Het kabinet is ervan overtuigd dat het dit jaar alsnog het gerechtelijke Urgendavonnis uitvoert. Volgens Haagse bronnen wijzen berekeningen erop dat de staat de CO2-uitstoot voldoende zal reduceren. Daarbij wordt ze geholpen door externe factoren, waaronder het coronavirus.

Vandaag presenteert minister Eric Wiebes van economische zaken een aantal maatregelen om de CO2-uitstoot met een kwart terug te brengen ten opzichte van 1990. Minister Carola Schouten van landbouw komt gelijktijdig met haar plannen om de stikstofuitstoot te beteugelen. De twee langverwachte voorstellen lagen al een tijdje klaar, maar bekendmaking liep door de coronacrisis vertraging op.

Het Urgendavonnis dateert van 2015. Sindsdien heeft de staat voornamelijk getalmd met het ondernemen van actie. De uitstoot van broeikasgassen is sindsdien mondjesmaat verminderd. Het kabinet komt nu op de valreep alsnog met maatregelen, die optellen tot een CO2-besparing van 9 à 11 megaton. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) is dat nodig om aan het Urgendavonnis te voldoen.

Eén kolencentrale dicht of alle vier inperken

De meeste tonnen worden gewonnen door de elektriciteitsopwekking uit kolenstroom terug te brengen. Het kabinet onderzoekt of dit het goedkoopst is door één van de vier resterende kolencentrales te sluiten, of door het beperken van de stroomopwekking in alle resterende centrales.

Ook neemt het kabinet een aantal ingrepen over die actiegroep Urgenda zelf aandroeg. Zo komt er een subsidieregeling voor led-verlichting in de glastuinbouw. Ook kunnen mensen een premie krijgen als ze hun oude koelkast of vriezer inleveren.

Naast deze maatregelen, wordt het kabinet sterk geholpen door externe omstandigheden. De voorbije winter was buitengewoon zacht, waardoor er minder gas is gestookt. Daarnaast is de kolencentrale van Riverstone op de Maasvlakte al sinds begin januari buiten werking door een defect.

Geen horeca en toerisme, minder verkeer

Ook de huidige coronacrisis leidt tot een lager energieverbruik. Verschillende bedrijfstakken liggen stil, zoals de horeca en het toerisme. Mensen werken meer thuis, waardoor er minder verkeer op de weg is. Dit jaar wordt een krimp van de economie verwacht, wat in de regel gepaard gaat met minder CO2-uitstoot. Hoe groot de invloed is van de coronacrisis precies gaat zijn, zal de komende maanden duidelijk worden.

Het kabinet presenteert vandaag ook maatregelen die pas de komende jaren effect gaan sorteren. Zonder die aanvullende plannen bestaat de kans dat de CO2-uitstoot samen met de economie gedurende 2021 weer opveert. Dan is weliswaar aan het vonnis voldaan dat 2020 als ijkpunt heeft, maar komt de CO2-besparing in de jaren daarna weer onder de 25 procent uit.

Om op de langere termijn CO2 uit te sparen, komen er subsidieregelingen voor het energieneutraal maken van huizen en het aanleggen van zonnepanelen. Die verbouwingen zullen waarschijnlijk nog niet dit jaar, maar wel de volgende jaren gaan plaatsvinden.

Kabinet begon pas vorig jaar met plannen maken

Urgenda stapte in 2015 naar de rechter met de klacht dat de staat niet aan haar zorgplicht voldeed door niet genoeg te doen om klimaatverandering tegen te gaan. Tot veler verrassing stelde de rechter Urgenda in het gelijk.

Lang leek het erop dat de staat het Urgenda-vonnis zou negeren. Pas het afgelopen jaar begon het kabinet met het maken van plannen om de CO2-uitstoot op de korte termijn terug te brengen.

Wel ging de overheid tot tweemaal toe in beroep tegen het vonnis. En tweemaal trok ze aan het kortste eind; het gerechtshof gaf Urgenda in 2018 gelijk en ook in cassatie bij de Hoge Raad, eind 2019, bleef het vonnis in stand.

Of het werkelijk lukt om dit jaar 25 procent minder CO2 uit te stoten, is pas duidelijk aan het eind van december. De coronacrisis toont aan dat externe factoren van grote invloed kunnen zijn op de CO2-uitstoot.

Lees ook:

Dankzij de intelligente lockdown ademen we schonere lucht in

Er hangt minder fijn- en stikstof in de lucht. Dat komt onder andere door het weinige wegverkeer als gevolg van Covid-19, blijkt uit nieuwe cijfers.