Boty, czyli fałszywe konta w internecie, wykorzystano w kampanii prezydenckiej Andrzeja Dudy - dowód na to dziennikarze Radia ZET i "Gazety Wyborczej" znaleźli w Państwowej Komisji Wyborczej.

Chcesz być na bieżąco? Dołącz do grupy Newsy Radia ZET na Facebooku

W PKW w dokumentacji złożonej do sprawozdania finansowego znajduje się umowa wraz z załącznikami, które zawierają dokładne wyliczenie i wycenę kilku tysięcy “automatycznych komentarzy”, które w internecie miała zamieścić wynajęta przez sztab kandydata PiS firma z Warszawy. Zobowiązała się do tego, żeby co miesiąc zajmować się tysiącem wątków i dokonywać 5 tysięcy wpisów automatycznych. Pod umową znajduje się pieczęć i podpis pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego.

“Afera Szoguna” i skok w sondażach Dudy

Nie wiadomo, do czego konkretnie użyte zostały boty, ale eksperci, z którymi rozmawialiśmy, wskazują na jedno z internetowych wydarzeń, które miało miejsce w czasie obowiązywania umowy, czyli między lutym a kwietniem 2015 roku. W tym czasie kandydat PiS Andrzej Duda zaczął zyskiwać na popularności, a starający się o reelekcję Bronisław Komorowski musiał się zmierzyć z tak zwaną "aferą Szoguna". Chodziło o słynną wpadkę w japońskim parlamencie, kiedy to Komorowski zwrócił się żartobliwie do szefa BBN: "mój Szogunie". Komorowskiego w sieci zalała fala ośmieszających memów i tysiące prześmiewczych wpisów. Hasztag #szogun przylgnął do Komorowskiego i był przez trzy tygodnie sto razy częściej niż dotychczas wyszukiwany w internecie. Eksperci są zgodni, że taka skala wskazuje na użycie botów. To właśnie w tym czasie Duda zyskał w sondażach. Skok między poparciem w lutym a tym na początku kwietnia był absolutnie wyjątkowy. Andrzej Duda w połowie lutego tracił do Bronisława Komorowskiego 30 punktów procentowych. W kwietniu już tylko 15.

Zagłosuj Czy uważasz, że stosowanie botów internetowych powinno zostać prawnie zakazane? Tak Nie Nie mam zdania Liczba głosów:

Czy Duda wiedział?

Nic nie wskazuje na to, aby prezydent Andrzej Duda wiedział o wykorzystaniu botów w jego kampanii.

Kancelaria Prezydenta do czasu publikacji nie odpowiedziała na nasze pytania. Radio ZET zapytało też dawnego sztabowca Dudy, który kierował jego kampanią internetową, o to, co kryło się za zawartym w umowie sformułowaniem “automatyczne wpisy". Paweł Szefernaker twierdzi, że automatycznie usuwano jedynie wulgarne wpisy w mediach społecznościowych. Mówi też, że w sztabie “nie było przyzwolenia na działania nieetyczne”. Jednak eksperci nie mają złudzeń, że taką liczbę memów, komentarzy i tweetów, jaka miała miejsce w czasie obowiązywania umowy, mogły wygenerować tylko boty, czyli konta fałszywych użytkowników.

- Zawarte w umowie sformułowanie o “automatycznych wpisach” z całą pewnością oznacza konta fikcyjnych użytkowników, czyli boty - przekonuje Anna Mierzyńska, socjolog, zajmująca się analizą mediów społecznościowych, w przeszłości dyrektorka biura posła PO Roberta Tyszkiewicza.

Z kolei firma Sotrender, która przeanalizowała prezydencką kampanię wyborczą w 2015 roku, pokazała, że na każdego tweeta Komorowskiego przypadało 47 aktywności. Każdy tweet przyszłego prezydenta podawano czy odpowiadano na niego 1200 razy.

Według dokumentów umowa z firmą została zerwała po upływie półtora miesiąca. Sztab wyborczy Dudy przelał na konto firmy kilkadziesiąt tysięcy złotych.

Kodeks wyborczy w żaden sposób nie reguluje, czy komitety wyborcze mogą płacić za tworzenie wizerunku z użyciem internetowych kont fałszywych użytkowników. Używanie botów do tzw. trollingu postrzegane jest jako działanie nieetyczne i wprowadzające w błąd elektorat. Eksperci są zgodni, że boty pomogły wygrać wybory Donaldowi Trumpowi.

Radio ZET zapytało wszystkie partie polityczne, czy wykorzystują podobne praktyki i korzystają z podobnych usług. Do tej pory odpowiedziało tylko PSL, stanowczo zaprzeczając.

Boty w politycznym użyciu

Z badań Mierzyńskiej wynika, że dzisiaj boty są ważnym, jeśli nie kluczowym elementem każdej kampanii w Polsce. Jak pisze Mierzyńska „co trzecia reakcja na Facebooku pod postami najbardziej znanych polskich polityków to reakcja z konta fejkowego lub przejętego od właściciela. Jeszcze gorzej jest z najbardziej aktywnymi komentatorami fanpage'y polityków – połowa z nich… nie istnieje. To, co się dzieje na polskim politycznym Facebooku, jest klasyczną dezinformacją!”.

Mierzyńska powołuje się na naukowców z Oksfordu, którzy przeanalizowali polityczne treści na polskim Twitterze.

„Okazało się, że co trzeci polski tweet o prawicowym zabarwieniu to tweet płatnego trolla. Postanowiłam więc przyjrzeć się bliżej polskiemu politycznemu Facebookowi. Po analizie prawie 1000 profili – z czego ponad 700 analizowałam szczegółowo, notując dane statystycznie – wiem jedno: wyniki są zatrważające. Reakcje pod postami największych polskich polityków mają więcej wspólnego z klasyczną, świadomą i planową dezinformacją niż z prawdziwymi nastrojami i opiniami Polaków. I dotyczy to zarówno polityków partii rządzącej, jak i opozycji” - pisze Mierzyńska.

Badaczka podkreśla, że w zjawisku botów charakterystyczne jest, że ich działalność skupia się głównie na „sianiu” negatywnych treści oczerniających lub ośmieszających przeciwnika politycznego.

Więcej słuchaj w Wiadomościach Radia ZET.