Nu blijkt dat het nieuwe leenstelsel nadelig uitpakt voor oud-studenten die een huis willen kopen, houdt zelfs de laatste belofte aan studenten die hun basisbeurs moesten inleveren geen stand. Eerder bleek al dat hogescholen en universiteiten minder geld uittrokken voor beter onderwijs dan beloofd, dat de toegezegde miljard euro er niet is, en dat de kansenongelijkheid in het onderwijs de afgelopen jaren niet af- maar juist toenam.

Het was het grootste wapenfeit van voormalige onderwijsminister Jet Bussemaker (PvdA): in 2015 verdween de basisbeurs en dat was zuur, natuurlijk, maar dankzij die maatregel kwam er op termijn 1 miljard euro vrij om het hoger onderwijs te verbeteren. Dat is veel geld, op een begroting van 4 miljard euro.

Dat enorme bedrag bleek al gauw te rooskleurig. In werkelijkheid bleef er 820 miljoen euro over, rekenden de universiteiten en hogescholen voor. Een bedrag dat in 2026 wordt overgemaakt naar het onderwijs en daarna weer daalt. Daarin is bovendien 200 miljoen euro meegerekend die het ministerie wil ophalen door te bezuinigen op de ov-studentenkaart, maar dat is tot nog toe niet gelukt.

Kind van de bakker

“Om te janken”, zegt voorzitter Geertje Hulzebos van de Landelijke Studentenvakbond. “Als je een belofte doet, moet je die nakomen. Dat miljard is studenten beloofd.”

Belofte nummer twee was dat het nieuwe leenstelsel eerlijker zou zijn dan het systeem met de basisbeurs. Daarin betaalde, in de woorden van GroenLinks, de bakker via de belastingen mee aan de opleiding van de advocaat.

Maar al snel bleek dat het juist de kinderen van bakkers zijn die meer last hebben van leenangst dan de kinderen van advocaten. Ondanks een hogere beurs en gunstige terugbetalingsvoorwaarden voor kinderen van ouders met een laag inkomen. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat het nieuwe leenstelsel meer invloed heeft op kwetsbare groepen jongeren, uit bijstandsgezinnen of met lager­opgeleide ouders, dan op jongeren met een betere uitgangspositie. Dat kan in de loop der jaren bijtrekken, als het nieuwe stelsel went, maar een garantie is er niet.

Hogere schuld

Een derde belofte was dat hogescholen en universiteiten in de jaren voor 2018, wanneer het ministerie de eerste miljoenen overmaakt, alvast zogeheten voorinvesteringen zouden doen. Anders waren de studenten die in 2015 begonnen de dupe: zij zouden dan geen basisbeurs en geen beter onderwijs krijgen. Maar de Algemene Rekenkamer concludeerde begin dit jaar dat instellingen niet de miljoenen hebben geïnvesteerd in beter onderwijs die ze beloofd hadden.

Deze week kwam daar het nieuws bij dat starters met een hoge studieschuld het moeilijk hebben op de huizenmarkt. De regels voor het krijgen van een hypotheek zijn weliswaar versoepeld na afschaffing van de basisbeurs, maar nog altijd wordt de maximaal af te sluiten hypotheek lager door een studieschuld. Dat is altijd al zo geweest, maar door het nieuwe stelsel hebben meer jongeren een schuld en is die bovendien gemiddeld hoger dan in het oude stelsel.

Kamerlid Paul van Meenen (D66), een van de architecten van het leenstelsel, heeft er nog alle vertrouwen in. De problemen om een hypotheek te krijgen spelen bij oud-studenten die onder het oude systeem­­ van studiefinanciering leningen­­ afsloten, meent hij. Van Meenen: “Die leningen moeten zij in vijftien jaar aflossen. Onder het nieuwe stelsel is de looptijd van de lening veel langer en dus gunstiger. Het nieuwe leenstelsel is veel socialer dan het oude.”

Het Kamerlid wil meer onderzoek naar de kansen voor kinderen uit lagere inkomensgroepen. Dat kinderen uit bijstandsgezinnen minder vaak studeren geldt voor havo-leerlingen en niet voor vwo'ers. Van Meenen: “Dat is opvallend en daar moeten wij goed naar kijken. Maar ik blijf erin geloven dat iedereen de kans heeft om te studeren.”

Lees ook:

Leenstelsel weerhoudt bijstandskind ervan om te gaan studeren

Het nieuwe leenstelsel is voor kinderen uit de armste gezinnen een hogere drempel dan voor jongeren met rijkere ouders, blijkt uit onderzoek van het CBS en de Universiteit van Amsterdam.

Dubbel pech voor studenten: geen basisbeurs én geen beter onderwijs

De belofte aan studenten was: geen basisbeurs meer, wel beter onderwijs. Uit onderzoek van de Algemene Rekenkamer blijkt nu dat de hogescholen en universiteiten onvoldoende extra geld uittrekken voor verbetering van het onderwijs.