YES

Het is een illusie om te denken dat Nederlandse studenten met een druk op de knop perfect Engels spreken. "Vaak hoor je: 'Studenten kunnen tegenwoordig toch allemaal Engels?' Maar zo simpel is het niet. Een discussie op academisch niveau is echt wel wat anders dan een gezellig gesprek in het buitenland", zegt voorzitter Rhea van der Dong van het Interstedelijk Studenten Overleg , de organisatie die de belangen van studenten behartigt bij onderwijsinstellingen en de politiek. "Nuances gaan verloren, grapjes ook, dat merkte ik zelf ook tijdens mijn studie bedrijfskunde."

Van der Dong benadrukt dat ze niet tegen Engels op de universiteiten is, maar volgens haar verliezen universiteitsbestuurders wel het belang van Nederlandse studenten uit het oog. "Waarom zou je niet kiezen voor een gedifferentieerder beleid? Bijvoorbeeld Engelstalige literatuur, maar Nederlandstalige colleges en werkgroepen."

Niet alleen de kwaliteit loopt gevaar, denkt Van der Dong, maar ook de toegankelijkheid van opleidingen. "Je werpt extra drempels op voor bijvoorbeeld studenten die uit een omgeving komen waar studeren helemaal niet vanzelfsprekend is."

Wereldreis

Cultureel antropoloog Josse de Voogd wijst daar ook op. "Grofweg heb je een hogere klasse die kinderen eerder naar tweetalige scholen en op wereldreis stuurt en de lagere klasse voor wie dat niet geldt. Die tweedeling zet door als je de universiteiten verengelst."

De Voogd, vroeger docent bij de opleiding sociale geografie en planologie de Universiteit van Amsterdam, vreest dat de aansluiting met de Nederlandse samenleving verdwijnt als wetenschappers zich uitsluitend in het Engels uitdrukken. "Ik heb de inhoud van vakken zien veranderen toen werd overgeschakeld op Engels, voorbeelden kwamen opeens uit New York en Londen. Studenten moesten veldwerk doen op plekken waar expats en toeristen kwamen, aangezien die Engels spreken. Zo krijg je wel een heel vertekend en smal beeld van de samenleving."

Peter Leeflang, emeritus-hoogleraar economie en marketing aan de Rijksuniversiteit Groningen, sluit zich bij De Voogd aan. "Universiteiten zijn dragers en houders van de cultuur en daarmee ook van de taal. Het is flauwekul om vakken waarvoor een Nederlandse context belangrijk is in het Engels te doceren."

Vijftien jaar geleden, in 2003, zette Leeflang samen met enkele andere wetenschappers al vraagtekens bij het Engels in de collegezalen. In het rapport 'Nederlands, tenzij...' van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen stelden zij dat de kwaliteit met zo'n 30 procent zou inboeten, vooral door een beperkte woordenschat bij studenten en docenten.

Nog altijd heeft Leeflang grote reserves. Tegelijkertijd ziet hij dat de kwaliteit niet met een derde achteruit is gekacheld, hoewel het aandeel Engels sinds 2003 alleen maar toenam. "Studenten zijn beter Engels gaan spreken, ook doordat hun wereld internationaler is geworden. Ging je twintig jaar geleden naar Amerika, dan was dat bijzonder. Nu is het bijzonder als je daar níét naartoe gaat."

Toch blijft hij erbij dat universiteiten 'doorslaan' in hun streven naar meer Engels. "Nederlands hoort gewoon bij onze cultuur. Je hebt ook de taak om onderzoek in het Nederlands aan de bevolking uit te leggen."

De tekst gaat door onder de afbeelding

Beeld RV

NO

Voor hoogleraar bouwkunde Elphi Nelissen is het een uitgemaakte zaak: wetenschap is in het Engels. "Die taal is noodzakelijk om de internationale top van studenten en onderzoekers binnen te halen. Blijf je in het Nederlands doceren, dan staat uiteindelijk je positie in de wetenschappelijke wereld onder druk. De beste wetenschappers spreken nu eenmaal niet allemaal Nederlands. Bovendien: alle literatuur is tegenwoordig ook in het Engels beschikbaar."

Haar universiteit, de Technische Universiteit Eindhoven, stapt in 2020 helemaal over op het Engels. Nu al zijn vrijwel alle opleidingen in die taal. De bedoeling is dat over twee jaar ook buiten de collegezalen van Eindhoven in het Engels wordt gesproken en geschreven, dus ook door kantinemedewerkers. De universiteit wil zo voorkomen dat buitenlanders zich op de campus buitengesloten voelen.

Nelissen ('Full Professor and Chair of Building Sustainability') is een groot voorstander van deze ontwikkeling. Engels, stelt ze, komt de positie van studenten op de arbeidsmarkt ten goede. Volgens Nelissen bereidt haar universiteit aankomende ingenieurs voor op een internationale loopbaan. "Veel van onze studenten werken een paar jaar of langer in het buitenland of hebben er veel mee te maken."

En een internationale sfeer in de collegezaal komt meer dan alleen hun Engelse taalgevoel ten goede, stelt ze. "Studenten zijn dan ook al gewend aan andere omgangsvormen of zoiets alledaags als andere eetgewoonten."

Aan de grens

Eindhoven (15 procent buitenlandse studenten) loopt samen met de universiteiten van Twente (40 procent) en Maastricht (50 procent) voorop als het op het Engels aankomt. "Omdat wij aan de grens liggen, richt onze universiteit zich in het onderwijs en onderzoek op internationale thema's. In die context is het logisch om de taal aan te passen", zegt bestuursvoorzitter Martin Paul van de Universiteit van Maastricht.

Volgens Paul, wiens universiteit twintig jaar geleden al eerste met Engels onderwijs begon, is het van belang dat universiteiten investeren in talencentra, zodat docenten en studenten hun kennis kunnen bijspijkeren.

"Vaak zie je dat er in het begin moeilijkheden zijn met de taal. Die kinderziektes hadden wij ook, bijvoorbeeld door tentamens letterlijk te vertalen van het Nederlands naar Het Engels", aldus Paul.

Ook Nelissen ziet hier en daar taalproblemen: "Dat verdient inderdaad aandacht. Ik ken docenten die zich minder goed uitdrukken in het Engels. Toch is dat geen reden om te stoppen. Ik zie dit als een inregelprobleem. Als je het vaak doet, dan raak je eraan gewend en wordt het gewoon."

Nelissen en Paul pareren de kritiek dat het Engels als voertaal universiteiten zou loszingen van de Nederlandse context. Paul: "We hebben onze activiteiten in de regio de laatste jaren zelfs uitgebreid. Denk daarbij aan samenwerking met bedrijven in Maastricht, Heerlen, Venlo en Sittard-Geleen".

Nelissen: "Natuurlijk, er is voor een deel een risico dat je niet meer in staat bent om je in het Nederlands uit te drukken over je vakgebied als alles in het Engels is. Tegelijkertijd zie ik om me heen dat dit in de praktijk meevalt. De wetenschappers voor wie Nederlands de moedertaal is, drukken zich nog altijd even soepel uit in die taal."

UITLEG

Politiek ligt het steeds gevoeliger dat de Nederlandse taal in de verdrukking komt in het academisch onderwijs. Minister Van Engelshoven (hoger onderwijs) heeft beloofd rond deze tijd met haar visie op de kwestie te komen. In het regeerakkoord viel al te lezen dat opleidingen alleen Engelstalig mogen zijn wanneer dit een toegevoegde waarde heeft, de kwaliteit van voldoende niveau is en er een Nederlandstalig alternatief is.

Eén lijn trekken universiteiten niet. Instellingen gaan op zeer uiteenlopende manieren om met hun taalkeuze. Waar sommige universiteiten of bepaalde opleidingen een keuze maken voor Engels, kiezen andere voor Nederlands. Daarnaast zijn er allerhande tussenvormen.

Eliteopleidingen

Ruwweg valt te zeggen dat in de bachelorfase het merendeel van de opleidingen Nederlandstalig is. In de masters is de situatie omgekeerd en moet het merendeel van de studenten juist Engels spreken en schrijven. De meeste Engelstalige bacheloropleidingen zijn te vinden bij technische studies en de University Colleges, de eliteopleidingen van de universiteiten. Bij studies zoals geneeskunde, gezondheidswetenschappen en recht is Nederlands nog relatief vaak gebruikelijk, ook nog in de masterfase.

Veel universiteiten zeggen voor Engels te kiezen omdat studenten later in een 'internationale omgeving' gaan werken. Toch zijn er geen cijfers die antwoord geven op de vraag in hoeverre afgestudeerden terechtkomen in beroepen waar de voertaal overwegend Engels is, stelde de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen vorig jaar vast in het verkennende onderzoek 'Nederlands en/of Engels?'.

De Akademie kiest niet expliciet voor of tegen Engels. Wel wijst de wetenschapsorganisatie erop dat het 'lijkt dat in de meeste beroepssectoren waar afgestudeerden terechtkomen, een goede beheersing van het Nederlands gewenst is'.

De discussie speelt overigens amper op de hbo-opleidingen. Daar is een kleine minderheid van de opleidingen in het Engels, en dan vooral waar studenten kiezen voor een loopbaan over de landsgrenzen, zoals international business.

Lees ook: Meer Engels op de universiteit? In Vlaanderen gaat dat zo maar niet

Hoewel Vlaamse universiteiten met opgetrokken wenkbrauwen kijken naar de verengelsing van het Nederlands hoger onderwijs, zouden ze zelf wel íets meer taalvrijheid willen. Een beladen streven, op een plek waar het Nederlands zo zwaar is bevochten.