Turkije-crisis

Bij de VVD was de afwijking in de peilingen niet de enige oorzaak van de verrassend hoge uitslag, zo blijkt uit de nametingen. Ongeveer de helft van het verschil tussen de laatste peilingen en de verkiezingsuitslag werd veroorzaakt door mensen die de laatste dagen alsnog besloten op de VVD te stemmen.

De opiniepeilers gaan ervan uit dit het gevolg is van de manier waarop premier Rutte de Turkije-crisis aanpakte. De Turkije-crisis maakte de VVD overigens niet de grootste partij. Ook zonder dit effect was de VVD ruim groter geweest dan de PVV.

Bij de PVV liepen de laatste dagen juist kiezers weg. Bij de overige partijen zijn in de laatste dagen voor de verkiezingen nauwelijks verschuivingen te zien.

Voorzichtig

Politicoloog Tom Louwerse van de Universiteit Leiden, verantwoordelijk voor de Peilingwijzer, vindt dat de nametingen laten zien hoe voorzichtig je moet omgaan met peilingen.

"De aanname van de Peilingwijzer is: de gemiddelde peiler zit goed. Dat blijkt dus bij de VVD niet zo te zijn. Het was geen toevallige afwijking van een peilbureau: ze zaten bij de VVD allemaal te laag. Dat is goed om je de volgende keer te realiseren."

Toch vindt hij dat de peilers het deze verkiezingen goed hebben gedaan. "De grote patronen hebben we in alle peilingen gezien: de winst van de VVD, de groei van GroenLinks en het enorme verlies van de PvdA. Het grote verhaal klopte."

RTL-debat

Louwerse kan zich goed voorstellen dat GroenLinks en de VVD voordeel hebben gehad bij de lichte afwijking in de peilingen. "GroenLinks mocht meedoen aan het RTL-debat op basis van de peilingen. Ervan uitgaande dat de afwijking twee zetels was, was GroenLinks feitelijk kleiner dan D66 en het CDA. Zonder die afwijzing had het niet mee mogen doen. Maar het debat was echter niet echt een gamechanger, dus of het de campagne heeft beïnvloed, blijft gissen."

De VVD werd in de peilingen iets te laag ingeschat, maar dat hoeft volgens Louwerse geen nadeel te zijn geweest. "De hele campagne van de VVD was ingestoken op een tweestrijd met de PVV. Als het verschil in de peilingen tien zetels was geweest, zouden weinig mensen gedacht hebben: laten we VVD stemmen, want anders wordt Wilders premier", aldus Louwerse.