Op hoofdlijnen willen coalitiepartijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie hetzelfde: minder marktwerking in de jeugdzorg en de geestelijke gezondheidszorg. Er moet ook een einde komen aan de wachtlijsten. En wie behoefte heeft aan complexe zorg, zou niet meer zelf van instelling naar instelling hoeven trekken.

Dus voor een groot deel zijn ze het eens met het manifest Lijm de Zorg, voor „een betere jeugdzorg en ggz” dat maandag werd gepresenteerd- en op woensdagavond ruim 38.000 keer was ondertekend. Onder de eerste ondertekenaars zijn GroenLinks-Kamerlid Lisa Westerveld en VVD-Kamerlid Martin Wörsdörfer. Hij had vorige week dinsdagavond urenlang in een café gezeten met Louis de Mast, coördinator van Lijm de Zorg en woonbegeleider van mensen met autisme. De Mast zegt dat hij in eerste instantie met opzet een Kamerlid van een oppositiepartij en een coalitiepartij had benaderd – geïnspireerd door de toeslagenaffaire bij de Belastingdienst. Daar waren ook Kamerleden van de oppositie (Renske Leijten, SP) én een van de coalitie (Pieter Omtzigt, CDA) de aanjagers.

Tot nu toe heeft geen enkel Kamerlid van een andere coalitiepartij het manifest ondertekend. De Kamerleden die erover gaan, zeggen allemaal het manifest wel grotendeels te „onderschrijven”. CDA-Kamerlid Joba van den Berg wil „een einde maken aan de honderden bedrijfjes die de jeugdzorg als verdienmodel zien, waardoor de jongeren die zware zorg nodig hebben de dupe zijn en niet aan bod komen. Het manifest roept terecht op tot meer samenwerking, in plaats van marktwerking.”

‘Zo blijf je bezig’

Maar marktwerking, vindt D66-Kamerlid Antje Diertens, is niet de kern van het probleem. „Dat is het bureaucratische systeem, dat moet flexibeler worden. Wie bijvoorbeeld psychische problemen én een verslaving heeft, kan nu niet voor beide tegelijk in behandeling. Bij het loket voor psychische zorg krijg je dan te horen: meld je maar eerst bij de verslavingszorg. En andersom. Zo blijf je bezig.” Over de lange wachtlijsten zegt Diertens: „Wie een hersenbloeding krijgt, wordt acuut opgenomen. Maar wie een disconnectie in zijn hersenen heeft, moet wachten. Dat kan niet.”

Lees ook: Waarom werd de psychotische Carla niet opgenomen?

Aan het geld, vindt ChristenUnie-Kamerlid Carla Dik-Faber, kan het niet liggen. „Er is zelfs sprake van onderuitputting in het budget. Ik wil weten hoe groot de groep is die te maken heeft met meerdere complexe zorgvragen, en daardoor vastloopt. Mijn gevoel zegt dat het er geen duizenden zijn. Het is een kleine groep, die moeten we kunnen helpen. Het kan niet zo zijn dat mensen zich nu bij de Levenseindekliniek melden met de boodschap: ik kan niet meer.” De regie, zegt Dik-Faber, moet liggen bij de rijksoverheid. „Waarom is er geen crisisdienst? De rijksoverheid moet de regie hebben, omdat het in veel gevallen regionaal niet lukt.”

Maar de sector, vindt D66’er Diertens, „moet ook de hand in eigen boezem steken. Mensen die zzp’er worden, doen dat niet alleen uit financiële overweging, maar ook omdat ze de cultuur te benauwend vinden. Dat vertraagt processen. De psychische zorg moet en kan efficiënter”.

Lees ook: ‘Chronisch zieken worden te ingewikkeld gevonden’

Ondertussen zit Charlotte Bouwman (26) al drie dagen op een kussen in de hal van het ministerie van Volksgezondheid. Naast haar, op een bord, het aantal dagen dat ze op de wachtlijst staat voor de juiste behandeling. Inmiddels zijn dat er 807. De afgelopen dagen zag ze de ene politicus na de andere voorbijkomen. Op maandag premier Mark Rutte en D66-fractievoorzitter Rob Jetten. Op dinsdag GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver en minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge. PvdA-Kamerlid Attje Kuiken nam thee voor haar mee. Sommige politici twitterden over hun bezoek, of plaatsten er een foto van op Instagram. Bouwman ziet het gebeuren en zegt: „Doen ze ook iets met wat ik zeg? Verzilveren ze het in de Kamer?” Alleen de SP, GroenLinks en de VVD vroegen haar: hoe kunnen we je zorgen omzetten in beleid?

Tegen ChristenUnie-fractievoorzitter Gert-Jan Segers, die ook even bij haar was, had Bouwman gezegd: verantwoordelijk bewindspersoon Paul Blokhuis is toch van de ChristenUnie? Het is toch úw staatssecretaris?

Ze hoopt dat al die politici die tegen haar zeggen dat ze haar steunen, dat ook zullen doen in de Kamer. Ze wil dat iemand verantwoordelijkheid neemt. Dat had ze maandag ook gezegd tegen Blokhuis. „Hij zei dat hij dat deed. Ik vertelde hem dat hij daar dan in faalde.”

Bouwman blijft, zegt ze, net zolang zitten tot ze in de Tweede Kamer concrete maatregelen hoort. Volgende week debatteren de zorgwoordvoerders van politieke partijen over de ggz.

NRC De Haagse Stemming Het belangrijkste nieuws van het Binnenhof en een inkijkje in de politieke dag die komen gaat Inschrijven

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 23 januari 2020