1012Inc gezien de verschillen in visie en werkwijze tussen deze twee deelnemingen van de gemeente.

Bevriezing overige aandachtsfuncties

Met Project 1012 zouden tot slot planologisch-juridische randvoorwaarden worden gecreëerd om de overige aandachtsfuncties te stoppen en te keren. Zo is in 2015 (in plaats van 2013) een nieuw bestemmingsplan voor het gehele postcodegebied 1012 vastgesteld waarin is vastgelegd op welke plekken aandachtsfuncties aanwezig zijn. Hiermee werd het totaal aantal aandachtsfuncties bevroren. Vooruitlopend op dit nieuwe bestemmingsplan waren in 2010-2011 met keerklepregelingen nieuwe vestigingen van het aantal massagesalons, minisupermarkten en souvenirwinkels/headshops al verboden. In het bestemmingsplan was verder de mogelijkheid opengelaten om op nieuwe categorieën ongewenste ondernemingen een keerklepregeling toe te passen. Met het Voorbereidingsbesluit eind 2017 is van deze mogelijkheid gebruik gemaakt voor ondernemingen die gericht zijn op toeristen en verkoop van voedsel voor directe consumptie. Door deze randvoorwaarden is het aantal overige aandachtsfuncties niet daadwerkelijk verminderd, maar in ieder geval wel bevroren.

Sleutelprojecten vaak vertraagd

Bij aanvang van Project 1012 zijn er 9 sleutelprojecten aangewezen. Het ging daarbij vooral om private projecten en ontwikkelingen die vanuit het project zouden worden ondersteund door middel van samenwerking en het realiseren van gunstige randvoorwaarden. De realisatie van de acht private sleutelprojecten is vertraagd. Per december 2017 zijn er twee in zijn geheel en vier gedeeltelijk opgeleverd. Er was één sleutelproject dat zelfstandig door stadsdeel Centrum zou wordenNegen sleutelprojecten uitgevoerd: de parkeergarage Oosterdok. Van de bouw van deze garage is in 2012 door de stadsdeelraad afgezien.

Negen sleutelprojecten Bij de start van Project 1012 zijn de volgende sleutelprojecten aangewezen: Cluster Beursplein (Beurs van Berlage / Bijenkorf / C&A)

Chinatown (oprichting stichting / Chinees hotel)

Parkeergarage Oosterdok

Ons' Lieve Heer op Solder

Victoriahotel / Kadasterpand

Fortisgebouw

Krasnapolsky

Binnengasthuisterrein

Tabakspanden / Food Plaza

Herinrichting openbare ruimte vrijwel afgerond

In het 1012-gebied zijn bij aanvang 15 plekken aangewezen waar de openbare ruimte moest worden heringericht. Met uitzondering van de herinrichting van de Nieuwezijds Voorburgwal was het de bedoeling om alle werkzaamheden voor 2015 af te ronden. De uitvoering van de herinrichting openbare ruimte is vrijwel geheel gerealiseerd, maar vaak wel met vertraging. Per december 2017 zijn 11 van de 15 deelprojecten in de openbare ruimte gerealiseerd, waarvan zeven later dan gepland. Opvallend is het daarbij dat de scope van de herinrichtingen regelmatig is gewijzigd.

Kosten waarschijnlijk binnen budget

Het is moeilijk om goed zicht te krijgen op de werkelijke ontwikkeling van de kosten van Project 1012 en de ramingen van de totale kosten van het project. Dit wordt veroorzaakt doordat recente informatie over de kosten van Stadsdeel Centrum niet beschikbaar is. Voor zover inzichtelijk lijkt de meest recente verwachting van de totale kosten van Project 1012 lager uit te vallen dan de oorspronkelijke raming uit 2009. Opvallend is dat de (verwachte) kosten van het sluiten van raambordelen zijn toegenomen. Vertrouwelijkheid financiële informatie over Project 1012 Dit komt doordat de gemeente rekening houdt met het vergoeden van een groter deel van de planschade en extra kosten als gevolg van onteigeningsprocedures. Verder zijn op andere onderdelen van Project 1012 sterke stijgingen zichtbaar (herinrichten openbare ruimte) en dalingen (sleutelprojecten).

Vertrouwelijkheid financiële informatie over Project 1012 Informatie over de totale kosten van Project 1012 is vertrouwelijk. De onderhandelingspositie van de gemeente kan namelijk geschaad worden als de hoogte van de (verwachte) kosten die gemoeid zijn met het vergoeden van planschades voor raambordelen algemeen bekend wordt. Aangezien er nog steeds onderhandelingen lopen in het kader van recent in gang gezette onteigeningsprocedures van de resterende te sluiten raambordelen blijft deze overweging relevant. Om deze redenen hebben wij ervoor gekozen om vooral de uitkomsten van onze analyses van de kostenramingen en gerealiseerde kosten te beschrijven en de gedetailleerde cijfermatige onderbouwing van onze analyses niet in dit rapport op te nemen.

Uiteenlopende activiteiten naast Project 1012

De gemeente zette in op een geïntegreerde aanpak van het postcodegebied 1012. Project 1012 vormde daarbinnen de ruimtelijke aanpak, maar er zijn ook tal van andere activiteiten ontplooid die van invloed zijn op de met Project 1012 nagestreefde doelen. Het gaat dan allereerst om de (bestuurlijke) aanpak van criminaliteit, handhaving en de samenwerking daarbij met politie, Openbaar Ministerie en de Belastingdienst. Verder is het programma prostitutie gestart dat gericht is op het verbeteren van de positie en arbeidsomstandigheden van sekswerkers en het tegengaan van mensenhandel in de prostitutie. Tot slot zijn er diverse activiteiten ingezet om het wonen in het 1012-gebied te bevorderen, onder meer met het project Wonen boven bedrijven. Een deel van deze overige activiteiten is ook in onze overzichtskaart van het 1012-gebied weergegeven

Doorlopende bestrijding criminaliteit

Doorlopende activiteiten zijn uitgevoerd op het gebied van bestrijding van (georganiseerde) criminaliteit en ondermijning door het stedelijke Team Amsterdamse Aanpak Ondermijning (voorheen Van Traa-team) en het Coördinatieteam Wallen van stadsdeel Centrum. Het gaat dan om onder andere integriteitsscreeningen in het kader van de Wet Bibob en de privaatrechtelijke Van Traa-bepalingen, die inmiddels op ongeveer 300 panden in met name het 1012-gebied rusten. Ook wordt samengewerkt met partners zoals politie, Openbaar Ministerie en Belastingdienst in het RIEC (en daarvoor binnen het project Emergo en het Convenant Vrijplaatsen). We zien dat vanuit deze samenwerking en de afdeling Vergunningen, toezicht en handhaving van stadsdeel Meer informatie over bestrijding criminaliteit en overtredingenCentrum verscheidene acties zijn uitgevoerd gericht op bepaalde straten of branches met aandachtsfuncties in het gebied.

Meer informatie over bestrijding criminaliteit en overtredingen Sinds 2011 zijn bedrijven in een groot deel van de straten die behoren tot de straatclusters van Project 1012 integraal gecontroleerd op gebruiksaspecten. Daarnaast geldt voor het 1012-gebied dat op ieder signaal van een overtreding op het bestemmingsplan lik-op-stuk wordt gehandhaafd. Deze lik-op-stuk handhaving gold eerder al voor de functies waarop in 2010-2011 een keerklepregeling was toegepast (souvenirwinkels/headshops, massagesalons en minisupermarkten) en we zien ook dat de specifieke handhavingsacties zich in eerste instantie vooral op deze branches richtten. De afgelopen jaren richt de handhaving zich meer op de nieuwe oververtegenwoordigde ondernemingen gericht op toerisme/verkoop van voedsel voor directe consumptie, waarvoor sinds oktober 2017 eveneens een keerklepregeling geldt. Ook is in samenwerking met de RVE Wonen sinds 2012 een projectmatige aanpak van illegale hotels in het leven geroepen, die met het toegenomen toerisme ook steeds verder wordt geïntensiveerd.



Verder zijn prostitutiebedrijven en coffeeshops met de Wet Bibob systematisch doorgelicht en hebben er grootschalige strafrechtelijke onderzoeken plaatsgevonden naar mensenhandel en naar coffeeshops in relatie tot growshops, wat heeft geleid tot verschillende sluitingen (onder andere een aantal raambordelen in de Molensteeg). Vermeldingswaardig is verder dat het toezicht op prostitutiebedrijven steeds meer verschuift van de politie naar gemeente en het gemeentelijk toezicht sinds 2016 integraal bij stadsdeel Centrum is ondergebracht. Ook worden innovatieve methoden toegepast, zoals mystery guests voor het toezicht op illegale seksuele diensten in massagesalons.

Start Programma Prostitutie

In 2012 is het Programma Prostitutie gestart. Het doel van dit programma is het verbeteren van de positie en arbeidsomstandigheden van sekswerkers en het tegengaan van mensenhandel in de prostitutie. Hiertoe zijn onder andere de vergunningeneisen aangescherpt en hebben raamexploitanten een grotere rol gekregen in het tegengaan van mensenhandel en misstanden. Zo moeten zij tijdens openingsuren van raambordelen meer toezicht houden en hebben zij de taak met sekswerkers intakegesprekken te houden om zich ervan te vergewissen dat er geen sprake is van dwang of uitbuiting. Tevens is in augustus 2016 de stichting 'My Red Light' opgericht en heeft deze stichtingAanscherping eisen raamexploitanten in mei 2017 een vergunning gekregen om 14 ramen te exploiteren. Het is de bedoeling dat deze ramen door sekswerkers zelf beheerd en geëxploiteerd worden.

Aanscherping eisen raamexploitanten Sinds de opheffing van het bordeelverbod in 2000 wordt de raamprostitutie gereguleerd door middel van een vergunningenstelsel. Om de vergunde prostitutiebranche verder te normaliseren, is in juli 2013 in Amsterdam een aangescherpte APV in werking getreden. Met deze nieuwe bepalingen hebben de exploitanten een grotere verantwoordelijkheid gekregen in het tegengaan van mensenhandel en mistanden, waartoe zij een veilige en gezonde werkomgeving moeten garanderen en de zelfstandigheid van de sekswerker moeten bewaken. Belangrijke wijzigingen zijn bijvoorbeeld het verhogen van de minimumleeftijd voor sekswerkers naar 21, het invoeren van sluitingstijden, intensiever toezicht door de exploitant tijdens openingsuren en het voeren van intakegesprekken door exploitanten. Met een bedrijfs- en hygiëneplan moeten de exploitanten aangegeven op welke wijze zij invulling geven aan deze nieuwe vergunningseisen. Na een gefaseerde invoering vindt sinds 2015 toezicht en handhaving op de volledige nieuwe regelgeving plaats, waarbij bij zware overtredingen de vergunning (tijdelijk) kan worden ingetrokken.

Bevorderen wonen

Gedurende de looptijd van Project 1012 is er meer aandacht gekomen voor het bevorderen van de woonfunctie in het 1012-gebied. Stadsdeel Centrum heeft in 2013 hiervoor een integraal plan van aanpak opgesteld, waarna de samenwerking tussen de straatgerichte aanpak van Project 1012 en het Project Wonen boven bedrijven heeft geresulteerd in een toename van het aantal gerealiseerde woningen in leegstaande bovenverdiepingen in het 1012-gebied. Zo heeft het project Wonen boven bedrijven sinds 2007 in het 1012-gebied 215 woningen gerealiseerd. Binnen de nieuwe stedelijke aanpak van leegstaande woningen worden daarnaast sinds 2017 in samenwerking met Project 1012 specifieke projecten uitgevoerd in de focusgebieden van de straatgerichte aanpak.