PvdA-kamerlid Jan Vos Beeld anp

De Partij van de Arbeid heeft een historische nederlaag geleden omdat we in het verleden leefden, met onszelf bezig waren en de kiezer vergaten. Het verkiezingsprogramma is opgesteld onder leiding een Groningse partijbons die onder Den Uyl diende. De lijst is opgesteld door een Groningse partijbons die ruzie had met Den Uyl.



Onze partijvoorzitter wilde terug naar de 19de eeuw terwijl we leven in de 21ste eeuw. Onze lijsttrekker gedroeg zich als een regent uit de vorige eeuw. Kijk dan niet verbaasd op als jonge linkse mensen hun heil zoeken bij het GroenLinks van Jesse Klaver.

Die keuze voor de blik op het verleden was verkeerd, omdat verkiezingen boven alles gaan over de toekomst, zelden over je prestaties uit het verleden. Omdat er geen aantrekkelijke visie op die toekomst is geformuleerd, bleven we hangen in tromgeroffel over onze bereikte resultaten. Dat was des te dodelijker omdat die resultaten samen met de VVD zijn behaald en onze achterban niet tot tevredenheid hebben gestemd.



De positionering van de PvdA was de tweede reden dat het misging. De sociaal-democratie is een doorbraakbeweging en een brede volkspartij die thuishoort in het politieke midden. De draai naar links, zoals ingezet door de partijtop, is ongeloofwaardig en politiek onaantrekkelijk.



De Partij van de Arbeid kun je plaatsen in een matrix. Op de horizontale as zet je dan de verdeling links-rechts, op de verticale as de lijn open-gesloten. Open politici zoeken verbinding met nieuwe maatschappelijke trends. Gesloten politici verdedigen de tradities van de sociaal-democratie. De partijleiding is het kwadrant links-gesloten in gelopen, dat is fundamenteel fout. De PvdA moet altijd positie kiezen op het kruispunt van de assen, om principiële en electorale redenen.

Hans Spekman tijdens een bijeenkomst van campagneleiders een dag na de nederlaag van de PvdA. Beeld anp

Dan de interne strijd: het is vreselijk als het over de poppetjes gaat, daar lopen kiezers hard van weg. De strijd tussen twee grote politieke talenten was onnodig, verkeerd en is dramatisch afgelopen. Ik was een Samsom-man, maar Diederik Samsom en Lodewijk Asscher hadden natuurlijk samen de verkiezingen in moeten gaan. De stelling van Asscher, dat het noodzakelijk was om Samsom van zijn positie te beroven omdat alleen hij de partij naar een overwinning zou kunnen leiden, bleek op zelfoverschatting te berusten.



Asscher kreeg uiteindelijk ook mijn stem, maar hoe kun je van Nederlandse kiezers vragen om zo'n broedermoord te honoreren met het vertrouwen om ons land te leiden? Beide politici zijn beschadigd en daarmee is vooral de PvdA beschadigd.



De campagne was niet goed. Er was geen aansluiting bij de tijdgeest. Niet in vorm, niet in inhoud. Waar VVD, D66 en GroenLinks met nieuwe vormen experimenteerden bleef de PvdA regentesk en gebruikte trucs uit de oude doos.

Lodewijk Asscher een dag na de verkiezingen in Nieuwspoort. Beeld anp

Wie wacht er op een banenplan als de economie eindelijk volop draait? Wie vraagt om het afschaffen van het eigen risico als je vier jaar het tegendeel hebt nagestreefd? Wie denkt dat kinderopvang opeens goedkoper zal worden nadat modale gezinnen vier jaar hebben moeten inleveren? Er was geen hoopvolle boodschap. In combinatie met een paradoxale houding tot onze eigen regeringsdeelname bleek het een dodelijke mix voor het verkiezingsresultaat.



Politiek gaat over hoop, over verandering, over de toekomst. De toekomst vraagt op een visie over hoe mensen zich tot elkaar verhouden, maar ook over hoe mensen in balans leven met de natuur op onze aarde. De progressieve partijen die daar hun boodschap op richtten, zoals GroenLinks en D66, hebben gewonnen omdat zij, in tegenstelling tot de PvdA, naar de groene toekomst keken in plaats van naar het verleden.

PvdA-leden omhelzen elkaar tijdens de dramatische verkiezingsavond Beeld anp

De bevlogenheid van Samsom bezorgde ons 38 zetels, de anachronistische politieke calculaties van nu eindigden in verlies. De cultuur van de partij is ambtelijk, bureaucratisch en bestuurlijk. Creativiteit krijgt geen plaats en dat staat vernieuwing in de weg. De arrogantie van ons leiderschap is daarnaast soms ongekend. Het is ondenkbaar dat onze partijvoorzitter zijn conclusies niet trekt en daarvan de consequenties aanvaardt.



Het is de komende jaren aan anderen om Nederland te leiden. Zij krijgen mijn felicitaties voor een verdiende overwinning. Er is niets mis met ons gedachtengoed. We zullen de partij weer opbouwen en terugkomen, maar wel met een frisse cultuur, op de juiste electorale positie, met een aantrekkelijke propositie en een schone leiderslei.