





Latarnik Wyborczy. Programy partii i ugrupowań przed wyborami samorządowymi 2018: finanse i ustrój samorządu, polityka spójności, rola marszałka, wojewody, rady, 500 plus

21 października odbędzie się pierwsza tura tegorocznych wyborów samorządowych. Kandydaci ze wszystkich stron sceny politycznej prześcigają się w składaniu obietnic mieszkańcom i atakowaniu konkurencji. Działania te z natury rzeczy mają charakter lokalny, ale warto przyjrzeć się temu, jaki poszczególne partie i ugrupowania mają pomysł na całokształt funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce. Na potrzeby naszego latarnika wyborczego sprawdziliśmy więc, jaki mają stosunek do takich kwestii jak ustrój i finanse samorządu, wzajemne relacje burmistrza/prezydenta i rady czy marszałka i wojewody, komercjalizacja służby zdrowia, referenda lokalne, skutki reformy edukacji, ocena programu Rodzina 500 plus.

Zapraszamy do zapoznania się z programami poszczególnych partii i ugrupowań w latarniku wyborczym Portalu Samodrządowego.

Prawo i Sprawiedliwość – program partii

W programie, z którym PiS zwyciężył w wyborach parlamentarnych w 2015 r., partia Jarosława Kaczyńskiego opowiadała się za zwiększeniem kompetencji kontrolnych rad i komisji rewizyjnych w stosunku do wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Jak pokazują ostatnie trzy lata, jest też za wzmocnieniem pozycji wojewodów i Regionalnych Izb Obrachunkowych względem JST.

Prawo i Sprawiedliwość jest przeciwnikiem komercjalizacji służby zdrowia i zaangażowania samorządów we wspieranie procedur in vitro. Z oczywistych względów broni reformy edukacji i programu Rodzina 500 plus. PiS uważa, że podstawowym wskaźnikiem podziału funduszy w ramach polityki spójności powinien być PKB per capita.

PiS zapowiadał, że będzie sprzyjać dobrowolnemu łączeniu się mniejszych powiatów ziemskich i miast na prawach powiatu z powiatami ziemskimi, a także działać na rzecz wyodrębnienia województwa warszawskiego. Co do „zasadniczego zwiększenia liczby województw” PiS stał na stanowisku, że temat ten powinien się stać przedmiotem „spokojnych, pogłębionych studiów i analiz oraz debaty publicznej” (stąd niejednoznaczne zachowanie ws. przywrócenia woj. częstochowskiego).

PiS kwestionował polaryzacyjno-dyfuzyjny model rozwoju Polski, który – jak oceniono – jest sprzeczny z unijną polityką spójności i którego realizację uznano za formę rozdawnictwa „dla swoich” (tj. dla dużych miast, tradycyjnie popierających PO). Opowiadał się za modelem zrównoważonym i zapowiadał opracowanie mechanizmu poprawy sytuacji finansowej JST. Szansy na odciążenie samorządowych budżetów partia Jarosława Kaczyńskiego upatrywała m.in. w większym wsparciu finansowym dla polskich rodzin ze strony państwa oraz powstrzymaniu „procesu likwidacji instytucji publicznych o zasięgu powiatowym i gminnym”. Ani wtedy, ani później nie wspominano natomiast o możliwym zwiększeniu udziału samorządów w pobieranych na ich terenie podatkach.



Program wyborczy Platformy Obywatelskiej

Opozycyjna PO wciąż ma silną pozycję w samorządach, więc trudno się dziwić, że stanowczo optuje za instytucjonalnym wzmocnieniem ich pozycji w relacji z administracją rządową. W swym programie ”Polska samorządna” Platforma Obywatelska zapowiada likwidację urzędów wojewódzkich i przekazanie ich kompetencji marszałkom, a także wprowadzenie bezpośredniego wyboru starostów (nie ma tam jednak mowy o bezpośrednim wyborze marszałków).

PO proponuje, by całość dochodów z PIT i CIT pozostawała na szczeblu samorządowym. Zdecydowanie popiera rozwój samorządowych inwestycji w formule partnerstwa publiczno-prywatnego.

Platforma Obywatelska negatywnie ocenia wprowadzoną przez rząd PiS reformę edukacji. Mimo zastrzeżeń formułowanych w przeszłości wobec programu Rodzina 500 plus partia Grzegorza Schetyny dziś już nie mówi o likwidacji tego świadczenia, a wręcz o jego rozszerzeniu (mieliby je otrzymywać nie tylko rodzice z minimum dwójką dzieci, ale i ci, którzy mają jedno dziecko).

PO broni możliwości komercjalizacji placówek służby zdrowia. Popiera także finansowe wspieranie przez samorządy zabiegów in vitro. W swym programie PO zapowiada ponadto, że będzie dążyć do stopniowego ograniczania ruchu samochodowego w centrach miast m.in. poprzez wprowadzanie stref ograniczonej emisji.

PO jest zwolenniczką silnych regionów i niechętnie podchodzi do pomysłów zwiększania liczby województw. Popiera rozwój inwestycji w formule partnerstwa publiczno-prywatnego. Zapowiada także wprowadzenie subwencji ekologicznej dla gmin, których tereny objęte są różnymi formami ochrony przyrody jako swego rodzaju rekompensatę za ograniczenia rozwojowe.

Niespełna rok temu podczas głosowania w Sejmie PO poparła ustawę uchylającą przepisy znoszące obowiązek meldunkowy – mówiąc wprost, opowiedziała się przeciwko likwidacji obowiązku meldunkowego.

Program Kukiz’15

Jednym ze sztandarowych haseł ugrupowania Pawła Kukiza jest Dzień Referendalny, a także obniżenie progu wymagalności w referendach do poziomu 30 procent. Kukiz’15 popiera też bezpośrednie wybory starostów i marszałków oraz przekształcenie Senatu w izbę ekspercką, gdzie mieliby też zasiadać przedstawiciele samorządów. Nie ma natomiast co liczyć na poparcie ruchu w sprawie konstytucyjnego zagwarantowania istnienia powiatów – Paweł Kukiz w rozmowie z PortalSamorzadowy.pl stwierdził wręcz, że jest za ich likwidacją, gdyż służą temu, aby „poobsadzać urzędników, pociotków i funkcjonariuszy partyjnych”. Jako że ugrupowanie postuluje likwidację PIT-u, więc siłą rzeczy nie ma co spodziewać się jego poparcia dla idei zwiększenia udziału JST w podatku dochodowym. Ugrupowanie zdecydowanie sprzeciwia się umożliwieniu gminom pobierania opłat od kierowców za wjazd do stref zeroemisyjnych, traktując to jako kolejną formę drenowania kieszeni podatników. Kukiz’15 poparł w czerwcu sejmową uchwałę stwierdzającą, że PKB per capita powinno pozostać podstawowym wskaźnikiem podziału alokacji środków polityki spójności i nie powinno wiązać się tego z kwestią praworządności.

Ugrupowanie popiera zniesienie obowiązku meldunkowego, czego potwierdzeniem były wyniki zeszłorocznego głosowania w tej sprawie w Sejmie. Sądząc po wypowiedziach polityków ruchu, ugrupowanie jest skłonne zaaprobować komercjalizację w służbie zdrowia.

- Można mieć najlepszą służbę zdrowia i jest ona całkowicie niepubliczna. Ciągle żyjemy fałszywym mitem, że państwowe jest lepsze – stwierdził na łamach wpolityce.pl Tomasz Jaskóła, poseł Kukiz’15.

Zaraz po uruchomieniu przez rząd programu 500 plus lider ruchu Paweł Kukiz ocenił, że jest to lep wyborczy i łapówka dana społeczeństwu. Także rzecznik partii, poseł Jakub Kulesza, publicznie stwierdził, że ugrupowanie jest przeciwko temu świadczeniu.

Nowoczesna – program wyborczy

W programie „Nowoczesna Polska dla każdego” partia zapowiada umożliwienie startu do senatu urzędującym samorządowcom, a także bezpośredni wybór starostów i marszałków. Deklaruje chęć zwiększenia udziału samorządów w podatkach PIT i CIT. Kwestie finansowe zostały doprecyzowane w przyjętym w maju 2018 r. programie #zrobimyTO - Nowoczesna proponuje tam, by organ stanowiący JST miał prawo regulowania stawki lokalnego PIT w minimalnym zakresie (w związku z tym zminimalizowane miałyby być subwencje i dotacje). W programie tym partia zwiększenie znaczenia i siły radnych w relacjach z władzą wykonawczą samorządu.

W swym programie Nowoczesna stwierdza, że w obecnej formie powiaty nie stymulują rozwoju społeczno-gospodarczego. Proponuje więc korektę systemu powiatowego, choć nie przekonuje do ich likwidacji (zapowiada likwidację urzędów wojewódzkich).

Stosunek Nowoczesnej do programu Rodzina 500 plus nie jest jednoznaczny. W programie partii zapisano, że nie ona chce likwidować tego świadczenia, a „zracjonalizować jego cele i ograniczyć nieuzasadnione świadczenia”, ale w styczniu 2018 r. wiceszef Nowoczesnej Witold Zembaczyński zapowiadał, że po dojściu do władzy partia zlikwiduje 500 plus i wprowadzi ulgę podatkową (takie same zapowiedzi padły zresztą na konwencji programowej N. w maju 2017 roku). Partia popiera stosowanie in vitro i zapowiada przywrócenie publicznego finansowania tych zabiegów.

Nowoczesna proponuje powiązanie płacy minimalnej z wysokością średniego wynagrodzenia w powiecie (miałaby ona stanowić jego 50 proc.). Zapowiada też zmianę Karty Nauczyciela, tak aby – jak czytamy w jej programie – „można było premiować najlepszych i zwalniać słabych, a także zróżnicować pensum zależnie od przedmiotu”.

Katarzyna Lubnauer, po tym jak w styczniu 2016 r. została szefową Nowoczesnej w regionie łódzkim, zdecydowanie opowiedziała się przeciwko utworzeniu województwa częstochowskiego, więc i dziś trudno spodziewać się, że pod jej kierownictwem partia ta będzie entuzjastycznie przyjmować tego typu inicjatywy.

Choć w programie Nowoczesnej jest postulat mówiący o likwidacji obowiązku meldunkowego, to podczas zeszłorocznego głosowania w Sejmie znaczna część posłów tej partii poparła uchylenie przepisów znoszących meldunek.



Polskie Stronnictwo Ludowe – program

Polskie Stronnictwo Ludowe jest jedynym ugrupowaniem, które domaga się konstytucyjnego zagwarantowania istnienia powiatów. W swym programie „Rzeczpospolita Samorządowa” postuluje ponadto ograniczenie kompetencji wojewody (miałby on odpowiadać wyłącznie za sprawy bezpieczeństwa), przekształcenie Senatu w izbę samorządową (dla przedstawicieli samorządu terytorialnego, gospodarczego, zawodowego i organizacji pozarządowych), a także decentralizację urzędów publicznych, co miałoby zapewnić „regionom dodatkowy impuls do rozwoju”.

Ludowcy są za utrzymaniem świadczenia 500 plus, aczkolwiek od dłuższego już czasu postulują zwiększenie progu dochodowego uprawniającego do świadczenia na pierwsze dziecko. W toku przygotowań krytykowali reformę edukacji autorstwa Anny Zalewskiej, ale po jej wdrożeniu lider partii, Władysław Kosiniak-Kamysz uznał, że „nie będzie płakać nad rozlanym mlekiem” i PSL będzie zabiegać o to, by rodzice, nauczyciele i samorządy w nowej rzeczywistości czuli się jak najbezpieczniej.

Jeśli idzie o finanse JST, to ludowcy proponują, by samorządy (każdego szczebla) partycypowały we wpływach z podatku VAT. Zapowiadają ponadto wprowadzenie rekompensaty dla gmin, które mają 50 proc. swojego obszaru w programie „Natura 2000”, także (jako jeden ze składników subwencji ogólnej) wskaźnika ekologicznego, który miałby rekompensować gminom ubytek dochodów związany z ograniczeniami wynikającymi z posiadania na swoim terenie obszarów chronionego.

Większość posłów PSL poparło w czerwcu sejmową uchwałę stwierdzającą, że PKB per capita powinno pozostać podstawowym wskaźnikiem podziału alokacji środków polityki spójności i nie powinno wiązać się tego z kwestią praworządności. Także większość poparła uchylenie przepisów o zniesieniu obowiązku meldunkowego.

Program wyborczy Sojuszu Lewicy Demokratycznej

W swym programie „Silny samorząd, demokratyczna Polska” Sojusz opowiada się za finansowaniem in vitro z budżetów gmin i województw, natomiast przeciwstawia się działaniu samorządowych szpitali i przychodni w formie spółek prawa handlowego.

SLD zdecydowanie chce utrzymać Kartę Nauczyciela. Co więcej, domaga się, aby obowiązywała ona również w szkołach niepublicznych, w pierwszej kolejności w tych, które choćby w części finansowane są ze środków publicznych. Sojusz jest za utrzymaniem programu Rodzina 500 plus, przy czym chce, aby to świadczenie objęło także dzieci wychowane przez samotnych rodziców (prawo do niego mieliby natomiast stracić najzamożniejsi). Krytycznie ocenia realizację wdrażanej od roku reformy oświaty.

SLD ocenia, że obecny podział Polski na 16 województw sprawdził się „w ograniczonym zakresie, prowadząc w niektórych przypadkach do osłabienia mniejszych ośrodków miejskich” i postuluje ich wsparcie m.in. poprzez przywrócenie im rangi ważnych ośrodków administracyjnych. W szczególności – jak stwierdza Sojusz – zasadne jest rozważenie powołania województw częstochowskiego i środkowopomorskiego. Partia apeluje też o wyprowadzenie dużej części urzędów centralnych poza Warszawę, co ma być jednym ze sposobów na zrównoważony rozwój regionalny.

SLD od lat chce likwidacji Senatu. Przewodniczący Sojuszu Włodzimierz Czarzasty potwierdził niedawno wolę przeprowadzenia tej zmiany, stwierdzając, że gdy Polska przystępowała do UE i była konieczność dostosowania polskiego prawa do prawa unijnego, to Senat miał rację bytu jako izba refleksji. Teraz – zdaniem Czarzastego – już takiej racji bytu nie ma.

SLD chce ponadto zwiększenia subwencji dla gmin z tytułu powołania parku narodowego, tak aby tworzenie nowych parków narodowych było dla gmin neutralne budżetowo.

Razem – program partii

Partia zapowiada przeniesienie części urzędów centralnych poza stolice, co – jak przekonuje w swoim programie – ma stworzyć nowe miejsca pracy w regionach i sprawić, że zmuszeni do opuszczenia Warszawy politycy będą bardziej skłonni dostrzegać problemy innych miejscowości.

Partia przeciwstawia się pomysłowi pozostawienia samorządom całości wpływów z PIT i CIT, uważając, że w ślad za tym pójdzie wycofywanie się państwa z finansowania pewnych zadań (np. oświaty). W odpowiedzi na przedstawienie takiego pomysłu przez PO lider partii Adrian Zandberg argumentował, że taki krok doprowadzi do pogłębienia się nierówności między gminami i „wyniszczającej konkurencji podatkowej między samorządami”.

Razem zdecydowanie przeciwstawia się komercjalizacji służby zdrowia i zapowiada utrzymanie zatrudnienia w szkołach na podstawie Karty Nauczyciela. Partia krytycznie ocenia sposób wdrożenia reformy edukacji (jeszcze przed jej rozpoczęciem nawoływała do jej zatrzymania). Pozytywnie ocenia skutki wprowadzenia programu Rodzina 500 plus, choć postuluje zlikwidowanie kryterium dochodowego dla świadczenia na pierwsze dziecko, tak aby stało się powszechne dla wszystkich. Partia postuluje ponadto dotowania przez państwo procedury in vitro. Partia zapowiada także wprowadzenie wymogu obowiązkowych umów o pracę przy realizacji zamówień publicznych, o ile umowa cywilnoprawna nie wynika ze specyﬁki konkretnego zamówienia publicznego.

W przyjętym przez Radę Krajową partii Razem Programie Zrównoważonego Transportu ugrupowanie to proponuje wprowadzanie przez samorządy stref ekologicznych w wielkich miastach, a także odpłatności wjazdu do ścisłych centrów miast. Razem zapowiada ponadto dodatkową opłatę na gminy, które nie podejmują żadnych kroków w celu walki z zanieczyszczeniem powietrza.

Partia Wolność – program wyborczy

Ugrupowanie Janusza Korwina-Mikke w swym programie „Dumna bogata Polska” (zaprezentowano go jako program partii KORWIN, która w październiku 2016 r. przybrała szyld Wolność) stwierdza, że obecny kształt województw i powiatów hamuje rozwój lokalny i postuluje rozwiązanie samorządu wojewódzkiego i powiatowego (ich kompetencje miałby przejąć samorząd ziemski funkcjonujący na obszarze odpowiadającym powierzchnią kilku dzisiejszym powiatom). Partia proponuje też, by zmniejszona administracja centralna funkcjonowała na dwóch szczeblach: krajowym oraz na poziomie 11-12 historycznych województw. Rola wojewody miałaby się sprowadzać do nadzoru nad administracją zespoloną oraz JST i ich związkami „ze względu na legalność ich działań”.

Partia postuluje likwidację podatków dochodowych CIT i PIT (więc pomysły zwiększenia udziału samorządów w tych podatkach nie mają co liczyć na poparcie tego ugrupowania) i wycofanie się przez państwo i JST z prowadzenia jakichkolwiek szkół (zatem z tego punktu widzenia jakiekolwiek reformy w ramach systemu szkolnictwa publicznego i tak nie mają sensu). Ugrupowanie ma też jasny pogląd na temat Karty Nauczyciela. „Powinna zostać zlikwidowana (…) Należy znieść wszelkie regulacje ograniczające swobodę umów zawieranych między szkołą a nauczycielem”- czytamy w programie. Partia Wolność opowiada się za prywatyzacją placówek medycznych oraz za zniesieniem obowiązku meldunkowego. Jest również za likwidacją płacy minimalnej.

Lider partii Janusz Korwin-Mikke wielokrotnie wypowiadał się przeciwko nakładaniu dodatkowych obciążeń finansowych na kierowców, więc pomysł z opłatą za wjazd do centrów miast dla posiadaczy pojazdów z napędem spalinowym nie ma co liczyć na jego poparcie. Korwin-Mikke jest również zdecydowanym przeciwnikiem świadczenia 500 plus, które uważa za demoralizujące.

Program wyborczy: Ruch Samorządowy Bezpartyjni

Utworzony w 2017 roku Ruch Samorządowy Bezpartyjni proponuje przekształcenie Senatu w Izbę Samorządową i zakazania startu w wyborach na szczeblu samorządu gminnego kandydatom partii politycznych. Ugrupowanie postuluje wprowadzenie bezpośrednich wyborów na wszystkich szczeblach samorządu oraz pozostawienie w kompetencjach administracji rządowej wyłącznie tych funkcji, które nie mogą być w sposób właściwy wykonywane na szczeblu lokalnym (reszta miałaby zostać przekazana samorządowi terytorialnemu). W praktyce stanowi to zatem zapowiedź ograniczenia roli wojewody i wzmocnienia samorządu wojewódzkiego. Ruch jest też zwolennikiem deglomeracji, czyli przeniesienia części urzędów centralnych z Warszawy na prowincję.

Co jeszcze wiadomo o poglądach Bezpartyjnych? W rozmowie z PortalSamorzadowy.pl Cezary Przybylski, związany z ruchem marszałek Dolnego Śląska, stwierdził, że konieczne jest ustalenie stałych źródeł wpływów do budżetów JST i on sam za najbardziej sprawiedliwe rozwiązanie uważa oparcie tego o udziały w podatku VAT. Przybylski zabrał głos również w sprawie możliwości finansowania in vitro, opowiadając się za wspieraniem przez samorządy tej procedury (kilka dni temu „zielone światło” dla in vitro dał także prezydent Szczecina Piotr Krzystek). Ugrupowanie popiera też umożliwienie samorządom wprowadzenia opłat dla kierowców pojazdów z napędem spalinowym (do ulg dla „elektryków” przekonywał m.in. prezydent Zielonej Góry Janusz Kubicki).

- Powiat to twór zbędny i drogi, który komplikuje życie – tak podczas kampanii wyborczej w 2010 r. mówił prezydent Lubina Robert Raczyński. Jak powiedział, tak zrobił – po wygranych wyborach sam powiat co prawda się ostał, ale gmina praktycznie przejęła jego kompetencje. Trudno zatem spodziewać się, że Bezpartyjni zechcą walczyć o istnienie powiatów.



Kongres Ruchów Miejskich – program wyborczy



Kongres Ruchów Miejskich nie jest ani partią, ani ruchem typowo politycznym i nie wyznacza idącym do wyborów samorządowych miejskim aktywistom wspólnej deklaracji programowej. W wielu kwestiach wielu z nich może się zatem różnić. Tym, co ich łączy, to akceptacja dla 15 Tez Miejskich, przyjętych wspólnie w 2015 r.

Wyrazistym rysem KRM jest nacisk kładziony na partycypację społeczną i zwiększenie realnego wpływu mieszkańców na lokalne władze. Stąd też Kongres postuluje obniżenie progu ważności w referendach lokalnych oraz wzmocnienie pozycji rady w stosunku do burmistrza (prezydenta miasta).

KRM jest zwolennikiem przeniesienia części urzędów centralnych poza Warszawę. Jednocześnie opowiada się za zmianą formuły Senatu, tak aby umożliwić zasiadanie w tym gronie także samorządowcom.

Kongres jest za umożliwieniem JST dofinansowania zabiegów in vitro, kontynuacją świadczenia 500 plus i likwidacją obowiązku meldunkowego, sprzeciwia się natomiast komercjalizacji placówek służby zdrowia.

Kongres popiera postulat zwiększenia udziału samorządów w pobieranych na ich terenie podatkach. Zgadza się też na umożliwienie samorządom pobierania opłat za wjazd samochodów z napędem spalinowym do centrów miast. Zdaniem zrzeszonych w KRM organizacji należy też odejść w zamówieniach publicznych od kryterium najniższej ceny na rzecz np. obowiązkowego zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, a także powiązać płacę minimalną ze średnim wynagrodzeniem na danym terenie. W przekazanym do naszej redakcji stanowisku Kongres uznaje, że PKB per capita nie powinno pozostawać podstawowym wskaźnikiem podziału alokacji środków polityki spójności w zupełnym oderwaniu od kwestii praworządności.

Program wyborczy: Partia Zieloni

Jeśli idzie o pomysł na ustrój samorządów, to Zieloni są zwolennikami wzmocnienia pozycji rady wobec wójta, burmistrza i prezydenta miasta, a jednocześnie wzmocnienia pozycji samorządu wojewódzkiego względem wojewody. Opowiadają się też z obniżeniem progu ważności w referendach lokalnych.

Partia popiera postulat wyprowadzenia części urzędów centralnych poza stolicę i zwiększenia udziału samorządów terytorialnych w pobieranych na ich terenie podatkach.

- Analogiczny proces powinien odbywać się również na szczeblu wojewódzkim. Przyczyni się on do wzrostu znaczenia innych ośrodków oraz ożywienia lokalnych rynków pracy – stwierdzają w swoim programie Zieloni. Nie są przy tym zwolennikami zwiększania liczby samych województw.

Zieloni (co raczej nie dziwi) nie mają wątpliwości, co do tego, że samorządy powinne mieć prawo do pobierania opłat za wjazd samochodów z napędem spalinowym do centrów miast. Popierają też postulat wprowadzenia subwencji ekologicznej dla gmin, których rozwój jest ograniczony przez różne formy ochrony przyrody.

Partia jest za finansowaniem przez samorządy zabiegów in vitro, zniesieniem obowiązku meldunkowego, popularyzacją partnerstwa publiczno – prywatnego i odejściem w zamówieniach publicznych od kryterium najniższej ceny na rzecz np. obowiązkowego zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.

Zieloni sprzeciwiają się komercjalizacji placówek służby zdrowia i liberalizacji przepisów Karty Nauczyciela. Postulują zachowanie w dotychczasowej formie programu Rodzina 500plus z możliwością – jak czytamy w ich programie - wprowadzenia zasady „złotówka za złotówkę” oraz „natychmiastowego rozszerzenia świadczenia na pierwsze dziecko u osób samotnie wychowujących, bez progu dochodowego” (długofalowo proponują też jego poszerzenie na każde pierwsze dziecko w wypadku wzrostu dochodów budżetowych).

Ruch Narodowy: program wyborczy

Ruch Narodowy jest przeciwnikiem zwiększania pozycji rady wobec wójta, burmistrza, czy prezydenta miasta. Sprzeciwia się również wzmacnianiu pozycji urzędów marszałkowskich kosztem wojewodów. Wręcz przeciwnie, narodowcy postulują zwiększenie roli właśnie wojewodów oraz regionalnych izb obrachunkowych wobec samorządów wojewódzkich.

Partia jest za obniżeniem progu ważności w referendach lokalnych. Nie popiera natomiast bezpośrednich wyborów starostów (nie jest też zwolennikiem zagwarantowania w konstytucji RP istnienia powiatów), ani odgórnego zakazu startu w wyborach samorządowych dla przedstawiciele partii politycznych. Jednocześnie opowiada się za taką reformą senatu, która sprawi, że znajdzie się w nim reprezentacji m.in. samorządów.

Narodowcy sprzeciwiają się komercjalizacji placówek służby zdrowia i finansowaniu przez samorządy zabiegów in vitro. Nie popierają pomysłu zwiększenia udziału samorządów w pobieranych na ich terenie podatkach, likwidacji obowiązku meldunkowego, czy nadaniu samorządom prawa do pobierania opłat za wjazd samochodów z napędem spalinowym do centów miast. Partia jest natomiast za tym, aby gminy, których rozwój w jakiś sposób jest ograniczany przez różne formy ochrony przyrody mogły otrzymywać subwencję ekologiczną.

Ruch Narodowy jest za tym, aby przenieść część urzędów centralnych poza Warszawę, ale nie popiera tworzenia nowych województw.

Narodowcy uważają, że należy zliberalizować, bądź wręcz zlikwidować Kartę Nauczyciela. Nie widzą żadnych pozytywów w przeprowadzonej przez obecny rząd reformie edukacji. Są natomiast za utrzymaniem programu 500 plus.

Ruch Narodowy stoi na stanowisku, że podstawowym wskaźnikiem podziału alokacji unijnych funduszy w ramach polityki spójności powinien być PKB per capita (kwestia przestrzegania praworządności nie powinna mieć tu nic do rzeczy).

Partia popiera postulat powiązania płacy minimalnej ze średnią płacą na danym terenie, popularyzację realizacji inwestycji samorządowych w modelu PPP, a także odejście w zamówieniach publicznych od kryterium najniższej ceny na rzecz np. obowiązkowego zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.