Bisschop Ron van den Hout (54) van het bisdom Groningen-Leeuwarden aarzelde om zich uit te spreken tegen gaswinning. Moest hij de oproep aan de regering om het gas onder de Waddenzee te laten zitten ondertekenen? De Waddenvereniging had zijn steun gevraagd, nadat hij in het Waddenhuis in Harlingen in oktober vorig jaar de première van de film ‘Wad. Overleven op de grens van water en land’ had gezien. De film maakte indruk: “Die toonde dat het wad veel geheimen herbergt. Op zee zie je alleen de weidsheid, maar de variëteit aan flora en fauna in de Waddenzee vind ik erg kostbaar.” Maar toch bleef de twijfel. Want de bisschop is ‘erg huiverig voor al te politieke uitspraken’, vertelt hij in zijn spreekkamer in een herenpand in Groningen. Drie wanden zijn geheel bedekt met boekenkasten. Op tafel serveert hij koffie en thee. Hij formuleert voorzichtig.

“Wel of niet tegen gasboringen zijn, is wel heel specifiek. Het is een politiek item waarbij allerlei belangen een rol spelen. We zitten bijvoorbeeld in een energietransitie, maar in Drenthe en Groningen is er veel weerstand tegen windmolens. Dat zijn ontzettende dilemma’s.”

Laudato Sí

Wat hem over de streep trok, was de encycliek ‘Laudato Sí’ van paus Franciscus. Daarin roept de kerkvorst de wereld op om zorg te dragen voor de schepping en het milieu. Iets wat ons allen ter harte gaat, meent Van den Hout. “De paus plaatst de zorg van natuur en milieu in een breder theologisch en moreel kader. Dat de natuur ons is gegeven als schepping Gods. De mens mag de aarde beheren en gebruiken, maar niet misbruiken. En dat laatste is nu toch wel het geval. De paus heeft het over scheefgegroeid antropocentrisme. De mens staat bijbels gezien in het centrum van de schepping, maar is wel rentmeester. Hij dient de aarde te bewaren, maar heeft hem nu tot zijn eigendom gemaakt, alsof hij er zelf over mag heersen.”

Daar komt bij dat Van den Hout, die twee jaar in het noorden zit, zich verantwoordelijk voelt voor de mensen in ‘zijn’ gebied. “In Groningen stoppen met aardgaswinning, maar die in de Waddenzee uitbreiden, vind ik erg tegenstrijdig. De Waddenzee is een uniek en kwetsbaar natuurgebied met een erkende Werelderfgoedstatus, dat we moeten behouden.” Al deze overwegingen brachten hem ertoe zich aan te sluiten bij de lobby tegen de aardgasboringen in het Waddengebied.

Van den Hout past in het rijtje bisschoppen dat zich de afgelopen decennia uitsprak over maatschappelijke kwesties. Zo keerde bisschop Huub Ernst zich begin jaren tachtig tegen de plaatsing van kruisraketten in Nederland. Hij voerde zelfs het woord op de slotmanifestatie in Den Haag. Bisschop Tiny Muskens van Breda stelde in 1996 de verborgen armoede aan de kaak. Een arme mocht een brood stelen als hij daarmee zijn kind kon redden, vond hij. Van den Houts voorganger Gerard de Korte riep in februari dit jaar op een CDA-bijeenkomst in Amsterdam de christen-democraten op een voortrekkersrol te nemen op klimaatgebied. Bisschop Jan Hendriks van het bisdom Haarlem-Amsterdam liep vorige maand mee in de klimaatmars in de hoofdstad.

Meelopen in demonstraties zal Van den Hout niet doen. “Ik ga niet de barricaden op. Dat past niet bij mij. Ik ben geen actievoerder.” Wat wel bij hem past? De roofbouw op de aarde in preken aan de orde stellen? “Ja, dat zou ik nadrukkelijker kunnen doen”, zegt hij peinzend. “Ecologie kan een onderwerp zijn.” Verder kwam het idee van een zegening van de Waddenzee bij hem op. “In West-Vlaanderen vinden veel van die traditionele zeezegeningen plaats. Mensen die op de zeeën varen, maar ook mensen die omgekomen zijn op zee, worden dan gezegend en herdacht. In Nederland kennen wij die zegeningen niet.”

Wie hij wel zal zegenen is een groep tegenstanders van gaswinning in het Friese dorp Ternaard. Na een fietstocht krijgen ze in juni de bisschoppelijke zegen. “Zij komen op voor het belang van de Waddenzee en dat vind ik een goed idee. Als bisschop bevestig ik ze met de zegen in de goede dingen die ze doen. Zo kom ik niet in een politieke discussie terecht en toon ik toch mijn betrokkenheid bij de Waddenzee.”

U schrijft in uw herderlijke brief dat we roofbouw plegen op de aarde. De oorzaak is onze levensstijl en hang naar welvaart.

“Ja, we leven op te ruime voet. Los van het feit dat er ook mensen in armoede leven. Qua groei zitten we aan het plafond. Als ik politici hoor zeggen dat we meer welvaart willen, denk ik: hoezo? Is dit verkiezingsretoriek? We hebben het al zo goed in Nederland. We willen allemaal zo goedkoop mogelijk leven, want we hebben onze Audi en we willen twee keer per jaar op vakantie. Intussen neemt het aantal diersoorten zienderogen af. Er zijn geen insecten meer en steeds minder weidevogels. Onze Lieve Heer heeft het zo mooi geschapen, maar het dreigt verloren te gaan.

“Tegelijk zie ik dat er de afgelopen decennia ook veel positiefs is gebeurd. Een hoop zichtbare verontreiniging is verdwenen. Toen ik vroeger met een bootje op de Reusel voer, kwamen alle riolen daarop uit. De vervuiling is nu minder zichtbaar. Daardoor is het ook moeilijker mensen ervan te laten doordringen hoe ernstig de situatie is met klimaat en natuur. Bewustwording is nodig, maar dat is niet simpel. Laatst was ik op een bijeenkomst van zo’n dertig noordelijke werkgevers. Zij vroegen zich af of ze alsmaar meer moesten groeien. Er zijn dus wel degelijk ondernemers die niet voor het grote geld gaan. Met die ontwikkeling ben ik blij.”

De paus riep mensen op tot een ecologische bekering. Hoe zit het met uw eigen ecologische voetafdruk?

“Ik heb zo’n app weleens ingevuld, maar heel positief kwam ik er niet uit. Het lastige is dat ik een groot huis bewoon, waar ook medewerkers van het bisdom hun werkplek hebben. Maar ik let wel op kleine dingen. Ik neem altijd een boodschappentas mee, zodat ik geen plastic tasjes hoef te kopen. Ik stook niet te veel. Een te warm huis vind ik niet prettig. Elke dag douchen doe ik niet. En als ik douche, is dat altijd korter dan vijf minuten. Vlees eet ik wel, maar ik ben geen grote eter.”

Zouden niet meer van uw collega’s zich nadrukkelijker moeten uitspreken tegen onze manier van leven in het Westen?

“Ja, er is bij kerkleiders sprake van een zekere schuchterheid, die ik wel begrijp. Uitspraken van bisschoppen over bijvoorbeeld de menselijke waardigheid worden door de media vaak gewantrouwd en afgeserveerd. Maar het behoud van de aarde gaat ons allemaal aan. De paus zegt dat ook, dus wat dat betreft zouden de bisschoppen zich daar meer achter kunnen scharen.”

Lees ook:

Paus: christenen zijn verplicht voor het milieu te strijden

Bijna vier jaar geleden verscheen de pauselijke encycliek Laudato sí. Klimatologen verwachtten dat het pauselijk schrijven meer invloed kan hebben op de publieke opinie dan weer een klimaatconferentie van de VN.

Franciscus: red de planeet van rommel en vuil

Een jaar na verschijning van zijn encycliek Laudato sí deed paus Franciscus opnieuw de oproep om zorg te dragen voor het milieu. Bescherming van de natuur moet als het aan Franciscus ligt het achtste werk van barmhartigheid worden. “God gaf ons dit rijke land, maar we hebben het veranderd in een vervuilde woestenij vol rommel, verwoesting en vuil.”