Die minister van vervoer, Fikile Mbalula, saboteer Metrorail deur hom te dwing om ŉ passasierspoordiens te bedryf sonder dat geld daarvoor verskaf word – wat weer beteken dis bykans onmoontlik vir administrateur Bongisizwe Mpondo om die rekeninge te betaal.

Dít volgens die vervoervakbond Untu, wat sê Vodacom het Dinsdagaand boonop sy kontrak met die Passasierspooragentskap (Prasa) opgeskort. Alle Vodacom-selfone, wat treindrywers gebruik om met sentrale beheerkamers te praat, is gevolglik buite werking, sê Steve Harris, algemene sekretaris van Untu.

Die selfone word gebruik wanneer treine mondeling gemagtig moet word.

“Treine sit vas tussen aansluitings en oorgange omdat die treindrywers nie toestemming kan kry om op hul roetes voort te gaan nie,” sê Harris.

“Dit veroorsaak ŉ lewensgevaarlike situasie vir die treindrywers en die metro se veiligheidswagte wat weereens deur skares woedende pendelaars as die sondaars beskou gaan word. Dit beteken ook duisende pendelaars wat landwyd op treine gestrand sit, is maklike teikens vir misdadigers wat baie goed weet hoe kwesbaar hulle is.”

Volgens Harris word daar normaalweg per radio tussen ŉ treindrywer en die sentrale beheerkamer gekommunikeer, maar die meeste treine en basisstasies se radio’s is stukkend.

“Treindrywers is beveel om hul private selfone te gebruik om magtiging te verkry, maar dit is teen een van Prasa se bedryfsreëls. As ŉ treindrywer sy of haar private selfoon gebruik aan stuur van ŉ trein, kan Prasa hulle van wangedrag aankla. Die situasie is onhoudbaar vir Untu se lede,” sê Harris.

Pres. Cyril Ramaphosa het twee maande gelede ŉ R1,4 miljard-inspuiting beloof om die sentrale spoorlyn in Kaapstad te herstel, asook ŉ verdere R1,4 miljard om die Mabopane-spoorlyn in Gauteng op te knap.

Harris sê Mbalula het ook beloof om enige administratiewe rompslomp te beperk sodat die administrateur vinnig kan optree. “Dit is van geen nut as die regering Prasa nie finansier nie. Die departement van vervoer het die afgelope twee jaar R9 miljard van Prasa se begroting gevat en dit aan die bankrot Suid-Afrikaanse Nasionale Padagentskap (Sanral) gegee om die e-tolstelsel, waarvoor motoriste weier om te betaal, te finansier.”

Harris sê toe die vakbond dié besluit bevraagteken het, is Untu ingelig dat Prasa nie sy begroting kan bestee nie. “Nou het Prasa ŉ administrateur wat die begroting kan bestee, maar daar is geen geld om die rekeninge te betaal nie.”

Hy sê daar is tot dusver ook nog geen teken van die nuwe veiligheidsmaatskappye wat veronderstel is om Prasa se werkers, pendelaars én die bates van dié staatsbeheerde onderneming te beskerm nie.

Die minister van polisie, Bheki Cele, het ook nog nie ŉ verduideliking verskaf oor wat die doel van die spesiale spoorpolisiëringseenheid is nie, omdat dié eenheid nêrens naby treine, spoorlyne of ander bates te sien is nie, sê Harris.

Untu het ook die Spoorwegreguleerder – wat as waghond van spoorveiligheid in Suid-Afrika optree – gekap. Harris sê die reguleerder laat Prasa toe om pendelaars se lewe in dié omstandighede in gevaar te stel.