Amper regels, grenzeloze investeringsmogelijkheden en valuta’s die zó snel meer waard worden dat de prijsontwikkeling van een Amsterdams grachtenpand erbij verbleekt. Voor veel (particuliere) beleggers is de wereld van digitale munten of ‘cryptogeld’ onweerstaanbaar. Toezichthouders wereldwijd zien daarentegen een bubbel die gedoemd is met veel geweld uit elkaar te klappen.

Maandag riep de Autoriteit Financiële Markten (AFM) particulieren op zich verre te houden van zogeheten initial coin offerings (ICO), een soort beursgangen met digitale munteenheden. Volgens AFM-voorzitter Merel van Vroonhoven kun je net zo goed naar Holland Casino gaan, zo zei ze in Het Financieele Dagblad. De waarschuwing was afgestemd met andere Europese toezichthouders én De Nederlandsche Bank (DNB). China verbood ICO’s deze zomer helemáál, terwijl de Amerikaanse Securities and Exchange Commission (SEC) de regels flink aanscherpte.

Vanwaar die plotselinge bezorgdheid? Vier vragen.

1. Wat is een ICO precies?

Met een digitale beursgang halen beginnende internetbedrijven start- of groeikapitaal op, net als bij een gewone beursgang. Het verschil is: ze geven geen aandelen uit, maar een nieuwe virtuele munt, ook wel tokens genoemd. Daarvoor betalen beleggers met ándere, ‘gevestigde’ cryptovaluta, normaal gesproken ethereum of bitcoin.

Anders dan aandelen geven de tokens geen recht op een deel van de winst van het bedrijf. In de regel kunnen beleggers met de tokens – die worden geregistreerd op een blockchain, een soort digitaal register – in de toekomst producten of diensten kopen van de jonge onderneming. Wordt die meer waard, dan stijgt de waarde van de tokens. „Het is een vorm van crowdfunding”, zegt Rutger Zuidam, oprichter van Dutchchain, een bitcoin- en blockchainbedrijf.

Lees ook: Waar gáát die ICO-hype eigenlijk over? Vier vragen

2. Waarom waarschuwen de AFM en DNB voor ICO’s, en waarom nú?

Om met die laatste vraag te beginnen: de markt voor ICO’s is de voorbije maanden geëxplodeerd. Volgens The Economist hebben internetstart-ups dit jaar omgerekend al ruim 3 miljard dollar opgehaald met digitale beursgangen, een bedrag dat de investeringen door professionele beleggingsfondsen naar de kroon steekt. Op dit moment zijn er naar schatting al bijna 1.200 digitale munten in omloop.

Er is dus sprake van een gevaarlijke hype, waarschuwen de toezichthouders. Die komt tot uiting in de duizelingwekkende opmars van de bekende cryptovaluta’s bitcoin en ethereum, die dit jaar respectievelijke ruim 600 procent en meer dan 3.000 procent in waarde stegen. Ook sterren als Floyd Mayweather (bokser) en Paris Hilton (celebrity) maken reclame voor ICO’s.

Probleem daarbij is: er is vrijwel geen toezicht op ICO’s, regels zijn er nauwelijks en transparantie over bedrijfsplannen en prognoses is optioneel. Daarom zijn digitale beursgangen bijzonder kwetsbaar voor „misleiding, oplichting en manipulatie”, stelt de AFM vast.

3. Verbieden dan maar?

Dat is nog niet zo gemakkelijk. De markt voor ICO’s is internationaal – met Zwitserland als Europees hoofdkwartier – en valt (nog) grotendeels buiten het gezag van de toezichthouder. Bovendien is de ICO behalve een risicovolle investeringscategorie óók een mooie en goedkope mogelijkheid voor innovatieve internetbedrijven om kapitaal op te halen, zegt Van Zuidam. Hij vindt de waarschuwing van de AFM terecht, maar moedigt ondernemers tegelijkertijd aan zich niet te laten afschrikken. En hij pleit voor betere regels en toezicht. „Het is nieuw voor iedereen. Dus alle partijen moeten met elkaar om tafel.”

Lees ook: Hij verloor zijn wachtwoord (en daarmee 30.000 dollar in bitcoins)

4. Speelt Nederland ook een rol in dit circus?

Hoeveel geld Nederlandse particulieren hebben belegd in nieuwe digitale valuta is onbekend. Qua aanbieders zijn we een bescheiden speler. Volgens de AFM zijn er slechts tien Nederlandse ondernemingen die een ICO doen of hebben gedaan.

Een van hen is Follow Coin van Thomas van der Bijl (28), dat een platform bouwt om particuliere beleggers in aanraking te brengen met professionele handelaren in cryptogeld. De ICO loopt nog 11 dagen. Van de beoogde ruim 14 miljoen dollar (omgerekend) is 131.000 binnen. Van der Bijl nuanceert de hype: „Het is echt niet zo dat mensen zómaar geld investeren.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 14 november 2017