Dr Wiesław Baryła, psycholog społeczny z Uniwersytetu SWPS:

- Szok. Chyba nie ma innego słowa na określenie tego, co czują nie tylko gdańszczanie, ale i Polacy oraz ludzie za granicą. Zdarzyła się niewyobrażalna tragedia, rozbijająca nasze poczucie sensu i bezpieczeństwa. O odzyskanie poczucia sensu będziemy jeszcze walczyć przez długie tygodnie. Czujemy rozpacz i głęboki smutek, bo na różne sposoby prezydent Adamowicz jest bliski mieszkańcom. Nie tylko tym, którzy na niego głosowali, ale też tym, którzy poparli jego konkurentów. Na takie sytuacje nie bardzo da się reagować w sposób konstruktywny, czyli taki, żeby nasza emocjonalna reakcja miała znamiona celowego działania.

CZYTAJ TAKŻE: Gdańsk żegna prezydenta Adamowicza

Co będzie dalej?

- Wiele zależy, jak zostanie to przeprowadzone przez polityków lokalnych i władze centralne. Czekają nas wybory prezydenta miasta, na chwilę obecną trudno nawet wyobrazić sobie, jak one mogłyby wyglądać. Bo taka tragedia to przecież niewyobrażalny kontekst dla kampanii wyborczej.

W przestrzeni publicznej pojawiają się emocje wobec nożownika, ale i szukanie winnych, zastanawiamy się, co zawiodło.

- Jest to zrozumiałe, wtedy, gdy mamy do czynienia z ofiarą, naturalne jest, że szuka się sprawcy, który w pełni odpowiada za tę sytuację. Nożownik, który popełnił ten czyn, jest w naszych głowach trochę, mówiąc kolokwialnie, słabym sprawcą, zbyt banalnym. Ranga tragedii jest zbyt duża, żeby ją w ten sposób uzasadnić. Poszukujemy dodatkowych winnych, żeby zrównoważyć w naszych umysłach niesamowicie wielką ofiarę. Ludzie doszukują się poważniejszych przyczyn niż niezrównoważenie psychiczne pojedynczego zamachowcy.

Jednak nie da się ukryć, że atmosfera dyskusji politycznej jest od dłuższego czasu podgrzewana, a mowa nienawiści przyniosła straszne żniwo. Czy słusznie przyczyn tej tragedii szukamy dalej?

- To prawda, że mowa nienawiści niesie za sobą ogromne zagrożenia, natomiast w tym przypadku w pełni zgadzam się z Aleksandrą Dulkiewicz, która podczas konferencji powiedziała, żeby nie ideologizować tego zdarzenia. Myślę, że ofiarą mogłaby być niemal każda osoba publicznie znana. Po prostu sprawca tak w umyśle poukładał sobie swoje krzywdy, że chciał ukarać kogoś znaczącego, kogo kojarzy z Platformą Obywatelską. Diagnoza, że istnieje bezpośredni związek pomiędzy tym zdarzeniem, a klimatem politycznym, jest za daleko posunięta. Niestety, takie ataki się zdarzają, także w krajach, w których nie ma mowy nienawiści, np. w Szwecji czy Norwegii. Natomiast pośredni związek - na pewno jest. Tam, gdzie jest przyzwolenie na agresję słowną w życiu społecznym, tam jest więcej agresji fizycznej i więcej napadów.

Wierzy pan, że przyjdzie opamiętanie, że ta tragedia coś w nas i politykach zmieni?

- Niestety nie. Nie ma zbyt wielu powodów do optymizmu. Nie chodzi o samą agresję, ona jest tylko dodatkowym efektem czegoś, z czego zdaje się, że politycy nie chcą rezygnować: naginania reguł gry politycznej w taki sposób, żeby uzyskiwać znaczącą przewagę. Dopóki politycy nie zrozumieją, że można się spierać, ale tak jak w piłce nożnej, trzeba walczyć w oparciu o wspólne uznane zasady, spodziewam się, że nie będzie oddechu. Naginanie reguł budzi niezwykle silną agresję i poczucie krzywdy. Ci, którzy czują, że dzieje się niesprawiedliwość, mają ogromną siłę i poczucie, że usprawiedliwione jest używanie mocnego języka, a nawet rewanż. To błędne koło.