Goed nieuws voor jonge ouders. Er komt een betaald ouderschapsverlof van twee maanden, door een donderdag aangenomen EU-richtlijn. Minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) heeft zelf tegen de ‘richtlijn werk-privébalans’ gestemd, omdat hij dit geen zaak van de EU vindt. Maar hij zal er wel „netjes aan voldoen”, zei Koolmees.

1 Welke soorten verlof krijgen ouders op dit moment?

Er is in Nederland al een lappendeken aan verlofsoorten voor jonge ouders. Moeders krijgen 16 weken zwangerschaps- en bevallingsverlof. Hun loon wordt volledig doorbetaald en hun baas krijgt dat bedrag vergoed via uitkeringsinstantie UWV.

De partner mag op de dag van de bevalling ‘calamiteitenverlof’ opnemen en daarna één werkweek partnerverlof, officieel ‘geboorteverlof’ geheten. De werkgever moet het loon volledig doorbetalen.

Vanaf volgend jaar mag de partner na die eerste week een ‘aanvullend geboorteverlof’ opnemen van vijf weken. Dat betekent wel een terugval in inkomen: het UWV betaalt 70 procent van het laatstverdiende loon. Die uitkering wordt betaald uit werkgeverspremies.

Na de kraamtijd mogen de moeder en partner allebei zes maanden ouderschapsverlof opnemen, onbetaald. Vaak wordt dat gespreid opgenomen om in deeltijd te kunnen werken. De verlofuren blijven geldig tot de achtste verjaardag van het kind.

Sommige werkgevers betalen wél een paar maanden ouderschapsverlof. Een kwart van de werknemers valt onder zulke ruimere cao-afspraken. Meestal gaat het om maximaal drie maanden, waarin 50 à 70 procent van het loon wordt betaald.

2 Hoe gaat de nieuwe regeling eruit zien?

Daar denkt minister Koolmees nog over na. Hij moet de richtlijn verwerken in het Nederlandse ouderschapsverlof. Onduidelijk is bijvoorbeeld nog hoe die twee betaalde maanden zich gaan verhouden tot de zes onbetaalde maanden die ouders nu krijgen. De EU stelt twee eisen: beide ouders moeten twee maanden betaald verlof kunnen krijgen die ze niet aan elkaar mogen overdragen. En de betaling moet hoog genoeg zijn: gezinnen moeten „een fatsoenlijke levensstandaard” houden. Daarom zal de betaling waarschijnlijk minimaal 70 procent van het loon worden. Anders kunnen mensen die het minimumloon verdienen onder bijstandsniveau zakken. Landen mogen zelf beslissen wie het verlof financiert.

3 Wanneer gaat het extra verlof in?

Landen hebben drie jaar de tijd om de EU-regels op te nemen in nationale wetten. Die tijd heeft Koolmees waarschijnlijk hard nodig. Eind dit jaar wil hij de details van het nieuwe ouderschapsverlof bekendmaken. Daarna begint het wetgevingstraject, dat al snel één à twee jaar kan duren.

4 Wat voor effect zal dit betaalde verlof hebben?

Het kan leiden tot een gelijkere verdeling van zorgtaken tussen vaders en moeders, een hogere arbeidsparticipatie van vrouwen en een kleinere loonkloof tussen mannen en vrouwen. Zulke effecten had de invoering van een ruimer verlof in Scandinavische landen, zegt Renske Keizer, hoogleraar familiesociologie aan de Erasmus Universiteit. Of dat hier ook gaat gebeuren, hangt onder meer af van de invulling van het verlof.

Het positieve van de richtlijn, zegt Keizer, is dat de vader zijn twee verlofmaanden niet mag overdragen aan de moeder. Als ouders zelf mogen kiezen wie het verlof opneemt, is dat vaak de moeder, bleek uit Scandinavisch onderzoek. „Dan blijven traditionele patronen voortbestaan.”

Het nieuwe ouderschapsverlof zal meer effect hebben als het loon volledig wordt doorbetaald, zegt Keizer. Bij het verlengde geboorteverlof van vijf weken, dat volgend jaar ingaat, geldt dat niet – en dat vindt Keizer een „gemiste kans”. „Mannen zijn sneller geneigd verlof op te nemen naarmate de vergoeding hoger is. Waarom vergoed je dan niet 100 procent tot een bepaald maximaal inkomen? Dan is het veel aantrekkelijker voor gezinnen met een laag inkomen en houd je de kosten beperkt.”

Een ruime verlofregeling kan de man-vrouwverschillen ook op de lange termijn verkleinen, zegt Keizer. „Als een vader een groter aandeel heeft in de zorgtaken, krijgen kinderen dat mee. Meisjes kiezen makkelijker een masculien beroep en jongens nemen later in hun eigen gezin ook eerder zorgtaken op. Het kan een cultuuromslag veroorzaken.”

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 6 april 2019