Zamordował prostytutkę i skazano go na dożywocie. W ten sposób w roku 1976 rozpoczęła się… kariera Jacka Unterwegera. Tak: kariera! Jeżeli do tej pory Hannibala Lectera uznawałeś za malowniczy przykład wybitnie inteligentnego i sprytnego psychopaty, to koniecznie zapoznaj się z niniejszym portretem nie postaci fikcyjnej, lecz autentycznego seryjnego mordercy. Ten artykuł może zmienić Twoje podejście do… literatury – odtąd każdą zdobycz tzw. wysokiej kultury będziesz starannie odfiltrowywał. Nabierzesz też wyrazistego wstrętu do wszelkiej maści celebrytów.

Jack, a właściwie Johann, Unterweger urodził się w 1950 r. w Judenburgu. Miał trudne dzieciństwo – jak wielu przestępców i morderców. Matka Jacka była prostytutką i porzuciła syna – wychowaniem malca zajął się dziadek, alkoholik. Trudno powiedzieć, ile Jack wiedział o swojej matce, lecz faktem jest, iż w co najmniej znacznym stopniu właśnie matka musiała zaszczepić w nim głęboką nienawiść do prostytutek. Jack – przystojny, elokwentny, być może nawet charyzmatyczny – nie miał kłopotów z uwodzeniem kobiet, pomimo czego nierzadko korzystał z usług pań lekkich obyczajów, mówi się bowiem, że był uzależniony od seksu. Jednocześnie gardził kobietami, uznając je za powłokę wyłącznie cielesną, służącą do zaspokajania męskiego popędu, a niezdolną do uczuć wyższych. Fascynacja kobiecym ciałem i obrzydzenie ponętnością kobiecego ciała były dla Jacka doświadczeniami równoczesnymi, bynajmniej niewykluczającymi się wzajemnie. Mając zaledwie 16 lat – po raz pierwszy zaatakował prostytutkę, za napaść tę zapadł zresztą pierwszy wyrok. W roku 1976 (niektóre źródła podają, iż był to rok 1973) po raz pierwszy zamordował – jego ofiarą była Margaret Schaefer; niektóre źródła podają, iż była ona dziewczyną Jacka, inne, że była prostytutką. Niewątpliwie za zamordowanie tej kobiety Jack otrzymał wyrok dożywocia, a w czasie przesłuchania jako motyw do popełnienia morderstwa wskazał, iż kobieta ta przypominała mu matkę. Dr Klaus Jarosch, biegły psychiatra, który badał Underwegera bezpośrednio po popełnieniu przez niego pierwszej zbrodni, orzekł, że Underweger przejawia sadystyczne skłonności i jego osobowość obarczona jest tendencjami w kierunku histerii i narcyzmu.

Zdawać, by się mogło, że to historia, jakich wiele – nieszczęśliwe dziecko, dorastając, rozwija w sobie cechy socjopatyczne, następnie jako człowiek dorosły popełnia zbrodnię, otrzymuje wyrok dożywocia i… oto koniec tej ponurej historii. Nic bardziej mylnego – to ledwie początek!

W więzieniu Jack Unterweger chwyta za pióro, by tworzyć literaturę… Pisze opowiadania, powieść autobiograficzną, a nawet sztuki teatralne. Każda z jego propozycji literackich spotyka się z pozytywnym odbiorem w austriackim społeczeństwie – świat wokół zachwyca się literackim talentem mordercy, a powieściowa autobiografia szczególnie wzbudza uznanie! Nie jest żadną przesadą powiedzieć, że Unterweger – jeszcze odsiadując wyrok za pierwsze morderstwo – urósł do rangi ulubieńca ówczesnych środowisk intelektualnych. Śmietanka towarzyska i artystyczna Wiednia odtąd spędza czas w uroczych zadymionych kawiarenkach – i rozprawia o Jacku Unterwegerze jako o wybitnie utalentowanym pisarzu, pokrzywdzonym przez trudne, nieszczęśliwe dzieciństwo, pełnym pokory i jednocześnie woli życia, zdolnym do dzielnej wytrwałości i czynów pod względem intelektualnym ujmująco wielkich. Odtąd nikt nie mówi o Jacku jako o mordercy, ani nawet zabójcy – austriacka śmietanka intelektualna mianuje tegoż zwyrodnialca na wzór resocjalizacji. Zaczyna być coraz głośniej o tym, że wyrok jest zbyt surowy, że przecież niegodnym społeczeństwa moralnego i empatycznego jest skazywać tak wrażliwego człowieka na marazm i powolne popadnie w niebyt – za bezdusznymi kratami. Nie można dopuścić do tego, by tak piękny umysł i talent literacki się zmarnował!

Wyobraźcie sobie tę sytuację: tak zwana śmietanka intelektualna piszczy z zachwytu nad twórczym umysłem psychopaty! Oto, proszę państwa, prawdziwi celebryci, nie artyści i nie intelektualiści: wyobraźcie sobie razem ze mną te próżne zasoby ludzkie, entuzjastycznie „onanizujące się” portretem biednego człowieka, udręczonego przez zimny, podły system. A wiecie, do czego ten celebrycki establishment swoją „empatią” doprowadził? A oczywiście do zwolnienia z więzienia biednego wrażliwego Jacka, który natychmiast po odzyskaniu wolności rozpoczął serię morderstw! Tak, moi drodzy: „bezduszny” system skutecznie zatrzymał Jacka na poziomie pierwszej zbrodni, ale kibicujący mu celebryccy, próżniaczy kretyni podszywający się pod bycie intelektualistami – złamali ten system i doprowadzili do uwolnienia zbrodniarza, co odbyło się w roku 1990; ludzie ci zatem pośrednio doprowadzili do tego, że Austria doświadczyła pierwszego w swej historii seryjnego mordercy!

A wiecie, kto znany wziął czynny udział w uwolnieniu zwyrodnialca Unterwegera? A powiem Wam – powiem z rozkoszą! Otóż Elfriede Jelinek osobiście pisała listy do prezydenta Austrii z prośbą o zwrócenie wolności tak wrażliwemu człowiekowi, jak Jack. I również drugi znany literacki noblista – Günter Grass – gorąco wstawił się za prawem do życia na wolności dla psychopatycznego mordercy. A wiecie, co ja sądzę na temat tych pisarzy – noblistów w dziedzinie literatury? A sądzę, że przynoszą swoją moralnością – a raczej jej brakiem – i próżniactwem intelektualnym wstyd nam, ludziom, i wstyd nam, pisarzom z powołania. Gdyby to mogło zależeć ode mnie – postawiłabym tymże celebrytom zarzut o współudział w popełnieniu tych morderstw, których Jack dopuścił się po wyjściu z więzienia. Zaakcentujmy ten fakt: Jack spędził w więzieniu 15 lat, zamiast spędzić w nim dożywocie. I po niesłusznie i nienależnie odzyskanej wolności w wyrafinowany sposób – mordował w najlepsze… w międzyczasie cynicznie i nader biegle ośmieszając austriackie służby policyjne i mass media. Zanim ujęto go ponownie – co najmniej dziewięć kobiet straciło życie.

W chwili zwolnienia z więzienia w roku 1990 – Jack Unterweger cieszył się olbrzymią sławą jako pisarz (jako pisarz! – przyp.: J.K.). Świat powziął Jacka w ramiona i przytulił do serca – Jack gościł w telewizji i udzielał wywiadów, przy użyciu których efektywnie i efektownie utwierdzał widzów w przekonaniu co do swojej wykwintnej wrażliwości. Styl bycia Jacka wzbudzał najszczerszy podziw, był to bowiem styl ujmujący i naprawdę atrakcyjny – Jack podobał się jako mężczyzna, no i ubóstwiano go za dokonanie tak pięknej wewnętrznej przemiany. W międzyczasie zamordował on 9 kobiet, uśmiechając się do kamery i dalej mamiąc świat swoim niezaprzeczalnym urokiem.

Jack Unterweger mordował prostytutki. Trzeba zaznaczyć, że w owym czasie prostytucja w Austrii była legalna – praktycznie nie słyszało się o żadnego rodzaju napaściach na panie lekkich obyczajów. Jack mordował je z zimną krwią, najczęściej dusząc ofiary ich własną bielizną (rajstopami). Ciała układał w specjalnie wystudiowanych pozycjach, które nie były naturalne, lecz wyraźnie sugerowały kontekst erotyczny. To charakterystyczne wyuzdanie wyrażone w nadanej zwłokom przez mordercę pozie przy jednoczesnej bezbronności uduszonych kobiet – wywoływało szok i przerażenie. Było to coś obmierzłego, wyrachowanego i niespotykanego – podkreślę, że Jack Unterweger był pierwszym seryjnym mordercą w Austrii.

Policja nie była toteż biegła w łączeniu ze sobą poszczególnych poszlak – na przyjęcie do świadomości faktu, że Austria ma do czynienia z seryjnym mordercą, potrzeba było czasu. Natomiast prasa nie przejawiała analogicznej powściągliwości. Było wręcz przeciwnie – prasa jako pierwsza okrzyknęła poszukiwanego sprawcę tych morderstw seryjnym zabójcą i błyskawicznie nadała mu przydomek: Kurier wiedeński. Przydomek ten okazał się więcej niż trafiony w dziesiątkę – bowiem miał drugie dno, z czego wtedy jeszcze nie zdawano sobie sprawy…

Znów poproszę was o to, byście dokładnie wyobrazili sobie tę sytuację: w roku 1990 czy 1991 mordowane są kolejne prostytutki – prasa huczy, że szaleje seryjny morderca; policja jest nieudolna w swych działaniach, poszukiwania są bezowocne i trwają… W tym samym czasie znany, lubiany i ceniony pisarz – nie zabójca i nie były więzień, lecz pisarz! – raptem zaczyna pisać o tych samych morderstwach prostytutek… Nikt nie łączy z sobą tych danych! Mówiąc brzydko: nieznany sprawca zabija kolejne dziwki, a znany pisarz w swoich artykułach piętnuje nieudolność policji w zakresie tropienia sprawcy. Wręcz śmieje się z policjantów – z kaleko prowadzonego dochodzenia. Co więcej: Jack osobiście idzie na ulicę, przeprowadza wywiady z prostytutkami, a w swoich materiałach publicystycznych bardzo „otwarcie” opisuje mrożącą krew w żyłach skuteczność Kuriera wiedeńskiego… czyli samego siebie! Nikt nie łączy tych poszlak…

Mało tego, Jack „płynie na niwie kompozytorskiej” i idzie jeszcze dalej: w swojej publicystyce przestrzega Austrię, twierdząc, że właśnie spełniają się jego osobiste najgorsze obawy – oto Austria doczekała się swego pierwszego seryjnego mordercy. Przez cały czas pisze o sobie – nikt nie bierze tego pod uwagę; nikt o tym nie wie. Jego sława jako pisarza – rośnie. W roku 1991 otrzymuje od wydawnictwa zlecenie na opracowanie cyklu artykułów o prostytucji w Los Angeles. „Dziwnym trafem” wyjazd Jacka do Los Angeles pokrywa się z ustaniem serii morderstw w Austrii. I równie „dziwnym trafem” analogiczne morderstwa zaczynają być popełniane w Ameryce – cóż za mistyczny zbieg okoliczności… nikt nie łączy tych poszlak. Gwoli ścisłości podam tu „techniczną” informację – cytat pochodzi z serwisu Kryminalistyka.fr.pl: „za oceanem ofiarami Jacka stają się 3 prostytutki: Shannon Exley, Irene Rodriguez i Peggy Booth. Wszystkie zostały pobite, potrójnie zgwałcone i uduszone własnymi rajstopami”.

Wreszcie policja postanawia pilniej przyjrzeć się Jackowi Unterwegerowi: płatności, których dokonywał kartami kredytowymi i jego pobyty w hotelach potwierdzają, iż był on obecny w każdym miejscu morderstwa. Nie stanowi to jednak żadnego dowodu – Jack przecież realizuje materiał na zlecenie o prostytucji, nic więc dziwnego, że przemieszcza się dzielnicami, w których prostytutki były narażone na napaść… Tu jednak Jack napotyka trudność w osobie Ernsta Geigera, detektywa austriackiej policji, który zdążył „uprzeć się” na Jacka i który doprowadza nareszcie do jego przesłuchania. Jack – w czasie tegoż przesłuchania, które dotyczy zabójstw na terenie Austrii – przyznaje się do korzystania z usług prostytutek będących ofiarami nieznanego sprawcy, ale zdecydowanie zaprzecza, iż by znał ich tożsamość. Podkreśla, że jeśli znał którąkolwiek z tych ofiar, to wyłącznie za sprawą swej działalności reporterskiej.

Jack nie dysponował wprawdzie konkretnym alibi, ale i policjanci nie dysponowali zwartym materiałem dowodowym mogącym Unterwegera obciążyć. Sytuacja znów się rozmyła – rzecz jasna na korzyść Jacka: po przesłuchaniu w Wiedniu policja Jacka zwalnia, a on ponownie pisze artykuły piętnujące niesprawność organów śledczych w kwestii ujęcia Kuriera…

Jack Unterweger w dalszym ciągu więc pisuje swoje artykuły – ale: tym razem już jest objęty przez policję cichym nadzorem. Detektyw Geiger namierza samochód, który Jack nabył po wyjściu z więzienia, a wkrótce potem sprzedał – lecz Geigerowi udaje się ustalić, kim jest nowy właściciel tego auta, a nowy właściciel zezwala na rewizję wozu. Wówczas policja znajduje włos… Krok po kroku, i okazuje się, że u nasady tegoż włosa zachował się fragment skóry wystarczający do przeprowadzenia analizy DNA, a ta potwierdza, iż włos należy do jednej z ofiar Kuriera, a mianowicie do Blanki Bockovej (kobiety zabitej przez Kuriera w Pradze). Jest to swoisty przełom w śledztwie – jeszcze nie dowód na uznanie winy Jacka, lecz policja uzyskuje nakaz rewizji mieszkania Unterwegera w Wiedniu. Znalezione drobne cząstki ubrań i ich analiza znów doprowadzają funkcjonariuszy do innej ofiary Kuriera, Heidemarie Hammerer.

W tej chwili Geiger skontaktował się z policją w Los Angeles – morderstwa popełnione na prostytutkach w Wiedniu i w Los Angeles odbyły się w identyczny sposób (to samo narzędzie zbrodni etc.), co więcej morderstwa w Los Angeles pokryły się idealnie z datą wizyty Jacka Unterwegera w Stanach i zarazem z ustaniem morderstw popełnianych przez Kuriera na terenie Wiednia…

Jeżeli mowa o opracowaniu spójnego materiału dowodowego przeciwko Jackowi Unterwegowi, to była to rzecz bardzo trudna – mówimy tu bowiem o 11 morderstwach popełnionych na dwóch kontynentach. Tym razem jednak nieugiętość Geigera doprowadziła do wykazania cech wspólnych tychże morderstw, i – w końcu! – udało się postawić Jacka przed – nowym! – aktem oskarżenia. Naprawdę było to arcytrudne – i wcale nie z uwagi na nieudolność policji. Jack był wyjątkowo sprawnym organizatorem, a jego wysoka inteligencja zdecydowanie wsparła go w biegłym zamaskowaniu różnych śladów zbrodni – na przykład nikt nigdy nie zauważył, by kobiety będące ofiarami Jacka wsiadały do jego samochodu, choć potem ich ciała były odnajdywane w ustronnych miejscach (zatem sprawca musiał je przewozić swoim autem). Jack przez cały czas stosował nadzwyczajne środki ostrożności, które przez długi czas zapewniały mu sukces – z jednej strony sukces bycia niewidzialnym (tożsamość Kuriera pozostawała niezdemaskowana), a z drugiej strony sukces bycia widzialnym jako czarujący pisarz (którego tożsamości nikt nie wiązał z postacią Kuriera wiedeńskiego). W końcu jednak doprowadzono do nakazu aresztowania Jacka i… myślicie, że to już finał tej historii? Nic bardziej mylnego!

Co robi Jack Unterweger w obliczu podejrzewania go o serię morderstw – w zderzeniu z nakazem aresztowania? Otóż siada za kółkiem i wspólnie ze swą 18-letnią dziewczyną – ucieka z Wiednia. Ucieka przez Szwajcarię, Francję i USA, i przez cały czas nawiązuje kontakt z austriackimi mediami, przekonując je o swojej niewinności! Para uciekinierów zostaje ujęta dopiero w Miami, a stamtąd deportowana do Austrii. Tu wreszcie postawiono Jackowi akt oskarżenia o 11 morderstw, wśród nich zostały ujęte te popełnione w USA, i te w Czechach. To jeszcze nie koniec… Jack nadal udziela wywiadów, w których zarzeka się o swojej niewinności, a rozprawa rozpoczyna się dopiero w roku 1994. Rozprawa ta udowodniła Jackowi 9 spośród 11 zarzuconych mu morderstw, tak czy inaczej w jej wyniku udało się skazać Jacka Unterwegera na dożywocie… po raz drugi! I dopiero teraz następuje koniec: nazajutrz po ogłoszeniu wyroku – Jack Unterweger popełnia w celi więziennej samobójstwo.

I oto koniec: czyjaś jakość intelektualna zbyt często wyprowadza nas – ludzi – na manowce. Chciałabym, by zdanie to jawiło się wam najważniejszym wydźwiękiem tego artykułu. Zupełnie odrębną kwestię stanowi rzeczywisty talent literacki, spryt, kusząca prezencja Jacka Unterwegera, których faktycznie nie sposób mu odmówić. Ale ocena pod względem moralnym uczynków życiowych winna być doskonale wolna od omotania emocjonalnego oceniających. Historia Jacka Unterwegera przypomina mi tę prostą przypowieść taoistyczną:

Pewnego dnia do mistrza przybywa z wizytą jeden z mieszkańców wioski.

– Mistrzu! – bulwersuje się od progu. – Ten a ten mieszkaniec naszej wioski kradnie!

– Tak – odparł mistrz – ale on także pięknie gra na flecie.

Po pewnym czasie do Mistrza przybywa z wizytą inny mieszkaniec wioski.

– Mistrzu! – woła z zachwytem od progu. – Ten a ten mieszkaniec naszej wioski jakże pięknie gra na flecie! Czy mistrz słyszał?

– Owszem – odparł mistrz ze spokojem – ale ten sam człowiek jest także złodziejem.

Justyna Karolak

W opracowaniu artykułu pomocne okazały się następujące źródła:

Wikipedia

Ilove.wien – http://ilove.wien/10-mniej-znanych-a-ciekawych-austriakow/

Kryminalistyka.fr.pl – http://www.kryminalistyka.fr.pl/discovery_unterweger.php

Justyna Karolak – powieściopisarka, publicystka, felietonistka i autorka baśni dla dorosłych i dla dzieci. Najnowszą powieść (2016) Karolak można pobrać bezpłatnie ze strony Tostera Pandory – jest to ebook (Pdf) wydany specjalnie jako prezent dla Czytelników. Dowiedz się więcej: http://tosterpandory.pl/justyna-karolak-mowa-kruka-2016-powiesc-pdf-do-pobrania-za-darmo/