Dowody? Losy ustawy 2.0, przypadki łamania konstytucji przez prezydenta, „błyskawicznie działająca prokuratura”, sprawa GetBacku i mema Patryka Jakiego.

W maju 1982 r., czyli jeszcze w okresie formalnego obowiązywania stanu wojennego, weszła w życie nowa ustawa o szkolnictwie wyższym. Przewidywała ona, że rektor jest wybierany, ale wybór musi być zatwierdzony przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego. Nie był to czczy przepis, jak o tym świadczy np. przypadek prof. Klemensa Szaniawskiego, nominata na stanowisko rektora Uniwersytetu Warszawskiego. Rektorem Uniwersytetu Jagiellońskiego wybrano prof. Józefa Gierowskiego – na drugą kadencję. Nie był bynajmniej spolegliwy wobec władzy. Zagroził zaraz po wprowadzeniu stanu wojennego, że jeśli ktoś z Kolegium Rektorskiego zostanie odwołany, całe to grono złoży dymisję. Chociaż jeden z prorektorów nie był mile widziany przez rządzących, pozostał na stanowisku.

Ale np. na Politechnice Wrocławskiej odwołano najpierw jednego z prorektorów (prof. Andrzeja Wiszniewskiego), a potem rektora (prof. Tadeusza Zipsera). Podaję te fakty, by pokazać, że sytuacja wcale nie była jednoznaczna. Wracając do elekcji rektora, minister winien zareagować w określonym terminie, a do tego czasu wynik wyborów był niejako zawieszony. Wszelako Wojciech Jaruzelski złożył gratulacje prof. Gierowskiemu przed upływem terminu, w którym minister nauki i szkolnictwa wyższego mógł złożyć stosowne weto. Wszyscy uznali, że protestu nie będzie, skoro gratulacje zostały wyrażone przez osobę, która była: (a) I sekretarzem KC PZPR, (b) premierem, (c) ministrem obrony narodowej. Z formalnego punktu widzenia ta prognoza nie była tylko prawdopodobna, ponieważ minister mógł unieważnić wybór, ale faktycznie trudno było przypuścić, że to uczyni.

Czytaj także: Polska PiS, czyli nagromadzenie nonsensów

Kto w Polsce uchwala ustawy

Kilka dni temu jeden z wiceministrów oświadczył, że dana ustawa (niżej wyjaśnię) zostanie przyjęta przez Sejm zaraz na początku lipca. Stan faktyczny jest taki, że ów projekt prawny jest jeszcze w obróbce i wiadomo, że wzbudza kontrowersje także w obozie władzy. Oczywiście wiadomo, jakie reguły rządzą decyzjami parlamentów, że deputowani do nich nie głosują wedle uznania, że często obowiązuje dyscyplina partyjna oraz że tak bywa przede wszystkim w partiach typu wodzowskiego (aż prosi się powiedzieć – leninowskiego), a taką jest obóz dobrej zmiany.

Z drugiej strony Konstytucja RP wyraźnie stwierdza, że ustawy uchwala parlament oraz normuje dalsze procedowanie (Senat, prezydent, ewentualnie Trybunał Konstytucyjny). Główny promotor wspomnianej ustawy i zwierzchnik rzeczonego wiceministra wypowiadał się bardziej oględnie niż jego podwładny i tylko wyraził przekonanie, że jego dzieło normatywne zostanie przyjęte przez Sejm, tj. że głosowanie w parlamencie będzie po jego myśli. Dodał przy tym, że wynik głosowania będzie testem spoistości rządzącej koalicji. Tymczasem pan wiceminister ujął rzecz jasno i prosto. Ustawa zostanie przyjęta, koniec, kropka. Wiceminister powiedział, causa finita.

Ciekawe, że nikt nie zauważył, iż w ten sposób urzędnik w randze podsekretarza stanu zwyczajnie obraził posłów, całkowicie ignorując to, że w naszym kraju ciągle mamy rządy parlamentarno-gabinetowe – być może optuje za systemem wiceministerskim?

Ustawa 2.0 – „inna niż wszystkie”

Żarty na bok, ponieważ sprawa jest poważna. Niektóre ustawy mają sens polityczny, np. tak konstruują prawo wyborcze, aby zwiększać szanse rządzących na reelekcję, ale inne raczej dotyczą materii technicznych, tj. organizują określoną sferę życia społecznego. W pierwszym wypadku trudno się dziwić, że rządząca większość głosuje „bez skreśleń”, jak dawniej powiadano, ale w drugim powinny decydować względy dyktowane racjonalnością. Teraz mogę zdradzić szczegóły. Wyżej omówiłem stanowisko p. Müllera, podsekretarza stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w sprawie procedowanej ustawy o szkolnictwie wyższym, tj. ustawy 2.0, zwanej szumnie i zdecydowanie na wyrost konstytucją dla nauki lub, to jeszcze lepsze, reformą inną niż wszystkie.

Nie będę tutaj dyskutował projektu ustawy – ograniczam się tylko do bardzo ogólnych uwag. W Sejmie zgłoszono 250 poprawek do niej, co potwierdza opinię, że jest to projekt kontrowersyjny, także wśród parlamentarzystów Prawa i Sprawiedliwości. Pan Müller jeszcze przed debatą sejmową poinformował, z czym (z jakimi poprawkami) ministerstwo się zgodzi, a z czym nie.

To bulwersujące oświadczenie z uwagi na to, że Sejm nie musi podzielać stanowiska MNiSzW, aczkolwiek p. Müller zdaje się sugerować, że jest inaczej. Ustawa jest reklamowana jako będąca wynikiem niezwykle szerokich konsultacji społecznych. Coś jednak tu nie gra. Część środowiska protestuje do dzisiaj, np. komitety nauk humanistycznych działające przy I Wydziale Polskiej Akademii Nauk (i to wcale nie z powodu przepisów o PAN). Tak istotne gremia dla problematyki ustawy o szkolnictwie wyższym, jak np. Komitet Etyki w Nauce PAN i Komitet Naukoznawstwa PAN, w ogóle nie zostały zaproszone do dyskusji. Wygląda więc na to, że konsultacje były zdominowane, zapewne taki był zamysł MNiSzW, przez tych, którzy zgadzają się z projektem ustawy. To prawda, że to i owo skorygowano na wniosek przedstawicieli środowiska, ale p. Gowin ignoruje większość głosów krytycznych. Są poważne przesłanki dla opinii, że ustawa 2.0 zdegraduje humanistykę i mniejsze uczelnie (nie tylko regionalne), ale kierownictwo resortu nie ukrywa, że wie lepiej. Ponadto informacje o ostatecznym kształcie ustawy są tak konstruowane, że nie bardzo wiadomo, jakie poprawki zostały przyjęte.

Ustawa „doskonaląca” szkolnictwo

Pan Gowin raczył wyjaśnić ostatnie protesty studentów jako inspirowane politycznie. Powiada też, iż jego nadzieja na uchwalenie ustawy oparta jest na konsensie politycznym prawicy parlamentarnej. I to jest właśnie trudne do pojęcia z racjonalnego punktu widzenia, że regulacja mająca na celu usprawnienie (nie ma wątpliwości, że wiele jej elementów będzie temu służyło) funkcjonowania nauki i szkolnictwa wyższego jest traktowana jako materia polityczna. Nawiasem mówiąc, twórcy ustawy i część środowiska naukowego mają złudną nadzieję, że przy obecnej wysokości nakładów na naukę (około 1,1 proc. PKB; w najbliższych latach ma nastąpić wzrost do 1,25 proc., zalecana średnia europejska to 2 proc.) możliwe jest usprawnienie (ba, nawet udoskonalenie – jedno z kluczowych gremiów ma nazywać się Radą Doskonałości Naukowej; nazwa pretensjonalna i mało poważna) nauki w Polsce drogą wydania nowej ustawy.

Owszem, można to i owo poprawić, ale nie radykalnie zmienić na lepsze. Aby być sprawiedliwym, dodam, że opozycja ma ustawę 2.0 i jej problemy w tzw. dużym poważaniu. Tak to właśnie jest, gdy problem techniczno-organizacyjny – funkcjonowanie nauki i szkolnictwa wyższego – zostaje ubrany w polityczny smoking. Kiedyś, w starych dobrych (?) czasach, było tak, iż polityka obejmowała przeogromny zakres spraw, powiedzmy od walki ze stonką ziemniaczaną (zsyłaną przez imperialistów przy pomocy totalnej reakcji) do głosowania, oczywiście na „tak”. Gdzieś w środku były nauka i szkolnictwo wyższe. Zaznaczam, że wszelkie wnioski komparatystyczne są prywatną sprawą tych, którzy je wyprowadzają. Czynią to na własne ryzyko.

Trybunał w swej łaskawości publikuje wyroki

Niedawno rząd opublikował niektóre (zaległe) wyroki Trybunału Konstytucyjnego z lat 2015–16. Stało się to, aby zadośćuczynić postulatom Komisji Europejskiej. Potwierdził to p. Ast, jeden z głównych prawniczych autorytetów dobrej zmiany. Nie zacytuję dosłownie, ale ton był mniej więcej taki: „Niech im będzie, opublikowaliśmy”.

Żeby jednak wilk był syty i owca cała, tekst opublikowany w Dzienniku Ustaw jest opatrzony adnotacją: „Rozstrzygnięcie wydane z naruszeniem przepisów prawa”. Jest to coś horrendalnego z punktu widzenia prawa i nawet taki mędrzec jak p. Ast winien to dostrzec.

Po pierwsze, TK nie wydaje rozstrzygnięć, ale wyroki i postanowienia. Po drugie, nikt nie ma prawa kwestionować wyroków TK poza nim samym (to znaczy, że tylko TK może zmienić swój wyrok). Po trzecie, interpolacje w Dzienniku Ustaw są niedopuszczalne. Trzeba jednak odnotować pewien znaczący postęp. Czołowi politycy dobrej zmiany (nawet ten najbardziej czołowy) zapewniali, że nie było żadnych posiedzeń TK zakończonych obecnie opublikowanymi wyrokami, jeno jakieś prywatne mitingi przy kawie i ciasteczkach. Teraz okazuje się, że rząd pod prezydencją p. Morawieckiego w swojej wielkiej łaskawości publikuje, i to nawet w najważniejszym źródle prawa, rezultaty nieformalnych spotkań członków i członkiń sądu konstytucyjnego. „Koniec świata” – jakby rzekł p. Popiołek, gospodarz domu w serialu „Dom”.

Innym optymistycznym akcentem jest to, że niezrównana p. Kempa (mgr administracji, czasem delegowana do roli prawniczki) nie musi się dłużej troskać o ewentualne stanięcie przed Trybunałem Stanu. Kiedyś z przerażeniem nawijała, że musiała zaniechać publikacji, bo owe feralne orzeczenia naruszały prawo, a teraz ma potwierdzenie swego stanowiska w Dzienniku Ustaw.

Konstytucja łamana mniej i bardziej

Niedługo mamy usłyszeć o niecnościach poprzedniego TK, tj. tego, który spotykając się przy kawie i ciastkach, coś tam rozstrzygał, oczywiście niezgodnie z prawem, aczkolwiek owe naruszenia znalazły się w Dzienniku Ustaw. Pani Romaszewska, doradczyni p. Dudy, zapowiada: „Mamy teraz opracowanie na ten temat, co wyprawiał Trybunał Konstytucyjny w poprzednich latach. Można powiedzieć, że to jest pełna zgroza. (...) Myślę, że poznamy je w przyszłym tygodniu”. Nie mogę się doczekać, co wysmażyła kancelaria prezydenta.

Pani Romaszewska wyraziła również niezwykle celną myśl z zakresu konstytucjonalizmu: „Ja jestem odwrotnego zdania, że oni [opozycja] łamali konstytucję. Prezydent Duda absolutnie nie łamie... Znacznie mniej łamie, niż oni łamali, jeśli już mówimy o łamaniu”. Cokolwiek autorka tego kalamburu miała na myśli, utrzymując, że konstytucję można łamać mniej lub więcej (nie mniej), i że to pierwsze jest jednak bardziej chwalebne, zestawienie zdań „X absolutnie nie łamie konstytucji” i „X łamie konstytucję mniej, niż Y łamał” nasuwa wniosek, że ich autorka ma bardzo wyrafinowane poczucie spójności logicznej. Zważywszy że sprzeczność implikuje wszystko, teraz już wiadomo, dlaczego p. Romaszewska jest tak głęboko przekonana o tym, że racja jest zawsze po jej stronie.

Mem i przeprosiny Jakiego

A teraz kilka uwag o moim ulubieńcu – p. (nie byle) Jakim, opolaninie dzielnie walczącym o fotel prezydenta miasta stołecznego Warszawy. Oto notatka prasowa: „Donald Tusk zdecydował się pozwać Patryka Jakiego za mem ze zdjęciem z pogrzebu Sebastiana Karpiniuka, który ukazał się na Facebooku kandydata PiS na prezydenta Warszawy. Zdjęcie przedstawiało Donalda Tuska i Grzegorza Schetynę, którzy płakali podczas pogrzebu posła PO, który zginął pod Smoleńskiem. Napis brzmiał: »Nasi przegrali«. Miał to być komentarz do przegranej reprezentacji Niemiec podczas meczu z Meksykiem”.

Pan Giertych, pełnomocnik p. Tuska, zaznaczył, że jego klient chce, „aby wpłata ze strony pana Jakiego nastąpiła na konto Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy w wysokości 30 tys. zł”. Pan (nie byle) Jaki oświadczył, że nie wpłaci pieniędzy na WOŚP. I wyjaśnił to tak: „Zaraz jak to zobaczyłem, usunąłem, przeprosiłem. Ba, przeprosiłem nawet osobiście Donalda Tuska i Grzegorza Schetynę. (...) Znaczy przepraszam, nie osobiście. Przeprosiłem ich, podkreślając ich funkcje. Można zobaczyć na moim Facebooku, że za to przeprosiłem. I nawet wysłałem sprzęt sportowy w ramach przeprosin do Kołobrzegu. I chcę panu powiedzieć jeszcze jedną rzecz: ja, ponieważ reprezentuję w polityce młode pokolenie, to chciałbym wprowadzić nowe zasady do życia publicznego. Bo ja nigdy nie usłyszałem od Donalda Tuska ani Grzegorza Schetyny słowa »przepraszam«, a ja potrafię to powiedzieć, mimo że zrobiłem to nie ja, tylko moi ludzie”.

Dziennikarze sprawdzili i okazuje się, że p. Tusk przeprosił za zachowanie ministrów w czerwcu 2014 r. „Muszę zacząć od przeprosin pod adresem opinii publicznej za bulwersujące, momentami skandaliczne zachowania, język, niestosowne słowa, jakie zostały nagrane w czasie nielegalnego podsłuchiwania urzędników państwowych, w tym ministrów”. Powstaje pytanie, co się stanie, gdy sąd nakaże p. Jakiemu wpłatę na WOŚP?

Pomijając tę subtelną kwestię, ciekawą z uwagi na funkcję p. Jakiego jako wiceministra sprawiedliwości, zwrócę uwagę na iście żelazną konsekwencję widoczną w sekwencji: „Przeprosiłem ich, podkreślając ich funkcje. Można zobaczyć na moim Facebooku, że za to przeprosiłem. I nawet wysłałem sprzęt sportowy w ramach przeprosin do Kołobrzegu”. Okazuje się, że p. (nie byle) Jaki przeprosił p. Tuska i p. Schetynę za ich funkcje, oraz udokumentował swoje przeprosiny wysłaniem sprzętu sportowego do Kołobrzegu. Trafił nie tyle kulą w płot, ile daleko od niego. Ale wprowadza nowe zasady.

Błyskawiczne działania prokuratury

Pan Ziobro wypowiedział się o aferze GetBacku w taki oto sposób: „Okazuje się, że jeżeli porównamy działanie prokuratury ws. GetBacku do afer w okresie rządów Platformy, to przypomnę, że od czasu zawiadomienia złożonego przez KNF do zarzutów w sprawie Amber Gold minęło 2 lata i 8 miesięcy. (...) A w tym wypadku od czasu, kiedy trafiło do nas zawiadomienie KNF, do momentu finalizacji w postaci zatrzymań minęło niespełna 1,5 miesiąca. Przecież całkowicie zawaliła się ta teoria polityków Platformy, że mamy coś rzekomo na sumieniu w tej sprawie. I to jest śmiechu warte”.

Zgadzam się z tym, że w tym przypadku mamy do czynienia z czymś śmiechu wartym, ale akurat nie tym, co sugeruje p. Ziobro. Wyprowadzanie konkluzji na podstawie szybkości działania prokuratury, że afera GetBacku (niektórzy powiadają, że prezes tej spółki powoływał się na wpływy w kierownictwie PiS) to „afera III RP”, jest rzeczywiście zabawne. Może być tak, że dwa w jednym, czyli minister sprawiedliwości i zarazem prokurator generalny, uważa(ją), że III RP trwa. A wydawało się, że jej dni są policzone. Oczywiście za sprawą błyskawicznych działań prokuratury.