Minister Edith Schippers van Volksgezondheid tijdens op de laatste dag voor het zomerreces. Beeld anp

Bijna was het kabinet erover gevallen, maar een halfjaar later krijgt minister Schippers van Volksgezondheid alsnog haar zin: in stilte en zonder enige politieke ophef worden zorgverzekeraars aangemoedigd om komend jaar zorgverzekeringen aan te bieden waarin de vrije artsenkeuze is beperkt. In ruil voor een lager eigen risico, een lagere premie of beide kunnen patiënten dan alleen naar door de verzekeraar geselecteerde ziekenhuizen, medisch specialisten en andere hulpverleners. In tegenstelling tot een halfjaar geleden, lijken Tweede- en Eerste Kamer dit keer wel tevreden met het plan. Althans: ze protesteren niet.



Het waren opgewonden toestanden op het Binnenhof, toen enkele dwarsliggende PvdA-senatoren in december de afschaffing van de vrije artsenkeuze naar de prullenbak verwezen. Verzekeraars zouden worden ontslagen van de plicht om rekeningen van elke zorgverlener te vergoeden, ook als die geen contract had met die verzekeraar. Volgens de critici werd daarmee een grondrecht van de patiënt geschonden: het recht om zelf een arts te kiezen. Tegenstanders vreesden bovendien een tweedeling: dure polissen met onbeperkte keus voor wie het kan betalen, en slechts beperkte artsenkeuze voor mensen met een kleine portemonnee.

Die kritiek werd het wetsvoorstel op de valreep, in de Eerste Kamer, fataal. De woede van Schippers, die politieke genoegdoening eiste van coalitiepartner PvdA, blies bijna het kabinet op.



Opgewonden toestanden waren er vervolgens ook toen het kabinet na drie dagen crisissfeer de oplossing presenteerde: Schippers zou het alsnog gaan regelen, maar dan buiten het parlement om. Het hoefde niet in een wet - met een zogenoemde ministeriële regeling kon het ook. Die hoefde dan alleen ter kennisgeving naar het parlement gestuurd. Maar dat was buiten de Tweede Kamer gerekend, die zich daardoor ronduit geschoffeerd voelde. 'Staatsrechtelijk onzuiver!', zei onder meer ChristenUnie-leider Arie Slob.

Na de storm

Nu, een halfjaar later, is de politieke storm gaan liggen en doet Schippers het alsnog op haar manier. Want ze is vastbesloten: in haar ogen gaat het om de vervolmaking van het zorgstelsel zoals zij dat voor zich ziet. Volgens het tekentafelmodel kunnen burgers kiezen tussen verzekeraars, concurreren zorgverleners om contracten met verzekeraars en concurreren verzekeraars onderling om de beste contracten en om de klanten.



Aan dat laatste schort het. In de tien jaar dat de verplichte basisverzekering tegen ziektekosten volgend jaar bestaat, zijn verzekeraars vooral bezig geweest met elkaar - fuseren - het verdelen van de markt en concurrentie om de goede, goedkope klant, ofwel: de gezonde jongeren en hoger opgeleiden. Dure klanten - lees: chronisch zieken en gehandicapten - zagen ze liever gaan dan komen omdat die meer kosten maken dan opleveren.

lockquote class="twitter-tweet" lang="en"> Huisartsen bonus geven als ze doorverwijzen naar wens van zorgverzekeraar? VVD PvdA D66 vinden het prima http://t.co/EffjXG4tcf Zorg voor Kwaliteit

De selectie van zorgverleners door de verzekeraars, liefst op kwaliteit, is nodig om de concurrentie echt op gang te brengen, daarvan is Schippers overtuigd. Daarom krijgen patiënten nu alsnog de keus: de oude vertrouwde, relatief dure polis waarin je zelf je zorgverleners kiest. Of een polis met beperkte keuze, in ruil voor een lagere premie of lager eigen risico. Het eigen risico mag zelfs naar nul.



Om de bezorgde critici gerust te stellen, zijn daar nog wel een paar maatregelen bij gekomen. De grootste zorg was dat vooral chronisch zieken en gehandicapten - grote zorgafnemers - de dupe zouden worden van de beperkte artsenkeuze. Om dat te voorkomen stuurde Schippers vlak voor het zomerreces nog een andere ministeriële regeling naar het parlement. Die maakt het verzekeren van chronisch zieken en gehandicapten juist aantrekkelijk voor de verzekeraars. Wie veel van zulke patiënten verzekert, krijgt daarvoor extra financiële compensatie, via het financiële verdeelmodel dat de verzekeraars onderling hanteren.

Minister Edith Schippers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport tijdens het debat met de Tweede Kamer over het zorgplan, februari 2015. Beeld anp

Schippers hoopt dat het mes aan twee kanten snijdt. Want juist voor de kwetsbare groepen kan 'ketenzorg' van een vaste groep zorgverleners aantrekkelijk zijn: verpleegkundige, huisarts en specialist die nauw samenwerken. Die keten willen de verzekeraars graag in één keer contracteren. Maar dan moeten patiënten dus wel genoegen nemen met een beperking van hun vrije keuze. De verwachting is dat verzekeraars al komend najaar najaar speciale polissen voor deze groepen lanceren, in de verwachting dat juist voor deze 'grootverbruikers' een laag eigen risico aantrekkelijk is. En Schippers hoopt dat dan ook meteen, om de kosten te drukken, polissen voor andere groepen zullen verschijnen.

Naar de rechter

Er is nog een cruciaal verschil met het in december verworpen wetsvoorstel. Daarmee zou de bepaling uit de wet worden geschrapt die verzekeraars verplicht ook zorg te vergoeden van hulpverleners waarmee zij geen contract hebben. Door uitspraken van de rechter is de vuistregel dat nu driekwart van die rekening door de verzekeraar wordt betaald. Omdat die bepaling nu toch in de wet is blijven staan, is het cruciaal voor verzekeraars dat zij kwalitatief goede zorg inkopen en burgers goed voorlichten over de nieuwe polissen met beperkte artsenkeuze. Want verzekerden kunnen altijd naar de rechter stappen om toch vergoeding te vragen.



Krijgt Schippers zo alsnog, via een sluiproute, gewoon haar zin? Of kan het nog misgaan? Als het parlement het nieuwe plan niet voor 1 oktober bespreekt, wordt het ongezien van kracht. De Tweede Kamer lijkt wel van zins er over te spreken maar daar hebben VVD en PvdA een meerderheid. Zij steunen de maatregel als uitwerking van het regeerakkoord en kunnen een debat blokkeren.

Februari 2015: Edith Schippers van Volksgezondheid tijdens een persconferentie. Schippers zei haar omstreden plan om de vrije artsenkeuze te beperken aan te passen. Beeld anp

De Eerste Kamer dan, waar het mis ging in december? Senatoren hebben inmiddels schriftelijke vragen aan Schippers gesteld. Dat zou de opmaat kunnen worden voor debat, want in de senaat heeft de coalitie geen meerderheid. Maar de Eerste Kamer twijfelt of zij wel de rol heeft zo'n ministeriële regeling ter discussie te stellen of zelfs af te wijzen. Dat is niet gebruikelijk. Als het er toch nog van komt, kan Schippers in één opzicht gerust zijn: de PvdA-tegenstemmers van december - Adri Duivesteijn, Marijke Linthorst en Guusje ter Horst - hebben de Eerste Kamer inmiddels verlaten.