Ameryka coraz bardziej się ostatnio izoluje. Najpierw mieliśmy odrzucenie Transatlantyckiego Partnerstwa w dziedzinie Handlu i Inwestycji, potem wycofanie się z porozumienia klimatycznego, zerwanie porozumień nuklearnych z Iranem. A teraz to... Trumpowi udało się w błyskawicznym tempie odciąć od sprzymierzonych z Ameryką demokracji – jakby ich nie potrzebował. To naprawdę wyczyn. To nie jest „America first”, jak zapowiadał prezydent USA w czasie kampanii wyborczej! To jest „Ameryka działa sama i tylko sama”!

Już nieraz mieliśmy do czynienia z kryzysami w relacjach transatlantyckich.

– Czasem bardzo poważnymi! W roku 1966 generał Charles de Gaulle wycofał Francję ze zintegrowanego dowództwa NATO. To było dramatyczne, ale tak naprawdę bardziej przyczyniło się do izolacji Francji niż do osłabienia samego Sojuszu. W roku 2003 Francja i Niemcy sprzeciwiły się – moim zdaniem słusznie – interwencji USA, Wielkiej Brytanii i innych członków Sojuszu w Iraku. Jednak obecny kryzys jest zupełnie inny. System transatlantycki nie chwieje się dzisiaj z powodu niechęci jednego z europejskich członków. Tym razem sprzeciw pochodzi z samego serca systemu. Nikt by wcześniej nawet nie wpadł na taki pomysł: NATO jest zagrożone przez jego główny filar. To wygląda na absurd...

Czy to „koniec Zachodu”?

– Ostatnie pęknięcia mogą być traktowane jako koniec ambicji Zachodu. Teraz już mamy pewność, że nasza cywilizacja jest śmiertelna. Ameryka jest słaba jak nigdy od końca II wojny, a jednocześnie Trump wierzy tylko w siłę. Trudno to zrozumieć... Wartości Zachodu są atakowane z każdej strony. Mamy kryzys między Europą i USA. Ale mamy też podziały między Europejczykami. A tak naprawdę pomnożenie podziałów. Podział Północ – Południe. Podział na tle ekonomicznym: stosunku do euro i polityki cięć budżetowych. Podział Zachód – Wschód na tle ideologicznym: zwolennicy „demokracji liberalnej klasycznej” kontra orędownicy „demokracji nieliberalnej”. A teraz doszedł do tego jeszcze podział Zachód – Zachód. Pierwszy raz w historii UE w jednym z krajów założycielskich, we Włoszech, rząd przejęli populiści.

Mamy do czynienia z implozją Zachodu. Kryzys nieustannie narasta. I wszystko wskazuje na to, że nadal będzie narastać.

Fot.: Newsweek_redakcja_zrodlo

Ostatnie pęknięcia mogą być traktowane jako koniec ambicji Zachodu. Teraz już mamy pewność, że nasza cywilizacja jest śmiertelna.

Czy Trump świadomie osłabia swych zachodnich sojuszników?

– Nie sądzę. Trump nie ma żadnej wizji polityki zagranicznej. To są za każdym razem oportunistyczne kalkulacje na bardzo krótki termin. Trump chce zrobić jak najwięcej szumu, odtrąbić sukces i tylko to go interesuje. Weźmy ostatni szczyt z Kimem w Singapurze. Na krótko rezultaty są spektakularne. A co Trump osiągnął na długi termin? Nie wiadomo – obawiam się, że nic. Ale prezydenta USA to ani trochę nie obchodzi. Wzmocnił swój image u własnych wyborców. Reszta nie ma najmniejszego znaczenia. Polityka zagraniczna jest traktowana jako działanie marketingowe w czystej postaci – jak reklama proszku do prania...

Trump jeszcze niedawno mówił jak najgorzej o Kimie, teraz podkreśla, jak bardzo go szanuje. Czy za parę tygodni nie zmieni stosunku do Europy?

– Pewnie tak będzie. Już nas do tego przyzwyczaił. Zresztą sam szczyt G7 Trump rozpoczął w znakomitym humorze, a dopiero potem wybuchła tweetowa bomba. Problem polega na tym, że konsekwencją tych nieustannych wiraży jest postępująca erozja zaufania. Narcystyczne motywacje prezydenta USA są równie niepokojące jak jego złe decyzje. Co to za sojusznik, po którym nigdy nie wiadomo, czego się spodziewać? Czy to w ogóle jest sojusznik? Poza tym Trump zachowuje się tak, jakby w instynktowny sposób miał więcej zaufania do przywódców autokratycznych niż demokratycznych. Jest mu do nich pod wieloma względami bliżej.

Czy Ameryka sprowadza się do Trumpa? Czy istnieją też jakieś inne, lepsze Stany Zjednoczone, na które możemy w przyszłości liczyć?

– To chyba najważniejsze na dzisiaj pytanie. Amerykańscy przyjaciele wciąż mnie błagają, żeby nie zrównywać ich kraju z obecnym prezydentem. Podkreślają, że społeczeństwo amerykańskie nigdy nie było tak twórcze, tak otwarte, tak silne. A to, co się dzieje w Białym Domu, to tylko przypadek. Z pewnością deprymujący, ale tylko przypadek.

Nie zgadzam się z tym. Trump to nie jest wyłącznie przypadek. Wybrała go większość stanów. I ci, którzy go wybrali, nadal go popierają. Niestety nie wbrew, ale właśnie z powodu jego zupełnie nieprzewidywalnych zachowań i decyzji. Z drugiej strony Trump to nie jest cała Ameryka. Spora część Partii Republikańskiej nie wspiera jego protekcjonistycznych szaleństw i polityki zagranicznej.

Prawda leży gdzieś pośrodku?

– Tak mi się wydaje. Ameryka się zmienia. Zmienia się też świat – staje się coraz bardziej wielobiegunowy. Trump jest w pewnym stopniu tego wyrazem. I gdy przestanie być prezydentem, to Ameryka nie stanie się taka, jak byśmy sobie tego życzyli. Przecież tendencje izolacjonistyczne były widoczne już za Obamy. Jego polityka zagraniczna opierała się na założeniu: „Don’t do stupid stuff”. Nie rób niczego, co za dużo kosztuje Amerykę.

Macron od dawna próbował oczarować Trumpa. To nic nie dało. Merkel najpierw była twarda, ostatnio Berlin próbował ustępstw w porozumieniach dotyczących handlu. Też nic.

– Macron zainwestował bardzo dużo w Trumpa. Jeszcze w trakcie szczytu G7 obiecywał, że dojdzie do jakiegoś porozumienia. Ale nie było niczego takiego – Trump wsiadł do Air Force One i nagle coś mu przyszło do głowy. Wniosek jest jasny: nie można uwieść Trumpa. Nie można go też przekonać. Jest z nim tylko jedna możliwa taktyka – ograniczenie strat. Złe i tak nadejdzie. Ważne, żeby nie nadeszło najgorsze...

Znany brytyjski politolog Mark Leonard napisał po szczycie G7, że UE ma tylko jedno wyjście: musi się postawić Trumpowi. To realne?

– Trzeba jakoś reagować. Nie można nie robić nic pod pretekstem, że nie wolno niszczyć świętej więzi z Ameryką. To byłoby sprzeczne z naszymi wartościami i interesami. Ale trzeba sobie jasno powiedzieć, że Ameryka ma dwa wielkie atuty. Pod względem militarnym USA to nadal największa potęga, a Unia potrzebuje amerykańskiego wojska. USA mają też dolara – którego używają jako broni finansowej. A Unia Europejska w obliczu tej wyższości – militarnej i finansowej – jest coraz bardziej podzielona. Nie mamy żadnej wspólnej polityki. Kiedy tak bardzo trzeba Europy silnej i zjednoczonej, dzieje się coś dokładnie odwrotnego. Przecież nawet w czasie szczytu G7 Włochy zachowywały się tak, jakby stanęły po stronie Trumpa...

Domagały się zniesienia sankcji wobec Rosji.

– Właśnie. Jaki z tego wniosek? Poza dolarem i siłą militarną USA mają w relacjach z UE jeszcze jeden atut: mogą mobilizować na swoją rzecz europejskich populistów. A co to jest europejski populizm? Najczęściej występują w nim żądania zamknięcia granic przed imigrantami i – w polityce zewnętrznej – otwarcia na Rosję...

Tuż po szczycie G7 polski premier Morawiecki ogłaszał, że Polska może przyjąć rolę zwornika między oddalającymi się od siebie Unią i Ameryką...

– Dzisiejsza Polska nie ma zbyt wiele wspólnego z wartościami europejskimi i wielu Europejczyków to widzi. Polska sama się zmarginalizowała w UE. W Polsce PiS nie ma niczego, co by umożliwiało pełnienie funkcji zwornika. Nie można łączyć, pozostając jednocześnie na zewnątrz. To dość oczywiste.

DOMINIQUE MOÏSI (ur. 1946) jest francuskim politologiem i geopolitykiem. Współzałożyciel prestiżowego IFRI (Institut français des relations internationales), członek Grupy Bilderberg oraz European Council on Foreign Relations. Wykłada w paryskim Institut d’études politiques, wcześniej wykładał też m.in. na Uniwersytecie Harvarda, a w latach 2001-2008 w Kolegium Europejskim w Natolinie. Autor głośnej „Geopolityki emocji” (wyd. polskie 2012). Ostatnio opublikował „La géopolitique des séries ou le triomphe de la peur” (2016), „Le nouveau déséquilibre du monde” (2017).„Fot. Vim/BACA/Newspix.pl”