Buiten de schaduw is het ’s ochtends al zo heet, dat je zonder inspanning gaat zweten. De mensen in de rij voor het Turks consulaat in Rotterdam hebben geen keus: zij moeten de knallende zon trotseren om zaken te doen met het land waar hun wortels liggen.

Er staan veel jonge mannen voor de diplomatieke post. Ze willen hun dienstplicht afkopen nu dat nog relatief voordelig is. Deze week maakte Turkije bekend de afkoopsom te verdubbelen, van 1000 naar 2000 euro. De Turkse ambassade in Den Haag moet bepalen wanneer de wijziging hier ingaat.

Cihan (37) zal sowieso niet in Turkse dienst gaan. Hij had onlangs zijn laatste inburgeringsexamen, met een beetje geluk heeft hij straks de Nederlandse nationaliteit. Dan zegt hij zijn Turkse pas op en is hij van de dienstplicht verlost.

Het waarom van de prijsverhoging is voor hem en zijn vriend Dogan (41) uit Hamburg wel duidelijk. Voor Turkije dreigt een financiële crisis­­, het geld is hard nodig. “De economie is kapot, Erdogan moet wel.” Dogan laat weinig twijfel bestaan over hoe hij over de president denkt. “Drecksack”, mompelt de Duitser.

Ze zitten op een terras tegenover het consulaat. Daar hebben ze een machtiging aangevraagd voor een huurauto waarmee ze binnenkort naar Turkije reizen. Als Cihan voor het consulaat staat, zegt hij, voelt hij zijn armharen overeind komen. “Ik ben daar niet welkom.”

Intimiderend

Door de kleur van hun paspoort zijn ze herkenbaar als Koerden. “Het consulaat werkt niet voor mij”, zegt Cihan. “Het werkt voor de Turkse regering.” Hij probeerde al eens van zijn dienstplicht af te komen. Hij kreeg intimiderende vragen en moest steeds terugkomen voor allerlei documenten. Hij liet het er maar bij zitten. De mannen willen niet met hun achternamen in de krant. Anders, zijn ze bang, belanden ze na het passeren van de Turkse grens direct­­ in de cel .

Turkije is één van de landen met een diensplicht voor onderdanen over de grens. Het land probeert een sterke binding te behouden met emigranten en hun nakomelingen. Volgens het SCP zijn van de grote migrantengroepen in Nederland, Turken het meest gericht op het herkomstland. Tachtig procent van de Nederlandse Turken voelt zich Turks, 40 procent Nederlands.

Het SCP-rapport is van vlak na de couppoging in 2016. In de nasleep, met onder meer een demonstratie met Turkse vlaggen op de Erasmusbrug, werd de Turkse binding met de diaspora voor veel Nederlanders zichtbaar. Daar kwam later onder meer de rel rond het weigeren van een minister bij het Rotterdamse consulaat bovenop. Laatste incident: Mesut Özil, die zich na kritiek op een foto van hem met Erdogan terugtrok als Duits international. Als hij wint, schreef hij, is hij Duitser, als hij verliest immigrant.

Dat gevoel leeft breed onder Nederlandse Turken. Nederland meet met twee maten, vinden zij. Waarom is er wel ophef over de foto van Özil, maar niet over een foto van Marco van Basten met president Poetin, die vrijwel gelijktijdig opdook?

“Veel jongeren denken: jeetje, als zelfs multimiljonair Özil dit over zich heen krijgt, wat wacht ons dan?”, zegt advocaat Ejder Köse, voorheen voorzitter van de Adviesraad Turkse Diaspora. Rond 2012 werden wereldwijd dergelijke adviesraden opgericht door het YTB, het ministerie voor Turken in het Buitenland. Sinds Köse eind 2016 terugtrad­­ bestaat de adviesraad in Nederland niet meer. In feite wás hij de Adviesraad. Na de couppoging schoof hij geregeld aan bij overleggen tussen de Nederlandse overheid en de vele Turkse belangenclubs, culturele en religieuze verenigingen.

Nederlandse dorpen

Dat Turkse migranten meer binding hebben met het herkomstland dan andere migrantengroepen, doet Köse af als onzin. “Rond Alanya bevinden zich hele Nederlandse dorpen. Turkije behoudt invloed door verkiezingen in het buitenland te organiseren, zegt u? Oók Nederlanders in het buitenland mogen stemmen. Fransen in Quebec staan urenlang in de rij om hun stem uit te brengen.”

Ontvangende staten ‘problematiseren’ de loyaliteit van Turken, zegt Köse. “Het is te bizar voor woorden dat jongelui die hier zijn geboren en van meet af aan onderwijs hebben gevolgd, nóg niet kunnen aarden. Er is iets goed mis met het systeem.”

“Özil was een zeer goede voetballer, maar met één foto heeft hij zijn hele carrière kapotgemaakt”, zegt Hamburger Dogan bij het consulaat. Hij voelt echter geen medelijden voor de spelverdeler. “Moet je maar niet met een dictator op de foto gaan.” Özil, wiens ouders Koerdisch zijn, had volgens Dogan pas echt een punt gemaakt als hij bij Erdogan was opgekomen voor Deniz Naki. Die voetballer belandde in de cel nadat hij steun had uitgesproken voor Koerdische strijders in Syrië. Later werd hij verbannen uit Turkije. Dogan: “Als Özil zo’n Erdoganist is, waarom speelt hij dan niet voor Turkije?” Özils houding ziet Dogan bij meer Europese Turken. “Turken hier kijken nooit naar het Nederlandse journaal. Het is Erdogan voor en na. 70 procent van de Nederlandse Turken stemt op hem. Dat is heel veilig als je alleen tijdens je vakantie in Turkije komt.”

De ontbrekende achternamen van de geïnterviewden zijn bekend bij de hoofdredactie.

Lees ook:

Topvoetballer Özil zet integratiedebat in Duitsland op scherp

Hij trad 92 keer aan voor het Duitse elftal, maakte 23 doelpunten en werd in 2014 met Duitsland wereldkampioen. Maar nu wil middenvelder Mesut Özil (29) niet meer voor zijn land spelen.

'Veel Turkse Duitsers herkennen het gevoel van niet-geaccepteerd-zijn van Mesut Özil'

Met zijn besluit niet meer te voetballen voor de Duitse Mannschaft ontketent voetballer Mesut Özil een debat over de integratie van Duitsers met Turkse wortels. In de Berlijnse migrantenwijk Neukölln krijgt hij bijval én kritiek.