Leiden

De manier waarop het ministerie van OCW het hoger onderwijs bekostigt, dwingt de Universiteit Leiden tot groei. Nu is Martijn Janse (21, Natuurkunde) niet per se tegen groei; iedereen die een studie aan de Universiteit Leiden wil volgen, moet in zijn ogen welkom zijn. Maar groeien om het groeien, vindt Janse, lid van de Universiteitsraad namens Ondernemende Studenten Leiden, geen verstandig idee. Het leidt tot grote druk op studentenhuisvesting en belast de voorzieningen in de stad.

Hoe werkt die ’groeidwang’? Het ministerie van OCW heeft voor het lopende collegejaar ongeveer 4,3 miljard euro over voor de veertien universiteiten die ons land telt. ,,Een taart met veertien punten’’, aldus Janse. Het ministerie verdeelt het geld op basis van het aantal studenten. Als de ene universiteit in een jaar méér studenten binnenhaalt, gaat dat dus ten koste van de ’taartpunt’ van de andere universiteiten.

Nachtmerrie

Alle Nederlandse universiteiten werven daarom studenten, om te voorkomen dat hun aandeel in de taart afneemt. In de afgelopen vijf jaar zijn ze met 11 procent gegroeid, maar hun ’taartpunt’ bleef even groot. Het is een beetje als de nachtmerrie van de man die, keihard rennend, toch niet van zijn plaats komt. In diezelfde vijf jaar groeide de rijksbijdrage met 7,5 procent, waardoor de universiteiten per saldo steeds minder geld aan de studenten kunnen besteden.

Sinds de jaren ’80 is het aantal middelbare scholieren dat een tertiaire opleiding volgt, enorm gestegen. Volgens het CBS stroomde vorig jaar tussen de 86 en 90 procent van de havo- en vwo-gediplomeerden door naar HBO of universiteit. ,,Daar valt voor de universiteiten dus niet veel meer te halen’’, zegt Janse. Vandaar dat zij hun oog op buitenlandse studenten laten vallen, en dan vooral die van buiten de EU. Daar ligt een enorme markt braak. Ook de Universiteit Leiden werft met succes in het buitenland en kon in september vorig jaar 4800 buitenlandse studenten begroeten.

Overvol

De effecten zijn ernaar, zegt Janse. De druk op de universitaire gebouwen is hoog. Collegezalen zitten overvol, waardoor colleges ’gelivestreamd’ moeten worden naar een tweede zaal. Dat vindt Janse gek. ,,Het is niet goed voor de onderwijskwaliteit. Je kunt geen vragen stellen en het college wordt er onpersoonlijk van.’’ Tijdens tentamenperiodes zijn er, behalve in wat uithoeken van de universiteit, geen studieplekken te vinden.

Ook de stad ondervindt de gevolgen. In augustus afgelopen jaar bleek dat de universiteit geen kamers had voor 3500 buitenlandse studenten. ,,Die vallen in de handen van huisjesmelkers’’, zegt Janse. ,,Ze betalen veel geld voor weinig kwaliteit. Ze kunnen geen kant op.’’ Omdat kamerverhuur zo lucratief is, leidt dit ertoe dat overal in de stad, tot in de Merenwijk aan toe, de verkamering toeslaat. En dan nog blijft de kamernood hoog. Bij de partij van Janse, ONS Leiden, meldde zich een Duitse student die vertelde dat hij moest afzien van een studie in Leiden, omdat hij geen kamer kon vinden. ,,Er was voor hem letterlijk geen plek.’’

De oplossing is volgens Janse, dat het ministerie van OCW het huidige bekostigingsmodel loslaat. ,,Geef iedere universiteit haar eigen taart, in plaats van te soebatten over wie het grootste stuk krijgt.’’ Dat geeft rust: de universiteiten weten bij voorbaat waar zij op kunnen rekenen en hoeven niet meer met elkaar te concurreren om marktaandeel.

Als bijkomend voordeel ziet Janse dat de universiteit dan ook eens in alle rust kan nadenken over internationalisering. Waar heeft dat een meerwaarde, en waar niet? Nu creëert zij bij alle faculteiten Engelstalige opleidingen, om de capaciteit voor buitenlandse studenten te vergroten. ,,In de geesteswetenschappen is het misschien goed als mensen met verschillende talen en culturen elkaar ontmoeten. Daar kan ik me internationalisering wel voorstellen. Maar in de natuurkunde hebben cultuurverschillen geen meerwaarde; daar is één plus één nog altijd gewoon twee.’’