Bezoekers in de Rotterdamse swingmarket, een speciale supermarkt voor minima, 2016. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Terwijl het aantal 27- tot 45-jarigen met een uitkering de eerste drie maanden van dit jaar met 12 duizend afnam, de grootste daling in jaren, komen hun lotgenoten van 45 jaar en ouder al jaren moeilijker aan de bak.

Dat 45-plussers niet profiteren van de opbloeiende economie wijten experts steevast aan leeftijdsdiscriminatie. Het CBS noemt een bijkomende verklaring voor de oververtegenwoordiging van deze groep in de kaartenbakken van de sociale dienst: de verhoging van de AOW-leeftijd in 2018 met drie maanden tot 66 jaar. Daardoor blijven tegen hun pensioen aanhikkende bijstandsgerechtigden langer in een uitkeringssituatie voordat ze AOW krijgen.

Eind maart zaten 459 duizend Nederlanders in de bijstand, 13 duizend minder dan een jaar eerder. Onder 45-plussers kwamen er juist tweeduizend bijstandsgerechtigden bij. Positief aan dat laatste is wel, stelt het CBS, dat ‘het tempo van de toename’ afneemt. Tot en met de herfst van 2016 nam het aantal bijstandsgerechtigde 45-plussers telkens met 10 procent of meer toe, sindsdien kalft de stijging allengs af. De tweeduizend 45-plussers met een uitkering die er de eerste drie maanden van dit jaar bijkwamen, betekenden een toename van 2,3 procent.

Ook minder migranten in de bijstand

Positief is ook dat het aantal bijstandsgerechtigden met een niet-westerse migratieachtergrond voor het eerst in negen jaar is gedaald. Eind maart waren er in deze categorie duizend uitkeringen minder dan een jaar eerder. Daarmee kwam hun aantal uit op 235 duizend, meer dan de helft van het totale aantal uitkeringen. Het aantal asielzoekers met verblijfsvergunning dat in de bijstand zit neemt nog wel toe. In 2017 kwamen er 13 duizend Syriërs bij in de bijstand, terwijl 5,5 duizend Syriërs geen uitkering meer nodig hadden.

Uit nieuwe cijfers van Divosa, de koepel van sociale diensten, blijkt dat een op de tien Nederlandse bijstandsgerechtigden van hun gemeente officieel ontheffing heeft gekregen van de arbeidsplicht. Dat betekent dat zij niet meer de wettelijke plicht hebben om werk te zoeken, te aanvaarden en te behouden. De belangrijkste redenen voor de ontheffing zijn ziekte of het geven van mantelzorg.

Dijkhoff: ‘ga iets nuttigs doen’

De sollicitatieplicht kwam deze week weer in het nieuws door het pleidooi dat VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff vrijdag hield tijdens het voorjaarscongres van zijn partij. Dijkhoff opperde de uitkeringen te verlagen. Wie solliciteert, Nederlandse spreekt en/of ‘iets nuttigs doet voor de medemens’ krijgt er vervolgens telkens wat geld bij, tot maximaal het huidige bijstandsniveau, stelde Dijkhoff voor.

Hoewel de officiële cijfers dus tonen dat negen van de tien bijstandsgerechtigden solliciteren, zou het werkelijke cijfer lager kunnen liggen, vermoedt Divosa. Gemeenten verlenen bijstandsgerechtigden dikwijls informele ontheffingen, die nergens geregistreerd staan. Recenter onderzoek onder bijstandsgerechtigden lijkt dit te bevestigen, schrijft de koepel. In een enquête van de Inspectie SZW verklaarde onlangs 62 procent van de ondervraagde bijstandsgerechtigden ‘dat zij (in hun beleving) waren vrijgesteld van de sollicitatie- en re-integratieplicht’.