Religia stała się dla nowego prezydenta jednym z głównych narzędzi uprawiania polityki, choć trudno powiedzieć, jaką dokładnie religię wyznaje

W Brazylii wciąż jest więcej katolików, ale badania opinii pokazują, że tylko zdecydowane poparcie zielonoświątkowców pozwoliło Bolsonaro zdobyć 55 proc. głosów i wygrać wybory

Zielonoświątkowcy są wpływowi: prowadzą dziś ponad 300 stacji radiowych, telewizję o drugiej największej oglądalności w całym kraju oraz gazetę z nakładem przekraczającym 3 mln egzemplarzy

Po 100 dniach urzędowania prezydenta, zielonoświątkowcy zaczynają się od niego odwracać, a to nie wróży mu dobrze

Mało kto poza Brazylią zdaje sobie sprawę, że rządzący krajem od tego roku Jair Bolsonaro na drugie imię ma Messias, czyli "Mesjasz". Jego matka poprosiła o zatwierdzenie takiego wyboru proboszcza ze swojej parafii, bo ciąża była przez długi czas zagrożona i przyjście na świat dziecka cała rodzina uznała za cud.

W dorosłym życiu religia stała się dla nowego prezydenta jednym z głównych narzędzi uprawiania polityki. Przez ćwierć wieku zasiadania w parlamencie z roku na rok coraz częściej powoływał się na Biblię, w trakcie zeszłorocznej kampanii praktycznie nie przestawał mówić o Bogu, a w pierwszym przemówieniu po wygraniu październikowych wyborów obszernie cytował Pismo Święte i nazwał je "skrzynką z narzędziami do naprawy mężczyzny i kobiety".

Trudno tylko powiedzieć, jaką dokładnie religię wyznaje Bolsonaro. Formalnie jest katolikiem i tak wpisywał przez lata do oficjalnych formularzy. Ale od dawna częściej niż na mszy, można go spotkać na zielonoświątkowym nabożeństwie, trzy lata temu został na nowo ochrzczony w rzece Jordan przez popularnego pastora Everaldo z kościoła Zgromadzenie Boże (w czasie wolnym przewodniczącego partii politycznej, do której prezydent należał jeszcze do zeszłego roku), którego żarliwą parafianką jest Paula, trzecia już żona Bolsonaro.

Ten brak jasnego określenia ma polityczne powody: w Brazylii wciąż jest więcej katolików, ale dane największego krajowego ośrodka badania opinii publicznej Datafolha pokazują, że tylko zdecydowane poparcie zielonoświątkowców przy urnach pozwoliło Bolsonaro zdobyć 55 proc. głosów i wygrać październikowe wybory.

Co nie jest dla prezydenta dobrą wiadomością, bo teraz ci ostatni bardzo szybko tracą do niego zaufanie.

Kościoły większe niż stadiony

W żadnym innym kraju Ameryki Łacińskiej zielonoświątkowców nie przybywa tak szybko i nigdzie indziej nie mają tak wielkich wpływów politycznych, jak właśnie w Brazylii.

Jeszcze w połowie XX wieku, Watykan mógł w kraju kawy chwalić się, że papieżowi jest wiernych 94 procent obywateli. Dziś państwowy Instytut Geograficzno–Statystyczny podaje, że katolików jest od jedną trzecią mniej, za to już co piąty Brazylijczyk to zielonoświątkowiec – nawet socjologowie z Uniwersytetu Papieskiego w Rio de Janeiro przewidują, że w tym tempie obie grupy zrównają się liczbowo w roku 2032.

Ten sukces nowe wyznania zawdzięczają niezwykłej przedsiębiorczości swoich liderów. Zielonoświątkowcy prowadzą dziś ponad 300 stacji radiowych, telewizję o drugiej największej oglądalności w całym kraju oraz gazetę z nakładem przekraczającym 3 mln egzemplarzy. Prowadzą nabożeństwa w 250 tys. świątyń. Niektóre są większe od stadionów: Światowy Kościół Mocy Bożej ma w São Paulo siedzibę o powierzchni 240 tys. metrów kwadratowych, w inauguracyjnej modlitwie przed siedmiu laty uczestniczyło pół miliona wiernych.

Inne potrafią się gnieździć w pojedynczym pokoju nad sklepem mięsnym w niebezpiecznej faveli – co tym bardziej przyczynia się do wzrostu liczby wiernych, bo w takich miejscach z reguły brakuje kościołów katolickich. Funkcja pastora, mogącego mieć żonę i dzieci, jest też dla Brazylijczyków dużo atrakcyjniejsza niż księdza, składającego śluby czystości, dlatego liczba rodzimych zielonoświątkowych kapłanów rośnie, podczas gdy katolickich spada.

Wiernych nie odstraszają nawet liczne skandale dotykające najbardziej znanych liderów tych nowych wyznań. Edir Macedo, szefujący Powszechnemu Kościołowi Królestwa Bożego był oskarżany o oszustwa podatkowe przez prokuratury Brazylii, USA oraz Wenezueli – to najbogatszy biskup świata, z prywatnym majątkiem oficjalnie sięgającym 900 mln dolarów, a według urzędów skarbowych w rzeczywistości przekraczającym już 2 mld, w większości zdefraudowane od wiernych.

Estevam Hernandes (kościół Odrodzeni w Chrystusie) odsiedział kilka miesięcy w amerykańskim więzieniu za próbę przemytu kilkudziesięciu tysięcy dolarów w... wyciętych od środka Bibliach. W ojczyźnie służby zarzucały mu pranie brudnych pieniędzy. Trzech biskupów blisko współpracujących z Valdemirem Santiago (Światowy Kościół Mocy Bożej, ten ze świątynią większą od stadionu) zostało w 2010 r. zatrzymanych w Rio z ładunkiem broni, którą chcieli sprzedać gangsterom w jednej z tamtejszych favel. W poprzedniej kadencji parlamentarnej prawie połowa zielonoświątkowych polityków w parlamencie miała na koncie różne oskarżenia: od korupcji po zwykłe rozboje.

Przedstawiciele nowych kościołów mają bowiem tak liczną reprezentację w Kongresie, że muszą się z nimi liczyć wszystkie opcje polityczne. Mimo, że przez półtorej dekady przed Bolsonaro prezydentura była w rękach lewicy, to ta musiała w wielu sprawach ustępować zielonoświątkowcom: pod ich naciskiem nie doszło między innymi do planowanej liberalizacji ustawy anty–aborcyjnej ani przegłosowania ustawy zakazującej homofobii.

Czytaj więcej: Prezydent Brazylii odwiedzi Polskę

Mniej zaufania niż do komunistki

Według danych Datafolha, w październikowych wyborach Bolsonaro dostał aż 70 proc. głosów od zielonoświątkowych wyborców. Ale już w badaniu przeprowadzonym na początku kwietnia, jego rząd pozytywnie oceniało jedynie 42 proc. członków tych kościołów, a aż 49 proc. określiło jego styl sprawowania władzy jako "autorytarny". Po pierwszych 100 dniach na urzędzie, lepszym zaufaniem wśród tej grupy religijnej cieszyła się nawet prezydent Dilma Rousseff, która przecież w młodości należała do komunistycznej partyzantki. Skąd ta nagła utrata popularności Bolsonaro?

Rząd nowego prezydenta opiera się na trzech blokach: wojskowych, neoliberalnej prawicy oraz właśnie zielonoświątkowców. Ci ostatni nie tylko nie dostali tak dużego dostępu do władzy, na jaki liczyli, ale w dodatku liderzy ich różnych kościołów niemal natychmiast pokłócili się pomiędzy sobą o to, kto powinien przewodzić ich blokowi. Ich reprezentacja w parlamencie odmówiła zawarcia trwałej koalicji z resztą prezydenckich stronników i zapowiedziała popieranie ad hoc tylko konkretnych rozwiązań.

Dla szeregowych wiernych rozczarowujące było wycofanie się Bolsonaro z obietnicy przenosin ambasady w Izraelu z Tel Awiwu do Jerozolimy, ale szczególnie oburzające okazały się niemal pornograficzne treści, jakie podczas karnawału zamieszczał na Twitterze prezydent, co chwila odwołujący się do chrześcijańskich wartości.

W dodatku badania Instytutu Studiów Religijnych z Rio de Janeiro pokazują, że – podobnie jak dla wyborców innych wyznań – dla zielonoświątkowców najważniejsze były trzy obietnice wyborcze: zwalczenie szalejącej przestępczości, skutków kryzysu gospodarczego i powszechnej na szczeblach politycznych korupcji.

Tymczasem przemoc wciąż jest na poziomie porównywalnym z krajem ogarniętym wojną (w tym miesiącu powszechne oburzenie wywołało ostrzelanie przez żołnierzy aż 80 pociskami rodzinnego samochodu na przedmieściach Rio), prognozy gospodarcze przewidują pogłębienie się recesji w nadchodzących miesiącach, a media ujawniły liczne przykłady nadużyć w otoczeniu Bolsonaro, między innymi niewyjaśnione powiększenie prywatnych majątków przez jego trzech synów, także aktywnych w polityce.

Choć prawdziwy mesjasz dokonał niejednego cudu, to prezydent noszący imię na jego cześć, w najbliższym czasie nie ma się co takiego spodziewać.