W Hajnówce na Podlasiu zakończyły się społeczne uroczystości upamiętniające ofiary pacyfikacji w 1946 r. kilku wsi z okolic Bielska Podlaskiego, dokonanej przez oddział podziemia niepodległościowego pod dowództwem Romualda Rajsa „Burego”.

– W konsekwencji działań oddziału „Burego” zginęły osoby cywilne, w tym kobiety i dzieci, prawosławni mieszkańcy Białostocczyzny. Chcemy przypomnieć o wydarzeniach powszechnie znanych na Podlasiu, a mniej znanych w Polsce – mówią organizatorzy uroczystości.

Wiecznaja Pamiat' Wieczna PamięćВечная памятьDrodzy Mieszkańcy regionu! Uczcijmy pamięć ofiar oddziału Romualda… Opublikowany przez Grazynę Burzyńską Niedziela, 23 lutego 2020

Mieszkańcy podkreślają że ich inicjatywa nie ma związku z jakąkolwiek działalnością polityczną i jest oddolna, społeczna.Według szacunków policji, przy pomniku zgromadziło się ok. 150 osób. Wśród mieszkańców było widać m.in. samorządowców i posłów Koalicji Obywatelskiej oraz Lewicy, z jej kandydatem na prezydenta Robertem Biedroniem, byli też aktywiści ruchu Obywatele RP.

Współorganizatorka uroczystości Katarzyna Czurak przypomniała, że gdy doszło do organizacji pierwszych edycji marszu, grupa społeczników apelowała do mieszkańców, by marsz ignorowali i tego dnia nie wychodzili z domu albo na ten czas wyjechali z Hajnówki.

– Ale strasznie się z tym czuliśmy, bo to może było dobre rozwiązanie, ale pokazywało też taką naszą obojętność na te wydarzenia. W kolejnych latach zależało nam na tym, by akcent przenieść nie na konfrontację, a na zaznaczenie najważniejszych osób, czyli tych, którzy zginęli – mówiła dziennikarzom.

– A zginęli – tak jak wiemy – za narodowość, za wyznanie. Nie chcemy, żeby takie sytuacje miały miejsce, czujemy się z tym źle. Dla nas to jest przede wszystkim atak na naszych przodków – dodała Czurak.

Katarzyna Wappa odczytując przy pomniku przesłanie dotyczące spotkania, mówiła wcześniej dziennikarzom, że historia sprzed 74 lat jest bardzo bolesna. Stwierdziła, że – „organizatorzy marszu środowisk narodowych na banery wynoszą Burego jako bohatera, wiedząc o tym, że jest to postać bardzo kontrowersyjna w tych stronach. Mając świadomość tego, że idą ulicami, pod oknami domów, w których mieszkają potomkowie, krewni ofiar” – podkreślała.

– Przyszliśmy tu pomyśleć, pomilczeć i zapalić świece ku pamięci podlaskich Białorusinów zabitych przez oddziały „Burego” na przełomie stycznia i lutego 1946 roku – takie słowa znalazły się w odczytanym przez nią przesłaniu. – Byli to przecież ludzie właśnie tacy, jak my, którzy stąd pochodzimy, tu mieszkamy, pracujemy, mamy swoje rodziny i – nie myśląc o jakichkolwiek różnicach – wspólnie tworzymy lokalną społeczność – mówiła Wappa.

V Hajnowski Marsz Pamięci Żołnierzy Wyklętych rozpocznie się wczesnym popołudniem. W miniony piątek Rada Miasta Hajnówka przyjęła stanowisko, w którym sprzeciwia się honorowaniu Romualda Rajsa „Burego”. Takie stanowisko przyjmowała również w poprzednich latach, przy okazji wcześniejszych marszów. Tym razem władze miasta nie próbowały administracyjnie marszu zakazać. Takie próby w 2017 i 2019 roku nie powiodły się, bo w postępowaniu sądowym zakazy były uchylane.

Pion śledczy IPN, który prowadził śledztwo dotyczące pacyfikacji w 1946 r. wsi Zanie, Zaleszany, Końcowizna, Szpaki i Wólka Wygonowska przyjmuje, że ofiar było 79 (według członków społecznego komitetu rodzin – o trzy więcej), w tym 30 furmanów, z których usług oddział korzystał, przemieszczając się po okolicy. Wśród ofiar były także dzieci. IPN przyjął kwalifikację prawną tej zbrodni jako ludobójstwo. W 2005 r. umorzył śledztwo m.in. dlatego, że po wojnie prawomocnie zakończyło się postępowanie wobec części sprawców, inni już nie żyli, a pozostałych nie udało się ustalić.

Kpt. Romuald Rajs „Bury” został po wojnie skazany na śmierć przez rozstrzelanie. W 1995 roku Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego unieważnił wyroki śmierci wobec niego i jego zastępcy Kazimierza Chmielowskiego. Obaj skazani zostali wtedy zrehabilitowani.

pj/belsate.eu wg PAP