Henk Otten (rechts) van Forum voor Democratie arriveert met zijn voorlichter de middag na de verkiezingen in het provinciehuis van Zuid Holland. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Een dag na de grote overwinning bij de Provinciale Statenverkiezingen in maart reageerde Henk Otten al allesbehalve enthousiast op de inmiddels beruchte ‘Uil van Minerva’-speech van Thierry Baudet. De partijleider had gesproken over ‘onze boreale wereld’ en ‘de ongecontroleerde immigratie die ons straatbeeld zo vertekent.’ Critici zagen daarin nieuw bewijs dat Baudet verlangt naar een Europa dat ‘dominant blank’ is. Wat Otten daarvan vond? ‘Daarvoor moet je bij Baudet zijn’, antwoordde de tweede man afgemeten.

Een dikke maand later is inmiddels wel duidelijk dat Baudets optreden ook binnen de partij tot spanningen leidt. In een kritisch interview met NRC Handelsblad spaarde Otten de partijleider zaterdag niet. Volgens de tweede man heeft Baudet met zijn omstreden overwinningspeech ‘onze mensen nodeloos in de wind gezet’. Otten suggereert bovendien dat codewoorden als ‘boreaal’ inspelen op extreem-rechtse sentimenten. ‘Je trekt de partij met een ruk de kant op waar je volgens mij niet moet zijn... Dat alt-right-achtige gedoe zit niet noodzakelijkerwijs bij ons. Ik denk dat vooral jongeren er gevoelig voor zijn.’

Zeker is dat binnen FvD meerdere generaties actief zijn. De vijftiger Otten – nu nog medewerker, maar straks fractievoorzitter in de Eerste Kamer – trekt in Den Haag meestal op met perswoordvoerder en toekomstig senator Jeroen de Vries, een generatiegenoot uit de vastgoedwereld. Dit duo lijkt nu voor een meer zakelijke en conventionele aanpak te opteren, waarbij FvD een soort Bolkestein-achtige VVD wordt. Ook veel regionale kandidaten zitten op die lijn. Zo nam de FvD-lijsttrekker in Zuid-Holland, Rob Roos (52), eerder al afstand van Baudets toespraak. ‘Het had van mij wel wat luchtiger gemogen’, aldus de ex-ondernemer die geëmotioneerd was omdat hij in de extreem-rechtse hoek werd geduwd.

‘Renaissance’

Baudet (36) zelf trekt op het Binnenhof meer op met Freek Jansen, een eindtwintiger die behalve fractiemedewerker ook voorzitter is van jongerenbeweging Jong Forum voor de Democratie (JFvd). Zij kiezen eerder voor pathos dan voor zakelijkheid. Zo gaf Jansen in 2017 op een partijcongres al een zeer alarmistische toespraak over onder andere het immigratiebeleid. ‘Het zijn de jongeren van nu die moeten opdraaien voor dit waanzinnige demografische experiment en het uitwisselen van onze gemeenschap’, verkondigde Jansen. ‘Wij zijn de laatste generatie. Als wij niks doen, komt het nooit meer goed. We hebben maar één keus: ten onder gaan óf vechten voor een renaissance.’

Een uitzondering is dat geluid zeker niet bij FvD. Buitenstaanders die aanwezig waren bij de zomerkampen van de jongerenbeweging stonden ook al versteld van het ondergangsdenken bij de beweging. Ook werd er volgens ingewijden opvallend veel gesproken over opties om de remigratie van minderheden te bevorderen.

Baudet lijkt ook meer dan ‘de partijouderen’ bereid om risico's te nemen. Zo hield hij lang vast aan Yernaz Ramautarsing, de Amsterdamse kandidaat die in opspraak was geraakt nadat hij een link had gelegd tussen bevolkingsgroepen en IQ. Andere FvD’ers hadden achteraf gezien eerder afscheid willen nemen.

Balanceeract

Zo zijn er wel meer spanningen binnen die nieuwe partij. Bij de laatste verkiezing was er bijvoorbeeld intern een hoogoplopende discussie over het voortzetten van de campagne na de terroristische aanslag in Utrecht. Daarnaast botsten Otten en Baudet openlijk over de Nexit. Volgens de tweede man van de partij was FvD ‘helemaal niet per se voor een Nexit’, volgens Baudet wél. Uiteindelijk is er een compromis gevonden: FvD blijft voor uittreding uit de EU, maar het hoeft niet op stel en sprong.

Zo slaagt de partij er vooralsnog in om twee verschillende electorale groepen te bedienen. PVV-kiezers lopen massaal over naar de FvD van Baudet; de achterbannen van VVD en CDA zullen zich meer aangetrokken voelen tot de FvD van Otten.

Niemand binnen de partij heeft nu belang bij een openlijke machtsstrijd – de ondergang van de door interne conflicten verscheurde LPF blijft een schrikbeeld – maar dat betekent nog niet dat de balanceeract lang vol te houden is. Otten wil dat de veelal door hem geselecteerde mensen in de provincie meer macht krijgen. ‘De partij is groter dan Baudet’, verkondigde hij dit weekend in NRC. ‘Het is best lastig voor hem. Maar hij zal er toch aan moeten wennen.’

Het is de vraag of Baudet en zijn medestanders dat willen. In een gesprek met de Volkskrant reageerde hij in februari nog laconiek op de meningsverschillen over de Nexit. ‘We zijn een partij van vrije, kritische, onafhankelijk geesten. Het is onmogelijk dat je exact hetzelfde denkt’. Maar op de vraag of de partijleider uiteindelijk de koers bepaalt, reageerde Baudet ondubbelzinnig: ‘Natuurlijk.’