Als na de financiële transacties het concert begint, brokkelt de utopie van popdiva Hatsune Miku snel af. De Japanse is geen artiest van vlees en bloed, maar een hologram. De marketingcampagne sloeg aan, de muziek niet.

Haar naam betekent ‘het eerste geluid uit de toekomst’. Bij haar eerste Nederlandse soloshow in de Ziggo Dome verschijnt de Japanse ‘popdiva’ Hatsune Miku op een geprepareerd glazen scherm, dat op magische wijze ook het licht uit de toekomst weet te vangen. Een onschuldig mangameisje met turquoise haar, gemodelleerd naar de regels van die curieuze Japanse schattigheidscultuur genaamd ‘kawaii’.

Twee luciferstokjes als benen, onder een angstaanjagend kort rokje. En als ze zich gaandeweg het optreden van links naar rechts over het podium beweegt, lijkt ze soms even lucide te worden en het aardse weer te ontstijgen.

Hologram

Hatsune Miku is geen mens, maar een hologram dat de mens volgens de Japanse ontwikkelaars voorgaat op weg naar een utopisch popparadijs. De concertzalen zullen haar ook graag op bezoek krijgen. Hatsune Miku vraagt niet om een schaal met blauwe M&M’s in haar kleedkamer plus 24 witte rozen en twee flessen Santa Margarita Pinot Grigio, zoals bijvoorbeeld zangeres Katy Perry. Het enige wat Hatsune Miku wil, is dat iemand de projector aanslingert zodat zij zich kan manifesteren in het aangezicht van haar fans.

Publiek bij de Ziggo Dome in Amsterdam in de rij voor Hatsune Miku. Beeld Jiri Büller

Achter Hatsune Miku moeten ooit idealen hebben geschuild, en een visionair idee over het perspectief van de mens in een getechnologiseerde samenleving. Hatsune Miku zag het levenslicht in 2007 als een pakket software voor de geluidsmodule Vocaloid. Een robotstem dus. Om de geluidstechnologie aan de man te brengen, bedachten de makers er een menselijke gestalte bij.

De marketingcampagne sloeg aan. Ook omdat de ontwikkelaars hun karakter een haast filosofische levenskracht schonken. Hatsune Miku moest een futuristische diva worden, die een stem zou geven aan de gedachten van haar fans. Iedereen die maar wilde, kon de zangeres voeden met liedjes en ideeën, met aanvullingen en verbeteringen. Hatsune Miku zou helemaal worden gevormd door de gebruikers van de software. Ze werd een geïdealiseerd idool, dat kon bestaan bij de gratie van haar fans. En dus eigenlijk een weergave van wat een diva werkelijk is, ontdaan van menselijke ongemakken.

Honderdduizend liedjes

In 2011 had Hatsune Miku een liedje of honderdduizend op haar naam staan. In Japan scoorde zij gigantische hits als Senbonzakura (duizend kersenbomen) en Waarudo Izu Main (de wereld is van mij). En de laatste jaren probeert zij door te breken buiten Japan.

Voor de poorten van de zaal ontstaat een eerste indruk van de impact die Hatsune Miku heeft gehad op haar buitenlandse fans. Jongens en meiden die zich het uiterlijk van de avatar hebben aangemeten, met turquoise pruiken en hoge laarzen onder die verplichte rokjes. Volwassen kerels, al dan niet met baard, die de moed hebben gehad zich vrijdagavond verkleed als Japanse lolita richting Ziggo Dome te begeven.

Publiek bij de Ziggo Dome in Amsterdam in de rij voor Hatsune Miku. Beeld Jiri Büller

Merchandise

In de concertzaal, die nog niet voor de helft vol loopt, moet hun droom toch enigszins uiteenvallen. De eerste ontmoeting met Hatsune Miku verloopt stroef, want speelt zich af in de foyer, voor de marktkraam met merchandise. Het is de bedoeling dat iedere fan een paar lichtgevende staafjes aanschaft, voor 35 euro per stuk. De fanatieke liefhebbers kopen er twee: voor iedere hand één. Dan moeten er unieke Hatsune Miku-kimono’s worden aangeschaft. En boodschappentassen met het hoofd van de diva erop.

Een ouder met drie kinderen aan de hand pint zomaar tweehonderd euro – dat doet pijn. Daarna worden de fans ook nog langs een paar beeldschermen geleid waarop de nieuwe Nintendo-game met Hatsune Miku wordt gedemonstreerd. De rekening loopt op.

Yukatune (16). Beeld Jiri Büller

Guy (31). Beeld Jiri Büller

Utopie brokkelt af

Als na de financiële transacties dan eindelijk dat concert begint, brokkelt de utopie verder af. Het beeldscherm op het podium is piepklein, en Hatsune Miku wordt daar weergegeven als nietig mangamensje, van wie het publiek vanaf de tribunes natuurlijk nauwelijks iets ziet. Rond het beeldscherm staat een band van vlees en bloed: een bassist, een drummer, een gitarist en een pianist.

Het voelt een beetje als verraad: waarom moeten mensen het technologische ideaal komen verstoren? De techniek, aangestuurd van achter uit de zaal, blijkt daarna verrassend eenvoudig. Een paar computerschermen, met daarachter een geluidsman en iemand die het hologram in goede banen leidt.

De muziek is ook van een ontstellende eenvoud. De Hatsune Miku-band klinkt als een bliepende kakofonie uit een Japanse speelhal, en in de zenuwslopende geluidsmix kronkelen heavy metal, happy hardcore en stampende polka om elkaar heen. Daarbovenuit piept de stem van de Vocaloid, op een trommelvliesverzengende toonhoogte.

Evelien (21). Beeld Jiri Büller

Yoru (20). Beeld Jiri Büller

Een concert van de gemiddelde muzieksmaak

De avatar blijkt niet gediend van contact met de fans. Ze verschijnt op de afgesproken tijd simpelweg op het scherm en begint haar gerobotiseerde show. Na twee uur, een liedje of veertig en driehonderd keer dezelfde dansbeweging ploept ze weer van het scherm af. Er wordt geen verhaal verteld, of iets van een utopie gecreëerd. Hatsune Miku blijkt weinig meer dan een onsamenhangende afspeellijst, op het algoritme van de fangemeenschap. Zij geeft feitelijk een concert van de gemiddelde muzieksmaak, waarmee het kennelijk vrij droevig is gesteld.

Misschien is dat uiteindelijk de les die Hatsune Miku wil meegeven, en schuilt in haar karakter toch iets van wijsheid. Kunst die wordt opgetrokken uit consensus, verzandt onherroepelijk in een kille middelmaat. En in iedere utopie moet ergens een apocalyps schemeren.

Eve (23). Beeld Jiri Büller