Terug naar de needle strategy van Rob Krier (1988)

De hoogbouwvisie van Amsterdam, Rotterdam en Utrecht sluiten aan bij de eigen identiteit en stedelijke context van de betreffende steden. In Amsterdam kiest men ervoor om geen hoogbouw binnen de ring te bouwen maar langs de ring en daarbuiten. In Utrecht kiest men voor de Dom als het enige hoogbouwmonument in het centrum. De oude stadscentra ontwikkelden zich vanaf de middeleeuwen met in de zeventiende en vooral in de negentiende eeuw een enorme spurt. De hoogte van een gebouw was vooral de loophoogte van een bewoner van straat naar woning. Alleen belangrijke openbare gebouwen zoals kerken en stadhuizen mochten pieken. Dat karakter van de historische stad wil men graag behouden. Rotterdam is een ander soort stad. Een stad vol grote moderne gebouwen met liften. Daar kiest men voor hoogbouw bij het station en langs het water.

Als kenmerk is de bebouwing van Den Haag fijn van korrel en bescheiden van schaal. In Rotterdam, Parijs of Hamburg lijkt alles twee tot drie keer groter. Ook interactiemilieus zoals Maurits de Hoog (2012) die beschreef vallen in Den Haag allemaal samen in één zone in de stad: het CID en de binnenstad. Bij andere steden liggen die meer verspreid. Schaap (gemeente Amsterdam) betoogt verder dat ook de rustige groene Haagse wijken typisch zijn voor deze stad, het is een groot Wassenaar, daar moet je echt niets doen. Verdichten moet daarom alleen bij OV-knooppunten, bij de interactiemilieus en niet in de groene wijken. Aldus de architecten en stedenbouwers. Den Haag moet gebruik maken van haar eigen karakter.

Alle Europese steden kenmerken zich volgens Kollhoff door de stedelijke cultuur. En als gevolg daarvan de bijzondere samenhang tussen bebouwing en het publiek domein. Aldo Rossi en Rob en Leon Krier publiceerden daar in de jaren zeventig en tachtig over. Met De Resident en de Rivierenbuurt werden deze plannen uitgevoerd in Den Haag. Europese steden groeiden sterk in het tijdperk voordat de lift werd uitgevonden en kregen daarmee de kenmerkende bouwblokkenstructuur. De Haagse bouwblokken hebben niet de Weense of Berlijnse schaal en hoogte, ze zijn samengesteld uit veel soorten bebouwing, maar toch zijn ze er en bepalen met hun fijne korrel de identiteit van de stad, samen met de groene lanen en parken. Hoewel ook Den Haag ‘inventions dropped from outer space’ heeft, zegt Kollhoff als hij een luchtfoto van Den Haag laat zien met het Haagse stadhuis als een reusachtige ijsberg in het stedelijke weefsel.

Europese steden zijn veelal oud en daarom in essentie anders dan de relatief jonge Amerikaanse of Aziatische steden, aldus Gietema. Daar is hoogbouw dertien in een dozijn in downtown, en vooral gedreven door winstbejag van ontwikkelaars. Veelal pretentieloze gebouwen die gewoonlijk geen bijdrage zijn aan het stedelijk leven, afgewisseld door funny towers als marketing objecten die krijsen om aandacht, aldus Kollhoff. Hoogbouw is niet geschikt voor kinderen, betoogt Kollhoff. Wil men dat wel geschikt maken dan moet men er in investeren. Maar hoogbouw is al 40% duurder dan lage bouwblokken, volgens Van Kalmthout. En in de toekomst moeten gebouwen ook nog BENG (Bijna Energie Neutrale Gebouwen) worden. Het is de vraag of een ontwikkelaar die snel wil verkopen al die investering gaat doen. Dit alles overziend biedt de eind jaren tachtig ontwikkelde needle strategy van Rob Krier voor Den Haag perspectief. In Europa is hoogbouw altijd een onderdeel van een compositie, en zorgvuldig bedacht ensemble, aldus Gietema.

De Haagse skyline met torens vanaf van het station CS. Voortgekomen uit de needle strategy Robert Krier [jaren negentig] en de Haagse hoogbouwvisies [1993 en 2001] waarmee de ideeën van Krier werden verfijnd.

Het ritme van slanke torens op de bouwblokken

De needle strategy die Krier voor het BANK-gebied in 1988 ontwikkelde is een voor Den Haag op maat gesneden strategie om hoogbouw in het Haagse stedelijk weefsel in te weven. Dat houdt in dat men uit gaat van bouwblokken met een stedelijke hoogte van vijf a zes bouwlagen, de stedelijke plint, met daarop slanke torens die als naalden in de hemel prikken. Tussen deze slanke torens ziet men de zeelucht. Dit zou een belangrijk deel van het silhouet van Den Haag worden. De Resident van Krier was het eerste gebouwencluster, daarna Nieuw Babylon en de nieuwe ministeries en woontoren aan de Turfmarkt van Kollhoff en Rapp. Ook het centrum van Ypenburg werd volgens dit principe ontworpen door Rapp en kreeg daardoor een echt Haags silhouet. Deze strategie is verder belangrijk omdat hiermee de straten en pleinen worden gedefinieerd, en daarmee betekenis krijgen.

Later die avond zou architect Vreedenburgh een foto van Het Plein laten zien. De ruimte van dit Haagse plein heeft er een dimensie bij gekregen doordat op de achtergrond de torens als naalden boven de historische bebouwing uit prikken. Het plein is daardoor intiemer en stedelijk geworden. Het probleem van windhinder wordt gereduceerd door de stedelijke plint en dat maakt hoogbouw op straatniveau leefbaar. Aantrekkelijke straten en pleinen op ooghoogte, de eyeline, en aan de skyline de slanke torens met de blauwe zeelucht daartussen.

Voor het Wijnhaveneiland in Rotterdam werd 25 jaar geleden een kader gemaakt voor marktpartijen om te verdichten. Een dynamische aanpak. Een stedenbouwkundige hinderwet met verdichtingsregels. De belangrijkste regel was de formule waarin de slankheid van de torens werd gedefinieerd met als parameters: grondvlak of kavel grootte, bruto vloeroppervlakte hele gebouw en de diagonaal. De bouwhoogte of bouwenveloppe werd niet vastgesteld. Een stedenbouwkundig raamwerk dat nu na 25 jaar bouwen laat zien wat de transformatie van het Rotterdamse Wijnhaveneiland heeft opgeleverd. De slankheidsregels van KCAP is een doorontwikkeling van de needly stratgey van Krier. De aanbevelingen van alle stedenbouwers en architecten voor Den Haag zijn dan ook eensluidend, Kollhoff vat het nog eens samen: