De vier grote steden Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag (G4) hebben overeenstemming bereikt met premier Rutte en vice-premier Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) over samenwerking bij de bouw van 500.000 woningen en de daarbij behorende infrastructuur in de Randstad.

Daarbij is onder meer afgesproken om alternatieve financieringsmogelijkheden voor openbaar vervoer en woningbouw te onderzoeken en te kijken naar hoe gemeenten meer financiële armslag kunnen krijgen om zelf te investeren.

Concrete toezeggingen, over geld bijvoorbeeld, zijn er niet gedaan. Maar de Utrechtse wethouder Klaas Verschuure (Ruimtelijke Ontwikkeling, D66) sprak na afloop van een „doorbraak”. „Het is voor het eerst dat het Rijk zich medeverantwoordelijk maakt voor de ruimtelijke ontwikkeling in de grote steden zelf. Dat is nu opgeschaald door de directe betrokkenheid van Rutte en het ministerie van Financiën.”

Ook minister Ollongren sprak na afloop van een „absolute bereidheid van het Rijk” tot samenwerking om de verstedelijking in de Randstad de komende jaren in goede banen te leiden.

Vertrouwelijk overleg

De burgemeesters van Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht overleggen sinds de kabinetsformatie op vertrouwelijke basis met Rutte en Ollongren over de grote opgaven in de Randstad op het gebied van woningbouw, mobiliteit en duurzaamheid. Woensdag waren overigens ook minister Cora van Nieuwenhuizen (VVD) en staatssecretaris Stientje van Veldhoven (D66) van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat bij het overleg aanwezig.

Het burgemeestersoverleg met Rutte en Ollongren heeft inmiddels geleid tot gezamenlijke analyses, opgesteld door ambtenaren van de ministeries van Algemene Zaken, Financiën, Infrastructuur en Waterstaat én topambtenaren van de G4-steden. Die analyses moeten uiteindelijk leiden tot een bestuursakkoord tussen de G4-gemeenten en het Rijk. „Er is afgesproken dat we zonder taboes het gesprek in gaan ”, aldus Verschuure. „Niet bij het Rijk, maar ook niet bij onszelf.”

Het Rijk en de G4 zitten elkaar in de weg bij het vinden van alternatieve financiering voor mobiliteit en woningbouw, zo blijkt uit die ambtelijke analyses. Zo leidt extra woningbouw lokaal tot meer inkomsten via de onroerendezaakbelasting (ozb). Maar dat wordt vervolgens door het Rijk via het Gemeentefonds weer afgeroomd. Er wordt nu onderzocht hoe gemeenten die extra inkomsten toch zelf kunnen inzetten. Ook wordt onderzocht of het mogelijk is om de miljarden aan verhuurdersbelasting die woningcorporaties jaarlijks aan het ministerie van Financiën moeten betalen, voor woningbouw of verduurzaming in te kunnen zetten.

Rekeningrijden

Ook de mogelijkheden van beprijzen van de mobiliteit worden in kaart gebracht. „Dan kan het ook gaan om rekeningrijden, een opslag op de ov-prijs of op dat van parkeren”, aldus Verschuure. Extra investeringen in mobiliteit zijn volgens de analyses cruciaal om de geplande woningbouwproductie te halen. „Anders zijn die grote aantallen niet mogelijk”, aldus Verschuure.

Utrecht wil bijvoorbeeld 10.000 duurzame woningen bouwen in de Merwedekanaalzone. „Maar dat aantal blijft op 6.000 steken als we daar geen hoogwaardig openbaar vervoer bij kunnen leveren. Dat speelt in andere steden ook. Je kunt wel strenge parkeernormen opleggen, maar dan moet je wel een fatsoenlijk alternatief bieden. Anders moet de nu geplande woningbouwproductie in de Randstad onherroepelijk naar beneden worden bijgesteld.”

Correctie (17-01-19): In een eerdere versie stond dat de gemeente in gesprekken over nieuwe verbindingen heeft aangegeven een metrolijn naar het universiteitsgebied te willen. Dit is onjuist.

Extra geld voor openbaar vervoer is hard nodig, maar waar vind je dat?

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 17 januari 2019