W Lublinie odbyła się debata pod hasłem "Użycie i nadużycie - badacze wobec polityki historycznej", zorganizowana przez Stowarzyszenie "Homo Faber". Spotkanie poświęcone było tematowi polityki historycznej i autonomii badań naukowych. Uczestnicy panelu próbowali odpowiedzieć na pytania: Czy historycy faktycznie zagrażają władzy? Czy jest w Polsce wciąż miejsce na rzetelne badania? Kim jest „niepokorny historyk”? Debatę prowadziła dziennikarka TOK FM Agnieszka Lichnerowicz.



REKLAMA

Zdaniem prof. Rafała Wnuka, który historią najnowszą zajmuje się od wielu lat, dobiega końca czas spokojnych dyskusji o prawdzie historycznej, listów w obronie osób zwalnianych z IPN czy udzielania się przez historyków w mediach. W opinii profesora trzeba pójść o krok dalej, bo dotychczasowe "starcie" historii z polityką, na razie, jest przegrane.

- Trzeba zacząć robić to, co pamiętamy m.in. ze stanu wojennego: tworzyć stałe komitety wsparcia, poszukujące pieniędzy w kraju i za granicą - uważa naukowiec. Pieniądze potrzebne są na walkę o podstawowe wartości, "w tym uczciwość i prawdę"; walkę przed prokuratorem czy w sądach.

Adwokaci mogą reprezentować naukowców pro bono - i tak się dzieje, ale to nie wszystko. - Potrzebne są pieniądze na dojazdy prawników do sądów, często z jednego końca Polski na drugi, również na noclegi czy opinie biegłych - stwierdził prof. Wnuk.

Czytaj też: "Bury" znowu dzieli. Białoruś protestuje przeciw marszowi polskich nacjonalistów>>>

Granty tylko dla badań ze z góry założoną tezą?

Historycy przyznają, że na razie jeszcze można wydawać profesjonalne, rzetelne książki na tematy trudne - np. o powojennym podziemiu niepodległościowym czy stosunkach polsko-ukraińskich. Ale przewidują, że niedługo sytuacja się zmieni.

A bez pieniędzy naukowiec nie będzie mógł prowadzić badań.

- Dziś jesteśmy w kraju, w którym profesjonalnych, krytycznie myślących historyków zamienia się na miłośników historii. I pojawia się historia jako tożsamościowa zabawa, która nie zadaje trudnych pytań. Jest czystym mitem - tłumaczył prof. Wnuk.

Zdaniem prof. Mariusza Mazura, zmierzamy w kierunku takiej polityki historycznej, jaką ma Rosja. - Ale Rosjanie tego nie wymyślili. W XIX wieku istniała tzw. pruska szkoła historyczna, która miała pewne założenia. Po pierwsze - nacjonalizm, po drugie - służenie państwu, po trzecie - takie manipulowanie źródłami, aby "wyszło na nasze" - przypomniał.

Jak dodał naukowiec z lubelskiego UMCS, "historia jest potrzebna politykom, aby móc legitymizować swoją władzę".

Historia pod lupą prokuratorów

W debacie wziął też udział dr Grzegorz Kuprianowicz, historyk, reprezentant mniejszości ukraińskiej w Polsce. Naukowiec podkreślił, że szczególnie ważne są rzetelne badania i uczciwe przedstawianie ich wyników. W jego opinii, historyk przestaje być historykiem, gdy zaczyna kłamać i manipulować faktami. A z tym mamy teraz do czynienia.

Przypomnijmy, dr Kuprianowicz został w sierpniu odwołany z komitetu działającego przy lubelskim IPN. Decyzję podjął szef Instytutu Pamięci Narodowej Jarosław Szarek, kilka tygodni po tym, jak naukowiec mówił o zbrodni Armii Krajowej na Ukraińcach, do której doszło w 1944 roku w Sahryniu. Po zawiadomieniu złożonym przez wojewodę lubelskiego wystąpieniem dr Kuprianowicza podczas obchodów zbrodni w Sahryniu, zajęła się prokuratura.

Czytaj też: Obchodom z udziałem prezydenta Ukrainy ma się przyjrzeć prokuratura. Wojewoda powołuje się na ustawę o IPN>>>

I co mi zrobisz?

Wątpliwości historyków, uczestniczących w debacie, wzbudziły publikacje firmowane przez Instytut Pamięci Narodowej. Na przykład wydana w 2017 roku publikacja „Przeciwko Pax Sovietica. Narodowe Zjednoczenie Wojskowe i struktury polityczne ruchu narodowego wobec reżimu komunistycznego 1944–1956”, autorstwa pracujących w IPN Mariusza Bechty i Wojciecha Muszyńskiego.

Zdaniem prof. Mariusza Mazura, z książki wynika, że narodowcy w czasie wojny ratowali Żydów i to była ich jedyna działalność. - Punkt pierwszy: narodowcy pomagali Żydom; punkt drugi - Żydzi wydawali tych narodowców Niemcom. Punkt trzeci: po wojnie Żydzi - łaskawie - wspominali w sądach, że narodowcy ich ratowali i wtedy zapadały niższe wyroki. To jest wizja współczesnych historyków. Taka bezczelność wobec czytelnika. Mogę powiedzieć, że Ziemia jest płaska i co mi zrobisz? - pytał naukowiec.

Jak dodał, w książce są też inne absurdy. - Czytamy o dwóch dowódcach, którzy są odpowiedzialni za mordowanie Białorusinów i Ukraińców, ale z książki wynika de facto, że ich żołnierze byli AK-owcami, a nie narodowcami. Czyli wina spada nie na Ruch Narodowy, ale na Armię Krajową. To się świetnie wpisuje w obecne dzisiaj w przestrzeni publicznej deprecjonowanie AK i stawianie na szczycie NSZ-tu i Ruchu Narodowego - stwierdził prof. Mazur.

- Zaczynamy dochodzić do takiego momentu, że fakty przestają mieć znaczenie. Mamy już przecież takie sytuacje, że historyk czy edukator mówi rzeczy, które nie mają żadnego związku z wiedzą historyczną. Na zasadzie: „I co mi pan zrobi?” - podsumował prof. Rafał Wnuk.

Czytaj też: Szef IPN upomniał pracowników. Powód? Naukowcy stworzyli portal walczący z zakłamywaniem historii>>>