De Tweede Kamer heeft dinsdag gestemd voor het afschaffen van lijstverbindingen bij toekomstige verkiezingen. Partijen met een lijstverbinding maken meer kans op restzetels, omdat overgebleven stemmen onderling verdeeld worden. Bij de verkiezingen op 15 maart hebben de PvdA en GroenLinks een lijstverbinding, net als de ChristenUnie en de SGP. De nieuwe regels gelden pas bij de eerstvolgende verkiezingen, als tenminste ook de Eerste Kamer met deze wijziging van de Kieswet akkoord gaat.

Na de Kamerverkiezingen wordt altijd de kiesdeler vastgesteld: het totaal aantal geldige stemmen gedeeld door 150. Meestal ligt die net boven de 60.000 stemmen. Als alle ‘hele zetels’ zijn toegewezen blijven een aantal reststemmen over, omdat een partij bijvoorbeeld 80.000 stemmen haalt, of 140.000. Al die reststemmen moeten eerlijk verdeeld worden over de partijen.

Doorgaans maken partijen die veel stemmen hebben gekregen (dus de grootste fracties) meer kans op een restzetel. Partijen die een lijstverbinding aangaan worden voor deze berekening als één club gezien – zo maken ze dus meer kans op een restzetel. Deze regels gelden voor lijstencombinaties waarvan alle partijen ten minste één zetel hebben. Niet als een van de twee er een heeft.

Oorspronkelijke doel lijstverbinding uit zicht

De Tweede Kamer stemde eind 2014 voor een motie van VVD-Kamerlid Joost Taverne om de lijstverbindingen te schrappen. Volgens Taverne paste deze regel, stammend uit 1973, vooral bij de tijd dat nog gehoopt werd op verdere bundeling van partijen, een doel dat nu uit zicht is verdwenen. Inmiddels is het voornamelijk een middel gebleken om extra zetelwinst te behalen.

Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) vond de lijstverbindingen nooit een probleem, omdat een kiezer te voren weten welke partijen zich aan elkaar verbonden hebben. De minister heeft echter gehoor gegeven aan de wens van de meerderheid in de Tweede Kamer. In 2010 werd de lijstverbinding al geschrapt voor de Eerste Kamerverkiezingen.

Naschrift (7 februari 2017): In een eerdere versie van dit artikel stond twee keer ‘zetels’, waar ‘stemmen’ werd bedoeld. [red.]