Die jongen bij FC Den Bosch heeft dus niet de Hitlergroet gebracht. Het OM heeft de beelden ‘onderzocht’. Dat kon iedereen dagen geleden zelf al op social media: in vertraagde beelden maakte de jongen tweemaal een afkeurend ‘wegwerpgebaar’. Als stilstaand beeld net de Hitlergroet – wel zo welkom in de slag die beeldvorming tegenwoordig is.

Niet dat er niks is gebeurd die zondag: oerwoudgeluiden, Zwarte Piet-liedjes en andere rotzooi richting Excelsior-speler Mendes Moreira zijn ernstig genoeg – goed dat racisme weer aandacht heeft. Maar het gaat hier om de ‘groet’, de ‘dader’ en het gericht.

De publieke berechting is een ongemakkelijk nevenverschijnsel van deze week geworden. Op Twitter ging een smartphonefilmpje rond van een incident in de trein. Eersteklascoupé, een moeder met gekleurd kind. Een andere vrouw filmt een ouder paar, dat volgens haar emotionele tirade het kind ‘Zwarte Piet’ genoemd zou hebben. Tijdens de tirade (‘Mevrouw, u bent zó niet van mij af!’) zit de oudere vrouw zwijgend op iets te kauwen, de man kijkt strak voor zich uit. Het filmpje is duizenden keren verspreid en voorzien van het diffuse hartjesstempeltje ‘Vind ik leuk’.

Onvervalste racisten, zo zagen ze eruit. De vlammende toon van de filmende vrouw overtuigde mij in eerste instantie. Ik zag, thuis met veilige verbijstering, hoe een hele coupé zweeg. Ik ergerde me aan de laffe NS, online ter verantwoording geroepen. De ‘social engineers’ zijn – zoals veel ‘helpdesks’ – geïnstrueerd weg te duiken onder een dekentje van ‘transparantie’. Ze twitterden op kenmerkende popiejopietoon (‘Hi, in principe hanteren we het volgende’) een algemeen tekstje over ‘Veiligheid in de trein’. Het woord ‘racisme’ kwam er niet éénmaal in voor.

Ik voel geen behoefte dat treinstel te verdedigen. Ze hadden ‘sorry’ kunnen zeggen, voor het misverstand, hun onbenul, of wat het ook was. Ik wil mijn ogen niet sluiten voor ‘alledaags racisme’. Toch begon me bij de brandstapel te dagen dat elke context ontbrak. Wat was precies gezegd tegen wie; hoe was het bedoeld, wat ging vooraf?

Zo is het volksgericht. Een proces van noemen en verdoemen, waar geen OM of ‘onderzoek’ aan te pas kwam.

Ander voorbeeld: Marga Bult (zie Wikipedia). In het tv-programma Café Hendriks & Genee was het over racisme gegaan. Daarna kwam Bult aan bod, over wie het Songfestival moet presenteren – naast de opvolging van Eva Jinek het heetste hangijzer te Hilversum. Bult pleitte voor Chantal Janzen en – ‘om te blijven in onze cultuur en het kleurtje’ – Humberto Tan. Gesis klonk, Twitter ontplofte. ‘Onze cultuur’! ‘Kleurtje’! Evengoed kun je beweren dat ze met haar onhandige bewoording juist aan (in dit geval overbodige) positieve discriminatie deed. Maar ja, Bult is in haar vrije tijd vóór Zwarte Piet, dus verdacht. Geen vragen meer, edelachtbare. Als zangeres ooit rechtop in de wind, werd de ‘uitgeneukte blanke kankerhoer’ nu op Facebook omvergeblazen met doodsverwensingen.

Gelukkig had Humberto Tan in zijn reactie de grootsheid van het koele hoofd en het warme hart. Hij zag ‘dat ze het niet verkeerd bedoeld heeft’.

Deze week toonde mooi dat ieder normaal mens tegen racisme is. Ik ook. Maar de gretigheid om anderen ervan te beschuldigen bevalt mij evenmin. Spreek je uit. Stem Frank Boeijens Zwart wit torenhoog de Top 2000 in – dat offer valt te dragen. Maar ik maak een wegwerpgebaar voor de samenleving waarin koppen over straat rollen, enkel omdat die de zelfbenoemde scherprechters niet aanstaan.