Staatssecretaris Menno Snel van Belastingzaken arriveert op het Binnenhof. Beeld ANP

De fiscus werkt grotendeels met verouderde computersystemen uit de jaren zeventig en tachtig. De ict waar de autobelastingen mee geïnd worden loopt op zijn laatste benen, maar ook de ‘grote belastingen’ loonheffing en omzetbelasting draaien op heel oude software. Volgens de Belastingdienst loopt de inning van deze belangrijke belastingen (jaaropbrengst circa 120 miljard euro) geen gevaar.

Het doorvoeren van grote beleidswijzigingen is in die antieke systemen echter enorm bewerkelijk. De kabinetten-Rutte hebben veel verbouwd aan de belastingwetgeving. Daardoor houdt de Belastingdienst te weinig tijd over voor verbetering en vervanging van de oude ict.

De staatssecretaris meldt de Kamer dat de fiscus er onvoldoende in slaagt het achterstallige onderhoud weg te werken. Meer dan de helft (52 procent) van de fiscale ict vertoont slijtage. Dat percentage is de afgelopen jaren met slechts 3 procent gedaald. De dienst kan simpelweg niet genoeg ict’ers vrijmaken om de broodnodige vernieuwing van de systemen te realiseren.

Eenvoudige aanpassingen

De top van de Belastingdienst ziet nu nog maar één manier om de onderhoudsachterstanden weg te werken: de regering moet even dimmen met het bedenken van nieuwe belastingwetgeving. Eenvoudige aanpassingen als een tariefswijziging of de wijziging van een belastingvrije voet kan de dienst blijven doen, maar Kamer en kabinet zouden de komende drie jaar bij voorkeur geen nieuwe belastingen of complexe wetswijzigingen meer moeten afkondigen.

Om de hardnekkige achterstand in te lopen dient het kabinet ‘bij (nieuwe) wet- en regelgeving de ict-vraag voor de Belastingdienst te minimaliseren’, schrijft Snel. De Belastingdienst gaat op korte termijn in kaart brengen welke ict-systemen ontzien moeten worden. ‘In het uiterste geval kan een beleidsluwe periode noodzakelijk zijn. Door het wegwerken van het achterstallig onderhoud neemt de beheer- en onderhoudslast substantieel af, waardoor op termijn weer ruimte ontstaat om nieuwe wetgeving te implementeren.’

Concreet betekent dit onder andere dat een deel van de klimaatplannen op losse schroeven komt te staan. De Belastingdienst is mogelijk niet in staat de aangekondigde CO 2 -heffing voor het bedrijfsleven door te voeren. Hoe die heffing er precies uit gaat zien is nog niet bekend, maar zo’n heel nieuwe broeikasgasbelasting is precies het soort complexe regelgeving waar de fiscus nu een time-out voor vraagt.

Kilometerheffing

Hetzelfde geldt voor nieuwe autobelastingen die elektrisch rijden moeten stimuleren. Zo heeft de Belastingdienst al gepast voor het uitvoeren van de kilometerheffing voor vrachtwagens, een maatregel die in het regeerakkoord staat. Het opleggen en innen van deze milieubelasting (die in 2023 moet ingaan) is daarom uitbesteed aan de RDW. Snel wil bekijken of hij nog meer taken bij ‘andere uitvoerders’ kan onderbrengen om de Belastingdienst te ontlasten.

Dit jaar moet de Belastingdienst in totaal 480 wijzigingen in de ict-systemen doorvoeren, die deels het gevolg zijn van 90 wetswijzigingen. Voor 2020 en de jaren daarna zijn al 700 wijzigingen voorzien, waarbij – volgens Snel– ‘een kleine honderd beleidsinitiatieven die voor de komende jaren op het programma staan nog niet zijn meegeteld’.

Kabinetsbeleid dat reeds in de pijplijn zit zal op zichzelf al een zware wissel op de Belastingdienst trekken, aldus Snel. ‘Een inventarisatie van komende beleidsinitiatieven (inclusief wet- en regelgeving) laat zien dat er een groot risico is dat de modernisering opnieuw onder druk komt te staan, waardoor er vanaf 2020 continuïteitsproblemen kunnen optreden.’ De Belastingdienst heeft bijna 3.000 ict’ers in dienst en wil er nog 200 extra aannemen om de capaciteit te vergroten.