Konata kiel la unua nigrula miliardulo de Sud-Afriko, S-ro Cyril Ramaphosa estis elektita, la 18-an de decembro 2017, kiel prezidanto de Afrika Nacia Kongreso (ANC). Li estos, plejverŝajne, la venonta prezidanto de la respubliko en 2019, post sia provizora enoficiĝo, kiun li plenumas de post la devigita rezigno, la pasintan 14-an de februaro, de S-ro Jacob Zuma pro koruptado. La skuplenan karieron de tiu veterano de la lukto kontraŭ apartismo plejparte klarigas la apartaj kulturo kaj funkciado de la plej malnova Afrika partio. Apartenanta al Socialdemokratio, membro de la dua Internacio, ANC estas, same kiel la Alĝeria Fronto de Nacia Liberiĝo (FLN) aŭ la Zimbabva Afrika Nacia Unio-Patriota Fronto (ZANU-PF), unu el tiuj eksaj movadoj por nacia liberiĝo, kiuj uzis armitan lukton antaŭ ol atingi regadon. Malgraŭ siaj internaj konfliktoj, skandaloj de ĉi lastaj jaroj kaj erodado de siaj balotaj rezultoj de post 2014, tiu komplika organizaĵo, ŝatanta siajn demokratajn regulojn, daŭre povas okazigi ĉion kaj nenion en Sud-Afriko [1]. Fondita en 1912 dum la Brita koloniado, por kontesti la senproprigon de la grundoj okupitaj de la nigrula plimulto, ANC trairis la 20-an jarcenton konstante renoviĝante. Ĝi donis al la ne-okcidenta mondo ĝian unuan Nobel premion pri paco, ja antaŭ S-ro Desmond Tutu (1984) kaj Nelson Mandela (1993) : en 1960 ĝia prezidanto Albert Luthuli, pacista Zulua pastoro, estis premiita post la mondkonata buĉado de Sharpeville. Sesdek naŭ homoj, kiuj manifestaciis kontraŭ la pass (paspermeso) trudita al la nigruloj por cirkuli en urboj, estis deproksime mortigitaj de la polico. Rifuzo ludi la rasan karton Malpermesita samtempe kiel Tut-Afrika Kongreso (PAC) kaj Sud-Afrika Komunista Partio (SACP), ANC, laŭleĝisma kaj pacisma, turniĝis al armita lukto nur en 1961. Por multaj, tio estis kaŝiteco kaj ekziliĝo. Sub la gvidado de Oliver Tambo, la ekziliĝintoj organiziĝas en Lusako, en Zambio, kie la partio establas sian sidejon. Aliaj, de interne batalas la rasisman reĝimon, kiel S-ro Ramaphosa kaj la tuta "perdita generacio". Ĉi lasta ekluktas kontraŭ apartismo sub la flago de Unuiĝinta Demokrata Fronto (UDF), laŭleĝa flanko de ANC ene de la lando, unuiginta permesitajn asociojn, ekleziojn, kaj sindikatojn. La rilatoj inter UDF kaj ANC estas konstantaj kaj organizaj sed markitaj per suspekto : la lastaj volas konservi la regadon, kaj eĉ sin demandas ĉu Mandela mem ne perfidis la aferon, kiam li komencis traktadon, sola en prizono, ekde 1986, kun la Afrikansaj naciistoj. Per la fino de apartismo en 1991, ANC, kun aŭreolo de luktaj jaroj kaj profitanta el la prestiĝo de Mandela, unua nigrula elektita prezidanto de la nova Sud-Afriko, iĝis hegemonia. Ĝi gajnis balotadon post balotado. La "kamarado" Mandela flustris al intimuloj sen neniam publike diri tion : anstataŭ S-ro Thabo Mbeki, li estis preferinta, ke S-ro Ramaphosa postsekvu lin ĉe la fino de lia unika prezidanta mandato, en 1999. Inter 1982 kaj 1992, tiu diplomita juristo, filo de policano, kreskinta en Soweto, transformis la nacian sindikaton de la ministoj (NUM) al organizaĵo kun 300 000 membroj. Elstara lerta traktanto, li montris siajn kapablojn dum la tre malfacila traktado kun Nacia Partio de Frederik De Klerk pri la transiro al postapartismo. Je la okuloj de Mandela, li ankaŭ havis la avantaĝon aparteni al malplimulta etno de norda Sud-Afriko, la Vendaoj. Tiu elekto estus solvonta, flankenmetante ĝin, la demandon pri ekvilibro inter Zuluoj kaj Kosaoj, la du plimultaj grupoj (po ĉirkaŭ 20%). Tio estas tikla politika afero, pro la rifuzo de ANC ludi la rasan karton, senlime manipulitan de la apartisma reĝimo : por disigi la nigrulan plimulton, la regantoj fame gravigis la perfortaĵojn inter la Zuluaj naciistoj de Inkatha Partio por Librereco (IFP) kaj la aktivuloj de ANC, kiuj stampis la tutan transiran periodon (1990-1994). S-ro Ramaphosa estis minacanta tion, kio estas flustre nomata en la kulisoj de ANC, kiel "Kosaa Nostra" [2], tio estas la estriĝo de Kosaoj, la etno de Mandela, Tambo kaj Walter Sisulu, super la administrado de la partio. Tiu historia dominado devenas de la loko de la universitato de Fort Hare en la Kosaa lando (eksa "Transkei", en la nuna provinco de Orienta-Kabo). Tiu Brita institucio, kiu volis formi nigrulajn kadrulojn, malgraŭvole produktis la heroojn de la sendependiĝoj de la suda Afriko, kiel S-ron Mandela, sed ankaŭ S-rojn Kenneth Kaunda (Zambio) kaj Robert Mugabe (Zimbabvo). Kiel inzile, enlanda aktivulo restinta en Sud-Afriko por rekte lukti kontraŭ la rasisma reĝimo, S-ro Ramaphosa minacis ankaŭ la malplimultan kampon de la "ekziliĝintoj". Evitante ĉian aŭtokratecon, Mandela limigis sin al observado de la bataloj inter la kandidatoj al sia postsekvo. Spertulo pri la sekretaĵoj de la partio kaj lerta manovranto, S-ro Mbeki trudis sin en 1994 kiel vicprezidanton de ANC ... kaj de la lando. S-ro Ramaphosa tiam distanciĝis el politiko kaj uzis sian talenton en aferoj, samtempe restanta unu el la membroj la malplej parolemaj sed la plej popularaj de la nacia regkomitato, la plej grava instanco de ANC, kiu enhavas 86 membrojn, kies duono laŭstatute estas virinoj. Neskribita regulo postulas, ke kandidato por prezidanteco supreniras laŭsekvajn ŝtupojn : elekto de la membraro al vicprezidanteco de la partio, sekvota de aŭtomata nomumo al vicprezidanteco de la respubliko, kaj poste konfirmo kiel prezidanto de la partio dum ĉiukvinjara kongreso, kiu okazas du jarojn antaŭ la parlamentaj balotadoj. La prezidanto estas poste elektita de la parlamento, kie ANC ĝuas larĝan plimulton de post 1994. Tiu sistemo iniciatita de Mandela ebligas samtempe videblecon kaj sperton de la nomumita kandidato [3]. Sed dum sia lukto por regeco S-ro Mbeki faris elekton plenan de pezaj konsekvencoj. Li nomis S-ron Zuma, eksestron de la informiĝservoj de la armita branĉo de ANC, kiel sian vicprezidanton en 1997, por pli efike flankenmeti pli taŭgajn homojn por prezidanteco. Kaj post sia propra reelekto, en 2004, por dua prezidanta mandato, kaj tri jarojn antaŭ partia kongreso planita por la fino de 2007, li malfermis la "dosierojn". Proceso pro korupto estis farita en 2005 kontraŭ S-ro Zuma, pro ŝmiraĵoj, kiujn li estus ricevinta dum traktado de multekostaj armilaj kontraktoj en 1998. En 2006 plendo farita de junulino, "amiko de la familio" Zuma, pri seksperfortaĵo estis denuncita de la akuzito, kiel alia politika manovro. La konferenco de 2007 en Polokwane estis tre akra, Zuma kaj Mbeki disputegis pri demandoj samtempe personaj kaj politikaj. Per siaj luktokantoj kontraŭ apartismo, S-ro Zuma uzis gamon popularisman por distanciĝi el Mbeki taksata tro rafinita kaj distanca el popolo. Li ankaŭ ludis per la frustriĝoj de la maldekstra alo de la partio pri la apero de nigrula burĝaro ligita al regantaro kaj al la novliberala rego de la lando, sur fono de ekonomia kresko, sed ankaŭ de daŭraj senlaboreco (27%) kaj malriĉeco (42%). La longa batalo finiĝis per venko de S-ro Zuma, subtenata de vasta movado nomita Amikoj de JZ. Ĉi lasta arigis ĉiujn elrevigitojn de la t.n. "thabokratio", la maldekstra alo de ANC, konvinkita pri socialisma idealo por distribuo de riĉaĵoj, kaj balotontoj allogitaj de firmaj promesoj pri kreo de duonmiliono da laporpostenoj. Neplenumita promeso pro la monda financa krizo, fine de 2008, sed ankaŭ pro la hezitema regado de S-ro Zuma kaj pro daŭranta koruptado. La sola kreskeganta merkato de la Afrika kontinento estis de post 2015 subrangigita de la internaciaj taksagentejoj pro ĝiaj "negativaj" perspektivoj. Al konstanta malaltiĝo de la Rando, nacia valuto, aldoniĝis recesio en 2017. La pasintan decembron, la estonto de Sud-Afriko denove decidiĝis en kongreso de ANC, kaj neniel aliloke. Diferenco de 179 voĉoj el 4708 profitis al S-ro Ramaphosa kontraŭ S-ino Nkosazana Dlamini-Zuma, eksedzino daŭre proksima de S-ro Zuma, eksministro kaj eksprezidanto de la Komisiono de Afrika Unio. S-ro Ramaphosa, kies programo limiĝas al kelkaj vortoj, "reveno al originaj valoroj de la fondintoj de ANC", for el koruptado, klanismo kaj popularismo de la reĝimo Zuma, ĉesigis la timojn de la Sud-Afrikanoj pri la antaŭvidebla senpuneco de la eksprezidanto se lia eksedzino estus venkinta. Tiuj valoroj fluas tra Ĉarto pri libero, decidita en 1955 de ĉiuj tiamaj politikaj oponantoj en la lando : tri mil delegitoj, inter ili tri cent hindoj, du cent mestizoj kaj cento da blankuloj. ANC tiam estis unu el la subskribintoj, antaŭ ol fari el ĝi sian politikan programon. Tiu fondinta teksto enhavas precizan idealon : universalan balotrajton, saman oportunecon por ĉiuj, kaj multrasan demokration, pri kiu pluraj generacioj de Sud-Afrikanoj tro dediĉis sin por tiel rapide forgesi ĝin. Iĝinta amasa partio ĉe la fino de apartismo, enhavanta nun 700 000 membrojn, ANC daŭre estas la muldilo de la plej gravaj politikaj dinamikoj en Sud-Afriko. Per sia historia praveco, ĝi estas samtempe garantio pri stabileco por unu el la pli junaj demokratioj en Afriko, kaj ĝia ĉefa malforteco pro sia hegemonio. Ĝiaj estroj, kiuj estas ankaŭ ministroj kaj provincestroj, povas decidi nomumojn de ĉiunivelaj postenoj, eĉ en la privata sektoro, kaj publikajn kontraktojn. Ĝiaj devojiĝoj povas do forporti la tutan landon. Malgraŭ la skandaloj kaj multaj ŝtormbruaj kunvenoj de la nacia ekzekutiva komitato, la ŝtatestro dumlonge profitis el la subteno de la partia aparato, kiun li regis deinterne, aparte en sia devenregiono de Kwazulu-Natal. En la politika kulturo de ANC, la "organizaĵo", kiel la aktivuloj nomas ĝin, pli gravas ol la personoj. Tio, kio estis viviga neceso por rezisti al tiraneco, ebligis al partio pluvivi, kiuj ajn estas ĝiaj ĉefoj, senĉese produktante novajn partikadrulojn en siaj branĉoj (similaj al socialistaj sekcioj aŭ komunistaj ĉeloj). Dum ĉiuj kongresoj la kartoj estas denove disdonataj. La apenaŭa elekto de S-ro Ramaphosa, kiel prezidanto de ANC fare de la branĉaj reprezentantoj povas esti komprenita kiel "skuiĝo de la baza aktivuklaro por savi tion, kio povas ankoraŭ esti savata", opinias la Sud-Afrika politikologo William Gumede. Konkurenco kaj secesio Fakte la partio estas damaĝita post la epokoj de Mbeki kaj Zuma, la rezigno de ĉi lasta estis akirita nur post ok malfidaj mocioj de la parlamento de post 2015. Ĝiaj rezultoj ekmalaltiĝas, de 65,9% en 2009 ĝis 62,15% en 2014, kaj poste 54% en la municipaj balotadoj de aŭgusto 2016. Tiu avertobato perdigis al ANC tri grandajn urbojn : Johanesburgon, Kaburbon kaj Port-Elizabeton. La konkurenco de la opozicio pli kaj pli severiĝas. Ĉe la dekstrocentro Demokrata Alianco (22,23% en 2014 kaj 26,89% en 2016), ĉefe blankula kaj mestiza partio survoja al senraseco, estas regata de 2015 de juna nigrulo, S-ro Mmusi Maimane. Ĝi arigas prometante fari tion, kion ANC ne sukcesis fari : lukti kontraŭ la malegalaĵoj kaj pli bone disdoni riĉaĵojn, la nigrulaj familioj enspezas sesoble malpli (po 6600 eŭroj jare, laŭ la Sud-Afrika statistika instituto) ol la blankulaj familioj (po 36 500 eŭroj). Ĉe la maldekstro, Batalantoj por ekonomia libereco (EFF), partio fondita en 2013 de la skismulo de ANC Julius Malema (6,35% en 2014 kaj 8,19% en 2016) postulas naciigon de la minejoj - t.e. 7% de la malneta enlanda produkto - kaj senproprietigon de cirkaŭ kvindek mil blankulaj terkulturistoj - agrikulturo konsistigas 2,5% de la MEP - laŭ la modelo de la Zimbabvo de S-ro Mugabe. Cetere fortaj internaj bataloj okazas en ANC. La granda sindikato de metalistoj (Numsa), eksigita en 2014 de la Kongreso de Sud-Afrikaj Sindikatoj (Cosatu, historia aliancano de ANC) pro ĝiaj akraj kritikoj al la registaro, minacas krei partion de sendependaj laboristoj. Puŝita kiel provizora prezidanto sekve de la devigita rezigno de S-ro Zuma, forneita de sia partio, S-ro Ramaphosa, ekssindikatestro kaj ĉefa akciulo de McDonald’s en Sud-Afriko, devas arigi ĉirkaŭ la slogano "Pli bona vivo por ĉiuj", kiu ŝajnas iom vakua. Li tamen promesas senpagan lernejon por la familioj, kiuj enspezas malpli ol 22 800 eŭrojn jare, veran redistribuon de la grundoj, kreon de esplorkomisiono pri koruptado, kaj liberalan ekonomian politikon por allogi investontojn kaj retrovi kreskadon. La estonteco ŝajnas tamen malcerta, ĉar ANC ne markis klaran malligiĝon el la jardeko de Zuma. Ĝi fakte elektis kiel vicprezidanton la tre kontesteblan S-ron Davis Mabuza, 57 jaran, nomumitan en 2009 provincestro de Mpumalanga, kiel rekompenco de lia subteno al S-ro Zuma. Jen observenda kariero, ĉar li mem estas akuzita pri koruptado. Kaj eĉ suspektata pri kunrespondeco en politikaj murdoj. Sabine CESSOU