Sociale werkvoorziening in Geldrop. Beeld Marcel van den Bergh

Het kabinet gooit hiermee de handdoek in de ring. De regeringscoalitie begon een jaar geleden in opdracht van de VVD met een vergaand plan, waardoor gehandicapten minder dan het minimumloon krijgen. Maar zij keerde op haar schreden terug nadat ophef was ontstaan. Nu kiest staatssecretaris Van Ark (VVD) toch eieren voor haar geld en houdt zij vast aan de bestaande loonsubsidie.

Het kabinet Rutte II van VVD en PvdA sloot in 2015 de deuren van de sociale werkplaatsen. Mensen met een handicap horen thuis tussen gewone collega’s op ‘reguliere’ werkvloeren, zo was de overtuiging. Er kwam een ‘banenafspraak’ om 125 duizend extra banen te creëren voor mensen met een beperking. En er kwam ‘loonkostensubsidie’ om werkgevers te stimuleren gehandicapten aan te nemen. Gemeenten werden verantwoordelijk voor deze ‘doelgroep’ en kregen ‘beleidsvrijheid’ bij de uitvoering van de plannen.

Een jaar geleden nam Rutte III, het kabinet van VVD, CDA, D66 en CU, het stokje over. Van Ark kreeg de opdracht het beleid voor arbeidsgehandicapten weer op de schop te nemen. De plannen van het vorige kabinet werkten maar ten dele. Veel mensen die voorheen terecht konden in de sociale werkplaats, zaten nu werkloos thuis. Werkgevers hekelden de administratieve rompslomp bij het krijgen van loonsubsidie. Bovendien moest elke gemeente het wiel uitvinden, waardoor uitvoering per gemeente ging verschillen.

Op verzoek van de ChristenUnie kondigde het kabinet meer beschutte werkplekken aan: door de overheid begeleide banen voor mensen die het niet redden bij een reguliere werkgever. Het geld voor deze werkplekken moest worden opgehoest door arbeidsgehandicapten die met wat hulp wel op een gewone werkvloer terecht kunnen. Zij zouden niet langer een door de overheid gesubsidieerd minimumloon krijgen. De werkgever zou onder het minimum mogen betalen, onder de noemer ‘loondispensatie’. De gemeente zou dat soms aanvullen met een bijstandsuitkering.

Dit had twee voordelen, schreef Van Ark in het voorjaar. Enerzijds minder rompslomp voor de werkgever omdat niet hij maar de gehandicapte naar de gemeente moet voor de aanvulling op het loon. Anderzijds een bezuiniging omdat mensen over het bijstandsdeel van hun inkomen geen pensioen opbouwen en ze geen bijstand krijgen als ze samenwonen of eigen vermogen hebben. Dit wordt al toegepast voor een groep jongeren in de Wajong, de vroegere regeling voor jonge mensen met een arbeidshandicap.

Het liep anders. Mondige gehandicapten tuigden petities op en schoven aan in talkshows. Studente Noortje van Lith, door een beperking aan een rolstoel gebonden, werd het boegbeeld van de strijd tegen loondispensatie. De oppositie in de Tweede Kamer richtte haar pijlen op Van Ark. Coalitiepartners D66 en ChristenUnie zaten in hun maag met de concessie in het regeerakkoord. Zelfs werkgevers bleken niet uitgesproken blij met het voorstel.

Binnen een half jaar kwam Van Ark tot het inzicht dat loondispensatie niet ‘het doel bereikt dat ik voor ogen had’. De maatregel maakte het niet eenvoudiger, constateerde ze, niet voor werkgevers, niet voor gehandicapten. Een nieuw plan zou volgen.

Dinsdag stuurde ze haar stuk van 28 pagina’s aan de Kamer. Het is een en al voorzichtigheid in vergelijking met de bravoure van haar aanvankelijke plannen. Veel moet nog door tal van werkgroepen worden uitgewerkt. Toch pakt het kabinet iets van de regie terug. De gemeentelijke vrijheid heeft tot te veel verschillen geleid, is de conclusie. Vanaf 2020 komt er één wettelijke procedure voor de loonsubsidie en één methode voor het meten van arbeidsproductiviteit. Den Haag dicteert de invulling, gemeenten worden weer uitvoeringsloket.

Op andere punten toont Van Ark zich juist soepel. Ze geeft werkgevers en vakbonden nog eens anderhalf jaar respijt om in cao’s een laagste loonschaal met minimumloon op te nemen. Nu schrijft de laagste schaal vaak 120 procent minimumloon voor, waardoor het inhuren van een gehandicapte extra duur is.

Ze constateert ook dat gemeenten weinig doen voor de tienduizenden jongeren die, net van het speciaal onderwijs, thuiszitten zonder uitkering. De gemeente bekommert zich niet om hen omdat het geld zou kosten. Maar op termijn, als zij 27 jaar zijn en deze jongeren wel een uitkering krijgen, kosten ze des te meer omdat hun ‘afstand tot de arbeidsmarkt’ dan enorm is. Van Ark houdt het vooralsnog bij een ‘verkenning’ van een nieuwe aanpak.