Of je nu met tienduizend man op straat komt, of persoonlijk een petitie aflevert met prominente ondertekenaars, veel gehoor krijg je tegenwoordig niet meer in de Wetstraat, schrijft Rachida Aziz. Blijkbaar zal het anders moeten. Groter, harder en luider.

Wie? Modeontwerpster bij Azira.

Wat? Het is een verontrustende evolutie dat elke kritische tegenstem in dovemansoren valt.

‘George Orwell vreesde een maatschappij waar boeken verboden zouden zijn. Aldous Huxley was bang dat er niet eens een reden zou zijn om boeken te verbieden, omdat niemand die nog zou lezen’, schreef de cultuurpessimist Neil Postman in 1985. Huxley en Orwell zijn de auteurs van respectievelijk Brave new world en 1984, twee nare toekomstvisies over totalitaire maatschappijen.

Ik krijg vaak het gevoel dat er nog een derde mogelijkheid is. Boeken, kranten, toneelstukken of tv-reportages hoeven niet meer verboden te worden, niet omdat niemand ze leest en bekijkt, maar omdat het niet eens uitmaakt of ze gelezen en bekeken worden of niet.

Een welgekomen vluchteling

Onlangs zag ik op France 2 een vernietigende reportage over de carrière van Bernard Arnault, met 30 miljard euro in zijn bezit de rijkste der Europeanen. Hij is oprichter en voorzitter van het luxeconglomeraat Louis Vuitton Moët Hennessy. In België kennen we hem omdat hij een sjofel appartement in Ukkel betrekt om te ontsnappen aan de Franse fiscus. Hij is een van die vluchtelingen die België wel met open armen ontvangt. De documentaire toonde alles en zette Arnault neer als een schoft die zakenpartners de nek omwringt en werknemers paait met valse beloftes, om hen een jaar later op straat te gooien. Groot was mijn verbazing toen ik Arnault na afloop van de reportage doodleuk in de studio zag zitten.

Hij beantwoordde minzaam de vragen en pareerde mooi de aanvallen. Hij had zijn volledige medewerking verleend aan de reportage. Zelfs de meest vernietigende documentaire, uitgezonden in primetime op één van de populairste Franse zenders, bezorgt Arnault geen kreuk in zijn pak. Er brak geen opstand uit, zijn winkels werden niet geplunderd, politici klommen niet op het spreekgestoelte, er gebeurde niets.

Af en toe lees je in kranten een kritisch artikel dat in elke zichzelf respecterende dictatuur gevaarlijk zou zijn. De journalist zou riskeren te verdwijnen in een vochtige kerker en het krantenknipsel zou door dissidenten zorgvuldig bewaard worden op een geheime plek in huis. Maar hier veroorzaken die artikels geen rimpel. Zouden Belgische schrijvers en journalisten soms niet stiekem jaloers zijn als ze zien dat woorden elders wel nog kunnen steken? In onze samenleving wordt protest iets futiels. Bart De Wever zei met aplomb in het VTM-nieuws: ‘Het heeft geen enkele zin om te staken’. Leg het land maar plat, wij doen wat wij willen. Als honderd mensen betogen in Iran of China, kijkt de hele wereldpers toe. In België zien we zelfs tienduizend betogers nauwelijks nog staan. Deze zomer heb ik samen met tienduizenden inwoners van dit land actiegevoerd tegen de wreedheden in Gaza. Drie petities werden gelanceerd, die telkens een lange lijst eminente ondertekenaars wisten te verzamelen uit alle geledingen van de samenleving. De initiatiefnemers van die petities (respectievelijk artsen, juristen en mensen uit de academische en culturele wereld) hebben weken aan een stuk geprobeerd om een reactie te krijgen van de Belgische regering. Om te vermijden dat onze boodschap op een hoge stapel zou terechtkomen, is een van ons de brief persoonlijk gaan afgeven. Niet eenmaal, maar verschillende keren. Twee maanden later kwam eindelijk een reactie van één van de toenmalige coformateurs. ‘Nee, sorry, een ontmoeting zit er niet. Veel te druk! En bovendien is dit meer iets voor Europa.’ Euh? Heeft ons land plots de Europese Unie verlaten?

Gevaarlijke evolutie

Zo gaat men in België dus om met het protest van de burgers. ‘Ja maar, dat is democratisch. Er is gestemd en de meerderheid beslist.’ Excuseer, maar dat is onzin. Democratie wordt op die manier een dictatuur tussen twee verkiezingen. Dat is een gevaarlijke evolutie. Zeker op een moment dat politieke keuzes voorgesteld worden als technocratische beslissingen zonder alternatief, is er levendig protest en confrontatie nodig. Wat doe je immers met regeringen die de belangen schaden van minderheden die niet op hen gestemd hebben? Of wat doe je met de stemlozen? De mensen zonder papieren, de toekomstige generaties, de planeet? De nieuwe regering voert ook maatregelen door die net het omgekeerde zijn van wat beloofd werd tijdens de kiescampagne. Toegegeven, er is geen enkele wet die politici verplicht zich te houden aan hun beloftes, maar zoiets kun je toch niet ongestraft doen? De Franse president François Hollande ondervindt aan den lijve hoe zoiets uitpakt: 86 procent van de Fransen zegt dat ze ontevreden zijn over zijn beleid. Maar zij moeten toch geen vijf jaar wachten om hun ongenoegen te uiten, tot ze nog eens een bolletje mogen kleuren?

De radar van de Wetstraat

Na ‘Hart boven Hard’ kondigen ook de vakbonden een winter van protest aan. Om te vermijden dat we in de val trappen die ik hierboven beschreef, zal dat protest de platgetreden paden moeten verlaten. Als tienduizenden betogers niet meer gedetecteerd worden op de radar van de Wetstraat, zal het groter moeten. Harder, dieper, luider, anders.

Naomi Klein schrijft in haar jongste boek: ‘Als er ooit een moment is geweest om een plan te lanceren dat de aarde kan genezen en ook onze kapotte economieën en onze versplinterde gemeenschappen kan repareren, dan is het nu.’ En net op dat moment heeft België de meest rechtse regering sinds de Tweede Wereldoorlog. Ik denk dat de nieuwe ministers zelf nog niet goed beseffen wat hen te wachten staat.