Over vrijhandel verschillen ze grondig van mening. Maar over het gebrek aan daadkracht bij onze Vlaamse politici zijn ze het eens. ‘De N-VA kronkelt als een amoebe rond de macht.’ Met historicus Jonathan Holslag en econoom Peter De Keyzer op zoek naar een tweede Poupehan.

BIO Jonathan Holslag (35) is geboren in Hamont-Achel. Van 2002 tot 2004 was hij leraar geschiedenis in Neerpelt, waarna hij een master haalde in internationale betrekkingen aan de VUB. Aan de Koninklijke Militaire School bekwaamde hij zich in defensie en geopolitiek. Vandaag doceert hij internationale politiek aan de VUB. Zijn onderzoeksgebied behelst China, Azië en de algemene geopolitieke ontwikkelingen. Hij adviseert buitenlandse decision makers, onder wie Frans Timmermans, vicepresident van de Europese Commissie. Peter De Keyzer (41) is geboren in Etterbeek. Na zijn studies economie aan de Universiteit Antwerpen was hij achtereenvolgens econoom bij KBC Asset Management, investeringsadviseur bij ABN AMRO en hoofdeconoom bij Petercam. In 2011 werd hij hoofdeconoom van BNP Paribas Fortis. In 2015 schreef hij het boek ‘Groei maakt gelukkig’. Vorig jaar stopte hij bij de bank om samen met zijn kompaan Olivier Van Horenbeeck Growth Inc. op te richten, een bedrijf voor strategische communicatie.

Hello Fresh. Daar gaat het na vijf minuten over als je twee intellectuelen samen aan een haardvuur in de Ardennen zet. Peter De Keyzer (41), ex-hoofdeconoom van BNP Paribas Fortis en nu zelfstandig consultant, begint over de Nederlandse onlineleverancier van maaltijden om aan te tonen dat ondernemers onze economie gaan redden. Historicus Jonathan Holslag (35) reageert - half speels, half gemeend - verontwaardigd: ‘Daar doe je toch niet aan mee?’

De Keyzer: ‘Natuurlijk wel. Waarom is een supermarktketen in België niet eerder op het idee gekomen om maaltijden aan huis te leveren?’

Holslag: ‘Dat kan je niet maken. Wat zit in die pakketten? Een zakje pijnboompitten, bijvoorbeeld. Wie draait op voor de vuilnisbelt waarop die plastic zakjes belanden? Wie betaalt het asfalt waarop de bestelwagens pakketten leveren? Die chauffeurs rijden op zondag rond voor 7 euro per uur. Je kan hoera roepen wegens een mooi staaltje ondernemerschap. Maar de belastingbetaler draait wel op voor dat asfalt, krijgt astma door het fijn stof en staat in de file die alle bestelwagentjes veroorzaken. Waarom planten we geen notenbomen rond onze steden in plaats van die pitten uit China te importeren?’

De Keyzer: ‘Komaan, in feite zeg je nu dat we niet mogen handelen met armere landen. Zweden was veel armer dan de rest van Europa. Net omdat we handel gingen drijven, zijn ze intussen rijker dan wij. Handel creëert hogere lonen, meer kansen en vooral meer vrijheid. Globalisering en vrijhandel gaan hand in hand.’

Holslag: ‘Dat verhaal klopt niet. We kunnen dan wel vrijer rondreizen en handelen, ondertussen stemmen we massaal op populisten die tegen migratie zijn. De globalisering botst op haar grenzen.’

Keihard versus scherp

We ontvangen Holslag en De Keyzer in de pastorie van Poupehan, een slaperig dorpje aan de Semois. Onder leiding van Fons Verplaetse kwam hier in de jaren tachtig een select clubje samen om in het geheim het economisch relancebeleid voor ons land uit te tekenen. De reden waarom we deze twee samenbrengen, is een opiniestuk waarin Holslag keihard uithaalde naar de globalisering. De Keyzer noemde het stuk in een scherpe reactie ‘nodeloos pessimistisch, uiterst protectionistisch en op het randje van populistisch’.

Bij een Rochefort en een zacht knisperend haardvuur laait de discussie meteen weer op. Volgens De Keyzer is globalisering ‘het beste wat ons de afgelopen vijftig jaar is overkomen. De toetreding van landen als China, India en Brazilië tot de wereldwijde macht heeft tot een onvoorstelbare transfer van welvaart geleid. Een stuk van de westerse middenklasse is daardoor achteruitgegaan. Maar de gemiddelde Chinees is van middeleeuwse armoede naar onze jaren vijftig gekatapulteerd, in enkele jaren tijd.’

De vrijhandel is helemaal niet zo vrij, vindt Holslag. ‘Nog nooit in de naoorlogse geschiedenis hebben we onze economie zo gemanipuleerd als vandaag. Of het nu gaat via de geldverruiming van de centrale banken of via de tsunami aan subsidies naar industrie, landbouw en handel. Het is voor een geglobaliseerde regio als Vlaanderen heel riskant om te doen alsof er zoiets bestaat als een echte vrije markt. Alle buurlanden brengen grof geschut in stelling om ons investeringen af te snoepen. De Chinezen, de Russen, de Japanners en de Zuid-Koreanen zitten klaar met nog meer van hetzelfde. China geeft 195 miljard exportkrediet, meer dan de andere grote handelsnaties samen. Om dat te overleven, zal je onvermijdelijk binnenlandse producenten moeten bevoordelen.’

De Keyzer: ‘Wat moeten we hier dan produceren dat we op dit moment uit het buitenland halen?’

Holslag: ‘Textiel, bouwmaterialen, onderdelen van machines. Niet met goedkope kinderarbeid zoals in de tijd van priester Daens. Maar met ingenieuze robottechnologie. Dat is voor mij de vierde industriële revolutie.’

De Keyzer: ‘Voor mij is dat een soort heimwee naar een pastorale idylle uit de jaren vijftig. Je kon in je dorp naar de bakker en de slager. Maar er waren geen restaurants en je wist niets van de rest van de wereld.’

Schermvullende weergave ©Karoly Effenberger

Hofnar van dienst

De geanimeerde, bijwijlen heftige discussie doet bijna vergeten dat Holslag en De Keyzer veel gemeen hebben. Allebei zijn ze van relatief eenvoudige komaf en werden ze grotendeels alleen door hun moeder opgevoed. Vandaag leiden ze ‘een jetsetleven’, zoals Holslag het omschrijft .

De Keyzer gaat er prat op dat hij nog als ‘hamburgerflipper’ heeft gewerkt. Holslag stelde zijn hoop na moeizame schooljaren op het leger, maar kwam in conflict met de hiërarchie. Dat overkwam hem opnieuw in zijn korte carrière als leerkracht geschiedenis. Hij ging opnieuw studeren.

Allebei maakten ze opgang in de academische wereld. Voor Holslag kwam de doorbraak in de vorm van een doctoraat aan de VUB, over de Chinese aanwezigheid in Afrika. Van de Britse zakenkrant Financial Times tot het staatsorgaan China Daily: iedereen wilde de jonge Chinakenner spreken. Hij adviseert Amerikaanse topgeneraals, onder wie de nieuwe minister van Defensie James Mattis. En ook Europees commissaris Frans Timmermans. Hij krijgt vragen tot in Saoedi-Arabië om zijn geopolitieke visie in het oor van de sjeik te komen fluisteren.

De Keyzer koos voor een job bij de bank. Als hoofdeconoom van BNP Paribas Fortis werd hij een bekende kop. ‘Op den duur was ik meer met politiek beleid bezig dan met de inflatiecijfers. Toen besefte ik dat ik er niet meer op mijn plaats zat.’ Hij richtte het bedrijf Growth Inc. op en schreef het boek ‘Growth Makes You Happy’.

De twee vinden elkaar in hun pessimisme over de politieke aanpak van de grote economische vragen. Of beter: in het gebrek daaraan. Holslag: ‘We kunnen een nieuw Poupehan zeker gebruiken. Maar je moet eerst de mensen vinden die op dat intellectueel niveau kunnen discussiëren. Veel ministers hebben vijf dagen coaching nodig voor zij op het Wereld Economisch Forum de juiste dingen vertellen. Stuur Marc Coucke naar Davos en hij wordt er beschouwd als de hofnar van dienst. Ja, we hebben een aantal topdiplomaten in de Europese instellingen. Maar ik zie geen nieuwe Martens, Dehaene of Eyskens, mensen die zowel een boekhoudkundig als een historisch besef hebben. Met Bart De Wever kan je uren over de Vlaamse geschiedenis debatteren. Maar op economisch vlak is hij bijzonder naïef.’

België heeft geen plan B en zal de voetmat van Europa worden. Jonathan Holslag

De Keyzer: ‘De stormwolken pakken samen. En België staat te zwaaien met een lange ijzeren staaf in het midden van de vlakte. De overheidsschuld is hoog, het aantal mensen dat aan de slag is, ligt onvoorstelbaar laag en er is veel te weinig ondernemerschap.’

Holslag: ‘Het enige wat goed draait, is de overheidsschuld van ruim 450 miljard euro. Die zijn we en masse aan het exporteren. De overheid maakt koopslaven van ons, door uitkeringen te geven waar ze dan schulden voor aangaat. Vandaag is de staatsschuld voor 56 procent in handen van de Nederlanders, Duitsers, Chinezen en anderen. Momenteel lenen we tegen 0,7 procent. Maar dat kan zo weer 7 of meer worden. Dan betalen we elk jaar pakweg 20 miljard euro aan het buitenland. Alleen al aan intrest. Die schuld moet je zien af te lossen met een heel zwakke maak- en exportindustrie. Onze kinderen worden schuldslaven. En dat wordt gedoogd door alle politieke partijen. De staatsschuld in buitenlandse handen is onder deze regering met 21 miljard toegenomen. Niet door de PS: dat zijn de N-VA, Open VLD, de MR en CD&V.’

De Keyzer: ‘Nederland heeft slechts een overheidsschuld van 60 procent, het is voorbereid op een crisis. Ons zal die volgende grote crisis gewoon overkomen. We geraken niet verder dan te zeggen: ‘Ja, er is een tekort. Niemand is bereid de tering naar de nering te zetten. Dit land heeft geen strategie.’

Holslag: ‘Vlaanderen ook niet, hoor.’

De Keyzer: ‘Inderdaad. Het hele ‘wat we zelf doen, doen we beter’-idee klopt al lang niet meer. Niemand heeft de jongste jaren meer ambtenaren aangenomen dan de Vlaamse overheid.

Holslag: ‘Vlaanderen is tegen de sterren op aan het walloniseren. Dan heb ik het ook over het enorme aantal intercommunales en raden van bestuur, die totaal gepolitiseerd zijn. En hier is het niet de PS die de postjes uitdeelt, hè.’

De Keyzer: ‘Welke partij nu juist verantwoordelijk is, maakt voor mij niets uit. We hebben onze veiligheid toevertrouwd aan de NAVO, onze economische toekomst aan de Europese Unie, onze munt aan de Europese Centrale Bank. We gaan naar een langzame desintegratie van die organisaties en hebben geen flauw benul hoe we daarop moeten reageren.’

Holslag: ‘Wij zijn het enige land in Europa dat niet reflecteert over een plan B voor het geval de EU uiteenvalt. Wij worden de voetmat van Europa.’

De Keyzer: ‘Daarom frustreert het me dat deze regering, die aan de macht kwam met de boodschap dat we even moesten doorbijten, het momentum niet gegrepen heeft. Echt pijn heeft het nog niet gedaan.’

Holslag: ‘De N-VA is in dat opzicht de nieuwe CD&V geworden. Het is een amoebe die kronkelt rond de macht, zonder dat ze weet wat ze ermee wil doen. Machtspolitiek is de kunst van het verbinden van macht aan idealen. Macht zonder idealen is plat opportunisme. De N-VA is op dat vlak klinisch dood. Ik zie geen patriottisme, en ook geen economische realpolitik. Het overheidsbeslag is slechts met enkele cijfers na de komma veranderd.’

Het is frustrerend dat de regering het momentum niet heeft gegrepen. Peter De Keyzer

De Keyzer: Als je nog tien jaar wil deelnemen aan die macht, is het een legitieme keuze om eerst je politieke macht te consolideren, Jonathan.’

Holslag: ‘Nee, Peter. De N-VA is bijna een communistische partij geworden. Toen ik op de risico’s van de Chinese participatie in de netbeheerder Eandis wees, kreeg ik ettelijke mails van N-VA’ers die de gang van zaken aanklaagden maar in hun partij niet gehoord werden. Ze mochten niet naar buiten treden. De partij belandt in de zelfgenoegzaamheid die ze de PS altijd heeft verweten. Een gemiste kans.’

De korte wandeling van de pastorie naar het lokale restaurant waar gerookte forel en everzwijn op ons wachten, biedt een broodnodige adempauze. Maar lang duurt die niet. Bij het diner raken de twee meteen weer op dreef.

Holslag en De Keyzer spelen met economisch jargon alsof het niets is. Holslag is bezig aan een boek met een heel lange titel, een drieduizendjarige geschiedenis van oorlog. Het is eraan te merken: in de Winkler Prins die in zijn hoofd zit, bladert hij vlot van het Griekenland van 700 voor Christus naar West-Europa anno 1909. De Keyzer is niet onder de indruk. Hij bedient zich onverstoorbaar van de favoriete werktuigen van de koele econoom: het bbp, het overheidsbeslag, de loonkost, de activiteitsgraad.

Schermvullende weergave ©Karoly Effenberger

De Keyzer: ‘Het probleem is dat we in ons land heel weinig ongelijkheid hebben, ze is bijna nergens in de wereld lager. Dat combineren we met een heel lage activiteitsgraad. Mensen die niet zo productief zijn, houden we liever inactief met een uitkering dan dat we hun een laagbetaalde baan geven. Mijn remedie zou zijn: meer miljardairs, meer hamburgerjobs en meer leraren.’

Holslag: ‘Ik ben het er niet mee eens. Wie van mensen hamburgerflippers maakt, spreidt het bedje voor Trump. Het is een van de evoluties waar populisme vandaag op teert. Mensen die het al moeilijk hebben aan de onderkant van de samenleving, moeten concurreren met een influx van migranten. Als jij voor 1.200 euro in een magazijn werkt, is je concurrent vandaag niet alleen een andere Belgische magazijnier maar ook een Portugees, een Roemeen, straks een Syriër. Dat is politiek niet haalbaar.’

Wie van mensen hamburgerflippers maakt, spreidt het bedje voor Trump. Jonathan Holslag

De Keyzer: ‘Vandaag werken die mensen níét. Het is een illusie dat we alle asielzoekers in een wip kunnen omscholen tot ingenieurs. De arbeidsmarkt moet via de laagst mogelijke sport toegankelijk worden. Een miljoen mensen in België zouden kunnen werken als we dezelfde normen en dezelfde arbeidsethos als in Duitsland hanteerden.’

Holslag: ‘Daar geloof ik niet in. Iedereen wil de loonkosten doen dalen. Dus krijg je een Europese race naar de bottom. Zal de privésector voor die jobs zorgen? In Europa zijn er nog steeds 3 miljoen mensen minder tewerkgesteld dan in 2009. In ons land komt 70 procent van de extra banen sinds 2009 op rekening van de publieke sector. Hebben we daar een alternatief voor?’

De Keyzer: ‘Wij zijn echt te lethargisch. Wij zijn als laatste land de steenkoolmijnen, de staalindustrie en de autosector blijven steunen. Wij hollen steeds achterop terwijl de ons omringende landen allang de switch hebben gemaakt. De beste manier om in België te voorspellen of er een bepaalde industriële activiteit zal verdwijnen, is kijken of ze subsidies krijgt.’

‘Daarom hebben we ook meer ondernemerschap nodig. We hebben veel Albert Frères, oud geld. Maar te weinig Mark Couckes en Mark Zuckerbergs. We moeten het initiatief opnieuw leren koesteren. En het minimumloon verlagen. Kijk naar de VS: de meeste mensen die beginnen aan het minimumloon, groeien daarna door.’

Holslag: ‘Toch vreemd dat er dan zoveel Amerikanen tegen globalisering zijn, dat een fenomeen als Trump er groot wordt en dat zowel Democraten als Republikeinen gewonnen zijn voor meer economisch nationalisme. Dan scheelt er toch iets aan je hamburgermodel.’

Het Poupehan-plan van Jonathan Holslag 1. Creëer rond de steden een netwerk van ateliers en slimme fabrieken waar je kwaliteitsvolle producten maakt: kleding, bouwmaterialen, onderdelen van machines. 2. Maak radicaal komaf met de wirwar van intercommunales en gepolitiseerde raden van bestuur. 3. Geef meer macht aan de topambtenaren. Laat hen op structurele basis samenzitten met toppers uit het bedrijfsleven en het middenveld om een objectief langetermijnbeleid op te stellen dat ons wapent tegen de concurrentie uit de buurlanden en ons voorbereidt op het uiteen vallen van de EU.

Huis in brand

We hopen dat de nachtelijke wandeling naar onze gîte rust zal brengen. Maar de discussie gaat door, er vliegt zelfs een kussen door de lucht. Uiteindelijk vinden de twee elkaar dan toch in een gemeenschappelijk pessimisme over de economische en politieke toekomst van Europa.

De vooruitgangsevangelist in De Keyzer is even ver te zoeken. ‘Ik sprak onlangs met een bestuurslid van een Frans beursgenoteerd bedrijf. Voor een Fransman is Europa de instelling die ervoor gezorgd heeft dat hij zich moest omscholen tot vrachtwagenchauffeur omdat zijn fabriek naar Bulgarije is verhuisd. Een paar jaar later moet hij vaststellen dat hij is weggeconcurreerd door chauffeurs uit datzelfde Bulgarije, die voor de helft van de prijs werken.’

De krachten die Europa uit elkaar kunnen spelen zijn sterker dan wat de Unie bindt, zegt De Keyzer. ‘Je mag er dus niet van uitgaan dat Europa in zijn huidige constellatie over tien jaar nog bestaat. ’

Holslag: ‘Ik voorspel al jaren dat we afstevenen op een deglobalisering, een ontwrichting van de EU en een terugkeer van de eeuwenoude brute machtspolitiek. Ondanks de ongeëvenaarde economische wisselwerking tussen naties nemen de spanningen niet af. We besteden intussen meer aan bewapening dan in de koudste dagen van de Koude Oorlog. We hebben nog altijd 124 grensconflicten in de wereld. Je hebt een grote groep van boze mannen die opnieuw de handen vuil willen maken, zonder dat ze voldoende historisch besef hebben om te weten waar zulke retoriek toe kan leiden.’

De Keyzer: ‘Als klein land, zelfs met Europa, kunnen we dat niet oplossen. Wij onderschatten de agressiviteit van een Poetin. Als de Amerikanen ons laten vallen, zijn wij totaal niet opgewassen tegen die militaire kracht. Wij hebben gewoon te weinig in ons leger geïnvesteerd. In feite hebben wij onze brandverzekering niet betaald om op restaurant te kunnen gaan. En als het huis in brand vliegt, zal het te laat zijn.’

HET POUPEHAN-PLAN VAN PETER DE KEYZER 1. Creëer meer hamburgerjobs. Verlaag het minimumloon. Net als in de VS en Duitsland zullen mensen via die eerste goedkope jobs hogerop klimmen in de arbeidsmarkt. Daarom is meer ongelijkheid geen slechte zaak. 2. Werf meer leraren aan, en verhoog hun kwaliteit. We moeten volop blijven geloven in de globalisering, maar er ons wel tegen wapenen door via het onderwijs de sociale mobiliteit te vergroten. In het onderwijs is er vandaag selectie, geen sociale promotie.Het is geen kunst om vaneen kind van twee advocaten ook een advocaat te maken.Het is veel moeilijker om van een kind van asielzoekers een verpleger te maken. 3. Investeer in het leger. De VS blijven niet de politieman van de wereld spelen. Wij hebben jarenlang onze brandverzekering niet betaald om op restaurant te kunnen gaan.En als het huis in brand vliegt, zal het te laat zijn.

Uber to the rescue

Na de doemscenario’s brengt de flauwe ochtendzon letterlijk verlichting. Holslag komt opgetogen aan het ontbijt. Hij heeft tijdens een vroege wandeling een ree en een marter gespot. De Keyzer spoelt met een eerste kop koffie de doemberichten van de vorige avond weg.

Een laatste, onvermijdelijke vraag dringt zich op. Als het onze politici aan expertise en strategie ontbreekt, waarom doen deze strateeg en expert het dan niet zelf? ‘Ik ben ondernemer geworden omdat ik denk dat je van daaruit meer kan veranderen’, zegt De Keyer. ‘Je mag 35 opiniestukken schrijven over het geld, de structuur en de vakbonden bij de NMBS, veel zal er niet veranderen. Maar als de Ubers van deze wereld een alternatief bieden aan de pendelaar, komen de zaken onomkeerbaar in beweging.’

We onderschatten de agressiviteit van Poetin. Als de Amerikanen ons laten vallen, zijn we totaal niet opgewassen tegen die militaire macht. Peter De Keyzer

Ook Holslag kreeg de vraag eerder. Zijn antwoord klinkt minder definitief. ‘Ik ben professor en zie mezelf als civil servant. Als opiniemaker word je geacht na te denken over het algemeen belang. Ik heb ook de indruk dat je als academicus bij het grote publiek meer geloofwaardigheid geniet dan als politicus. Maar ik sluit niets uit. Wat mij en veel leeftijdsgenoten tegenhoudt, is de totale fragmentatie. Je moet naar een zekere centralisatie van de macht gaan, over de structuren heen. De urgentie is hoog.’

Hij benadrukt, nog een laatste keer, op zijn eigen, breedvoerige wijze, hoe urgent die crisis is. Toenemende handelsconflicten en populisme, een fragiele EU met een oorlogszuchtige Poetin aan de achterdeur, de miljoenen Afrikanen die de komende jaren hun leven zullen wagen in de hoop Europa te bereiken. Het vormt een ‘trechter waar we als samenleving door moeten’, zegt’, zegt Holslag. ‘Mijn vraag is of dat zonder oorlog kan, zonder dat Europa scheurt, zonder België compleet naar de filistijnen te helpen. Maar ik blijf geloven in vooruitgang. Op lange termijn toch.’

En zo eindigt het Poupehan van Holslag en De Keyzer waar het begon: met de strijd om de titel van de ware vooruitgangsoptimist. ‘Er is iets aan het keren’, zegt De Keyzer. Hij merkt het tijdens lezingen, vooral als er veel jongeren in de zaal zitten. ‘Het valt me op dat niemand nog op zijn pensioen rekent. ‘Ik zal het zelf moeten doen’, zeggen ze. Als ik na afloop vraag wie overweegt een eigen zaak te beginnen, zegt de helft ja. Zoiets was tien jaar geleden ondenkbaar. Dat stemt me hoopvol.’

Volgende zaterdag: Jeroen Lemaire (In The Pocket) en Bart De Smet (Ageas)

Schermvullende weergave ©Karoly Effenberger