Het asielzoekerscentrum in Gilze. Beeld ANP

De reden hiervoor is dat de dienst een grote achterstand heeft opgelopen met het afhandelen van asielaanvragen. Dit heeft vooral te maken met onderbezetting: in 2017 werd flink bezuinigd op de IND vanuit de gedachte dat de grote asielinstroom uit 2015 was afgezwakt. Maar niet veel later nam die asielinstroom onverwacht weer toe.

Voor het behandelen van reguliere asielaanvragen geldt een wettelijke termijn van zes maanden. Als die verstrijkt, kunnen asieladvocaten namens hun cliënten een zogeheten ingebrekestelling indienen – een schriftelijke aanmaning die in meer sectoren wordt toegepast. Als de schuldenaar, in dit geval de IND, niet binnen twee weken reageert, gaat automatisch een dwangsom lopen. Die begint met 20 euro per dag en loopt op tot 40 euro. Na 42 dagen is het maximaal uit te keren bedrag van 1.260 euro bereikt.

Dit jaar is het bedrag aan dwangsommen opgelopen tot 5,5 miljoen euro – vorig jaar was dit omstreeks dezelfde tijd nog iets meer dan een miljoen. Om te voorkomen dat de wachttijden en daarmee de hoeveelheid dwangsommen nog verder oplopen, worden voor het einde van volgend jaar driehonderd nieuwe IND-medewerkers opgeleid. ‘Het zal even duren voordat die aan de slag kunnen’, zegt een woordvoerder van het ministerie van Justitie en Veiligheid, waaronder de IND valt. ‘Vandaar ook de prognose dat het bedrag volgend jaar verder oploopt tot 17 miljoen.’

Onderzoek

Staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Asiel) noemt dit onacceptabel en heeft opdracht gegeven voor een extern onderzoek naar de uitvoering van de asielprocedure door de IND, zo schrijft ze maandag in een brief aan de Tweede Kamer. Ze verwacht dat in 2021 het grootste deel van de aanvragen weer binnen de wettelijke termijn zal worden afgehandeld.

De IND werkt intussen aan het slimmer inrichten van de werkwijze, zodat herhaalde asielaanvragen in Ter Apel – waar het landelijke aanmeldcentrum is gevestigd – sneller worden afgehandeld. Vooral kansrijke asielaanvragen, bijvoorbeeld van Syriërs en Jemenieten, blijven nu lang liggen omdat de prioriteit ligt bij het afhandelen van aanvragen van ‘veiligelanders’ en Dublinclaimanten. Deze categorie asielzoekers maakt nauwelijks kans op een verblijfsvergunning en wordt daarom geacht het land zo snel mogelijk te verlaten.

Kansrijke asielzoekers verblijven nu vaak maanden in zogeheten prePOLS, onderdeel van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Het is de wachtkamer die uiteindelijk leidt naar de behandeling van hun asielaanvraag. De omstandigheden in de prePOLS zijn soberder dan in reguliere asielzoekerscentra. Inwoners ontvangen geen leefgeld en hebben een wekelijkse registratieplicht. VluchtelingenWerk Nederland luidde hierover eerder al de noodklok.

De lange wachttijden zijn extra vervelend voor asielzoekers die hun gezin noodgedwongen hebben achtergelaten in het land van herkomst. Een verzoek tot gezinshereniging kan namelijk pas worden ingediend na het verkrijgen van een verblijfsvergunning. Soms gaat er meer dan twee jaar overheen voordat gezinsleden, die geregeld nog in oorlogsgebied verblijven, naar Nederland kunnen komen.