Een krachtig beeld van onze tijd, dat van een persconferentie met op het podium een premier of president naast een directeur van het rijksmedisch instituut. Wat je er verder ook van denkt, de tandem Rutte-Van Dissel ademt een ouderwets soort betrouwbaarheid, die weldadig aandoet. Politiek die naar de wetenschap luistert, waar in veel andere landen de wetenschap wordt geacht naar de politiek te luisteren. Het virus voelt zich bij die laatste categorie duidelijk het beste thuis. Het is er welkom, het mag zich ongeremd vermenigvuldigen; in een gouden koetsje van desinformatie en op een kussentje van ontkenning wordt het door het land gereden.

In de VS krijgt de president zijn inzichten als een sjamaan boven een walmende spleet in de aarde, en deelt zijn maffe visioenen tijdens persconferenties met zijn volk. Beveelt hij de ene dag chloroquine aan als medicijn tegen het virus, als de volgende dag blijkt dat dat de sterfte juist opdrijft, prijst hij doodleuk het injecteren van bleekmiddel aan als probaat middel tegen Covid-19. Dokter Trumps Wonderolie. In de Amerikaanse president zijn zelfoverschatting en magisch denken een desastreus huwelijk aangegaan – als iemand hem vertelt dat hij genezende krachten in zijn handen heeft, dan gelooft hij het ook.

Op de coronacheques die in de VS aan tientallen miljoenen armen worden uitgedeeld, staat op Trumps aandringen niet de naam van een neutrale ambtenaar van het ministerie van Financiën, maar die van hemzelf. Dat in dezelfde week drugsbaron El Chapo in Mexico voedselpakketten laat uitdelen met zijn naam en beeltenis erop, is toevallig maar veelzeggend.

Trump, Poetin, Bolsonaro, Orbán, Loekasjenko – allen heersen als Tiberius, en allen hebben het even moeilijk met het virus. Het gehoorzaamt niet aan hun grillige wil. Ze kunnen ministers ontslaan, gouverneurs de laan uitsturen en artsen het zwijgen opleggen, maar het virus indammen kunnen ze niet. Dat trekt zich van hun despotische nukken niets aan. De barre werkelijkheid van een pandemie gaat niet samen met propaganda en desinformatie, en legt zo het falen van de feitenvrije politiek bloot. Je kunt beweren dat er moedwil in het spel was bij de verspreiding door Chinezen of Europeanen (Trump), je kunt het inzetten voor je geopolitieke doeleinden (Poetin) of beweren dat vasten helpt (Bolsonaro), het naakte feit blijft ijzerenheinig hetzelfde. In een tijd van acute nood komt de handelingsonbekwaamheid van autoritaire leiders die op propaganda en desinformatie drijven pijnlijk aan het licht. Ze zijn de omgang met feiten verleerd, de taal van de werkelijkheid vergeten.

De wereld leek hard op weg feitenvrij te worden, maar onder invloed van het virus keren waardering voor waarheidsvinding en werkelijkheidszin schoorvoetend terug.

Niet overal, niet bij iedereen. Bij Zembla zagen we vorige week onze eigen broeder in bedrog, het stabiele genie Thierry Baudet, kronkelen in het zoeklicht van een paar eenvoudige vragen over zijn alliantie met dubieuze figuren in het Kremlin. Vraagt de interviewer of hij nu wel of niet echt vindt dat Nederland uit NAVO moet, dan antwoordt Baudet: „Ik weet niet wat je bedoelt met ‘echt vinden’”, vergezeld van vier vingers die konijnenoortjes of dubbele aanhalingstekens moeten verbeelden. Dringt de interviewer aan met de vraag ‘vindt u nog steeds dat Nederland uit de NAVO moet?’, dan zegt Baudet: „Ik maak bezwaar tegen dat woordje ‘nog steeds’”. Hij had, zegt hij, advocaat van de duivel gespeeld, gekauwd op tegengestelde opinies, ironie en overdrijving bedreven, de hele sofistische santenkraam kortom: semantische spelletjes, dubbele bodems en fopmaskers – Baudets feestartikelen. Voorafgaand aan weer een leugen zet hij opvallend vaak zijn million-dollar-smile op, die steeds meer een erbarmelijke grimas wordt.

De uitzending van Zembla maakte duidelijk dat we Baudet moeten beschouwen als een soldaat in vreemde krijgsdienst, in de hybride oorlog die Rusland tegen het Westen voert. Niet manu militari maar via onophoudelijke beïnvloeding. Wantrouwen kweken, verdeeldheid zaaien: het Stalinorgel van de informatieoorlog. Doel is om het Westen van binnenuit te verzwakken, met als enige contactmomenten die tussen Russische agenten en politici als Le Pen in Frankrijk, Strache in Oostenrijk en Baudet in Nederland – onze man in Moskou, de nuttige idioot van Poetin.

Tommy Wieringa schrijft elke week een column op deze plaats.

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 25 april 2020