Oswald Spengler schreef het eerste deel van Der Untergang des Abendlandes in 1918. Volgens Ad Verbrugge, die adviseerde bij de vertaling van het onlangs verschenen 'De Ondergang van het Avondland', is het boek 'het beslissende boek van de 21ste eeuw'.

"Hij stelt de vragen die nu bijzonder actueel zijn. Die vragen gaan over de democratie, nieuwe techniek, de innerlijke crisis van de democratie en de partijpolitiek die langzaam uit vorm raakt en z'n legitimiteit verliest en hoe de financiële wereld in de politiek infiltreert."

Beluister hier de podcast:

Vooral 'de dynamiek van het menselijk samenleven in het tijdperk van globalisering' is in het denken van Spengler richtinggevend, stelt Verbrugge. En dan is er meer aan de hand dan we nu vermoeden, zegt hij.

Afkalving van de middenklasse

Zo groeit de mondiale schuldenberg en staat het financiële stelsel zwaar onder druk. Het globalisme zorgt ook voor afkalving van een sterke middenklasse, belangrijk voor elke stabiele, sterke economie. Geopolitieke verschuivingen geven aan dat het Westen aan invloed inboet. En de vluchtelingencrisis zet Europa onder druk.

Het zijn allemaal factoren die volgens Verbrugge op een aanstaande transformatie wijzen en die kan er sneller komen dan voorheen, denkt hij, omdat de snelheid van de technologie een grotere vlucht neemt dan ooit.

Groei, bloei en verval

Geïnspireerd door filosofen als Herakleitos, Plato, Aristoteles, Kant, Hegel en Spengler weet hij dat alle grote rijken en culturen dezelfde fases doorlopen: groei, bloei, verval en sterfte. Ter relativering: toen de ondergang van het Romeinse Rijk werd voorspeld, duurde het nog vijfhonderd jaar voor het zover was.

Als goed voorspellen een teken van intelligentie is, kun je Spengler als hoogbegaafd beschouwen. Hij voorspelde aan het begin van de twintigste eeuw al dat de democratie zou gaan lijden onder toenemende verstrengeling van het grote geld en de media.

Fatalistische pessimist

Hij heeft het over de opkomst van 'nieuwe Caesars' die de democratie misschien wel met de mond belijden, maar in feite uit zijn op alleenheerschappij. En hij voorzag de ondergang van het Derde Rijk in 'hooguit tien jaar'. Verbrugge zegt Spengler lang niet in alles te volgen. Hij vindt vooral zijn methode interessant, die leidde tot 'weidse vergezichten'.

En een veel gehoord misverstand: Spengler was een fatalistische pessimist. Juist niet, zegt Verbrugge. "Hij analyseerde hoe culturen na hun bloeitijd prima konden voortbestaan." Nog een misverstand volgens Verbrugge: Spengler is een halve nazi en een racist.

In een opiniestuk in NRC Handelsblad werd de uitgever verweten het boek te neutraal en zelfs wervend in de markt te zetten, terwijl Spengler 'extreem-rechts was'. In het interview de repliek van Verbrugge.