Τρία έως τέσσερα χρόνια: τόσο υπολογιζόταν ότι θα κρατούσε η αρχαιολογική έρευνα που άρχισε το 2006 στη Θεσσαλονίκη στο πλαίσιο της κατασκευής του Μετρό – κάτι λιγότερο δηλαδή από την πενταετία που είχε χρειαστεί για τις ανασκαφές στους κεντρικούς σταθμούς του Μετρό στην Αθήνα. Οι αρχαιολόγοι βγήκαν εντέλει από τα σκάμματα μόλις πριν από μερικές εβδομάδες, αλλά όσα έφεραν στην επιφάνεια μέσα σε 13 χρόνια συμπληρώνουν το παζλ της ιστορίας της πόλης τα τελευταία 2300 χρόνια.

Όσο οι αρχαιολόγοι συνέχιζαν να σκάβουν, ελέω Μετρό, τα «σωθικά» της Θεσσαλονίκης, το τεχνικό έργο-μαμούθ του Μετρό έπαιρνε παρατάσεις επί παρατάσεων. Το έργο που συζητήθηκε όσο κανένα άλλο τα τελευταία χρόνια στη Θεσσαλονίκη, διατάραξε με άνευ προηγουμένου τρόπο την καθημερινότητα της πόλης και άλλαξε τον εμπορικό της χάρτη, είχε από όλα: εντάσεις, γκρίνιες, λανθασμένες εκτιμήσεις, καθυστερήσεις και πολλά εμπόδια, ακόμη και διενέξεις με την ανάδοχο εταιρεία η οποία έθεσε το δίλημμα «αρχαία ή μετρό», πολιτικές συγκρούσεις και προσφυγές στη Δικαιοσύνη. Το όφελος σε επίπεδο συγκοινωνιών για τη Θεσσαλονίκη θα είναι μετρήσιμο μετά το 2021, όταν με το καλό τα βαγόνια του Μετρό που περιμένουμε να φανούν από το 2012 αρχίσουν επιτέλους να κινούνται.

Όμως, η αρχαιολογική ανάγνωση του παρελθόντος της Θεσσαλονίκης έχει πλέον αποτέλεσμα συγκεκριμένο και μετρήσιμο: Εντυπωσιακά κατάλοιπα από μεγάλους μαρμαρόστρωτους δρόμους και πλατείες, στοές και μεγαλοπρεπή κτίσματα, περίτεχνα ψηφιδωτά και πλήθος κινητών ευρημάτων (αγάλματα κι αγαλματίδια, κοσμήματα, αγγεία, εργαλεία) συγκαταλέγονται στις αρχαιότητες που ήρθαν στο φως με τις ανασκαφές στους Σταθμούς του Μετρό.

Σκάβοντας μέχρι και 31 μέτρα κάτω από το οδόστρωμα της Εγνατίας και των υπόλοιπων σημείων από όπου διέρχεται η σήραγγα του Μετρό στα ανατολικά και τα δυτικά του κέντρου, οι αρχαιολόγοι ξεφύλλισαν κεφάλαια από το βιβλίο της ιστορίας της Θεσσαλονίκης προς τα πίσω: Η Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917, τα οθωμανικά χρόνια, η βυζαντινή και πρωτοβυζαντινή περίοδος, τα ρωμαϊκά χρόνια, κι ακόμη πιο πίσω η ελληνιστική περίοδος και η ίδρυση της πόλης το 315 π.Χ. από τον Κάσσανδρο, αλλά και η περίοδος πριν από αυτήν αποτυπώνονται στον χάρτη της τεράστιας αρχαιολογικής ανασκαφής, που υπολογίζεται ότι κάλυψε έκταση περίπου 20.000 τ.μ.

Είναι μια πρωτόγνωρη για τα δεδομένα των δημόσιων και ιδιωτικών έργων αρχαιολογική έρευνα, «η μεγαλύτερης κλίμακας ανασκαφή που έγινε τα τελευταία χρόνια σε όλη την Ελλάδα», όπως λέει η γενική διευθύντρια αρχαιοτήτων και πολιτιστικής κληρονομιάς του υπουργείου Πολιτισμού Πολυξένη Αδάμ-Βελένη. Η κ. Βελένη, που έχει γνώση από πρώτο χέρι, αφού συμμετείχε η ίδια στην έρευνα με την προηγούμενη ιδιότητά της ως προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης, τονίζει ότι «με την ευκαιρία των ανασκαφών του Μετρό αποκαλύφθηκε ένας νέος κόσμος. Αυτά τα μεγάλα αδιατάρακτα στρώματα που ερευνήθηκαν έδωσαν καινούργιες πληροφορίες για τη Θεσσαλονίκη, μια πόλη που διατήρησε τον σημαντικό ρόλο της σε όλη τη διαδρομή της μέσα στον χρόνο, από την ίδρυσή της ως τα ρωμαϊκά χρόνια. Έδειξαν πόσο σημαντική ήταν κατά τον 4ο ως τον 6ο αιώνα μ.Χ. κι ακόμη, πόσο δραστήρια παρέμεινε και στη συνέχεια, κατά τα λεγόμενα σκοτεινά χρόνια αλλά και αργότερα έως και την οθωμανική περίοδο».

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει η κ. Βελένη στις πληροφορίες που άντλησαν οι αρχαιολόγοι για τις διαδοχικές αναπλάσεις και προγράμματα εξωραϊσμού που έγιναν στη Θεσσαλονίκη από μεγάλους αυτοκράτορες. «Ο Γαλέριος έκανε μια μεγάλη ανάπλαση της Θεσσαλονίκης χτίζοντας στα τέλη του 3ου αιώνα μ.Χ. το Ανάκτορο, ένα ολόκληρο κέντρο διοίκησης στην καρδιά της πόλης. Φαίνεται όμως ότι άλλη μία αναδιοργάνωση της πόλης έκανε στα μέσα του 4ου αιώνα ο Μεγάλος Κωνσταντίνος, ο οποίος εγκαταστάθηκε στο ανάκτορο που είχε χτίσει ο Γαλέριος για τέσσερα χρόνια. Είναι γνωστό ότι σκεφτόταν να μετακινήσει στη Θεσσαλονίκη την πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, πριν επιλέξει τελικά το Βυζάντιο (σ.σ. όπως ήταν το όνομα της αρχαίας ελληνικής πόλης που βρισκόταν στη θέση που επέλεξε τελικά ο Μεγάλος Κωνσταντίνος) για να ιδρύσει την Κωνσταντινούπολη. Η επόμενη μεγάλη οικοδομική ανασυγκρότηση της πόλης έγινε τον 6ο αιώνα με τον Ιουστινιανό, κάτι που ως τώρα δεν ήταν γνωστό, το μάθαμε από αυτές τις ανασκαφές. Φαίνεται ότι ο Ιουστινιανός έδωσε πολύ μεγάλη σημασία και στη Θεσσαλονίκη και έκανε κάποια μεγάλα έργα στην πόλη παράλληλα με αυτά που έκανε στην Κωνσταντινούπολη», τονίζει η κ. Βελένη. Για την ίδια, όλα αυτά δείχνουν ότι «η Θεσσαλονίκη ήταν μια τεράστια μεγαλούπολη, ισότιμη της Κωνσταντινούπολης, πραγματική συμβασιλεύουσα, μία πόλη με έντονο εμπορικό χαρακτήρα σε όλη τη διαδρομή της».

Οι ανασκαφές ολοκληρώθηκαν πρόσφατα και απομένει μόνο ένα τελευταίο πρότζεκτ, η έρευνα στη νότια είσοδο του Σταθμού Βενιζέλου (σημερινή πλατεία Καπνεργατών). Τον Σεπτέμβριο με την ολοκλήρωση των εργασιών τοποθέτησης πασσαλοδιαφραγμάτων, οι αρχαιολόγοι θα επιστρέψουν εκεί και οι έρευνές τους αναμένεται να διαρκέσουν 12 έως 18 μήνες.

Οι σταθμοί και οι αρχαιότητες

1. Ντεπό

Στο σημείο όπου κατασκευάστηκε το Αμαξοστάσιο του Μετρό, σε έναν χαμηλό λόφο, στα 3 χιλιόμετρα μακριά από την ακτή του Θερμαϊκού, ήρθαν στο φως τα ερείπια μίας άγνωστης πόλης. Πρόκειται για ένα σπάνιο δείγμα προκασσάνδρειου οικισμού του 4ου αι. π.Χ. Ερευνήθηκε έκταση 31 στρεμμάτων και αποκαλύφθηκε τμήμα της πόλης, η οποία ήταν οργανωμένη με το ιπποδάμειο πολεοδομικό σύστημα, στα πρότυπα των μεγάλων πόλεων της Μακεδονίας, Ολύνθου και Πέλλας.

Εντοπίστηκαν 12 οικιστικά τετράγωνα με καταστήματα και οικίες σε ομοιόμορφα τετράγωνα. Οι καλά σχεδιασμένοι δρόμοι ήταν στρωμένοι με πέτρες, σπασμένα κεραμίδια και κοχύλια. Στα ερείπια των κατοικιών βρέθηκαν σκεύη μαγειρικής και άλλα αγγεία, ερυθρόμορφα και μελανόμορφα, εργαλεία από πέτρα και πηλό, καθώς και πολλά νομίσματα.

Τα πολυάριθμα ευρήματα δείχνουν μια ακμάζουσα κοινωνία με ισχυρή οικονομία. Η μεγάλη ανάπτυξη του οικισμού τοποθετείται στο δεύτερο μισό του 4ου αι. π.Χ., φαίνεται όμως ότι η πορεία αυτή διακόπηκε με την ίδρυση της Θεσσαλονίκης από τον Κάσσανδρο το 315 π.Χ., οπότε και ο οικισμός εγκαταλείφθηκε.

2. Φλέμινγκ

Η ανασκαφή στα όρια του Σταθμού έφερε στο φως νεκροταφείο των ρωμαϊκών χρόνων (2ος-4ος αι. μ.Χ.). Πρόκειται για ένα μικρό νεκροταφείο, με 113 τάφους διαφόρων τύπων, που φαίνεται πως χρησιμοποιήθηκε για μία περίοδο περίπου δύο αιώνων, μεταξύ 2ου και 4ου μ.Χ. αιώνα. Τα ευρήματα (κοσμήματα, αγαλματίδια) αποκαλύπτουν τις πτυχές της καθημερινής ζωής ενός άγνωστου μέχρι τώρα οικισμού, στις παρυφές της αρχαίας Θεσσαλονίκης, ο οποίος δεν έχει ακόμη εντοπιστεί.

3. Σιντριβάνι

Στους σταθμούς Σιντριβάνι, Διασταύρωση Τροχιογραμμών και Πανεπιστήμιο, η αρχαιολογική έρευνα αποκάλυψε μεγάλο τμήμα του ανατολικού νεκροταφείου της αρχαίας Θεσσαλονίκης. Ερευνήθηκαν χιλιάδες τάφοι διάφορων τύπων (λακκοειδείς, κιβωτιόσχημοι, εγχυτρισμοί, βωμοί, βωμοειδείς κατασκευές, καμαροσκεπείς), που χρονολογούνται από την ελληνιστική περίοδο έως την ύστερη αρχαιότητα. Ήταν κτερισμένοι με πήλινα και γυάλινα αγγεία, πήλινα ειδώλια, χρυσά και αργυρά κοσμήματα, καθώς και πολλά νομίσματα. Στην ίδια περιοχή βρέθηκε τρίκλιτη κοιμητηριακή βασιλική στη θέση παλαιότερου κτιρίου με ψηφιδωτά δάπεδα.

4. Αγίας Σοφίας – Βενιζέλου

Στους σταθμούς Βενιζέλου και Αγίας Σοφίας βρέθηκαν τα πιο πλούσια και τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα και μάλιστα σε μεγάλη πυκνότητα. Οι δύο σταθμοί του ιστορικού κέντρου της Θεσσαλονίκης είχαν χαρακτηριστεί ήδη από το 2004, όταν συντάχθηκε η «Μελέτη αρχαιολογικής τεκμηρίωσης κατά μήκος του άξονα του έργου του μετρό Θεσσαλονίκης», ως σταθμοί «υψηλού αρχαιολογικού ενδιαφέροντος», χαρακτηρισμός που επαληθεύτηκε από τα αποτελέσματα της αρχαιολογικής έρευνας.

Δεν χρειαζόταν να είναι κανείς ειδικός για να το προβλέψει: Η κατασκευή αυτών των δύο σταθμών «χτύπησε» ακριβώς στην «καρδιά» της Θεσσαλονίκης, πολύβουη, πολυσύχναστη και αδιάλειπτα δραστήρια ανά τους αιώνες, πολλά μέτρα κάτω από τη σημερινή Εγνατία οδό και τις διασταυρώσεις της με τις οδούς Βενιζέλου και Αγίας Σοφίας.

Στον σταθμό Αγίας Σοφίας η αρχαιολογική έρευνα έφερε στο φως ίχνη της πόλης του Κασσάνδρου, σχεδιασμένης κατά τα πρότυπα των ελληνιστικών πόλεων. Εντοπίστηκαν τμήματα ενός μεγάλου κάθετου οδικού άξονα πλάτους 11 μέτρων (cardo), ο οποίος φαίνεται πως ήταν βασική οδική αρτηρία της πόλης, με στοές στις δύο πλευρές του, κατοικίες και καταστήματα στα ανατολικά, εργαστήρια στα δυτικά. Ο δρόμος αυτός (σημερινή Αγίας Σοφίας) διασταυρωνόταν με τον άλλο μεγάλο δρόμο που διέσχιζε οριζόντια το κέντρο της Θεσσαλονίκης, τον decumanus maximus, τμήματα του οποίου εντοπίστηκαν επίσης από τους αρχαιολόγους, τόσο στο σημείο αυτό όσο και στη Βενιζέλου.

Στα μέσα του 4ου αιώνα μ.Χ., όπως έδειξε η έρευνα και στον σταθμό Αγίας Σοφίας αλλά και στη Βενιζέλου, ο decumanus maximus στρώθηκε με μάρμαρο και τοποθετήθηκαν κιονοστοιχίες στις δύο πλευρές του. Ο δρόμος αυτός ήταν μία αληθινή λεωφόρος, μνημειακή κι εντυπωσιακή ακόμη και για τα σημερινά μέτρα: μαζί με τις στοές το οδόστρωμα έφτανε σε πλάτος τα 16 μ. Τα διάσπαρτα νομίσματα που βρέθηκαν μαρτυρούν ότι ο μαρμαρόστρωτος αυτός δρόμος χρησιμοποιήθηκε για μεγάλο διάστημα, έως και τον 7ο αιώνα.

Στη διασταύρωση των δύο μεγάλων αυτών οδικών αρτηριών, στη σημερινή οδό Αγίας Σοφίας, οι αρχαιολόγοι βρέθηκαν μπροστά σε ένα εντυπωσιακό εύρημα: τα κατάλοιπα ενός κρηναίου οικοδομήματος (νυμφαίου) του 4ου αιώνα. Δεν είναι το μοναδικό, είναι όμως το πιο εντυπωσιακό μνημείο του είδους του τόσο από άποψη μεγέθους (το μήκος του ξεπερνά τα 15 μ.) όσο και από άποψη διατήρησης, που βρέθηκε μέχρι σήμερα στη Θεσσαλονίκη, όπως παρατηρεί η κ. Βελένη.

Όπως έδειξε η έρευνα, τον 6ο αιώνα ο μαρμαρόστρωτος decumanus διαπλατύνθηκε, τα παλαιότερα οικοδομήματα ισοπεδώθηκαν και στη θέση τους διαμορφώθηκαν πλακόστρωτες πλατείες στα κεντρικά σταυροδρόμια της πόλης. Δύο τέτοιες πλατείες βρέθηκαν στον Σταθμό της Αγίας Σοφίας: στη βόρεια είσοδο του σταθμού εντοπίστηκαν τα κατάλοιπα μιας μαρμαρόστρωτης πλατείας, που περικλείεται από κυκλική σιγμοειδή στοά. Αποκαλύφθηκε το ανατολικό ήμισυ της πλατείας σε έκταση 190 τ.μ. (υπολογίζεται ότι η πλατεία κάλυπτε συνολικά επιφάνεια 300 τ.μ.). Φαίνεται πως η πλατεία συνδεόταν με τον κεντρικό δρόμο μέσω στοάς παράλληλης με αυτόν. Νότια του decumanus maximus, στη συμβολή με τον cardo, εντοπίστηκε μία ακόμη πλατεία, ημικυκλική αυτή τη φορά, επίσης μαρμαρόστρωτη και με στοά (υπολογίζεται ότι κάλυπτε έκταση 240 τ.μ.). Θραύσματα ψηφιδωτών και τοιχογραφιών «μαρτυρούν» τον πολυτελή διάκοσμο της στοάς. Η μεγαλύτερη επιφάνεια του δαπέδου έχει καταστραφεί, ενώ οι πλάκες που διασώθηκαν είναι κατακερματισμένες.

Κάτω από την ημικυκλική πλατεία της νότιας εισόδου του σταθμού Αγίας Σοφίας αποκαλύφθηκε ένα μεγάλο συγκρότημα της ύστερης αρχαιότητας, εμβαδού 315 τ.μ., πιθανότατα έπαυλη, με αλλεπάλληλες φάσεις, που χρονολογούνται από τις αρχές του 4ου αιώνα ως και τον 5ο αι μ.Χ.

Μεταξύ άλλων, βρέθηκαν τμήμα στοάς αιθρίου, πέντε χώροι, ένα πολύ καλά διατηρημένο πλήρες υπόκαυστο λουτρού και όμορφα, πολύχρωμα ψηφιδωτά δάπεδα, ένα εκ των οποίων απεικονίζει γυναικεία μορφή, πιθανότατα την Αφροδίτη, με τον Έρωτα δίπλα της.

Κι ακόμη, νότια του decumanus maximus, στον Σταθμό Βενιζέλου βρέθηκε πλατεία σε τετράγωνο σχήμα, έκτασης 340 τ.μ., με στοές στη δυτική και τη νότια πλευρά της.

Κατά τη διάρκεια μίας νέας πολεοδομικής ανασυγκρότησης της Θεσσαλονίκης, ο decumanus maximus επανασχεδιάστηκε για μία ακόμη φορά. Και στους δύο κεντρικούς σταθμούς βρέθηκαν στοιχεία που δείχνουν τη νέα μορφή του δρόμου, αυτή τη φορά στρωμένου με ηφαιστειογενές πέτρωμα. Στα τέλη του 7ου αιώνα τα κτίσματα αυτά καταστράφηκαν από σεισμούς. Οι πλατείες επισκευάστηκαν και συνέχισαν να χρησιμοποιούνται.

Και φυσικά υπήρξε συνέχεια: στον άξονα ακριβώς του decumanus maximus, η αρχαιολογική σκαπάνη εντόπισε τμήματα της Λεωφόρου ή Μέσης των Βυζαντινών, μίας χαλικόστρωτης οδού, με πλάτος μικρότερο του παλαιότερου δρόμου, που φτάνει τα 5,5 έως 6,5 μ. Νησίδες από λασπόκτιστα κτίρια κατέλαβαν τον δημόσιο χώρο, τα πεζοδρόμια και τις στοές. Πρόκειται για εργαστήρια και καταστήματα με κοσμήματα, είδη μεταλλοτεχνίας, υαλουργίας και κεραμικά. Πλινθόκτιστες κατασκευές, κλίβανοι, πάγκοι εργασίας, μαζί με εργαλεία, μήτρες κατασκευής κοσμημάτων, ημιτελή κεραμικά, μαρτυρούν την παραγωγική χρήση των χώρων στα βυζαντινά χρόνια.

Στη Βενιζέλου η Λεωφόρος εντοπίστηκε σε ολόκληρο το πλάτος της (5,5 μ.) να διασταυρώνεται με κάθετους δρόμους, γύρω από τους οποίους εκτείνονται πυκνοδομημένα οικοδομικά τετράγωνα, γειτονιές της βυζαντινής αγοράς της Θεσσαλονίκης με καταστήματα και εργαστήρια. Πληθώρα μικροαντικειμένων και κοσμημάτων, όπως επιστήθιοι σταυροί, γυάλινα και χάλκινα βραχιόλια, χάλκινα και ασημένια δακτυλίδια, μαρτυρούν τον διαχρονικά εμπορικό χαρακτήρα της περιοχής, με έμφαση στον τομέα της αργυροχρυσοχοΐας.

Το ανώτερο στρώμα που εντοπίστηκε και στους δύο σταθμούς έδωσε στοιχεία για την πολεοδομική οργάνωση της Θεσσαλονίκης στα τέλη της Τουρκοκρατίας (β΄ μισό του 19ου αιώνα), περιόδου που σηματοδοτείται από πολεοδομικές αλλαγές στο πλαίσιο του προγράμματος εξευρωπαϊσμού της πόλης. Τα κτίρια που ερευνήθηκαν, κυρίως υπόγεια, βρέθηκαν κατεστραμμένα από την Πυρκαγιά του 1917 που κατέκαψε το κέντρο της Θεσσαλονίκης.

5. Πλατεία Δημοκρατίας – Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός

Οι δύο σταθμοί του Μετρό στα δυτικά σηματοδοτούν την εκτός των τειχών ύπαιθρο χώρα της Θεσσαλονίκης. Η ανασκαφική έρευνα έφερε στο φως το δυτικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης, επάλληλα στρώματα της Εγνατίας οδού, της μεγάλης οδικής αρτηρίας που συνέδεε κατά την αρχαιότητα τη Θεσσαλονίκη με την Πέλλα και έφθανε έξω από τη Χρυσή Πύλη, καθώς και εργαστήρια και αποθήκες που βρίσκονταν στις δύο πλευρές της οδού.

Το τμήμα της δυτικής αρχαίας νεκρόπολης που αποκαλύφθηκε στα όρια του Σταθμού Δημοκρατίας, στη Διασταύρωση τροχιογραμμών Σταυρούπολης και στο Νέο Σιδηροδρομικό Σταθμό, αναπτύχθηκε κατά μήκος της βόρειας πλευράς της Εγνατίας. Περιλαμβάνει ποικιλία τάφων και βωμοειδών κατασκευών. Ξεχωρίζουν μαρμάρινες σαρκοφάγοι και πολυτελή ταφικά κτίσματα του 2ου, 3ου και 4ου μ.Χ. αι. Η διάρκεια χρήσης της δυτικής νεκρόπολης καλύπτει μια μακρά περίοδο από τον 3ο αι π.Χ. έως και τα μέσα του 4ου μ.Χ. αιώνα.

Επίσης, η ανασκαφή στον σταθμό και τις εισόδους της Πλατείας Δημοκρατίας, στις παρυφές της νεκρόπολης, λίγα μέτρα έξω από τα δυτικά τείχη, αποκάλυψε μεγάλα συγκροτήματα κρατικών αποθηκών κρασιού και λαδιού (πιθεώνας) και εργαστηρίων της ύστερης αρχαιότητας. Πάνω στα ερείπια του πιθεώνα, ιδρύθηκε τον 5ο αι. ναός, ο οποίος στα τέλη του 6ου-αρχές του 7ου αι. καταστράφηκε ολοσχερώς. Στους μετέπειτα αιώνες η περιοχή παρέμεινε αδόμητη – οι Οθωμανοί την ονόμαζαν Ҫayir, δηλαδή Λιβάδι ή Λιβάδια. Μόλις στα τέλη του 19ου αιώνα θα ξαναπάρει τον εμπορικό της χαρακτήρα, όταν στον άξονα της Λεωφόρου Μοναστηρίου θα χτιστούν χάνια, καταστήματα και αποθήκες.

Η ανάδειξη των αρχαιοτήτων

Τα κινητά ευρήματα από τις ανασκαφές σε όλους τους σταθμούς του Μετρό ξεπερνούν τις 300.000 (περίπου 50.000 από αυτά είναι νομίσματα). Στο σύνολό τους έχουν καθαριστεί και συντηρηθεί, προκειμένου να παρουσιαστούν στο μέλλον (μέρος από αυτά σε εκθέσεις σε μουσεία).

Σε κάποιες περιπτώσεις τάφοι ενδιαφέρουσας τυπολογίας αποσπάστηκαν ακέραιοι, προκειμένου να μελετηθούν και ενδεχομένως να εκτεθούν στο μέλλον σε κάποιο μουσείο.

Στη Βενιζέλου, οι αρχαιότητες καταχώθηκαν με άμμο για να προστατευθούν κατά την κατασκευή της πλάκας του σταθμού, που ήδη ολοκληρώθηκε. Τα ευρήματα στις θέσεις των εισόδων έχει συμφωνηθεί να αποσπαστούν. Ως γνωστόν, όταν λειτουργήσει η βασική γραμμή του Μετρό, τέλη του 2020 με αρχές του 2021, το τρένο θα διέρχεται χωρίς να σταματά από τον Σταθμό Βενιζέλου, ο οποίος υπολογίζεται ότι θα ολοκληρωθεί το 2023. Το σχέδιο για να δημιουργηθεί αρχαιολογική «πλάζα», όπως πρότεινε ο Δήμος Θεσσαλονίκης, παραμένει ακόμη στα χαρτιά.

Στον Σταθμό Αγίας Σοφίας οι αρχαιότητες που είχαν βρεθεί στη βασική σήραγγα του μετρό το 2012 αποκολλήθηκαν.

Η ημικυκλική πλατεία της νότιας εισόδου του σταθμού Αγίας Σοφίας, που εντοπίστηκε πρόσφατα, αποσπάστηκε προσωρινά και θα επανέλθει μετά το τέλος των ανασκαφών και τη διαμόρφωση της εισόδου. Το κρηναίο της Αγίας Σοφίας αποσπάστηκε επίσης και μετά την ολοκλήρωση των τεχνικών εργασιών στον σταθμό θα επανέλθει στη θέση του, ανατολικά της πλατείας. Η διατήρησή του μαζί με τα καταστήματα και τα εργαστήρια της βυζαντινής αγοράς, στην πλατεία Πρωτοβυζαντινών Χρόνων, θα προσθέσουν κατά την έναρξη λειτουργίας του Μετρό έναν νέο αρχαιολογικό χώρο στην καρδιά της Θεσσαλονίκης.