Volgens PvdA-gedeputeerde Erik van Merrienboer kunnen de stikstofrechten ook voor andere ‘publieke doelen’ worden ingezet. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Bizar, onaanvaardbaar, ongehoord, oncollegiaal en zelfs cowboygedrag, zo luiden enkele snoeiharde reacties. De kritiek uit het land is zo heftig dat het Brabantse provinciebestuur zich genoodzaakt zag om een uitgebreide ‘excuusbrief’ te sturen naar alle provincies en de minister. ‘Wij betreuren het ten zeerste dat onze handelwijze dermate veel vragen en publiciteit heeft opgeroepen’, schrijft PvdA-gedeputeerde Erik van Merrienboer namens het Brabantse college. ‘Wij bieden u daarvoor onze welgemeende excuses aan.’

In de brief legt de provincie ook uit waarom het tot het opkopen van de vier boerderijen in Noord-Holland (twee stuks), Drenthe en Zeeland heeft besloten. Al jaren wordt gesteggeld over de aanleg van het Logistiek Park Moerdijk (LPM). In november heeft de Raad van State in een tussenuitspraak alle bezwaren tegen het plan ongegrond verklaard met uitzondering van de beroepsgronden die gaan over de stikstofdepositie. Het rechtscollege gaf Brabant een half jaar de tijd om daarvoor een oplossing te vinden, dus tot uiterlijk begin mei.

Omdat het gaat over een logistiek bedrijventerrein, dus met transportbedrijven die ook buiten de provinciegrenzen opereren, reikt de stikstofdepositie ‘over vrijwel geheel Nederland’, aldus het provinciebestuur. ‘De stikstofdepositie kan dus niet alleen met de inzet van één of een paar bedrijven in Noord-Brabant zelf gesaldeerd worden’, schrijft Van Merrienboer. ‘Daarvoor moeten meerdere bedrijven ingezet worden op strategisch gekozen locaties verspreid over geheel Nederland.’

Daarop heeft Brabant transacties gesloten met zes veehouderijen die al te koop stonden, waarvan vier buiten de provincie. Het gaat om bedrijven die al waren gestopt of wilden stoppen. Ze zijn via openbare bronnen, zoals Funda, verworven. Volgens Van Merrienboer zijn de verworven stikstofrechten slechts voor een klein deel bedoeld voor het Moerdijkse bedrijvenpark. Het grootste deel kan ook voor andere ‘publieke doelen’ worden ingezet, dus voor andere projecten in andere provincies.

‘Grote urgentie’

Brabant heeft ‘vanwege de grote urgentie om snel te handelen’ geen tijd gehad om de andere provincies tijdig te informeren of te raadplegen. Daarom is ook niet gewacht op de uitkomst van de lopende onderhandelingen tussen de minister en de provincies over de spelregels van het stikstofbeleid.

Daarmee loopt Brabant ook een risico, erkent de gedeputeerde: ‘De stikstofruimte van de door ons aangekochte melkvee-, varkens- en pluimveebedrijven kunnen wij op dit moment dus nog niet inzetten ten behoeve van LPM. We hebben daarin een risico genomen en zijn afhankelijk van de afspraken die daarover met de twaalf provincies en het Rijk gemaakt moeten worden.’

Minister Schouten van Landbouw is not amused door de Brabantse dadendrang. ‘Ik vind niet dat je zomaar in andere provincies bedrijven kunt opkopen’, zei de minister bij NPO Radio 1. ‘Je moet eerst heel goede afspraken maken om te voorkomen dat lukraak bedrijven worden opgekocht zonder dat wordt bekeken wat voor impact dat heeft op de omgeving.’

CDA en ChristenUnie hebben Kamervragen gesteld over het opmerkelijke initiatief vanuit Den Bosch, dat ze betitelen als cowboygedrag. Ook in Noord-Holland heeft de CDA-fractie verbolgen gereageerd. ‘Noord-Holland mag niet ‘leeggekocht’ worden! Spookprovincie?’, twittert Statenlid Willemien Koning. ‘Hoe is mogelijk dat Brabant boerderijen in Assendelft en Wieringen koopt om logistiek park in het zuiden Nederland te realiseren?’

De VVD in Noord-Holland vindt de solistische actie van Brabant ‘niet chic’. Volgens de liberalen moeten de overheden gezamenlijk optrekken in de stikstofaanpak: ‘Het moet niet ieder voor zich zijn.’ Vanuit Drenthe klinkt eveneens harde kritiek. De Drentse gedeputeerde Henk Jumelet noemt de actie oncollegiaal en voorbarig. Het Brabantse Statenlid Hermen Vreugdenhil vindt de actie ‘onfatsoenlijk’. De CU’er: ‘Terwijl wij in de Staten door de crisis niet kunnen vergaderen, drukt de gedeputeerde er van alles door, koopt achter de rug van collega’s boerderijen op in andere provincies en lapt afspraken met het Rijk aan de laars.’