Het Afrikaanderplein in Rotterdam. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Rotterdam wil met de maatregel de leefbaarheid in de wijken verbeteren. 'De gemeente wil straten en wijken waar het al wat roerig is, een adempauze geven door de instroom van mogelijke nieuwe problemen te stoppen', aldus een gemeentewoordvoerder. De nieuwe huurders kunnen zowel bij corporaties als bij particuliere verhuurders worden geweerd dankzij de uitbreiding van de zogenoemde Rotterdamwet per 1 januari 2017.

De Rotterdamse gemeenteraad krijgt de keuze of de screening van nieuwe bewoners plaatsvindt op basis van politiegegevens of op basis van een Verklaring omtrent het gedrag (VOG). 'Met de politie en de corporaties bepalen we in welke straten deze maatregel nodig is voor de leefbaarheid', zegt een gemeentewoordvoerder. Die lijst met straten wordt eerst voorgelegd aan de gemeenteraad en daarna aan de minister. 'Als de procedure is doorlopen, wordt iedereen die zich bij Burgerzaken inschrijft in die straten gescreend en bepaalt de gemeente op grond van de politiegegevens of de VOG of die persoon er wel of niet mag wonen.'



De wet Bijzondere Maatregelen Grootstedelijke Problematiek is deze zomer verruimd, omdat een aantal steden graag nieuwe bewoners in probleemwijken vooraf wil screenen. In bepaalde probleemgebieden mag de burgemeester vanaf komend jaar de politiegegevens inzien van de laatste vier jaar over onder meer (geluids)overlast, geweld, intimidatie van buren, openbare dronkenschap en geradicaliseerd gedrag. Op grond hiervan kan het college van burgemeester en wethouders besluiten bewoners te verbieden in bepaalde straten te gaan wonen. De maatregel geldt voor een klein deel van de stad, in veel andere delen zijn de lastige bewoners wel welkom.

Kritiek

Minister Blok (Wonen, VVD) wil met deze wetsaanpassing gemeenten de mogelijkheid geven notoire overlastgevers, criminele woningzoekenden en geradicaliseerde personen te weren uit wijken, straten of wooncomplexen waar al ernstige problemen zijn.



Op de verruiming van de wet is ook kritiek. De Raad van State sprak eerder van een 'ernstige inbreuk op het recht van de vrijheid van vestiging en de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer'. Het gaat volgens het belangrijkste adviesorgaan van de overheid te ver om op basis van niet-geverifieerde politiemeldingen iemand te verbieden ergens te gaan wonen. Die politiegegevens bieden volgens de Raad weinig houvast als het Openbaar Ministerie niet tot vervolging is overgegaan.



Hoogleraar recht en de informatiemaatschappij Gerrit-Jan Zwenne van de Universiteit Leiden vindt de nieuwe werkwijze zo vergaand, dat hij zich afvraagt of deze niet strijdig is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. 'Dit opent de weg naar een procedure. Iemand die zich ergens niet mag vestigen op grond van hem onbekende politiegegevens, kan naar de rechter stappen. Die moet beoordelen of binnen dit kader het gebruik van politiegegevens te billijken is.'

'Wet sluit aan bij bestaande praktijk'

Minister Blok zegt dat de wet aansluit bij de bestaande praktijk. In ongeveer vijftien gemeenten vraagt de gemeente in sommige wijken al aan de politie of er voor nieuwe bewoners een woonrisico is; met deze wet geeft hij de bestaande praktijk een wettelijke basis waardoor de privacy juist wordt beschermd, aldus Blok. 'Politiegegevens geven inzicht in het algemeen gedrag van een persoon', antwoordde Blok de Raad van State. Op verzoek van de Kamer is het nu bovendien alleen de burgemeester die de politiegegevens bekijkt, en niet meer het college van B en W. Ook krijgen burgers de mogelijkheid in beroep te gaan als ze ergens niet mogen wonen door deze wet.



In Rotterdam wordt nu op beperktere schaal gebruikgemaakt van politiegegevens. Sinds 2009 vragen corporaties als iemand zich wil vestigen in een van de ongeveer 150 Rotterdamse probleemstraten aan de gemeente hoe die een persoon beoordeelt, op grond van politie-informatie. Op basis van dit gemeentelijk advies beslist de corporatie of die persoon de woning krijgt. Ook in Den Bosch worden bewoners van probleemwijken vooraf gescreend.



Na een eerdere klacht van Rotterdam dat de stad niet genoeg mogelijkheden had om problemen te beteugelen, stelde het kabinet in 2005 de Rotterdamwet in. Die gaf de gemeente in een aantal wijken in vooral Rotterdam-Zuid de mogelijkheid bewoners te weren die geen inkomsten hebben uit werk. Ook Capelle aan den IJssel, Vlaardingen en Nijmegen gebruiken deze wet. Nijmegen screent inwoners behalve op inkomen ook op hun mogelijke strafblad.