Dwoje młodych ludzi podróżujących taksówką napadło na kierowcę. Na nagraniu, które trafiło do sieci widać, jak chłopak przystawia taksówkarzowi nóż do gardła, a dziewczyna kradnie pieniądze.

Ten nastolatek to Kasper, który był podopiecznym Fundacji Rehab założonej przez Artura Kolasę. Organizacja pomaga młodym osobom opuszczającym zakłady poprawcze, placówki wychowawcze i domy dziecka.

Kolasa działa również na rzecz kobiet doświadczających przemocy, za co został odznaczony Białą Wstążką przez Centrum Pomocy Praw Kobiet. Nam opowiada, jak wyglądała jego relacja z Kasprem i dlaczego warto pomagać chłopcom z zakładów poprawczych.

Karolina Rogaska: Jak pan się czuł, kiedy usłyszał o tym, że Kasper napadł na taksówkarza?

Artur Kolasa: Byłem akurat na przepustce z dwoma chłopakami z zakładu. Dostaliśmy wiadomość od jednego z kolegów. Szok. Jeszcze kilka dni wcześniej Kasper był ze mną na obiedzie u mojej koleżanki. Pomagam jej w różnych rzeczach i czasem odwiedzam z podopiecznymi.

Nie mogłem potem zasnąć w nocy, było mi przykro. Szkoda tego kierowcy, Kasper zafundował mu traumę na całe życie. Teraz gdy tylko wsiądzie do niego do samochodu ktoś młody, to będzie czuł lęk.

Długo znał pan Kaspra, zanim się to wydarzyło?

Zabrałem go na przepustkę jakieś dziesięć razy. Jego historia jest taka, że nie miał rodziców. Wychowywał się w rodzinie zastępczej, potem w różnych placówkach. Był wielokrotnie odrzucany przez bliskich. A w samych placówkach to się zdrowych relacji nie zbuduje. Trzeba wywalczyć sobie pozycję w hierarchii, rozpychać się łokciami. Nie ma tam dobrych wzorców. Ostatnio poznał dziewczynę i już nie wrócił do zakładu. Szkoda, bo szykowałem warsztaty radzenia sobie z agresją i zachowaniami przemocowymi. Chciałem go zabrać...

Na te warsztaty?

Tak, takie zajęcia są chłopakom bardzo potrzebne. Chcieliby wejść w jakąś normalną relację, ale zaraz są zazdrośni, pojawia się przemoc. Nawet udało mi się ich zachęcić do udziału, a proszę mi wierzyć, że to wcale nie takie łatwe. Niestety, nie ma na to na razie pieniędzy. Przygotowałem projekt w Fundacji Rehab, napisałem do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej, do Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, ale usłyszałem, że brakuje funduszy i już. Próbujemy więc pozyskać wsparcie od zwykłych ludzi.

Jak teraz wygląda praca z chłopcami?

W zakładzie poprawczym w Białymstoku jest bardzo dobra kadra pomocowa. Dyrektor i wychowawcy chcą pomóc, jak mogą. Niestety mają ograniczone możliwości. Najpierw chłopcy mają zajęcia z terapii uzależnień i program reedukacyjny wewnątrz ośrodka. Gdy już trafią na tzw. czarną listę, czyli mogą wychodzić na zewnątrz, to zaczynam zabierać ich na przepustki. Zdarza się, że dwóch lub trzech na raz.

Co razem robicie?

Zależy od dnia. W poniedziałki zabieram ich o godzinie 16. Jak mają jakieś swoje sprawy - pójść na pocztę, kupić doładowanie telefonu - to właśnie jest czas na to. Potem jedziemy na spotkanie dla osób uzależnionych, bo wielu z nich ma już zaawansowany problem z nadmiernym spożywaniem alkoholu i narkotyków. Potem idziemy coś zjeść. Gdy jest ciepło, robimy piknik w parku. Chłopcy lubią spędzać czas na świeżym powietrzu. Odwożę ich po 21.

Macie kontakt poza takimi "oficjalnymi" spotkaniami?

Bywa, że któryś zadzwoni, bo wyszedł szukać pracy, a nie ma pojęcia, jak to się robi. Więc pomagam. Zdarza się też telefon: "Artur, jestem na przepustce, nie wiem, co ze sobą zrobić. Mam ochotę się napić". Jadę wtedy, jeśli mogę, albo wysyłam któregoś z naszych wolontariuszy.

Ostatnio udało nam się przekonać jednego chłopaka, żeby po raz pierwszy w życiu poszedł sam na basen. Bo wie pani, oni nie potrafią spędzać wolnego czasu. Ja im pokazuję, że można iść na rower, do parku. Jednego z nich, takiego Dawida nauczyłem picia kawy. I już wie, że jak się idzie na miasto, to nie trzeba na browar, można inaczej.

Czego jeszcze ich pan uczy?

Że spokój, cisza mogą być fajne. To jest tak, że leczenie choćby tego uzależnienia, to nie tylko odstawienie substancji, bo oni nie potrafią sobie radzić z rzeczywistością. Większość życia spędzili w patologii czy domach dziecka. Zachęcić ich do uczciwego życia to jedno, ale trzeba jeszcze pokazać, jak to się robi.

Muszę im dawać przykład swoim zachowaniem. Wielu z nich to naprawdę jeszcze dzieci, mają po 16 lat - uczą się tego, co widzą, więc nie wystarczy, że sprzedam im teorię. Na przykład ostatnio się przejęzyczyłem i użyłem jakiegoś wulgaryzmu. Wspomniany już Dawid zareagował od razu: "hej, przecież ty nie przeklinasz". Trzeba być czujnym.

Rozmawia pan z nimi o dzieciństwie?

Tak, chociaż trzeba im profesjonalnej terapii. Bez wyciągnięcia zadr, które w nich tkwią, nie nauczą się, jak ruszyć dalej. Marzy mi się, by w przyszłości stworzyć program "Towarzysz podróży" dla tych, którzy opuszczają zakład. Opierałoby się to na mieszkaniach treningowych, pomagałoby wystartować. Istnieją już takie rzeczy, ale bez kompleksowej pomocy w postaci psychologów czy traumatologów. Inaczej trudno im się będzie oprzeć, gdy stare środowisko spróbuje ich wciągnąć z powrotem do siebie.

Wie pani, jak chłopcy w dzieciństwie byli bici, widzieli, jak ktoś gwałci ich matkę albo w ogóle nie mieli rodziców, to ciężko im się odnaleźć w społeczeństwie. Zarzuca się im, że nie mają empatii. A przecież oni musieli przestać czuć, bo inaczej by zwariowali. I żeby znów włączyć im zdrowe emocje potrzeba czasu i wielu ludzi dookoła. To jest, jak z kolizją - gdy coś się wydarzy na drodze, to przyjeżdża pogotowie, strażacy, policja. Oni mieli taki wypadek życiowy i potrzebują sztabu specjalistów.

Tylko że to koszta...

Na pewno mniejsze niż to ile inaczej nakradną, tak jak Kasper. I jest to tańsze niż utrzymywanie ich potem w więzieniu. Gdyby system działał inaczej, było większe wsparcie dla ludzi z ciężkim życiorysem, to wielu sytuacji, takich jak ta ostatnia można by uniknąć. Bez fachowej pomocy długoterminowej będą siali zniszczenie. Oczywiście jasne jest, że resocjalizacja nie zawsze się uda. Że czasem się zwyczajnie nie da komuś pomóc. Mimo to chcę próbować, póki mam energię i zapał.

Daje to panu radość?

Szczególnie, jak widzę, że zaczynają się otwierać. Oni mają gruby pancerz ochronny. Dajesz im miłość, a oni kąsają w zamian. Ale to tylko dlatego, że kojarzy im się ona z cierpieniem. Pragną jej, a jednocześnie odrzucają. Doskonale to rozumiem, bo też taki byłem. Udało mi się jednak wyjść na prostą i wierzę, że oni też dadzą radę.

W komentarzach pod tekstami o Kasprze ludzie piszą, że trzeba takich chłopaków odpuścić. Można przeczytać: "do piachu ich".

To straszne. Przecież to ludzie, którzy po prostu nie mieli szczęścia wychowywać się we wspierającej rodzinie. I żeby było jasne, ja nie tłumaczę tego, co zrobił Kasper, bo to jest niedopuszczalne. Uważam jednak, że należy oddzielać zachowanie od człowieka. Dobrze, że Kasper będzie teraz w izolacji, bo jest niebezpieczny dla siebie i innych. Ale wielu z tych chłopaków może żyć normalnie, tylko nie wyrzucajmy ich od razu poza nawias.