Een protestmars van antifa's in Chicago. Beeld afp

Dagelijks bereiken ons nieuwe filmpjes en berichten van demonstraties in Amerika. Vanaf deze kant van de Atlantische Oceaan lijkt het wel alsof half Amerika dag in dag uit in touw is om de andere helft voor 'fascist!' uit te maken. Dit zijn aanhangers van de interessante ideologie van het 'antifascisme'. Hun opponenten van extreemrechtse signatuur herkennen zich dikwijls niet in het fascisme-verwijt en schreeuwen evenzo hard terug. De opbrengsten van dit bizarre schouwspel tot nu toe zijn verontrustend: een hoop schorre kelen, immer oplopende frustratie en haat, hier en daar wat knokpartijen, een heuse aanslag en een almaar groeiende kloof in de samenleving.



Rare jongens, die Amerikanen? Niet te snel: ook Nederland blijft deze gekte niet bespaard. Op 17 augustus jongstleden gingen Amsterdamse 'antifa's' de straat op voor een protestmars. Zij deden dit 'in herinnering aan Heather Heyer', het slachtoffer van extreemrechts geweld in Charlottesville, die daarom een solidariteitsactie verdiende in Nederland. (Dit in schril contrast tot de honderden die al in Europa zijn vermoord door terroristen, voor hen moet de eerste antifa-mars nog worden gelopen).



Ondanks dat de antifa's de gemeente niet om toestemming hadden gevraagd, besloot burgemeester Van der Laan hen ruimbaan te geven, mits zij zich zouden gedragen. Dat wilde zeggen: geen gezichtsbedekking, geen vuurwerk of brandstichting, geen wapens of voorwerpen die daarvoor gebruikt kunnen worden. Het mag niet verbazen dat de antifa's geen van deze voorwaarden van hun coulante burgemeester hebben gerespecteerd.

Rechtsstaat

Dit is allemaal niet nieuw. Antifa is een nogal diffuse en kleine, maar actieve groepering die niet schuwt om geweld toe te passen tegen vermeende tegenstanders en de politie. Wat wel verbaasde, was dat vorige week een organisator van de Amsterdamse demonstratie mocht aanschuiven bij NPO Radio 1 om op welwillende wijze te worden bevraagd door presentator Patrick Lodiers. Tevens was er een expert uitgenodigd: historicus en universitair docent Dennis Bos, die zijn bewondering voor antifa niet onder stoelen of banken stak.



Ook Bos zag in de 'verrechtsing' van het publieke en politieke debat een noodzaak om 'dit soort meningen actief te bestrijden'. Maar dat is toch de taak van de politie? Nee, die speelt 'een heel dubieuze' rol, stelde Bos. Om dit te onderstrepen verwees hij naar Griekenland, waar de extreemrechtse Gouden Dageraad in het politieapparaat zou zijn geïnfiltreerd, en naar de sluipende machtsovername door Hitler en zijn nationaalsocialisten. Hiermee wilde hij suggereren dat het ook bij de Nederlandse politie weleens zou kunnen wemelen van de fascisten. Kortom, die kon je niet vertrouwen om het fascisme - waarvan Bos overigens nog steeds geen duidelijke definitie kon geven - te bestrijden, dat moesten we zelf doen. Wat dat betreft stonden antifa's in een 'traditie waar je trots op kunt zijn'.

Wijze les

'En onze rechtsstaat dan?', vroeg Lodiers nu toch hoorbaar benauwd. De expert: 'Ik ben anarchist, dus jouw rechtsstaat is de mijne niet.' Een heftige uitspraak. Vooropstaat dat in een democratische rechtsstaat standpunten en belangen op het scherp van de snede met elkaar kunnen botsen. Zelfs argumenten tegen het systeem zijn daarbij geen taboe. Maar is het werkelijk nog te tolereren dat democratische partijen en politici worden aangevallen, vreedzame demonstraties worden verstoord en de rechtsstaat wordt ondermijnd? En welke argumenten geeft antifa? De beweging is geen debatclubje, maar een extreem intolerant heerschap dat gewelddadige eigenrichting verheerlijkt. Wie mag volgens antifa, anders dan de democratisch gelegitimeerde en rechtstatelijk verankerde wetten en instituties, precies bepalen wie een 'fascist' is die eens stevig op zijn bek geslagen moet worden?



Historicus Coos Huijsen gaf deze week op de opiniepagina van de Volkskrant een wijze les aan activisten allersnit: denk nou eens écht inclusief. Demoniseer je tegenstander niet met labels als 'fascist', ga hem niet met schril geschreeuw te lijf, maar leef je in hem in en probeer hem met goede argumenten meer richting jouw standpunt te bewegen. Dan kom je waarschijnlijk ergens in het midden uit en dat is democratie, de beste waarborg voor de vrijheid.



Geerten Waling is historicus, onderzoeker aan de Universiteit Leiden en auteur van o.a. Zetelroof (Nijmegen: Vantilt 2017).