De Tweede Kamer begint een parlementair onderzoek naar digitalisering. Volgens één van de initiatiefnemers, D66-Kamerlid Kees Verhoeven, heeft het parlement nu „onvoldoende grip en kennis, stuurt het onvoldoende bij en is het in zekere zin onmachtig”. Verhoeven heeft het initiatief voor de onderzoekscommissie genomen samen met de Kamerleden Chris van Dam (CDA), Jan Middendorp (VVD) en Kathalijne Buitenweg (GroenLinks). Zij merkten dat ze in het land vaak de vraag kregen „waarom wij als Tweede Kamer zo achter de feiten aanlopen en zo traag op ontwikkelingen reageren”.

Het onderwerp digitalisering speelt in verschillende Kamercommissies, wat volgens Verhoeven tot „versnippering en verkokering leidt”. Wezenlijke zaken als het gebruik van algoritmen door de overheid of dataveiligheid komen af en toe kort aan de orde in Kamerdebatten, maar nooit uitvoerig, zegt Verhoeven.

Lees ook: Niemand had de leiding bij digitalisering rechtspraak

„Hoe gaan we de beschikbaarheid en veiligheid van data regelen, en de toegang tot data? Van wie zijn die data? Zo’n fundamenteel debat over data is door de politiek nooit gevoerd.” Om dit te veranderen gaat de onderzoekscommissie kijken of de Kamer op vaste momenten over digitale vraagstukken moet debatteren of dat er een aparte Kamercommissie moet komen die zich bezighoudt met digitalisering.

Ook wil de commissie kijken of in toekomstige kabinetten aparte bewindspersonen voor het onderwerp nodig zijn. „Soms moet je nu een debat met vier bewindspersonen voeren”, zegt Verhoeven. „Of zegt een bewindspersoon juist weer: hier ga ik niet over.” De Kamer gaat overigens niet over de portefeuilleverdeling in het kabinet, maar hoopt richting de volgende kabinetsformatie wel een advies te kunnen geven.

Soms komt een onderwerp in verschillende commissies aan de orde. Verhoeven noemt het recente politieke debat of het 5G-netwerk mag worden aangelegd door het Chinese Huawei. „Dat komt dan ineens heel erg op. Het gaat over China, dus praat de commissie-Buitenlandse Zaken erover. Maar het gaat ook over de aanleg van vitale infrastructuur, dat is dan weer Justitie.”

Verhoeven vindt het vooral belangrijk dát de politiek het debat over digitalisering meer kan gaan sturen. Hij ziet „inspirerende voorbeelden” in het buitenland.

Lees ook: Bescherm de kwetsbare mens tegen digitalisering

Het Finse parlement heeft al aparte commissies voor technologie.

In het Verenigd Koninkrijk adviseert een ‘Chief Technology Officer’ de regering en Estland doet het volgens Verhoeven „echt heel goed. Zo kunnen burgers in de Baltische staat vrijwel al hun overheidszaken online regelen, inclusief het aanvragen van identiteitsbewijzen.

De onderzoekscommissie-Digitalisering van de Tweede Kamer moet deze zomer van start gaan. Het rapport moet begin 2020 verschijnen. Vanaf september worden er onder meer hoorzittingen met deskundigen georganiseerd, het rapport met aanbevelingen moet begin volgend jaar verschijnen. Wie er precies in de commissie gaan zitten en wie de voorzitter wordt is nog niet bekend.

De Tweede Kamer deed sinds 2000 veertien keer een parlementair onderzoek. Het laatste dateert uit 2014, toen de commissie-Elias het mislukken van ICT-projecten bij de overheid onderzocht.

NRC De Haagse Stemming Het belangrijkste nieuws van het Binnenhof en een inkijkje in de politieke dag die komen gaat Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 4 juni 2019