Ondanks de miljardeninvesteringen en de herlanceringsplannen wil het maar niet beter gaan met Wallonië. Dat constateert Philippe Destatte, ex-kabinetschef van de PS en directeur van de denktank Jules Destrée. ‘Wallonië blijft alleen overeind dankzij geldstromen uit Europa en Vlaanderen.’

In de jaren negentig was Philippe Destatte (64) enkele jaren kabinetschef van PS-minister Jean-Maurice Dehousse. Maar bovenal is hij historicus, gespecialiseerd in Waalse geschiedenis. Sinds 1987 leidt Destatte het Institut Jules Destrée, een denktank gevestigd in Namen, de hoofdstad van het Waals Gewest. Recht tegenover het gebouw, op de andere oever van de Maas, ligt het Elysette, de ambtswoning van de Waalse minister-president. Destatte is uitstekend geplaatst om het reilen en zeilen van de regio te observeren. Maar wat hij ziet, bevalt hem niet.

‘Wallonië slaagt er maar niet in recht te krabbelen. Er worden al jaren buitengewone inspanningen geleverd, maar het Waalse bruto binnenlands product per inwoner vertoont geen teken van leven. Als we België gelijkstellen aan 100, zat Wallonië in 1995 op 73,5, en in 2006 op 72,7. Er zit dus geen beweging in, ondanks alle maatregelen die zijn genomen.’

‘De verschillende versies van het Toekomstcontract voor Wallonië, de Marshallplannen, de 12 miljard euro die we van de Europese structuur- en investeringsfondsen hebben gekregen. Het heeft allemaal niets geholpen. Nooit’, zegt Destatte. ‘Toen ik in 1997 dit verhaal voor de eerste keer vertelde, vertegenwoordigde het Toekomstcontract minder dan 5 procent van de regionale begroting. Hoe wil je daarmee een regio uit het slop halen? En wat ik toen vertelde, geldt vandaag grotendeels nog altijd.’

Brandende lichten

Hij wijst naar de overkant van de Maas, naar het kantoor van Willy Borsus (MR). De liberaal ruilde in juli 2017 de federale voor de Waalse regering en volgde Paul Magnette (PS) op als minister-president van Wallonië. Destatte ontkent niet dat er veel is veranderd sinds de vorige bewoner het Elysette verliet. ‘Aan de overkant beweegt tenminste iets. Je kan zien dat er wordt gewerkt. ’s Avonds branden de lichten er. Dat is ooit anders geweest.’

‘Er is een mentaliteitswijziging. Willy Borsus staat met beide voeten in het leven. Hij pakt problemen als armoede en werkloosheid aan. In het verleden bleef men veel te vaak blind voor de realiteit, terwijl alle indicatoren erop wezen dat Wallonië niet vooruitging. Een groot deel van de verantwoordelijken vertoonde dat ontkenningsgedrag. ‘Het zal wel beteren’, zeiden ze. Maar ze weigerden de feiten onder ogen te zien.’

Destatte noemt enkele cijfers. ‘Neem het aantal jongeren dat werkloos is, niet naar school gaat en geen enkele opleiding volgt. In België is dat 9,9 procent van de bevolking, op Europees niveau 11,6 procent en in Wallonië liefst 12,2 procent. De maatregelen die in het verleden zijn genomen, hebben wellicht de teloorgang van Wallonië gestopt en de toestand gestabiliseerd. Maar dat Wallonië er niet verder op achteruitgaat, betekent nog niet dat het erop vooruitgaat. We moeten andere oplossingen proberen te vinden.’

Volgens de historicus is het grootste probleem van Wallonië dat het Gewest onvoldoende waarde creëert om uit het dal te kunnen kruipen. ‘Professor Giuseppe Pagano, een econoom aan de Universiteit van Bergen, heeft dat goed beschreven in zijn boek ‘Où va la Wallonie?’. We moeten dringend meer financiële ademruimte krijgen om een nieuw beleid te kunnen voeren. Het sociaal-economisch weefsel van Wallonië is daarbij een blok aan het been. Er zijn 100.000 arbeidsplaatsen te kort in het bedrijfsleven. Maatschappelijke sectoren als non-profitorganisaties en overheidsdiensten - die overigens wel degelijk noodzakelijk zijn - creëren dan weer onvoldoende waarde. Bovendien is er een probleem met de productiviteit van de arbeiders, en die van de machines, die vaak minder innovatief zijn dan elders. Het komt altijd op hetzelfde neer: we hebben niet genoeg financiële manoeuvreerruimte.’

Terwijl hij het plan van de Waalse regering toejuicht om tussen 2019 en 2024 ruim 5 miljard euro te investeren, pleit Destatte voor een krachtdadigere aanpak. ‘Meer investeringen zullen niet automatisch tot meer groei leiden. We moeten verder gaan. We moeten op onszelf kunnen rekenen. We moeten opnieuw een evenwicht vinden tussen de bedrijfswereld die waarde creëert en de publieke sector die dat niet doet.’

Hij geeft de hervorming van de Waalse werkgelegenheidssteun APE, kort voor Aides à la Promotion de l’Emploi, als voorbeeld. Die kost meer dan 1 miljard euro en biedt in Wallonië werk aan 60.000 mensen. Maar de Waalse regering gaat niet ver genoeg in haar hervormingen, vindt Destatte. ‘De steunmaatregelen liggen aan de basis van het onevenwicht tussen de overheid en het bedrijfsleven. Dat moet ons doen nadenken over de rol van de staat: hoever mag die gaan en waarmee mag die zich bezighouden?’

‘Ik stel me de vraag hoe we die rol in Wallonië zo kunnen herdefiniëren dat het voldoende waarde creëert. Mensen met een APE-statuut worden niet altijd op de juiste weg gezet, omdat hun jobs vaak onzeker en niet-statutair zijn. Bovendien creëren die arbeidsplaatsen onvoldoende waarde voor Wallonië. Ik begrijp natuurlijk best dat de regering voorzichtig moet zijn met hervormen, nu de verkiezingen eraan komen. Maar we moeten de jongeren die werk zoeken in de eerste plaats aanmoedigen om in het bedrijfsleven te stappen.’

Destatte pleit ervoor in te zetten op het creëren van niet-gesubsidieerde banen. ‘Er zijn overstapmogelijkheden nodig voor wie vandaag steunmaatregelen ontvangt. Zo kunnen we de oprichting van thuiszorgdiensten stimuleren die volgens de marktlogica werken, en dus de concurrentie laten spelen. Tewerkstelling mag niet enkel gaan om sociale betutteling in de beslotenheid van de eigen gemeente, alsof het om een maaltijdbedeling gaat. En dat zeg ik zonder ideologische bijbedoelingen.’

Zelfvoorzienend

Hoewel zijn standpunten de vakbonden misschien tegen de borst stuiten, vindt Destatte ze vooral een toonbeeld van duurzaamheid. ‘Het gaat erom zelfvoorzienend te zijn. In Frankrijk ligt de regering niet wakker van de vraag of de Champagnestreek budgettair autonoom is. Wij doen dat wel, en dat komt doordat we in een land wonen waar de solidariteit vierkant draait. De geldtransfers uit Vlaanderen blijven niet duren, en die vanuit Europa worden waarschijnlijk kleiner.’

‘Bovendien leven de Walen niet behoorlijk. Als we de jaarlijkse uitgaven van gezinnen in Wallonië en Vlaanderen vergelijken, merken we zo’n 15 procent verschil. Voor uitgaven aan kleding en schoenen, meubels, cultuur, vrije tijd en opleiding per inwoner komt Wallonië telkens een heel eind achter Vlaanderen. Alleen aan tabak en alcohol geven de Walen meer uit dan de Vlamingen. Wallonië kan zich alleen overeind houden dankzij de geldstromen vanuit Europa en Vlaanderen, en omdat we de buikriem aanhalen. Als de huidige Waalse regering zegt dat Wallonië uit het slop moet geraken, getuigt dat van verantwoordelijkheidsbesef.’