Yıllar önce kentlerin dışına kurulan, güvenlik ve ülke savunması açısından hayati önem taşıyan askeri alanların çoğu artık kent sınırları içinde kaldı. Hükümet, 15 Temmuz 2016 sonrası bu alanların şehir dışına alınacağını açıkladı. Ardından tüm dikkatler bu alanlara çevrildi. Özellikle de İstanbul’da.

Şehir Plancıları Odası’nın hesaplarına göre, sadece İstanbul’da 195 adet askeriyeye ait alan bulunuyor. Bu alanların 172'si kent merkezinde, 23'ü orman statüsündeki bölgenin içinde kalıyor. İlçelere göre bu alanların büyüklükleri değişiyor. Örneğin, Başakşehir'deki askeri alan ilçe büyüklüğünün tam yüzde 16 oranında. Esenler de ise bu oran yüzde 50’ye çıkıyor. Çekmeköy’de yüzde sekiz, Beşiktaş’ta ise yüzde 13.

2016 itibariyle İstanbul yüzölçümünün yüzde 3,7’si askeri alandı. 15 Temmuz’un ardından sivil toplum ve meslek örgütleri, yerel idareler bu alanların yeşil alan olarak kalmasını talep etti. Kişi başına düşen yeşil alan miktarı açısından oldukça fakir olan İstanbul’da özellikle bu yerlerin yeşil alan kullanılması sıkça dile getirildi.

Dönemin Başbakan’ı Binali Yıldırım da Türk Silahlı Kuvvetleri’ne (TSK) bu yerlerin piknik alanı olarak kullanılacağını söylemişti. Dönemin Çevre ve Şehircilik Bakanı Mehmet Özhaseki de şehir merkezinde kalan askeri alanların herkesin kullanacağı yeşil alanlar olacağını açıklamıştı. Özhaseki ayrıca 100 bin metrekarenin üzerinde 375 askeri alan, 10 bin metrekareye kadar da bin 300 askeri alan bulunduğunu belirtmişti.

Esenler

TOKİ’ye tahsis edildi

Aradan dört yıl geçti. Arazilerin önemli bir kısmından silahlı kuvvetler taşındı. Çok az bir kısmında halen askeriye faaliyetlerine devam ediyor. Boşalan alanların da büyük kısmı atıl durumda. Geri kalanları ise piknik ya da yeşil alan olarak değil Toplu Konut İdaresi Başkanlığı’nın (TOKİ) kullanımı için tahsis edildi.

Beşiktaş’taki 2.92 hektarlık Jandarma Dikimevi Müdürlüğü, Zeytinburnu’nda 11.4 hektarlık deniz kıyısındaki askeri alan TOKİ’ye teslim edildi. Bu arazide büyük bir inşaat projesinin inşaatı devam ediyor.

İstanbul’un en kıymetli arazilerinden sayılan Bakırköy Florya’daki 34 dönümlük askeri arazi de TOKİ aracılığıyla imara açılıyor. Bu alanın depremde toplanma alanı kalmak üzere yeşil alan yapılması gerektiğini savunan Bakırköy Belediye Başkanı Bülent Kerimoğlu, yapılan planlara itiraz ettiklerini dile getirdi. Yine Yeşilköy’deki 3.48 hektarlık askeriyeye ait arazi de TOKİ’ye devredildi.

Yapılaşmaya değil yeşil alana ihtiyaç var

Esenler'deki devasa büyüklükteki, 720 hektarlık askeriyeye ait arazi yapılaşmaya açıldı. Alanın yüzde 42'si kentsel dönüşüm kapsamında konut, geri kalan yüzde 58’ine ise park, eğitim, sosyo-kültürel tesis, belediye hizmet alanları, meydan, sağlık tesisi, yol, dini tesis, teknik altyapı alanı yapılacak.

Türkiye Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Şehir Plancıları Odası İstanbul Şube Başkanı Akif Burak Atlar, Esenler’deki alanın yapılaşmaya açılması ile ilgili yaptığı açıklamada İstanbul’un yeni yapılaşacak alanlara değil, kamusal kullanıma elverişli, açık ve yeşil alanlara ihtiyacı olduğunu söyledi.

Çekmeköy'de 2017’de imara açılan 187 bin metrekarelik alan daha önce dava açılıp iptal edilmişti. Geçen yılın sonunda bu kez Çekmeköy’deki askeri arazinin 79 bin metrekaresi konut ve ticaret alanı olarak imara açıldı.

Buradaki arazinin 162 hektarı da Kuzey Marmara Otoyolu için kullanıldı.

Yeşilköy

Maltepe’deki Kenan Evren Kışlası Marmara Üniversitesi’ne devredildi. Üniversitenin dağınık haldeki kent genelindeki kampüsleri buraya taşındı. Ancak terk edilen bu kampüslerdeki okul binalarının yerine yeni inşaatlar yapıldı. Örneğin Nişantaşı’ndaki İletişim Fakültesi Kampüsü, önce TOKİ’ye ardından Emlak Konut’a geçti. Arazi 455 milyon TL’ye rezidans yapılmak üzere satıldı. Eyüpsultan’daki 12.5 hektarlık askeri kışla da metro inşaatı için kullanıldı.

İlk 2007’de başladı

Askeri alanların yapılaşmaya açılması konusu ilk kez 2007’de gündeme geldi. Maslak’ta Fatih Ormanı sınırları içindeki askeri alana Maslak 1453 projesi uzun süre kamuoyunun gündeminde kalmıştı.

Yine Zeytinburnu'ndaki deniz kıyısında bulunun 11.4 hektarlık eski tank fabrikasının arazisinde de bugün İstanbul’un en büyük inşaat projelerinden birinin yapılımı devam ediyor.

Yüzde 13’ü yapılaşmaya açıldı

Kuzey Ormanları Savunması, dört yıldır konunun takipçisi. Platformun üyesi şehir plancısı Ayşe Yıkıcı, İstanbul’da yer alan askeri alanların 13’nün yapılaşmaya açıldığını söyledi.

"Korktuğumuz başımıza geliyor" diyen Yıkıcı, askeri alanların zaten 15 Temmuz öncesinde de hükümet eliyle farklı işlevlere dönüştürüldüğünün altını çizdi. Askeri alanların eğitim amaçlı kullanılası nedeniyle yeşil alan yapısını koruduğunu belirten Yıkıcı, orman bütünlüğünün devamı için bu alanların yeşil alan kalması gerektiğini ifade etti.

Yıkıcı sözlerini "Ama askeri alanlar kamusal bir refahlama alanı olarak düşünülmüyor. Bu açıdan iktidara en büyük eleştirimiz bu. Tüm deprem toplanma alanları, parklar yapılaşmaya açılıyor. Bugüne kadar yapılanlar da daha yapılacakların bir göstergesi. Askeri alanlar büyük bir tehditle karşı karşıya. Bu alanları birer birer kaybediyoruz" şeklinde sürdürdü.

Florya

CHP'li Bakan: 4 yıldır hiçbir adım atılmadı

TBMM Çevre Komisyon CHP Sözcüsü ve İzmir Milletvekili Murat Bakan da uzun süredir konuyu takip ediyor ve mecliste soru önergeleri veriyor. Bugüne kadar ilgili kişi ve kurumlara dört farklı soru önergesi veren Bakan, DW Türkçe’ye yaptığı açıklamada şunları söyledi:

"Bu iktidar ülkenin iktisadi kalkınmasını rant ve inşaat sektörü üzerine kurgulamış bir iktidar. Bunu yaparken de deprem toplanma alanları dahil kamuya ait alanlar satılarak ya da imar değişiklikleriyle yüksek yoğunluklu olarak yapılaşmaya açılmıştır."

Askeri arazilerin büyük bir rant alanı haline geldiğini anlatan Bakan, soru önergelerin birine dönemin başbakanı Binali Yıldırım’ın, askeri alanların yerel yönetimlerden de gelecek taleplerin dikkate alınarak oluşturacak bir yöntemle şehir parkı, yeşil alan ve sosyal alt yapı için kullanılacağı cevabını verdiğini hatırlatarak "Ancak aradan geçen neredeyse 4 yıllık zaman zarfında buna yönelik hiçbir adım atılmadı" dedi.

Başka bir soru önergesine de Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar’ın 'İzmir’deki askeri alanların şehir dışına taşınması ve arazilerin başka kurum ve kuruluşlara tahsisine ilişkin çalışma bulunmadığını' cevabını verdiğini hatırlatarak şunları belirtti:

"Saray, bu alanların CHP’li belediyelerin tasarrufuna geçerek, kamusal amaçla kullanılmasını istemiyor. Bunun en güncel ve somut örneği; İzmir’de bulunan, Tunç Soyer’in müze yapmak için ihaleye girerek satın aldığı Tarihi Elektrik Fabrikası! 35 milyon TL bedel karşılığı ihale usulüyle satın alınmasına rağmen teslim etmemek için kırk dereden su getiriyorlar. Aynı şekilde İzmir’de ve tüm Türkiye’de askeri bölgeleri yeni rant alanları olarak kendi kontrollerinde tutmayı tercih ediyorlar."

İstanbul başta olmak üzere Türkiye genelinde şehir merkezlerinde halen ne yapılacağı konusunda karar verilmemiş yüzlerce hektarlık askeri alan bulunuyor. Buraların yeşil alan olarak mı kullanılacağı yoksa yapılaşmaya mı açılacağı bilinmiyor.

Megaşehirlerin Yeşil İhtiyacı Yeşillendirilecek alan aranıyor! Birleşmiş Milletler'e göre 2050 yılına geldiğimizde dünyanın üçte ikisi kentsel alanlarda yaşayacak, fakat sadece bazı şehirlerde insanlar doğanın tadını çıkarabiliyor. Yüzölçümünün sadece yüzde 2,2’si kamu parkı ve bahçesi olan İstanbul, dünyadaki en az yeşil olan şehirlerin başında geliyor.

Megaşehirlerin Yeşil İhtiyacı Çin şehirleri gittikçe yeşilleniyor İstanbul'un da üyesi olduğu Dünya Şehirleri Kültür Forumu tarafından yapılan araştırma şehir planlamasının dünya genelindeki farklılıklarını ortaya koyuyor. Çin’in ekonomik mucizelerinden biri olan Şenzen şehrinde, inşaat sektörünün kentin silüetini gökdelenlerle değiştirmesine rağmen, yeşil alanlar hâlâ şehrin yüzde 40’ını oluşturuyor.

Megaşehirlerin Yeşil İhtiyacı Yeşil yaşamın faydaları Kamu parkları insanları spor yapmaya teşvik ediyor. Doğada geçirilen vakit insanın akıl sağlığına da iyi geliyor. Doğada yürüyüş yapmak, stresi azaltıp sağlığa olumlu etki yapmasının yanında sosyalleşmeyi de teşvik ediyor. ‘Beton şehir’ olarak anılan New York, eski endüstriyel alanların şehir parklarına dönüştürülmesiyle, dörtte biri kamusal yeşil alan olan bir şehir oldu.

Megaşehirlerin Yeşil İhtiyacı Soluduğumuz hava Yeşil alanlar aynı zamanda soluduğumuz havayı da temizliyor. Özellikle Tokyo gibi nüfusun çok yüksek ve hava kirliliğinin fazla olduğu şehirlerde bu genel toplum sağlığını garanti almak adına önemli bir faktör haline geliyor. Sadece yüzde 7,5’i yeşil alan olan Tokyo’da, çoğunluğu yaşlı olan 9,2 milyon insan için hava kirliliği ciddi bir sorun.

Megaşehirlerin Yeşil İhtiyacı Serin şehirler Küresel ısınmanın yanı sıra, beton ve insan aktivitesi de şehirleri ısıttığından, sıcak hava dalgalarına karşı insanlar daha savunmasız hale geliyor. “Kentsel Isı Adası” adı verilen bu fenomen yüzünden, şehirler, etrafındaki kırsal alanlara göre daha sıcak oluyor. Sıcaklık farkı 5 dereceye kadar çıkabiliyor. Yeşil alanlar ise şehirlerin daha serin olmasına yardımcı oluyor.

Megaşehirlerin Yeşil İhtiyacı Sel tehlikesi Yeşil alanlar suyu çekerek sellerin oluşmasına engel oluyor. 2018 yılında Paris’te olduğu gibi küresel ısınmanın da etkisiyle gittikçe daha fazla şehir, sel riskiyle karşı karşıya. Şu anda sadece yüzde 9,5’i yeşil alan olan Paris’in belediyesi, haziran ayında küresel ısınmanın yarattığı sel gibi sorunlara karşı savaşmak için 2020’e kadar şehrin içinde kent ormanları kurulacağını ilan etti.

Megaşehirlerin Yeşil İhtiyacı Geleceği planlamak Şehirlerin nüfusu artıyor ve zenginleşiyor. Bu ekonomik gelişimle dengeli olarak, belediyelerin kısa vadede vatandaşların genel sağlık koşullarını iyileştirici, uzun vadede ise küresel ısınmanın etkilerini asgariye indirecek önlemler almaları gerekiyor.



Serkan Ocak

©Deutsche Welle Türkçe