Zelfs als het de rest van het jaar non-stop pijpestelen regent, is dat niet genoeg om het grondwaterpeil te normaliseren. Tijd voor een ander waterbeheer, aldus Marc van den Tweel, algemeen directeur Natuurmonumenten.

Het is nog steeds droog in Nederland. Afgelopen half jaar was warmer en vooral ook droger dan gemiddeld, voor het tweede jaar op rij. Op veel plekken staat het grondwaterpeil nog een halve tot een hele meter lager dan gewoonlijk. Zelfs als het de rest van het jaar non-stop pijpenstelen regent, is het niet genoeg om het grondwaterpeil te normaliseren. Maar met ander waterbeheer hadden we de problemen die dit oplevert voor mens, bedrijvigheid en natuur, voor een belangrijk deel kunnen voorkomen.

We hebben in Nederland, in theorie, water zát. Maar het grootste deel van het water dat ons land binnenkomt – via regen en rivieren – voeren wij direct af naar zee. De angst voor natte voeten zit diep, maar de neiging om dan maar al het water zo snel mogelijk weg te pompen, levert in droge periodes problemen op. Om te voorkomen dat er tekorten ontstaan en watergebruikers elkaar onnodig beconcurreren, moeten we fundamenteel anders omgaan met ons waterbeheer. Drie maatregelen kunnen zorgen voor genoeg water voor iedereen én een gezonde natuur.

Ten eerste moeten we accepteren dat niet alles overal kan. Gewassen die overgevoelig zijn voor te veel nattigheid, moet je niet willen telen in beekdalen en voormalige vennen. En gewassen die juist veel water nodig hebben, teel je niet op de hoogste en droogste gronden. Als het grondgebruik in balans is met de plek in het landschap, hoeven we minder met water te slepen. Daardoor blijft het watersysteem natuurlijker en beter bestand tegen extreme droogte en ook tegen wateroverlast.

Meer grondwater

Ten tweede: als iets schaars is, moet je er zuinig op zijn. Bij grondwater gebeurt het tegenovergestelde. Waar voor het gebruik van oppervlaktewater strikte regels gelden, zijn er voor grondwater relatief weinig beperkingen. Drinkwaterbedrijven pompen dit jaar opnieuw méér grondwater op om aan de toenemende vraag naar water te kunnen voldoen. Sinds de droogte van vorig jaar worden bovendien massaal grondwaterpompen geïnstalleerd om gewassen en tuinen te besproeien. Een groot deel van deze pompen ligt vlakbij kwetsbare natuurgebieden. In Noord-Brabant draaiden er naar schatting 14.000. Samen pompen die een hoeveelheid water op gelijk aan ongeveer de helft van het jaarlijks gewonnen drinkwater in de provincie. Gevolg is dat het grondwater in extreem droge periodes nóg meer wordt uitgeput: het grondwaterniveau daalt met centimeters per dag.

Voor oppervlaktewater is er een in de wet vastgelegde verdringingsreeks opgesteld, die regelt hoe de verdeling van water in tijden van schaarste moet plaatsvinden. Ook voor grondwater zou er zo’n verdringingsreeks moeten komen. Zodat in tijden van droogte het water eerlijk en beter wordt verdeeld en kwetsbare natuur overleeft.

Ten derde moeten we water beter vasthouden door gebieden anders in te richten en de natuurlijke waterhuishouding te herstellen. Niet alleen in laaggelegen gebieden maar juist óók op hogere gronden. Natuurgebieden vervullen deze functie als spons, ook wel ‘klimaatbuffer’ genoemd, bij uitstek. Door beken weer meer te laten slingeren, sloten te dempen, poelen te graven en waterpeilen hoger te houden, kunnen we water langer en beter vasthouden, zodat ook het grondwater weer wordt aangevuld. Niet alleen beter voor de natuur, maar dus ook voor onze drinkwatervoorraad. Bovendien zorgt het ervoor dat bij flinke regenbuien niet direct wateroverlast ontstaat in lager gelegen gebieden.

Laten we stoppen met water naar de zee dragen en meer werk maken van natuurlijker waterbeheer. Een land als Nederland zou met deze maatregelen in belangrijke mate in staat moeten zijn om droogte het hoofd te kunnen bieden.

Lees ook

Hebben we wel genoeg water om al die tuintjes te besproeien?

Plantjes voor tegels in de tuin, dat is de beste manier om wateroverlast te voorkomen. In droge zomers mag het groen niet verpieteren. Maar hebben we wel genoeg water om al die tuintjes te besproeien?

Het is droog in de Achterhoek, maar dit pontje vaart nog

De Achterhoek zucht onder de aanhoudende droogte. Trouw wandelt een week met experts langs het Pieterpad door het droogste stukje Nederland, van Vorden naar Millingen aan de Rijn.