Ongeveer halverwege het RTL Verkiezingsdebat op donderdag kwam Sybrand Buma er als eerste op om het woord ‘provincie’ uit te spreken. Een interessant experiment, al bleek het geen gamechanger – snel verdween de provincie weer uit beeld. En kreeg de kijker een uitgesproken voorspelbaar en vervelend debat voorgeschoteld.

Over dat debat zo meer, maar het is wonderlijk hoe de verkiezingen voor de Provinciale Staten en waterschappen het kleinste in de Nederlandse televisiemakers naar boven halen – en ook niet het beste in politici.

Woensdag zag ik een verbijsterend stukje Goedemorgen Nederland waarin Tunahan Kuzu zich beklaagde dat hij alleen als gast was uitgenodigd en niet als gasthoofdredacteur/presentator, zoals andere partijleiders. Zijn partij Denk wekt de indruk niet te begrijpen wat de persvrijheid inhoudt, legde presentator Maaike Timmerman uit – een stelling waar best argumenten voor te vinden zijn. Donderdag mocht Thierry Baudet wel gewoon gastbaas zijn, hoewel hij een tijdje geleden om het ontslag vroeg van NOS-weerman Gerrit Hiemstra. Wie komt er op voor de vrijheid van weersverwachting?

Het gekrakeel leidt de aandacht af van de hoofdzaak: het is een slecht idee om politici ‘gasthoofdredacteur’ te maken – je krijgt babbeligheid en journalistieke ongelukken. Stop daar dus maar mee, al kost het ons de aardige beelden van Kees van der Staaij die dinsdagmorgen zo verschrikt naar de WNL-camera keek dat je dacht dat hij een goedgevulde Canal Pride boot in de studio ontwaarde.

NRC De Haagse Stemming Het belangrijkste nieuws van het Binnenhof en een inkijkje in de politieke dag die komen gaat. Inschrijven

Het onderliggende probleem is dat tv-makers de leidende politici zijn gaan beschouwen als Bekende Nederlanders, gezichten die geliefd zijn of gehaat – potentiële kijkerstrekkers. De verslaglegging van een verkiezingscampagne krijgt zo steeds meer de trekken van een realitysoap: ‘Lilian en de pakkenmannen.’ Iedereen speelt routineus zijn rolletje, de verkiezingen lijken allang bijzaak.

Zou er iemand overwogen hebben om de lijsttrekkers voor de Eerste Kamer naar de Rode Hoed te halen?

Zo ook donderdagavond bij het RTL-debat. Daar stonden de (behalve een enkel lijstduwtje op 20 maart op geen stembiljet te vinden) fractieleiders uit de Tweede Kamer. Dat heeft een kleine inhoudelijke rechtvaardiging in de aanstaande samenstelling van de Eerste Kamer. Als de coalitie daar zijn meerderheid verliest, zal de machtspolitiek uit de Tweede Kamer in de senaat een grotere factor worden. Dat de Eerste Kamer daar niet voor is bedoeld, is bijzaak in de realitysoap.

NRC controleerde negen uitspraken van de politici tijdens het eerste grote verkiezingsdebat. Dit zijn alle factchecks van het RTL-debat

Zou er iemand overwogen hebben om de lijsttrekkers voor de Eerste Kamer naar de Rode Hoed te halen? Of om de thema’s in de buurt te brengen van die waar het op 20 maart wél om gaat? In plaats daarvan kregen we onder meer vuurwerk en Zwarte Piet als gespreksthema’s. Lodewijk Asscher maakte bezwaar: „Dan kunnen we het net zo goed over Ajax hebben.”

Er was een spelelement ingebouwd: buzzers die gebruikt konden worden om een een-op-eendebatje af te dwingen. Direct na de start begonnen de politici er als dollemannen op te bonken. Dijkhoff was een veelgevraagd aanvalsobject, niemand wilde tegen Wilders of Marijnissen.

Tekenend was dat het clipje van een minuut dat RTL na afloop had gemonteerd, geen enkel inhoudelijk moment bevatte

Tekenend was dat het clipje van een minuut dat RTL na afloop had gemonteerd, geen enkel inhoudelijk moment bevatte. Wel gekissebis over elkaar niet laten uitpraten, het onderling ‘leugens!’ roepen, Klaas Dijkhoff die een verband legde tussen cherry picking en de naam van Thierry Baudet. (Vrucht van een carnavalsbrainstorm, gok ik.)

Aan het slot zei Dijkhoff plotseling iets over het overbruggen van tegenstellingen en gunde hij de eerder door hem als ‘klimaatdrammer’ belaagde Rob Jetten het laatste woord. Een mooie twist in de soap, maar hol voor de kiezer.

Correctie (8 maart 2019): Thierry Baudet (FvD) is in Noord- en Zuid-Holland als lijstduwer kandidaat voor de Provinciale Staten. Dat de fractieleiders uit de Tweede Kamer op 20 maart niet verkiesbaar zijn, zoals hierboven aanvankelijk stond, is dus niet juist.