Όπως ίσως θα διαβάσατε, φέτος στην παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου θα πάρουν και πάλι μέρος άρματα μάχης και μηχανοκίνητα τμήματα, καθώς και αεροσκάφη της Πολεμικής Αεροπορίας, παρόλο που τα τελευταία χρόνια το δαπανηρό αυτό έθιμο είχε διακοπεί (τελευταία φορά που έγινε παρέλαση με άρματα μάχης ήταν στις 25 Μαρτίου 2010), Στην αρχή νόμιζα ότι η ακατανόητη αυτή απόφαση, σε καιρούς ασφυκτικής λιτότητας, ήταν ένα προσωπικό καπρίτσιο του υπουργού Άμυνας κ. Αβραμόπουλου, ίσως και για να μπει στο μάτι του Ευ. Βενιζέλου, ο οποίος μάλιστα διαμαρτυρήθηκε.

Όμως, το Γραφείο Τύπου της ΝΔ έσπευσε να καλύψει τον κ. Αβραμόπουλο, και ταυτόχρονα να αδειάσει μεγαλοπρεπώς τον κ. Αντιπρόεδρο, δείχνοντας για μιαν ακόμα φορά ότι οι διαμαρτυρίες των σώγαμπρων δεν παίρνονται και πολύ υπόψη: «η παρέλαση πρέπει να γίνεται όπως αρμόζει σε ένα γεγονός που τιμά την ιστορική μας επέτειο, δίνοντας τη δυνατότητα στο λαό της Β. Ελλάδος και της Θεσσαλονίκης ειδικότερα, να συμμετάσχει, να δει, να θαυμάσει και να τιμήσει τα παιδιά του, που υπηρετούν την πατρίδα, αλλά και μέρος των δυνατοτήτων του αμυντικού μας συστήματος, το οποίο έχει αποκτήσει η πατρίδα μας με θυσίες των Ελλήνων».

Πρέπει βέβαια να πούμε ότι ο κ. Αβραμόπουλος κοστολόγησε τη συμμετοχή αυτή σε 35.000 ευρώ, αμελητέο ίσως ποσό -αλλά άλλες πηγές, φιλοκυβερνητικές μάλιστα, δίνουν κόστος ως και 30 φορές μεγαλύτερο, που ξεπερνάει το εκατομμύριο. Ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι (μόνο) το ύψος των επιπλέον δαπανών που θα επωμιστεί το κράτος, είναι και ο συμβολισμός της απόφασης. Από τη μια επιβάλλονται αιματηρές θυσίες στον λαό, κλείνουν σχολεία ή μένουν χωρίς φύλαξη, μαθητές αναγκάζονται να αλλάξουν μεσοδρομίς κατεύθυνση, νοσοκομεία δεν έχουν αναλώσιμα -και από την άλλη, λεφτά υπάρχουν και για μηχανοκίνητες παρελάσεις, και για να έρχεται κάθε Πάσχα το Άγιο Φως από τα Γεροσόλυμα (που τώρα που έπιασε και φιλίες με τον πρωθυπουργό και συζητάνε για θέματα αρμοδιότητάς τους). Τι του λείπει του κασιδιάρη; (και δεν εννοώ βέβαια τον υπόδικο) – Σκούφια με μαργαριτάρι, λέει η παροιμία. Για να μη μιλήσουμε για πολύ μεγαλύτερα ποσά, τάξεις μεγέθους παραπάνω, όπως αυτά που έχασε το κράτος όταν χάρισε άδειες σε καναλάρχες, για να αναφέρω ένα μόνο παράδειγμα.

Αλλά εδώ δεν σκανδαλολογούμε, εμείς λεξιλογούμε και θα σταθούμε λίγο σε αυτά τα άρματα που θα παρελάσουν. Στην ελληνική γλώσσα έχουμε δυο ειδών άρματα, δυο διαφορετικές λέξεις: έχουμε τα άρματα, τα αρχαία ιππήλατα οχήματα δηλαδή, που αναβίωσαν στη νεότερη εποχή ως άρματα μάχης ή ως άρματα των καρναβαλικών παρελάσεων, κι έχουμε και τη λέξη άρματα που σημαίνει όπλα, το σύνολο του οπλισμού, λέξη που μας φέρνει στο νου τους κλέφτες και το 1821 ή το «Στ’ άρματα, στ’ άρματα εμπρός στον αγώνα», όπως έλεγε ένα πασίγνωστο αντάρτικο στα δοξασμένα χρόνια της Εθνικής Αντίστασης. Οι δυο λέξεις διαφέρουν κατά το ότι η πρώτη έχει και ενικό, το άρμα, ενώ η δεύτερη μόνο πληθυντικό. Μια άλλη διαφορά που είχαν οι δυο λέξεις τον παλιό καιρό, είναι ότι το άρμα έπαιρνε δασεία, ενώ τα άρματα ψιλή. Η διαφορά αυτή έχει πια εξαφανιστεί, πολύ περισσότερο που μιλάμε για «αντιαρματικά όπλα» (και όχι… ανθαρματικά), δηλαδή κάθε ανάμνηση της δασείας έχει πια χαθεί.

Ωστόσο, οι δυο λέξεις συνδέονται. Το αρχαίο άρμα, που είναι ήδη μυκηναϊκό, ανάγεται σε ινδοευρωπαϊκή ρίζα, από την οποία προέρχεται και το λατινικό arma (όπλα, πληθυντικός), που μπήκε στα ελληνικά στη βυζαντινή εποχή (ίσως και νωρίτερα), συνήθως στον πληθυντικό, και από το οποίο παράγεται το γαλλικό arme, όπλο, που το έχουμε δανειστεί κι εμείς στο στρατιωτικό παράγγελμα «παρουσιάστε, αρμ». Από την ίδια ρίζα είναι και το αγγλικό arm, ο βραχίονας, Επομένως, τα νεότερα άρματα είναι ανιψάκι, ας πούμε, του αρχαίου άρματος.

Τα άρματα μάχης, τα τεθωρακισμένα, τα λέμε και τανκς, βεβαίως, μια λέξη που συνήθως ανακαλεί στο μυαλό μας, τουλάχιστον σε όσους βρίσκονται στην κατάλληλη ηλικία, τη δικτατορία του 1967-74, αλλά και την αμέσως μετά περίοδο, με την περίφημη ρήση «Καραμανλής ή τανκς» του Μίκη Θεοδωράκη.

Τα τανκς μας δημιουργούν διάφορα προβλήματα, και δεν εννοώ προβλήματα πολιτικά, όταν καταλύουν τη δημοκρατία ή την απειλούν, αλλά γλωσσικά. Καταρχάς, η λέξη ήρθε στα ελληνικά από τα αγγλικά στον πληθυντικό, tanks, κι έτσι πρώτα είπαμε «τα τανκς». Κι επειδή οι ξένες λέξεις που δεν προσαρμόζονται στο ελληνικό κλιτικό σύστημα μένουν άκλιτες (όσες προσαρμόζονται, κλίνονται κανονικότατα!), έτσι είπαμε (ή πρέπει να λέμε) «το τανκς». Δεν είναι πρώτη φορά που μια λέξη μάς έρχεται στον πληθυντικό και την εκλαμβάνουμε για ενικό. Και με το λατινικό arma, που είδαμε πιο πάνω, το ίδιο έγινε. Αλλά και στην εποχή μας, λέμε «το πιροσκί», που είναι ο ρώσικος πληθυντικός (στον ενικό είναι πιροζόκ), ή λέμε «ο ταλιμπάν» που είναι πληθυντικός (ο ενικός είναι ταλίμπ ή ταλέμπ -έχω γράψει άρθρο γι’ αυτό το θέμα). Όμως ρώσικα ή αραβικά δεν ξέρουμε οι περισσότεροι, ενώ αγγλικά ξέρει και η κουτσή Φαίδρα, κι έτσι σε πολλούς κακοφαίνεται να πουν «το τανκς», διότι θέλουν να κλίνουν τις λέξεις σε ενικό και πληθυντικό, και όπως λένε «ο κομπιούτερ – οι κομπιούτερΣ» έτσι λένε και «τα τανκς – το τανκ», κάτι βέβαια που συμφωνεί με την αγγλική γραμματική αλλά όχι με την ελληνική. Πάντως, ενώ ο τύπος «το τανκς» λέγεται, είναι συχνότερος ο αγγλοπρεπής τύπος «το τανκ», π.χ. εκείνο που γκρέμισε την πύλη του Πολυτεχνείου στις 17 του Νοέμβρη.

Το δεύτερο πρόβλημα, όχι τόσο σημαντικό, είναι ότι «κανονικά» θα έπρεπε να γράψουμε «τανξ» αφού κ+σ κάνει ξ. Το σύμπλεγμα «κσ» φυλάγεται μόνο στα σύνθετα του εκ (εκστρατεία, εκσφενδονίζω, εκσυγχρονισμός κτλ.), κι ενώ το eccentrique το δανειστήκαμε ως εξαντρίκ, στα αγγλικά δάνεια, όπως βρίσκω στο λημματολόγιο του ΛΚΝ, έχουμε κρατήσει το «κσ» σε τρεις περιπτώσεις: κόμικς, κορνφλέικς και τανκς. (Δεν μετράω τον σαικσπηρικό, γιατί νομίζω ότι οι περισσότεροι τον γράφουν με ξ). Στα κόμικς βέβαια είχαμε τη ρηξικέλευθη απόφαση του εκδότη του περιοδικού ΚΟΜΙΞ να γράψει έτσι τον τίτλο (πυροδοτώντας εντονότατες συζητήσεις των αναγνωστών του) -αλλά το Κόμιξ μόλις έκλεισε.

Είπα πιο πάνω ότι η λέξη τανκς είναι δάνειο από τα αγγλικά -αλλά η αγγλική λέξη δεν είναι αυτόχθονη, από κάποιαν άλλη γλώσσα έχει έρθει. Είναι αρκετά γνωστό, γι’ αυτό και δεν το βάζω σε κουίζ, αλλά αν δεν το ξέρετε μπορεί και να σας παραξενέψει. Λοιπόν; Από ποια χώρα πήραν οι εγγλέζοι τη λέξη tank;

Να το πάρει το ποτάμι;

Η λέξη tank, σύμφωνα με την επικρατέστερη θεωρία, είναι δάνειο από τα ινδικά, από τη γλώσσα Γκουτζαράτι, όπου τανκ σημαίνει λίμνη. Η λέξη πέρασε στα αγγλικά, ήδη από τον 17ο αιώνα, με τη σημασία «δεξαμενή» -σημασία άλλωστε που διατηρείται ακόμα, αν σκεφτούμε ότι τάνκερ είναι το δεξαμενόπλοιο. Όταν οι Εγγλέζοι σχεδιάζανε τα πρώτα τανκς, στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, είτε ως συνθηματική ονομασία, είτε επειδή έμοιαζαν και λίγο στην όψη με δεξαμενές, τα ονόμασαν tank(s) και η ονομασία έμεινε.

Και κάποια τανκς θα παρελάσουν σε δυο βδομάδες στη Θεσσαλονίκη, εκτός αν αλλάξει απόφαση η κυβέρνηση -που δεν το πιστεύω, ιδίως εφόσον, όπως ακούω, ο εφοπλιστής Βαρδής Βαρδινογιάννης προσφέρθηκε να καλύψει το κόστος των καυσίμων για τα άρματα μάχης (και τα αεροσκάφη) που θα συμμετάσχουν στην παρέλαση. Δεν ξέρω αν η πρόταση όντως υποβλήθηκε, ούτε αν έγινε δεκτή, αλλά παρέλαση με χορηγό μου φαίνεται κωμικό θέαμα. Αναρωτιέμαι μάλιστα αν η χορηγία θα έχει και τα συνηθισμένα επακόλουθα. Δηλαδή, αναρωτιέμαι αν οι εκφωνητές της παρέλασης θα λένε κάθε τόσο «με την ευγενική χορηγία της Μότορ Όιλ», όπως κάνουν και οι συνάδελφοί τους που μεταδίδουν ποδοσφαιρικούς αγώνες. Όσο για τον πανηγυρικό της ημέρας, οι φήμες ότι θα τον εκφωνήσει η κυρία Μαριάννα Βαρδινογιάννη αντί για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ελέγχονται ως ανακριβείς.