De Belgische epidemioloog Iris De Ryck woont en werkt in het door Covid-19 lamgelegde Italië. Met een Italiaanse bril kijkt ze naar haar thuisland, en wat ze ziet, baart haar zorgen.

Iris De Ryck komt professioneel in aanraking met aardig wat virussen en bacteriën. De arts en epidemioloog is in de Italiaanse vestiging van een farmamultinational verantwoordelijk voor de veiligheid van de daar ontwikkelde vaccins, en werkte in die hoedanigheid onder andere mee aan onderzoek naar het beruchte ebolavirus. Maar zelden zag ze iets dat haar zo ongerust maakte als Covid-19, zegt ze.

‘Dit virus heeft het allemaal. De besmettelijkheid is hoger dan die van de griep, de mortaliteit ook, er is geen enkele basisimmuniteit bij de bevolking en voorlopig geen enkele doeltreffende behandeling of vaccin. Bovendien kan je er twee weken mee rondlopen voor je iets voelt, een periode waarin je waarschijnlijk andere mensen besmet. Dat is een worstcasescenario, als je het over de potentiële impact op je gezondheidszorg hebt.’

BIO Iris De Ryck Iris De Ryck (40) is arts van opleiding. Ze specialiseerde zich in de tropische geneeskunde en haalde een master in de farmacoepidemiologie. Ze woont en werkt in het Italiaanse Siena voor een farmamultinational, waar ze verantwoordelijk is voor de veiligheid van de daar ontwikkelde vaccins.

De Ryck maakt het vanop de eerste rij mee. Sinds dinsdag is heel Italië in lockdown omdat het land de verspreiding van het coronavirus moeilijk onder controle krijgt. De ziekenhuizen in het noorden puilen uit, de gezondheidszorg kraakt er in haar voegen. Waarschijnlijk zal het eerst nog slechter gaan, voor er beterschap aan kan komen, als ook het zuiden volgt.

Nog snel naar huis

‘Toen afgelopen weekend uitlekte dat de regering enkele regio’s in quarantaine zou plaatsen, zijn veel mensen nog snel uitgeweken. In Italië werken veel hoogopgeleide jongeren uit het zuiden in het noorden, maar ze wonen er niet. Veel van hen, die zichzelf niet als een risicoprofiel zagen, zijn nog snel naar huis vertrokken voor ze vast kwamen te zitten voor een maand. Daar ga je de komende weken mogelijk de effecten van zien in het zuiden, waar de gezondheidszorg niet de capaciteit heeft van die in het noorden.’

Dit virus is een worstcasescenario op epidemiologisch vlak. Het heeft het allemaal. Iris De Ryck Epidemioloog

Vanuit België lijkt de Italiaanse coronacrisis nog steeds een ver-van-ons-bedshow. Ons dagelijks gerapporteerd cijfer blijft aan de lage kant, de situatie lijkt onder controle. Maar De Ryck kijkt met een Italiaanse bril naar haar thuisland. Ze vreest dat de situatie onderschat wordt.

‘Overal ter wereld zie je dezelfde tendens. In het begin gaat het traag. Maar op een gegeven moment kom je zonder drastische maatregelen in een fase waarin je gemiddeld om de twee à drie dagen een verdubbeling ziet. Eens je daar aanbelandt, wordt de druk op je gezondheidssysteem erg zwaar.’ Dat ziet ze nu in Italië. Het is afwachten of België met de genomen maatregelen daarvan gespaard blijft. De Ryck is pessimistisch.

Hongkong en Singapore

Volgens de epidemioloog zijn er, behalve China, maar twee landen die een afwijking vertonen van die curve. ‘Hongkong en Singapore zijn er voorlopig ingeslaagd die exponentiële opgang te voorkomen. Wat hebben ze daar gedaan? Vanaf het begin heel rigoureuze maatregelen genomen. Scholen werden er gesloten, mensen mochten er alleen buiten als het nodig was, er werd extreem gesensibiliseerd. Die aanpak heeft aantoonbaar gewerkt.’

Schermvullende weergave Arts en farmacoepidemioloog Iris De Ryck kijkt met een Italiaanse blik naar België.

Omgekeerd kunnen we van Italië leren wat wellicht niet werkt, zegt De Ryck. ‘In Italië is initieel inconsequent gereageerd, zelfs toen ze drastischere stappen wilden zetten. Toen de scholen sloten, werd er geen oplossing voor de ouders aan gekoppeld. Het resultaat was dat die kinderen door de grootouders werden opgevangen, net de risicogroep. Dat wil je natuurlijk niet. Of dan waren er dorpen die sportkampen gingen organiseren als opvang. Zo kom je er niet. Het leek af en toe trial-and-error, voor ze echt drastisch durfden in te grijpen.’

‘Italië heeft het excuus dat ze de eerste waren. Dat excuus geldt niet voor andere Europese landen. Er gebeurt een precedent voor onze neus. Maar ik zie voorlopig geen aanwijzingen dat we er veel uit hebben geleerd.’

Het leek af en toe trial-and-error in Italië, voor ze echt drastisch durfden in te grijpen.

De epidemioloog beseft naar eigen zeggen dat ze gemakkelijk praten heeft. ‘Ik ben maar een wetenschapper, geen beleidsmaker. Ik besef dat er nu eenmaal veel belangen meespelen, er zijn veel factoren om mee rekening te houden. Als je jezelf bijvoorbeeld afsluit, kan dat ook problemen creëren in de aanvoer van goederen zoals voeding of medicijnen.’

‘Je moet zien dat de maatregelen die je neemt niet ergens anders nog meer schade aanrichten. Dat is een moeilijke balans. Maar vanuit puur wetenschappelijk oogpunt vrees ik dat wat we nu doen, niet zal volstaan. Bovendien leert de Italiaanse situatie ons dat het wellicht minder schadelijk is om vroeg en drastisch in te grijpen, dan om te laat alles uit de kast te halen.’

Twee kampen

Blijft de vraag hoepolitiekverkoopbaar drastische maatregelen zijn. Kan jescholen sluiten en mensen thuis zetten in een land waar voorlopig weinig aan de hand lijkt? Voor elke alarmist zijn er evenveel stemmen die sussen en relativeren. In zo’n klimaat draconisch ingrijpen lijkt geen sinecure.

‘Om het even met Nelson Mandela te zeggen: everything seems impossible until it’s done. De realiteit haalt je gewoon in. In Italië leek het tien dagen geleden ondenkbaar dat we scholen en skigebieden zouden sluiten. Vandaag vragen mensen zich af waarom het niet vroeger is gebeurd.’

‘De discussie in België is niet anders dan die in Italië twee weken geleden.Daar waren ook twee kampen. Ik kan je zeggen, nu de getuigenissen uit de overvolle ziekenhuizen binnenlopen, is er eigenlijk nog maar één kamp.’ ‘Mensen kunnen zich weinig voorstellen bij een risico, tot ze er persoonlijk mee in aanraking komen. Pas dan zijn ze bereid om hun gedrag aan te passen en om hun verantwoordelijkheid te nemen. Het virus heeft het potentieel voor een pandemie met een hoge mortaliteit, maar wij bepalen collectief wat de uitkomst is. Dat moet de boodschap zijn, als we deze strijd willen winnen. Anders hebben we a priori verloren.’