Czy pani pacjenci wiedzą, że leczy się pani psychiatrycznie?

Nie. Absolutnie.

Inni lekarze? Koledzy ze studiów?

Nikt.

Dlaczego?

Gdyby ludzie się dowiedzieli, straciłabym pracę. Byłabym zawodowo skończona. Skazana na nędzę.

Skąd to przekonanie? Czy choroba ma jakiekolwiek przełożenie na pani pracę jako lekarki?

Nie, nigdy nie miała. Ale już raz doświadczyłam środowiskowego ostracyzmu. Pracowałam w bardzo prestiżowym miejscu. Kiedy do kadr wpłynęło moje L4 ze szpitala psychiatrycznego, momentalnie dowiedzieli się o tym wszyscy pracownicy. I nie miałam tam już życia. Musiałam się zwolnić.

W czym się pani specjalizuje?

Jestem dentystką. Ale wolałabym nie mówić więcej o swojej pracy. Zależy mi na pozostaniu absolutnie nierozpoznawalną. Kiedy zachorowałam, poczułam strach. Bo jak dalej żyć? Jak to skutecznie ukryć? Co będzie, jeśli ludzie się dowiedzą, domyślą, zorientują?

Od jak dawna odczuwa pani ten strach?

Od trzynastu lat. Wtedy zdarzył się pierwszy epizod. Miałam wypadek samochodowy. Potrąciłam na pasach dziewczynę. Przeżyła, ale mocno mną to wstrząsnęło. Po tym wydarzeniu straciłam kontakt z rzeczywistością na rok. Byłam w takiej rozpaczy, że praktycznie nie wiedziałam, co się ze mną dzieje. Wtedy trafiłam do mojej doktor psychiatry i zaczęłam brać leki. Od tego czasu leczę się z powodu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych. Biorę udział w psychoterapii. W chorobach psychicznych ona ma nadrzędne znaczenie. Jest nieodzowna i najważniejsza! A niestety po sześciu przebytych hospitalizacjach mogę stwierdzić z pełnym przekonaniem, że polscy pacjenci w szpitalach nie mają do niej dostępu.



Fot. Cezary Aszkiełowicz / Agencja Gazeta

Kiedy po raz pierwszy trafiła pani do szpitala psychiatrycznego?

W 2008 roku. Kiedy dowiedziałam się, że jestem w ciąży. To była bardzo wyczekiwana ciąża, ale zareagowałam na nią przerażeniem. Powtarzałam, że odbiorę sobie życie. Potem okazało się, że choroba atakuje mnie właśnie w przełomowych momentach życia. Gdy pojawiają się najsilniejsze emocje.

Wtedy bardzo szybko udało się postawić mnie na nogi. Po tygodniu wróciłam do domu. Choroba z największą siłą dała o sobie znać kilka miesięcy później. W piątej dobie po tym, jak urodziłam Maję, zaczęła się ostra psychoza. W lustrze na porodówce zobaczyłam mojego zmarłego dziadka. Miałam absolutne przekonanie, że siła wyższa, Bóg, próbuje się ze mną skontaktować. Że mówi do mnie za pośrednictwem radia czy gazet. Widziałam też szatana. Z oddziału ginekologiczno-położniczego trafiłam na oddział psychiatryczny tego samego szpitala.

Rozdzielono panią z dzieckiem.

Nie byłam tego świadoma. Byłam wtedy przekonana, że moje dziecko umarło przy porodzie. Chodziłam po oddziale z zajączkiem, którego Maja dostała od cioci, tuliłam go i powtarzałam, że moja córeczka nie żyje. Faszerowano mnie wówczas haloperydolem, który powoduje bardzo silne otępienie. Zresztą na tamtym oddziale wszyscy pacjenci dostawali wtedy haloperydol. Akurat trwał remont sal. Pacjentów i ich łóżka stłoczono na korytarzach. Podawanie wszystkim "uspokajacza" było strategią na rozładowanie chaosu. I nie miało nic wspólnego z leczeniem. Zorientowali się w tym moi rodzice i skontaktowali się z moją psychiatrą. W trybie pilnym trafiłam do szpitala psychiatrycznego.

To było konieczne?

Tak. Miałam bardzo silne psychozy. Wydawało mi się, że jestem w pierwszej linii potomkinią Matki Boskiej.

W tym szpitalu przebywali m.in. przestępcy. Był tam taki pacjent, Adaś - starszy pan, który powłóczył nogami. Opowiadano o nim, że dwóm kobietom odrąbał głowy. Wszyscy się go panicznie bali. Ale ja nie. Ja byłam przekonana, że tak naprawdę on jest Janem Pawłem II. W palarni z kolei widziałam apostołów. Zaczęłam mówić do nich o Jezusie, a wtedy ktoś rzucił we mnie popielniczką. W szpitalu służyły za nie stare puszki po rybach. Ta puszka rozcięła mi skórę na policzku.

Spędziłam tam miesiąc. Nie przypominam sobie, by jakikolwiek lekarz w tym czasie ze mną rozmawiał. W efekcie do domu wypisano mnie przedwcześnie. Byłam totalnie nieobecna.

Mocno pani przeżyła pierwsze spotkanie z córką?

Nie pamiętam go! Trudno mi sobie przypomnieć cokolwiek z tamtego okresu poza faktem, że w ogóle nie spałam, ciągle odmawiałam różaniec i miałam nieustające poczucie Bożej obecności. Po sześciu miesiącach znów trafiłam do szpitala. Tym razem skutecznie ustawiono mi leki. Wróciłam do domu. I do pracy.



Fot. Jędrzej Nowicki / Agencja Gazeta

Właściciel przychodni, w której pani wtedy pracowała, wiedział o hospitalizacjach?

Tak. Ale to był bardzo mądry człowiek. Wszystkie moje nieobecności w pracy były usprawiedliwione urlopem wychowawczym. Tak żeby w papierach nie było śladu po leczeniu psychiatrycznym. Chciał mi pomóc. Prócz mnie i jego nikt nie wiedział o chorobie.

To był dobry czas. Normalne życie. W 2011 roku zdałam egzamin specjalizacyjny.

Co oznacza, że zachowała pani absolutną sprawność intelektualną.

Tak. Ale wtedy też choroba wróciła. Kolejny raz duży stres - tym razem związany z egzaminem - spowodował psychozę. Znowu trafiłam do szpitala. Tym razem na dwa miesiące.

Czy pani bała się tam wracać?

Nie. Przywykłam. W szpitalu psychiatrycznym można spotkać wielu ciekawych ludzi. Jest oczywiście odsetek pacjentów niesprawnych intelektualnie, z którymi ma się utrudniony kontakt. Ale spotyka się też świetnie wykształcone, bardzo inteligentne osoby. Ze mną wtedy hospitalizowany był co najmniej jeszcze jeden lekarz, internista, który spędzał czas, czytając grube tomy Sienkiewicza. On niewiele rozmawiał z ludźmi. Był załamany. Życie osobiste miał rozwalone - z powodu choroby żona od niego odeszła, zabrała dzieci. Z nim nie miałam kontaktu, za to zaprzyjaźniłam się bardzo z kobietą po nieudanej próbie samobójczej, która trafiła ze mną na salę.

W szpitalu było też sporo alkoholików. Nie mieli zupełnie żadnych zaburzeń psychiatrycznych, a przebywali tam wyłącznie z powodu nałogu. Jeden z nich się mną opiekował. Mnie nie wolno było wtedy używać noża. Na stołówce użyczał mi więc swojego.

Stołówka bez noży. A pokoje bez klamek? Tak się kiedyś mówiło.

Nie, to nieprawda. Szpitale psychiatryczne wyglądają normalnie. Niemal identycznie jak pozostałe. Drzwi mają klamki. Okna - uchwyty. Tyle że okna można otworzyć tylko przy pomocy klucza. To ma zapobiegać samobójstwom.



fot. Jakub Ociepa / Agencja Gazeta

Kaftany bezpieczeństwa? Pasy przy łóżkach?

Kaftanów nie widziałam. Chyba wcale się ich już nie stosuje. Nigdy nie słyszałam też o elektrowstrząsach. One, podobnie jak lobotomia, to już tylko niechlubna przeszłość. Co innego pasy. Ich wciąż się używa w stosunku do pacjentów, którzy zachowują się agresywnie. Mnie też jeden jedyny raz przywiązano w ten sposób do łóżka.

To musi być koszmarne uczucie.

Koszmarne. Ale wydaje mi się, że tego środka nie nadużywano wobec chorych. Zdarzyła mi się natomiast inna sytuacja. Przyjmowałam wtedy klonazepam, który powodował niezborność ruchową. Nie potrafiłam zapiąć stanika czy włożyć skarpetek. A pielęgniarki kazały mi samodzielnie zaaplikować sobie czopek. Powiedziałam, że nie dam rady. Strasznie mnie potraktowały. Upokorzyły bardzo. Nie chcę więcej poruszać tego tematu.

Skarżyła się pani?

Nie miałam komu. Obchód był trzy razy tygodniowo, bardzo zdawkowy. Praktycznie nie było osobistego kontaktu pacjenta z lekarzem.

A psychoterapia?

Grupowa. Na zasadzie: "Nazywam się Hania, czuję się dobrze", "Jestem Magda, jestem w dołku". Totalnie bez sensu.

Kiedy ostatni raz miała pani wizje?

W maju ubiegłego roku.

A kiedy była pani w szpitalu?

We wrześniu.

Czy pani chorobę można wyleczyć?

Nie. Nie wyleczę się z niej do końca życia.

Diagnoza panią przeraziła?

To było gorsze, niż gdybym usłyszała, że mam raka. Panicznie się bałam. Szczególnie tego, że ludzie się dowiedzą.



Fot. Wojciech Surdziel / AG

Po śmierci prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza Polskie Towarzystwo Psychiatryczne apelowało do dziennikarzy, by "nie kojarzyć tej tragedii z osobami z zaburzeniami psychicznymi". Przekaz był jednoznaczny.

"Skoro jest chory, to zabił. Nic dziwnego. Po chorym psychicznie można się spodziewać wszystkiego najgorszego". Takie upraszczanie strasznie boli chorych. Słuchać czegoś takiego, kiedy samemu się choruje. Ja na szczęście jestem już na takim etapie, że po prostu wiem, iż to myślenie jest stereotypowe i nieprawdziwe. I już mnie osobiście nie rani.

Pani jest teraz czynna zawodowo, ale się ukrywa?

Tak. Szefowa wie o mojej chorobie. Ale pacjenci - wciąż nie. I mam nadzieję, że nigdy się nie dowiedzą.

A rodzina? Przyjaciele? Wiedzą?

Tak. Wiedzą wszyscy. Ja swojej choroby nigdy się nie wstydziłam. Bałam się, ale nie wstydziłam. Bo to po prostu jest choroba. Jak nadciśnienie. Ani jej sobie nie wybrałam, ani na nią nie zasłużyłam.

Od początku tak pani do tego podchodziła? Nie próbowała pani wypierać problemu?

Jestem lekarką. Skoro mnie zdiagnozowano, to znaczy, że jestem chora. Dla mnie to oczywiste. I polemizowanie z tym nie ma żadnego sensu. Trzeba to po prostu przyjąć, zaakceptować i nauczyć się z tym żyć, jak najlepiej się potrafi. To raczej moja rodzina usiłowała zaprzeczać. Kiedy powiedziałam im: "Jestem psychicznie chora i będę chorować już zawsze", w odpowiedzi usłyszałam: "Weź, przestań. Nawet tak nie mów".

Bardzo zła reakcja.

Bardzo zła. Najgorsze, co można robić, to bagatelizować chorobę. Nienawidzę też, kiedy przychodzi depresja i ktoś mówi: "Weź się w garść". Ludzie nie zdają sobie sprawy, że w tym stanie człowiek naprawdę nie da rady wstać z łóżka czy zmusić się do jakiejkolwiek aktywności. A mówiąc: "Weź się w garść", sugeruje się, że jest po prostu leniwy. To wywołuje poczucie winy, bycia niepełnowartościowym człowiekiem. Dodatkowo pogarsza stan.

W jakim stanie jest pani dzisiaj?

Znam swoją chorobę już bardzo dobrze. Dawniej tylko moi bliscy byli w stanie rozpoznać, kiedy zbliżał się epizod. Dzisiaj sama to wiem. Kiedy przestaję spać i palę papierosa za papierosem, wiem, że to pogorszenie.

Co wtedy?

Trzeba pójść do lekarza.



Fot. Wojciech Surdziel / AG

Rodzina zaprzeczała pani chorobie. Czy w końcu również ona nauczyła się z nią żyć?

Rodzice tak. Przyjaciele też. Tutaj nikt nie zawiódł. Wspierają mnie we wszystkim, starają się być zawsze, kiedy ich potrzebuję. Dają miłość, poczucie bezpieczeństwa. Co innego mąż. On nigdy nie próbował zrozumieć tego, przez co przechodzę. Od kiedy zachorowałam, zaczął mnie upokarzać, stosował przemoc psychiczną. "Ty wariatko", "znowu ci się robi coś z głową". Takie słowa były na porządku dziennym.

Trafiał w najczulszy punkt.

Tak. Tego typu określenia ogromnie mnie bolą. Ale to już przeszłość. Teraz jedynym, co nas jeszcze wspólnego czeka, jest rozwód. No i ustalenie, przy kim zostanie nasza dziesięcioletnia dziś córka. Mąż będzie usiłował przekonać sąd, że moja choroba dyskwalifikuje mnie jako matkę. Będzie chciał odebrać mi prawa rodzicielskie.

Ale z jakiej przyczyny? Bywa pani niebezpieczna dla siebie czy innych?

Nie, nic takiego. Ale mężowi wystarcza sam fakt, że jestem chora. Od dawna mówi Mai, że "mama jest wariatką". Przekonuje ją, że przez większość jej życia byłam nieobecna. Że ją opuściłam! A to przecież nieprawda! W szpitalach psychiatrycznych spędziłam łącznie 188 dni, co stanowi dokładnie 5,15 procent życia mojego dziecka. Wszystko teraz skrupulatnie dokumentuję. Na potrzeby sprawy sądowej.

Co mówi pani adwokat? Czy to możliwe, żeby sąd odebrał pani dziecko z powodu choroby?

Adwokat powiedział, że trzeba być przygotowanym na każdą ewentualność. Jedyne, o czym marzę, to żeby już było po wszystkim. I żeby nie odebrano mi dziecka.

Tego się pani najbardziej boi?

Tego. Ale boję się też przyszłości. Jedna dziewczyna, z którą byłam w szpitalu, powiedziała mi tak: "Hania, ja wiem, że któregoś dnia będę musiała żebrać o chleb". Ja próbowałam się przed tym zabezpieczyć. Jestem teraz czynna zawodowo. Starałam się o dodatkowe ubezpieczenie lekarskie od utraty dochodu. Ale okazało się, że ono nie obejmuje chorób psychicznych. Z kolei po pobytach w szpitalu, kiedy zgłaszałam się do ubezpieczyciela po pieniądze, które wypłaca się za każdy dzień hospitalizacji, dowiedziałam się, że to nie dotyczy hospitalizacji psychiatrycznych. Przecież to jest jakiś skandal!



fot. Sławomir Sajkowski / AG

O sytuacji chorych psychicznie w Polsce nie mówi się praktycznie wcale. Sporadycznie - choćby w Światowym Dniu Zdrowia Psychicznego - można się dowiedzieć, że problem dotyczy milionów Polaków. Tyle że tych osób "nie widać". Czy nie uważa pani, że sprawie pomogłyby coming outy znanych osób borykających się z takimi chorobami? Mogłyby stać się ambasadorami chorych, nagłaśniać ich problemy. A z naszej rozmowy wynika, że jest ich bardzo wiele.

To na pewno. Ja na przykład uwielbiam czytać o Wojciechu Młynarskim, który chorował na to samo co ja. I podkreślał, że o ile depresje są straszne, to w fazie manii doświadcza się natchnienia nieporównywalnego z niczym. Co jest prawdą. Kiedy jestem w fazie manii i mam poczucie Bożej obecności, naznaczenia i misji dziejowej do wykonania - to jest naprawdę niezwykłe uczucie! Z kolei córka Młynarskiego, Agata, pisze o tym, że choroba dwubiegunowa dotyka ludzi wyjątkowych, wrażliwych. Czytanie tego dodaje sił.

Czy zdecydowałaby się pani na tę rozmowę, gdybym nie zagwarantowała pełnej anonimowości?

Na pewno nie.

*Imiona bohaterki oraz jej córki zostały zmienione.

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś do końca nasz artykuł. Jeżeli Ci się podobał, to wypróbuj nasz nowy newsletter z najciekawszymi i najlepszymi tekstami portalu.

KLIKNIJ, BY ZAPISAĆ SIĘ NA NEWSLETTER >>>

Anna Kalita, absolwentka politologii na Uniwersytecie Wrocławskim, dziennikarka. Współpracowała m.in z Gazetą Wyborczą Wrocław, Dziennikiem Polska Europa Świat i Dziennikiem Gazetą Prawną oraz UWAGĄ! TVN. W 2016 roku nominowana do Grand Press w kategorii dziennikarstwo śledcze za materiał "Tu nie ma sprawiedliwości" o krzywdzie chorych na Alzheimera podopiecznych domu opieki.