Het Leger des Heils in Den Haag. Beeld ANP

Het gaat om cliënten met complexe en gecombineerde problemen als verslaving, psychiatrische aandoeningen en hoge schulden, die nauwelijks zelfstandig kunnen functioneren. Ze hebben geen sociaal netwerk waarop ze een beroep kunnen doen. De participatiesamenleving is dus niet aan hen besteed. Het op christelijke leest geschoeide Leger des Heils biedt voornamelijk hulp aan burgers die, zoals het dat zelf formuleert, 'geen helper hebben'. De zorg die het Leger des Heils verleent wordt grotendeels gefinancierd door verzekeraars, zorgkantoren en uit overheidssubsidie.



In heel Nederland groeit de zorg bij mensen thuis door het Leger des Heils, zegt een woordvoerder. Deze ontwikkeling is het duidelijkst zichtbaar in Amsterdam. Daar is de intensieve thuisbegeleiding de afgelopen drie jaar met ruim 40 duizend uur toegenomen. Elk jaar komen er 100 à 150 cliënten bij. In 2014 nam het aantal uren ambulante psychosociale zorg met 8 procent toe en steeg het aantal cliënten tot 1.658. Dit blijkt uit het onlangs verschenen jaarverslag van het Leger des Heils in Amsterdam.

Het thuiszorgteam van Leger des Heils bezoekt veelal verslaafde cliënten voor wie de reguliere zorg niets meer kan doen - mede doordat ze van hulpverleners niets moeten hebben. Lees hier de reportage van Marjon Bolwijn, die langs de deuren ging met Vanessa Lantveld.

Een nieuwe groep hulpbehoevenden

Harry Doef, directeur zorg en welzijn van deze organisatie, spreekt van 'een nieuwe groep' hulpbehoevenden. Een groep die als gevolg van bezuinigingen in de reguliere zorg, verschuiving van zorg in instellingen naar zorg aan huis en een verhoogd eigen risico van de zorgverzekering 'tussen wal en schip dreigt te vallen'.



'Ze mijden vaak hulpverlening, hebben geen familie of kennissen op wie ze een beroep kunnen doen en weten door psychische problemen, verstandelijke beperkingen of analfabetisme de weg niet in de samenleving. Deze zeer kwetsbare groep was er altijd al, maar wordt nu zichtbaar in een veranderende samenleving, die meer zelfredzaamheid vraagt en rekent op het sociale netwerk van hulpbehoevenden.'



Het is aannemelijk dat deze ontwikkeling wordt veroorzaakt doordat steeds meer cliënten ambulant worden geholpen, maar dat zou nader onderzocht moeten worden, stelt een woordvoerder van Mentrum, een grote hulpinstelling in Amsterdam voor mensen met psychische en verslavingsproblemen. 'Als zij na een behandeling dreigen terug te vallen, schakelen wij het Leger des Heils of een andere thuiszorgorganisatie in. Het is een positieve ontwikkeling dat relatief dure ggz-zorg waar dat kan, wordt vervangen door goedkopere thuiszorg. Het uitgangspunt blijft dat iedereen de zorg krijgt die het nodig heeft. '

Participatiesamenleving

Het is een logisch gevolg van de participatiesamenleving dat kerken en religieuze instanties een grotere rol gaan spelen in het verlenen van zorg, zegt Margot Trappenburg, die als bijzonder hoogleraar aan de Universiteit voor Humanistiek onderzoek doet naar de omslag die onze samenleving maakt van verzorgingsstaat naar participatiemaatschappij. 'Religieuze groepen springen in het gat dat ontstaat door een zich terugtrekkende overheid. Ik vind dat niet zo'n prettig idee omdat er stichtelijke bijbedoelingen een rol kunnen spelen. Ik wil niet suggereren dat het Leger des Heils zo te werk gaat, maar het is denkbaar dat een grotere rol van religieuze groepen een herkerstening van onze samenleving tot gevolg heeft. Daar zit ik niet op te wachten,'zegt Trappenburg. 'De neutrale verzorgingsstaat zoals we die hadden, waarbij we de zorg voor zieken en kwetsbaren gezamenlijk via de belasting uitbesteedden aan professionele krachten en organisaties, vind ik nog steeds een fantastische uitvinding. '



Volgens Doef is de zorg van Trappenburg geheel onterecht. 'Haar mening lijkt gedateerd en geeft weinig blijk van kennis van de activiteiten die wij al jaren uitvoeren. Ons maatschappelijk werk is in een separate stichting ondergebracht. De overheid financiert ons maatschappelijk werk en niet de kerkelijke activiteiten. Hierop worden wij voortdurend en terecht gecontroleerd.'