Het kabinet is verwikkeld in een steekspel over een miljardenorder voor nieuwe onderzeeboten. Het gaat erom of Nederland Frankrijk voor het hoofd durft te stoten en de eigen ­defensie-industrie beschermt.

Het ministerie van defensie wil in zee met de Nederlandse scheepswerf Damen. Andere ministeries zijn erop tegen buitenlandse concurrenten nu al de deur te wijzen, zo zeggen bronnen rond de aanbesteding. Niemand wil openlijk uitweiden over de grootste order sinds de F35-straaljager, die een flinke vertraging dreigt op te ­lopen.

Diplomatieke aanvaring

Met een keuze voor Damen heeft Nederland diplomatiek wat uit te leggen. Duitsland lobbyt fanatiek voor TKMS uit Kiel. Frankrijk doet hetzelfde voor zijn staatsbedrijf Naval Group. Beiden zijn ervaren onderzeebootbouwers. Naval Group gaat bijvoorbeeld twaalf exemplaren voor de Australische marine bouwen. Zo’n groot bedrijf ‘nee’ verkopen zou na de aandelenkoop bij Air France-KLM een nieuwe diplomatieke aanvaring met Parijs kunnen betekenen.

De ministeries van financiën en economische zaken hebben nog een ander bezwaar tegen een vroegtijdige keuze voor Damen. Zij denken dat als Defensie langer meerdere bedrijven met offertes en ontwerpplannen laat concurreren, de prijs omlaag gaat.

Ook willen ze nog eens goed kijken naar verbeterde aanbiedingen die TKMS en Naval Group begin dit jaar deden. Daarbij beloven zij flinke aantallen banen in Nederland. Defensie is sceptisch dat beide bedrijven hun beloftes waar kunnen maken.

Complex project

De band tussen Damen en de ­Nederlandse marine is hecht. Het ­bedrijf heeft sinds de jaren negentig alle grote oppervlakteschepen van de marine gebouwd. Damen is geen grote speler in de onderzeebootwereld, maar voerde enkele jaren geleden wel met succes een modernisering van de huidige Walrus-klasse uit. Die vier ­boten zijn begin jaren negentig ­gebouwd door een inmiddels failliete Nederlandse werf. In 2015 sloot ­Damen een verbond met de Zweedse onderzeebootwerf Saab-Kockums voor toegang tot de ontbrekende kennis om zelf onderzeeboten te bouwen.

Het project is complex, omdat ­Defensie geen onderzeeboot van de plank kan kopen. Daarvoor zijn de Nederlandse wensen te uniek. De meeste landen hebben ofwel grote nucleair aangedreven boten waarmee ze wereldwijd actief zijn, of conventioneel aangedreven boten om de eigen kustwateren te verdedigen. Nederland wil net als bij de Walrus-klasse conventionele boten die de wereldzeeën kunnen bevaren.

Om het kabinet alsnog te overtuigen van de keuze voor Damen stelt Defensie de keuze uit. Het ministerie gaat eerst alle aanbiedingen nog eens behoordelen, samen met het Haags Centrum voor Strategische ­Studies en PriceWaterHouseCoopers. Uitgangspunt was tot nu toe dat de aankopen voor de krijgsmacht de ­Nederlandse defensie-industrie moeten versterken. In die industrie is ­Damen samen met radarbouwer Thales het grootste bedrijf.

Planning in de knel

Defensie kan ook op het regeerakkoord wijzen. Daarin staat dat Nederland ‘ruimhartig’ gebruik zal maken van de mogelijkheid om wapenorders aan eigen bedrijven te gunnen. Bij ­defensieopdrachten kunnen landen volgens het recht van de Europese Unie afwijken van normale regels voor aanbesteding.

Door de nieuwe analyse komt de planning van de marine in de knel. Zij wil in 2027 de eerste nieuwe boot in de vaart hebben, om de tegen die tijd sterk verouderde Walrus-klasse te vervangen. Om dat voor elkaar te krijgen, schreef minister Ank Bijleveld in maart 2018 dat zij tegen het einde van dat jaar een volgende stap in het aankoopproces wilde zetten. Dat kan nu weleens eind 2019 worden.

Want als het kabinet een knoop heeft doorgehakt, kan de Tweede Kamer pas groen licht geven na gesprekken met deskundigen en een debat met de minister. De kans is groot dat dit niet meer lukt voor het begin van het zomerreces.

Lees ook: Wie mag de grootste militaire aankoop sinds de JSF gaan bouwen?

Wie gaat de vier Nederlandse Walrus-onderzeeërs vervangen? Een Nederlands bedrijf is favoriet voor de grootste militaire aankoop sinds de JSF. Maar ervaren buitenlandse werven azen ook op de miljardenorder.

Damen en Saab willen samen nieuwe onderzeeërs bouwen

Met moderne onderzeeboten moet Nederlandse marine vanaf onderzeeërs bouwen2025 Rusland afschrikken