Zobacz wideo

Grzegorz Sroczyński: Co jest stawką tych wyborów? Demokracja?

REKLAMA

Ludwik Dorn: Ostatnio brałem udział w konwersatorium w Fundacji Batorego i część uczestników twierdziła, że jeśli PiS wygra, to nie będziemy dyskutować tutaj na sali, tylko w celach więziennych.

Mają rację?

Rozumują według schematu, który klarownie wyłożył profesor Wojciech Sadurski. Demokracja liberalna ma trzy fundamenty: wolne wybory, prawa człowieka, trójpodział władzy. W Polsce z dwoma pierwszymi fundamentami jest nienajgorzej, ale trzeci został zniszczony. A doświadczenie historyczne mówi, że jeśli rząd rozmontowuje trójpodział władzy, to nie dla sportu, tylko po coś - by dobrać się do wolnych wyborów i poswawolić z prawami obywatelskimi.

A pan na to co?

Oni w pewnym sensie rozumują racjonalnie. Nie można po prostu wzruszyć ramionami i powiedzieć, że to histerycy. Natomiast ja jestem z nimi w sporze, ponieważ uważam, że błędnie rozpoznali PiS. Mówiąc wprost: PiS - owszem - rozmontowało trójpodział władzy. Tyle że zrobiło to po nic.

Po nic?

Gdy autorytarna władza niszczy istniejące struktury państwa, to zawsze czymś je zastępuje. Otóż PiS nie zastępuje ich niczym. W ciągu tych czterech lat nie widzę żadnych elementów budowania odmiennej - już nie mówię totalitarnej, ale nawet autorytarnej czy półautorytarnej - struktury państwa.

A co to miałoby być?

Na Węgrzech istnieje wykreowana przez Orbana oligarchia. Wielkie majątki, wielkie biznesy, które temu układowi zawdzięczają wszystko i jednocześnie go wspierają. Tego w Polsce nie mamy. Na Węgrzech powstał nowy ład medialny, władza przy pomocy oligarchów przejęła i zamknęła opozycyjne gazety. My mamy jedynie grupę bezwstydników i bezwstydnic w mediach publicznych, ale to nie jest żaden nowy ład medialny. Na Węgrzech Orban ma większość konstytucyjną, w Polsce PiS jest bez szans na 376 mandatów. Na Węgrzech instytucje państwa - jak Urząd Zamówień Publicznych - służą obsługiwaniu oligarchii. I tak dalej.

Czyli Orban rozmontował trójpodział władzy po coś, a PiS - po nic?

Tak. I na tym polega mój zasadniczy spor z tzw. alarmistami. Bo oni - chociaż podkreślam, że szanuję i rozumiem ich tok myślenia - patrzą na PiS jak święty Piotr w Pierwszym Liście patrzył na szatana: oto lew ryczący, który krąży i szuka, kogo pożreć. Czyli uważają, że mają do czynienia ze stężoną złą wolą połączoną z wysokiej próby intelektem pana Kaczyńskiego, z drapieżnikiem, który szuka ofiar. Na razie rozmontował zagrodę, a za chwilę bydełko, owce będą pożerane. A ja patrzę na PiS inaczej. Ja widzę takiego jednokomórkowca. Pierwotniaka, który nie kieruje się stężoną złą wolą, tylko tropizmami.

Tropizmami?

Oblewa i wchłania wszystko, co napotka, ale sam nie ma żadnej struktury poza jądrem komórkowym, którym jest Jarosław Kaczyński. Pierwotniakiem kieruje jeden wewnętrzny imperatyw - rozlewać się, wzrastać, likwidować wszystko, co utrudnia mu rozlewanie się. I z tej perspektywy likwidacja trójpodziału władzy jest całkowicie zrozumiała, bo to były barierki, które wstrzymywały rozlewanie się tego gluta.

Po co PiS uchwala zmiany kodeksu karnego w 24 godziny? Sejm przecież rządowi nie zagraża, mają większość, uczciwie mówiąc. opozycja specjalnie tam nie błyszczy, raczej w interesie PiS-u byłoby dać się jej wygadać. Więc dlaczego? Czy za 24 godzinnym trybem stała jakaś racja polityczna? Nie, za tym stał tropizm. Otóż w europejskiej kulturze politycznej elementem ograniczającym ekspansję pierwotniaków, czyli tropizm władzy, jest niesłychanie ważna rola uzasadnienia. Pisał o tym Tocqueville w "Dawnym ustroju i rewolucji", że przejęta z procesu sądowego konieczność uzasadniania decyzji była elementem ograniczającym samowolę władzy królewskiej. Edykty królewskie we Francji zapadały po wszechstronnej dyskusji, władca jak chciał, to mógł oczywiście wszystko parlamentom narzucić, ale dopiero po niesłychanych korowodach i dyskusji publicznej. Natomiast pierwotniak, który nie ma celu, nie umie nawet uzasadniać własnych racji, więc likwiduje jedyne miejsce, gdzie jest zobowiązany to robić. Ale to się nie bierze z myśli politycznej, to jest odruch wegetatywny.

No ale czym taki tropizm różni się od ekspansji władzy autorytarnej?

Tym, że autorytaryzm ma strukturę i cel. On jest lwem ryczącym, drapieżnikiem, który usiłuje zostać królem puszczy. Natomiast w efekcie działań pierwotniaka znikają stare struktury państwa, nowe w ich miejsce nie powstają i państwo staje się galaretą.

Efekt może być ten sam. Autorytarny władca też by zdeptał parlament.

Kiedyś tak, obecnie to nie jest potrzebne. W Turcji Erdogana parlamentu się nie knebluje. Dla współczesnego autorytaryzmu parlament to wypucowana atrapa, o którą się dba, a PiS traktuje go jak złachaną wycieraczkę.

Autorytarny władca jest konsekwentny. Musi pokazać siłę. Natomiast pierwotniak ma te swoje parzydełka i nibynóżki, ale że działa na zasadzie tropizmu, to jak mu coś w nibynóżkę przywali, staje w miejscu i ją cofa. I proszę zauważyć, że PiS cofa się tam, gdzie napotka opór. Dotąd Polska podporządkowała się wszystkim unijnym wyrokom - w sprawie Białowieży czy Sądu Najwyższego.

Mamy sprawę pani Podleśnej. Prokuratura, policja i PiS milczą na temat tego, który element jej czynu stanowi "znieważanie uczuć religijnych". Czy to, że na plakacie była tęcza nad głową Matki Boskiej, czy może to, że jeden z plakatów powieszono na wychodku? Niby toczy się jakieś śledztwo, ale ciągle przedłużane, w międzyczasie odbyło się mnóstwo manifestacji solidarności z Podleśną, ileś osób umieszczało Matkę Boską w tęczowej aureoli na swoim FB, ileś osób paradowało z tym plakatem. I co? Czy komuś postawiono zarzuty? Kogoś przesłuchano? Nie. Wystarczył społeczny gest solidarnego oporu i nibynóżka pierwotniaka się cofnęła.

Drugi dobry przykład to Przemyśl, gdzie na jakimś polsko-ukraińskim happeningu pojawiły się zdrowe siły patriotyczne w postaci kilkunastu narodowców i zaczęły przeszkadzać. Jeden z uczestników happeningu krzyknął w ich stronę "Precz z polskim faszyzmem". Na co zatrzymała go policja i postawiła zarzut "znieważenia narodu polskiego". Następnego dnia pod MSWiA w Warszawie zebrali się Obywatele RP i zbiorowo krzyczeli "Precz z polskim faszyzmem". I co się okazało? Prokuratura umarza sprawę.

No ale co z tego ma wynikać?

Że te działania to tropizm, a nie żaden przemyślany plan polityczny.

Ponieważ byłem szefem MSWiA, to dobrze wiem, jak działa policja. Jest jakiś powiatowy komendant, który zdobył stanowisko dzięki poparciu lokalnego pisowca, na ogół ćwokowatego. I oczywiście świetnie wie, że w komendzie jest jakiś zastępca albo naczelnik, który ma chrapkę na jego stołek. No i raportują mu, że jakiś chłopak na jego terenie krzyczy "Precz z polskim faszyzmem". On sobie myśli tak: łaska pańska na pstrym koniu jeździ, jestem komendantem powiatowym, ale mój zastępca też by chciał, jak powiem, żeby się nie wygłupiali i zostawili tego chłopaka w spokoju, to natychmiast pójdą donosy do posłów, którzy zaczną się zastanawiać, czy na pewno powinienem być komendantem. Więc na wszelki wypadek lepiej postawić zarzuty i zgłosić do prokuratury. Niech tam się martwią.

No ale przecież sprawa później upadnie w sądzie.

Oczywiście. I ten komendant to wie, jeśli jest w miarę inteligentny i ma podstawową kulturę prawną. Ale nie będzie na niego donosów. To znaczy - jak to w policji - jakieś będą, bo zawsze są, ale przynajmniej nie z tego powodu. I to jest właśnie element tropizmu, czyli chęci przeżycia po stronie wykonawców. O żaden polityczny plan tu nie chodzi.

Oni za każdym razem się wycofują. Siedzi sobie jakiś Ziobro czy jego doradca, bo sprawa robi się ogólnopolska, media dudnią, i myśli tak: postawimy zarzuty, no to będziemy mieli ciągłe demonstracje, zbiorą się opozycjoniści, jakieś profesory, na cholerę nam taki kłopot? I przeciągają śledztwa albo umarzają. Gdyby zaczęli na serio sadzać tych ludzi po aresztach, to - pomijając smród na cały świat - mieliby kłopoty we własnym elektoracie. Bo elektorat PiS gnębieniu opozycji, a to i owszem, przyklaśnie; poszargać, nawymyślać - sama przyjemność. Ale wsadzać do pierdla? A co to, to nie. Więc nibynóżka pierwotniaka się cofa. I moim zdaniem zupełnie kluczowe w przypadku drugiej kadencji PiS jest budowanie mechanizmu walenia młotkiem w nibynóżki. Nie zawsze pałam entuzjazmem do rozmaitych akcji grup opozycyjnych, blokowanie wjazdu Kaczyńskiemu na Wawel budzi we mnie estetyczny i moralny niesmak, ale w tym mechanizmie obywatelskiego nieposłuszeństwa Obywatele RP odgrywają niesłychanie istotną rolę. Bo jeśli przychodzą pod ministerstwo i zbiorowo krzyczą "Precz z polskim faszyzmem", to co ten biedny Ziobro czy inny Zieliński mają zrobić? Aresztować ich wszystkich? Formuła stosowana przez Obywateli RP wobec autorytarnego drapieżnika byłaby mało skuteczna, bo on - jako ten lew - musiałby ryknąć. Ale wobec nibynóżek pierwotniaka ma dużą skuteczność.

Każdy przywódca partyjny po zdobyciu władzy będzie zarządzał państwem w podobny sposób, jak zarządzał partią. I z Kaczyńskim jest tak samo. Przecież partia, którą sam od początku zbudował, tak naprawdę nie ma żadnej wewnętrznej struktury.

Ma strukturę, tyle że hierarchiczną. Jest komitet polityczny PiS i jest prezes, którego wszyscy słuchają.

Nie. Struktura hierarchiczna w polityce to byłaby na przykład drużyna skupiona wokół wodza. Wódz u wikingów musiał drużynę szanować i z określonych rzeczy się wywiązywać. W boju mógł drużynników posyłać na śmierć, ale raz do roku musiał dla nich wydać trzydniową ucztę. I wspólnie z nimi pić. Walczymy razem, gwałcimy razem, pijemy razem. Znaczną część wojen między plemionami wikingów prowadzono po to, żeby zgromadzić zasoby na tę ucztę, która wypłukiwała wodzów niemal ze wszystkiego, ale jak któryś nie zgromadził nowych zasobów, to przestawał być wodzem.

No to mamy zasoby na ucztę - stanowiska w spółkach skarbu państwa.

Owszem. Ale to są raczej nadziały dla eunuchów niż dla drużynników.

Drugi model hierarchiczny to król i zgromadzenie notabli. Ale notabli też się szanuje. Pod sam koniec pierwszych rządów PiS-u jako marszałek Sejmu pojechałem do Niemiec na oficjalne spotkanie z Lammertem, przewodniczącym Bundestagu. Wysłuchał moich pomysłów dotyczących sfery stosunków polsko-niemieckich i mówi: "Tak, rzeczywiście, interesujące, za trzy dni mamy posiedzenie naszego prezydium CDU, to ja to postawię". Czyli prezydium - zgromadzenie notabli - w CDU działa. A w PiS ten cały komitet polityczny... Wie pan, żeby tam coś postawić, to trzeba najpierw uzyskać zgodę. I wreszcie element sztabowy, czyli eksperci, biurokracja, która cały czas obrabia sygnały polityczne. Tego PiS też nie ma.

Ma. Zamawiają w kółko badania opinii publicznej, najwięcej ze wszystkich partii. Nawet publicyści, którzy PiS-u nie znoszą, piszą w felietonach, że to jedyna partia z mocnym zapleczem analitycznym i świetną strategią.

Opozycyjni publicyści zachwycają się skutecznością PiS, bo po prostu podbijają sobie w ten sposób bębenka. Walczyć z lwem ryczącym, który w dodatku jest niesamowicie inteligenty, a walczyć z glutem, który bez planu się na wszystko rozlewa - no to przyzna pan, że jest zasadnicza różnica.

Ale jaki jest punkt dojścia pierwotniaka? Ku czemu on zmierza?

Ku niczemu. Cały czas to panu tłumaczę.

Drapieżnik organizuje mniejszych drapieżników, dba o to, żeby pogłowie owiec nie zostało wytrzebione. Rządzi. A pierwotniak tylko się rozlewa. I wchłania. Jeśli nie napotka na opór i się rozleje, jeśli nie będzie walony w nibynóżki - co nie wymaga od opozycji heroizmu, tylko konsekwencji i stałości działania, a nie kolejnych publicystycznych wzmożeń i rozwolnień - no to pod pewnymi względami dla państwa pierwotniak może być groźniejszy.

Bo?

Już mówiłem. Państwo skolonizowane przez pierwotniaka staje się galaretą. Proszę zauważyć, co się stało przez te cztery lata z czymś, co PiS naprawdę chciało zrobić - z Mieszkaniem Plus. Po roku niepowodzeń dali to pod nadzór Morawieckiemu, wziął, zamieszał, zmienił nawet prawo budowlane i też nic mu nie wyszło. A bardzo chciał! Albo elektryczne samochody. Przecież Morawiecki dał swoją twarz temu programowi, milion aut elektrycznych miało powstać, zależało mu. Albo prom i ta nieszczęsna stępka w Szczecinie? Też dał twarz temu projektowi. I nic. Galareta państwa trochę się potrzęsła, pobulgotała i zamarła, całkowicie zneutralizowała reformatorskie wzmożenia pana premiera. Tam gdzie trzeba działać instytucjami publicznymi, które muszą być napędzane inteligentną wolą, gdzie trzeba koordynować, spinać - wszystko leży. Nie bez powodu sfera usług publicznych - zwłaszcza zdrowie - wygląda jak wygląda. Otóż taki Erdogan czy Orban mogą zrealizować jakieś ambitne polityki gospodarcze, przemysłowe czy militarne. PiS - poza redystrybucją i rozlewaniem się - żadnych polityk nie jest w stanie wdrożyć.

Czasami sobie myślę, że już bym wolał, żeby to był drapieżnik. Po prostu jako konserwatysta wolę jednak pewien porządek niż taką postępującą galaretę.

Opozycja może wygrać w październiku wybory?

Tak. Niewielką przewagą, ale może.

Powiedzmy, że wygrają tą niewielką przewagą, partie opozycyjne będą miały w Sejmie siedem głosów więcej niż PiS, dogadają się, stworzą rząd. Co będzie dalej?

Dziewięć miesięcy strukturalnego bezrządu aż do wyborów prezydenckich i zaprzysiężenia nowego prezydenta. A jeśli Andrzej Duda wygra drugą kadencję, to przedterminowe wybory parlamentarne są nieuniknione.

Ale PiS w razie przegranej w ogóle odda władzę? Bo alarmiści twierdzą, że niekoniecznie. Na przykład prezydent Duda ogłosi, że nie uznaje nowego premiera i powierzy misję tworzenia rządu Morawieckiemu, PiS to przegłosuje w sali kolumnowej, Trybunał Konstytucyjny zatwierdzi…

Nie będzie tak. Bo to byłoby przeistoczenie się pierwotniaka w drapieżnika oszalałego, a pierwotniak tego nie potrafi.

Można siedmiu posłów nie wpuścić do Sejmu, posadzić na 24 godziny.

To byłby drapieżnik.

PiS odda stanowisko premiera i jednocześnie nie odda władzy. Będzie miał przecież nadal prezydenta, będzie miał TK. W ramach uchwalonego przez siebie prawa, którego nie można zmienić, będzie nadal posiadał narzędzie przemocy symbolicznej, czyli bezustanny atak komanda Kurskiego w telewizji publicznej.

Można uchwalić nową ustawę i Kurskiego odwołać.

Nie. Bo prezydent Duda to zawetuje. A siedmiu posłów przewagi to nie jest 276, żeby odrzucić weto. Czyli nowy obóz władzy będzie mieć premiera, ministrów, a przeciwko sobie TK, telewizję, no i prokuraturę. Bo prokurator generalny Ziobro - owszem - zmieni się, ale już jego zastępca Świączkowski jest nie do usunięcia. Żeby go odwołać, nowy minister sprawiedliwości musi uzyskać zgodę prezydenta. No i jeszcze jedno ważne stanowisko, którego wyczyszczenie wymaga zgody prezydenta - szef Służby Ochrony Państwa, czyli dawniejszego BOR-u. PiS będzie miał więc informacje, gdzie nowi ministrowie jeżdżą i co mówią, bo SOP może podsłuchiwać, ma takie uprawnienia operacyjne. Być może - choć byłby to numer z grubej rury, ale pierwotniak jest do tego zdolny - jeszcze przed wyborami zmienią prawo i będzie potrzebna zgoda prezydenta na odwołanie szefa ABW, CBA.

Dziewięć miesięcy buzujących kwasów. To będzie niesłychanie antypaństwowy i destrukcyjny czas.

Czy przez cztery lata rządów PiS-u zdarzyło się coś, czego pan się zupełnie nie spodziewał?

Wysoka wygrana PiS do Parlamentu Europejskiego. Totalnie się tego nie spodziewałem. Psycholog dr Piotr Radkiewicz zrobił bardzo interesujące badanie, jedno z niewielu, które coś nowego mi powiedziało o rzeczywistości. Zbadał zróżnicowanie elektoratów na dwóch osiach - liberalizmu i komunitaryzmu, czyli wspólnotowości. Okazało się, że ten nowy elektorat PiS, który przyrósł, jest o wiele bardziej wspólnotowy od elektoratów wszystkich innych partii.

Czyli?

Są strachy, bo wspólnota musi się bronić przed tym, co jej zagraża. Wspólnota ma pewną tożsamość, historię. Znajdzie pan te elementy u kogokolwiek poza PiS-em?

Opozycja - jeśli w ogóle odwołuje się do wspólnotowości - to mówi wyłącznie o wspólnocie obywatelskiej. Tyle że to przemawia do innego społeczeństwa niż nasze. Realne koncepcje wspólnoty narodowej w Polsce odwoływały się do etnosu, wiary i kultury. Mickiewicz czy Dmowski, Piłsudski albo Daszyński, Karol Wojtyła - wszyscy w różnych proporcjach mieszali tożsamość etniczną, kulturową i religijną.

Drugą ważną melodią, którą PiS umiał usłyszeć i zgrabnie zaśpiewać, to skarga prowincji przeciw metropoliom. "My mamy z wami ciężki problem" - to refren tej melodii. Radom ma problem z Warszawą, Elbląg z Gdańskiem, Pabianice z Łodzią...

Jaki?

Pewnie gdyby to zdeszyfrować, brzmiałoby mniej więcej tak: "Jesteśmy dla was zapleczem taniej siły roboczej, a to nam nie daje poczucia godności". Tutaj pojawia się ważna rola Beaty Szydło jako maskotki. Ona wprost mówi: "Ja, dziewczyna z prowincji". Wbrew pozorom w zarządzie krajowym PO jest więcej ludzi spoza Warszawy niż w komitecie politycznym PiS, tylko to są prowincjusze wysferzeni i o swoim pochodzeniu wstydliwie milczą. Ewa Kopacz ma taki życiorys jak Szydło: pod względem pochodzenia warstwowo-klasowego Kopacz to córka krawcowej i mechanika, a Szydło - górnika i gospodyni domowej, Szydło skończyła liceum w Oświęcimiu, Kopacz - liceum w Radomiu, po studiach Szydło została kierowniczką domu kultury w Brzeszczu, Kopacz - kierowniczką ośrodka zdrowia w Szydłowcu, a przedtem pałętała się po jakichś wioseczkach. Tyle że Szydło powiewa swoją prowincjonalnością, a Kopacz w 2015 roku nie wiedzieć czemu chciała kandydować z Warszawy zamiast z Radomia, wydając tym samym okręg radomski na łup PiS-u. Jak to odbiera prowincja? "Nawet jak jesteście stąd, nawet jak jesteście od nas, to się od nas odwracacie". W wymiarze konfliktu o dystrybucję szacunku prowincja ma dość swojego podrzędnego statusu zaplecza ludnościowego metropolii - czy to londyńskiej na zmywaku, czy poznańskiej albo warszawskiej w biurowcu w Mordorze. I ta prowincja znalazła w PiS swoich reprezentantów. Niestety nasi socjologowie - poza Flisem - w ogóle nie zwracają uwagi na ten wymiar polityki.

Dzwonkiem alarmowym dla PO powinny być wyniki na prowincji. Bo że PiS sporo nowych wyborców uzyskało na wschód od Wisły, to normalne: wschód, klasowość, religijność. Ale w takim Międzyrzeczu? PiS-owi w tegorocznych wyborach europejskich przyrosło tam siedem punktów procentowych od wyborów parlamentarnych 2015 roku. Dlaczego? W Kamieniu Pomorskim przyrosło 10 punktów procentowych, a to najbardziej zlaicyzowany region, czyli nie można tłumaczyć, że zadziałało machanie LGBT. Wspólnotowość i złość na metropolie - to moim zdaniem zadziałało.

Jaki rodzaj wspólnotowości może zaproponować opozycja poza mówieniem o obywatelskości?

Siedzi w polskiej tradycji - i to mocno - taka koncepcja wspólnoty, która etnos, kulturę i religię obejmuje, ale nadaje jej inny kształt. To jest koncepcja wspólnoty politycznej rozumianej jako wspólnota losu. Dobrze to ujęli twórcy Konstytucji 3 maja, którzy w preambule napisali, nieco ten tekst strawestuję, że "cenimy drożej nad życie i własne namiętności egzystencję polityczną narodu". Otóż to ma potężną siłę polemiczną wobec wspólnotowości, którą proponuje PiS.

Proszę zauważyć, że PiS wiesza psy na jedynym państwie, które realnie mamy - na III RP - a nikt tego państwa nie broni. Poza Balcerowiczem i kilkoma podobnymi osobami, ale oni mówią głównie o słupkach PKB i też nie da się tego słuchać. Nikt nie broni III RP jako wspólnoty losu, nikt nie powie za Herbertem, że "taką przebodli nas ojczyzną", a innej nie mamy. Były sukcesy, były upadki, ale to nasze realne państwo.

Popełniłem jakiś czas temu memoriał, z którym łaziłem po politykach opozycji, trafił także do Platformy: stwórzcie Polakom możliwość zamanifestowania, że czują wspólnotę losu ze swoim realnym państwem. To miał być obywatelski projekt ustanowienia 4 czerwca Dniem III Rzeczpospolitej. Bo teraz to jest Dzień Wolności i Solidarności. Moim zdaniem można było zebrać milion podpisów. Ale nikt nie chciał.

Ale na jakie hasła można by to przełożyć?

Nie mam gotowców w głowie.

W tej koncepcji ważne, że nie jest to tak ponura i zalękniona wspólnota jak proponowana ludziom przez PiS, ale też nie jest tak polukrowana jak platformerski czekoladowy orzeł. Bo były blaski, ale też cienie.

Czyli to wymagałoby od piewców III RP autokrytycyzmu?

Ależ oczywiście! Bez autokrytycyzmu to by nie wyszło. Ten orzeł III RP wcale nie jest czekoladowy, może mieć sporo wyrwanych piór z ogona, może być ubłocony, a nie śnieżnobiały. Ale jednak lata. Uznanie tego prostego faktu wymagałoby jednak tego rodzaju męstwa, które bierze się ze związku z rzeczywistością.

***

Ludwik Dorn (1954) z wykształcenia jest socjologiem. W PRL był współpracownikiem Komitetu Obrony Robotników, działał w "Solidarności", zakładał pierwszy niezależny ośrodek badań społecznych. Związany ze środowiskiem Antoniego Macierewicza, w stanie wojennym, kiedy Macierewicza internowano, zastępował go na stanowisku naczelnego "Głosu". W wolnej Polsce najbliżej współpracował z Jarosławem Kaczyńskim, był w PC, zakładał z nim PiS, został wiceprezesem tej partii i przewodniczącym klubu parlamentarnego. Minister spraw wewnętrznych i wicepremier za pierwszych rządów PiS, potem marszałek Sejmu. W ostatnich wyborach w 2015 roku startował do Sejmu z list PO, ale nie zdobył mandatu. Tłumacz kryminałów, wierszy i autor bajek. Ma cztery córki.