Analitycy Ministerstwa Finansów wydali niezwykle ciekawy raport, który powinien przejrzeć każdy Polak. Zebrano w nim całościowo dane o daninach publicznych - podatkowych (PIT) i składkowych (ZUS) w naszych kraju. Co z nich wynika? Na przykład to, że podatnicy, których dochód nie przekracza 10 tys. zł na rok, muszą zmagać się z 60-proc. obciążeniem daninami publicznymi, podczas gdy milionerzy zaledwie 20-proc., czyli najmniejszym pośród wszystkich innych grup podatników. Równie zaskakujących wniosków jest znacznie więcej.

MF upubliczniło skarbnicę wiedzy o systemie podatkowo-składkowym w Polsce. Paweł Chrostek, Justyna Klejdysz, Dominik Korniluk i Marek Skawiński z resortu finansów przygotowali raport pod tytułem "Wybrane aspekty systemu podatkowo-składkowego na podstawie danych PIT i ZUS 2016". Dane sprzed trzech lat są już dość historyczne, ale struktura tego systemu niewiele się zmieniła.

Jak tłumaczą eksperci rządowi, obciążenie podatkowo-składkowe to suma danin płaconych w związku z pracą zarobkową. "Przyjęło się, że obciążenie podatkowo-składkowe wylicza się w wartościach procentowych względem dochodu »na rękę« powiększonego o daniny na rzecz państwa. W praktyce stanowi to jednak problem, gdyż trudno jest porównać pracowników na umowach z przedsiębiorcami" - czytamy.

Z jednej strony przeanalizowano więc rozliczenia przeciętnego Kowalskiego z umową o pracę, czy tzw. śmieciówką, a z drugiej prowadzących przedsiębiorstwa z setkami tysięcy złotych dochodów. Wszyscy są wrzuceni do jednego worka. Efekty statystyczne są jednak bardzo intrygujące. Zrobiłem przegląd najciekawszych wątków z analizy ministerstwa.

1. Dla podatników zarabiających rocznie do 10 tys. zł łączne podatki i składki wynoszą 60 proc. Dla zarabiający powyżej 1 mln zł - 20 proc.

Foto: MF

To jedno z najbardziej interesujących zestawień w raporcie. Okazuje się, że podatnicy zarabiający w Polsce do 10 tys. zł brutto są obciążeni średnio prawie 60-proc. daniną publiczną - podatkiem i składkami ZUS. Ci najbogatsi z dochodami powyżej 1 mln zł jedynie 20,4 proc.,co jest najniższym obciążeniem pośród wszystkich grup podatników.

Z czego wynika ta różnica? Z tego, że wśród najbiedniejszej grupy podatników najwięcej jest przedsiębiorców, którzy rozliczają się ryczałtowym ZUS-em. Muszą go płacić niezależnie od dochodów, nawet jeśli żadnego zarobku w danym roku nie wykazali.

- W przedziale 0-10 tys. prowadzący działalność gospodarczą mogą mieć obciążenie znacznie przekraczające 100 proc. Przy zerowych dochodach ich obciążenie może sięgać nieskończoności z powodu ryczałtowych (niezależnych od dochodu) składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne - tłumaczy w odpowiedzi dla Business Insider Polska resort finansów.

Według MF warto podkreślić, że w przedziale tym występuje duże zróżnicowanie obciążenia ze względu na występowanie różnych źródeł dochodu i często mamy do czynienia z podatnikami osiągającymi dochód jedynie przez część roku lub podatnikami osiągającymi zerowy dochód.

Tymczasem 20-proc. obciążenie podatkowo-składkowe wśród osób osiągających roczne dochody powyżej 1 mln zł wynika z tego, że zdecydowana większość z nich osiąga dochody z działalności gospodarczej opodatkowanej podatkiem liniowym (19 proc.) lub dochody wykazywane na PIT-38 opodatkowane również stawką 19 proc. Przypomnijmy, że za pomocą PIT-38 rozlicza się przychody z papierów wartościowych, instrumentów finansowych lub udziałów w spółkach. Takich osób w 2016 r. było ok. 260 tys.

Co więcej, jak dodaje MF, w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne są kwotowe (ryczałtowe). Oznacza to, że gdy podzieli się je przez bardzo wysokie dochody, ich wartość procentowa jest nieznaczna.

- Jeśli chodzi o dochody wykazywane na PIT-38, to nie są one oskładkowane - tłumaczą analitycy ministerstwa.

W powyższej tabeli uwagę przykuwa jeszcze jeden fakt. Średnie obciążenie daninami publicznymi osób o dochodach od 10 do 20 tys. zł brutto nagle spada do 24 proc. Takich podatników w Polsce w 2016 r. było 5,4 mln osób. Skąd to nagłe tąpnięcie? Przez naszych seniorów.

- W przedziale 10-20 tys. dominują emeryci i renciści, którzy płacą jedynie PIT oraz składkę zdrowotną, a ich obciążenie podatkowo-składkowe jest relatywnie niskie. W przedziale 0-10 tys. jest ok. 0,6 mln osób, których wyłączne źródło dochodu stanowią emerytury i renty, natomiast w kolejnym przedziale jest to 3,8 mln - wyjaśnia resort.

2. Podatek liniowy 19 proc. to domena przede wszystkim bogatych Polaków

Foto: MF

Liniowy PIT to domena przede wszystkim bogatych podatników. Udowadnia to tabela powyżej. Krezusi w naszym kraju rozliczają się w lwiej części za pomocą PIT-36L. Średni rozliczany dochód brutto (różnica pomiędzy przychodem a kosztem uzyskania przychodu) z tego rodzaju PIT-u wyniósł w Polsce w 2016 r. 231 tys. zł, czyli kwotę znacznie odbiegającą od średnich dochodów z deklaracji podatkowych reszty Polaków.

Ale to nie wszystko. Średnia wartość przychodów wszystkich podatników prowadzących działalność gospodarczą rozliczających się za pomocą podatku liniowego w Polsce wyniosła 3 lata temu blisko 2 mln zł - najwięcej pośród wszystkich innych rodzajów rozliczenia się z urzędem skarbowym w naszym kraju.

Foto: MF

3. Przedsiębiorcy o małych dochodach są przygnieceni składkami ryczałtowego ZUS-u

Foto: MF

Ten wykres jasno wskazuje, że przedsiębiorców, których dochody nie są wysokie, przygniatają składki ZUS-u.

"Z powodu ryczałtowych (niezależnych od dochodu) składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne przy niskich dochodach z działalności gospodarczej obciążenie podatkowo-składkowe może przewyższać 100 proc. W przypadku wysokich dochodów wartość procentowa tych składek do dochodów jest niewielka i dąży do 0 proc." - mówi nam resort finansów.

Stąd inicjatywa ministerstwa przedsiębiorczości dot. tzw. małego ZUS-u. Z nowych rozwiązań może skorzystać 175 tys. osób prowadzących działalność gospodarczą. Mniejsze składki mają uszczuplić składki do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych o 600 mln zł.

4. Największe nierówności dochodowe są w powiecie piaseczyńskim zaraz obok Warszawy oraz kępińskim niedaleko Wrocławia

Foto: MF

Kolejny ciekawy wątek. Nierówności dochodowe w Polsce mierzy się niezwykle trudno - są różne metodologie, ciężko o porównywalne dane i każdy ekspert z tego zakresu ma swoje własne zdanie.

Jednym z najbardziej popularnych mierników tego zagadnienia jest tzw. współczynnik Giniego. Wskazuje on na rozwarstwienie społeczne i stosowany jest do liczbowego wyrażania nierównomiernego rozkładu dóbr, zwłaszcza dochodu. Im wyższa jego wartość, tym gorzej (skala od 0 do 1). Współczynnik Giniego z uwzględnieniem zerowych dochodów wyniósł w 2016 r. 0,53. Jeżeli nie uwzględni się podatników o zerowych dochodach, których jest 1,2 mln (4,7 proc. podatników), to współczynnik Giniego wynosi 0,51. Jest to fatalny wynik, który stawia nas w równym szeregu z niejednym państwem afrykańskim. Jednak nie powinniśmy panikować.

MF wyjaśnia, że nie powinniśmy przywiązywać się do tego wyniku. Dane z badań nad budżetami gospodarstw domowych Głównego Urzędu Statystycznego pokazują, że wskaźnik ten wynosi 0,3, czyli jest zbieżny ze średnią unijną i zupełnie akceptowalny.

W czym więc tkwi szkopuł? Różnica może wynikać z tego, że dane ministerstwa nie obejmują wpływów z 500 plus, transferów związanych ze świadczeniami rodzinnymi, dochodów rolników i opodatkowania ryczałtowego, a także nie uwzględnia szarej strefy.

Niemniej, sprawdźmy, gdzie nierówności dochodowe według analityków MF w naszym kraju są największe. Powiaty o najwyższym współczynniku Giniego w Polsce w 2016 roku to:

powiat piaseczyński 0,62

powiat kępiński 0,62

powiat Sopot 0,61

powiat warszawski zachodni 0,61

powiat wrocławski 0,59

5. Najwięcej umów o pracę mają osoby zarabiające rocznie od 20 do 30 tys. zł brutto

Foto: MF

6. Na 10 proc. najlepiej zarabiających Polaków przypada 41 proc. wszystkich dochodów osiąganych w naszym kraju. Z kolei 1 proc. najbogatszych kontroluje 15 proc. całości dochodów. Co więcej, średni miesięczny dochód wynoszący 5,75 tys. zł brutto pozwala wejść do grona 10 proc. najbogatszych Polaków

Foto: MF

7. Dochód najbogatszych Polaków pochodzi głównie z działalności gospodarczej. Co ciekawe, osoby zarabiające powyżej 500 tys. zł brutto rocznie pracują także na klasycznej umowie o pracę. Posiadają również największy dochód z papierów wartościowych pośród wszystkich innych podatników w kraju

Foto: MF

8. Umowy cywilnoprawne, tzw. śmieciówki, dotyczą przede wszystkim osób o najmniejszych dochodach brutto...

Foto: MF

9. ... i najmłodszych uczestników polskiego rynku pracy

Foto: MF

10. Na 50 proc. najbogatszych Polaków czerpiących dochody z działalności gospodarczej przypada 93 proc. ogólnej puli tych dochodów. 50 proc. biedniejszych przedsiębiorców musi zadowolić się pozostałymi 7 proc.

Foto: MF

11. W 2016 r. było w Polsce 91 podatników, którzy rozliczali się aż pięcioma formularzami PIT

Foto: MF

W szczególnych przypadkach rozliczeń z urzędem skarbowym podatnik musi złożyć więcej niż jeden formularz. "Przykładem takim jest sytuacja, gdy podatnik otrzymuje przychód z umowy o pracę i prowadzi działalność opodatkowaną ryczałtowo" - wyjaśnia MF.

Najwięcej, bo aż ok. 24 mln podatników rozliczało się za pomocą jednego formularza PIT. Są też jednak i tacy, którzy robią to za pomocą aż pięciu formularzy. W 2016 r. było ich dokładnie 91.

WARTO WIEDZIEĆ: