Parentismo kaj J-sistemo: paroli sen devi mencii genron

Ili estas du sistemoj, per kiuj oni disponas de sengenraj alternativaj radikoj al genraj radikoj. La celo samas, sed la maniero atingi ĝin malsamas.

Kelkaj vortaj radikoj en Esperanto implicas genron. Ili ĉefe troviĝas en vortoj uzataj por paroli pri familiaj membroj. Ekzemploj estas patr/o kaj frat/o, kiuj tuj donas iĉan (virgenran aŭ virseksan) econ.

Uzi genre ligitajn radikojn sen mencii genron ne eblas. Kaj en multaj okazoj, oni ne volas mencii genron:

Per Parentismo, oni anstataŭigas genrajn vortojn per tute novaj (aŭ jam ekzistantaj) radikoj. La vorto Parentismo mem venas de “parento”, kiu estas sengenra alternativo al “patro”.

La akademiano Cyril Brosch kaj Robin van der Vliet arigis la suban liston de alternativoj. Kompreneble, iu ajn povas uzi la vorton, kiun ri preferas. Tamen, pli utile estas uzi vorton jam uzitan por helpi diskonigi ĝin.

Por eksplicite paroli pri persono ina aŭ iĉa, oni povas regule aldoni la elementojn -in- kaj iĉ/.

Anstataŭ devi lerni tute novajn radikojn, la ideo de la akademiano Markos Kramer kaj Lucas Cerante estas uzi la jamajn genrajn radikojn, sed ŝanĝi ilin iomete por ke ili restu rekoneblaj, sed ekhavu sengenran signifon.

Por krei la radikojn de la j-sistemo, oni devas sekvi tri principojn:

Rezultaj vortoj aspektas tiel:

Kial anstataŭ “pajtro” kaj “parento”, oni ne povus uzi “gepatro”? Por respondi al tio, necesas kompreni la signifon de la prefikso ge-:

Laŭ Vortaro.net:

Per tiuj difinoj, oni vidas ke ge- ĉiam implicas la ideon de pluralo. Do uzi “gepatro” por paroli pri parento/pajtro singulara estas esence malĝusta. La difinoj 2 kaj 3 emfazas la ideon de ambaŭ* seksoj. Malofte okazas ke singulara persono havas samtempe du seksojn.

*homoj tradicie konsideras ke ekzistas nur du genroj (tie nomata “sekso”)

Laŭ Reta Votaro, kiu estas ofte pli ĝisdata pri modernaj signifoj:

1.Prefikso montranta la kuneston de pli ol unu sekso ĉe multenombra substantivo: patro kaj patrino kune estas nomataj gepatroj; [1]; geedzoj (edzo kaj edzino); gefratoj (frato kaj fratino aŭ fratoj kaj fratinoj); ili amas sin gefrate; gesinjoroj (sinjoro kaj sinjorino aŭ sinjoroj kaj sinjorinoj); gemastroj.

2. ↝(malofte) Prefikso foriganta la seksan signifon de substantivo, ĉefe de ununombra baze vira substantivo: ĉu vi havas gefratojn?; se oni heredas normalan genon de la alia gepatro, oni tamen povas produkti sufiĉe de la normala p16-proteino[2]; jen ebla tasko, sendube pens-instiga, por gepatro kaj gefilo: kundiskuti la verkon [3]; la unua afero, kiun faras ĉiu sklavino kiam ŝi aliĝas al nova domanaro, estas informiĝi, kiu estas geedzo de kiu [4]; tion li tuj diras dufoje (al ĉiu gepatro en ties lingvo).

Rim.: Laŭ sia tradicia senco, ge- implicas pluron kaj normale la substantivoj per ĝi formitaj aperas en plurnombro. En Esperanto mankas rimedo por oportune fari vortojn seksblindajn el vortoj seksindikaj (precipe tio koncernas la parencvortojn kiel patro, edzo, frato). Ĉar por la moderna socio tiu sekse neŭtrala senco (patro aŭ patrino) estas pli aktuala ol la tradicia miksseksa (patro kaj patrino), oni nemalofte vidas provojn apliki ge- por neŭtraligi la seksindikon (kaj tiam uzi la derivaĵojn ankaŭ ununombre: gepatro). Oni ne ĉiam konscias, ke en iuj situacioj rezultas senco kontraŭa ol la tradicia; ekzemple laŭ PMEG, gepatra decido estas decido de ambaŭ gepatroj, dum en la neŭtraliga interpreto ĝi povas esti decido nur de unu el ili; simile pri amo gea kaj geja. Teorie en multaj okazoj eblus esprimi la mankantan sencon neŭtraligante la implican pluron de ge- kaj la kuneston de ambaŭ seksoj per la elekta sufikso -an: gepatrano (iu el la gepatroj) , geedzano (iu el la geedzoj) ktp. [Sergio Pokrovskij]

Rim.: Oni foje trovas ununombran uzon de „ge-“ por indiki (ŝerce) la necertecon pri ies sekso, ekz-e geknabo (knabo, kiun oni povas preni por ino), aŭ por elturniĝi tradukante sekse neŭtralan terminon el nacia lingvo, kaj la plej tipa ekzemplo estas gepatro (patro aŭ patrino), dum oni ne uzas gefrato, geonklo, genepo… Ĉiuokaze tiaj uzoj, kvankam ili povas aperi trafaj kaj konformaj al iu nuntempe moda ideologio, estas nelogikaj kaj evitindaj. Ja se oni akceptus konsideri ilin normalaj, necesus konsenti ankaŭ pri tio, ke la plurnombraj vortoj geknaboj, gepatroj povas havi du sencojn: unue „pluraj personoj de nedifinita sekso“ (do eventuale nur viroj aŭ nur virinoj) kaj, due, „personoj el ambaŭ seksoj“. Ne eblas enlasi en la lingvon tian neprecizecon, tiom pli, ke la Fundamento klare difinas la sencon de ĉi tiu prefikso. [MB]