Titelfoto: Europese vlaggen (CC0)

🔊 Beluister dit artikel

Nederland is nog nooit zo gepolariseerd geweest over het vraagstuk van Europese samenwerking. Op de sociale media bestoken voor- en tegenstanders van de EU elkaar vanuit hun virtuele loopgraven. Voor de één leidt de EU onherroepelijk tot een dictatoriale superstaat; voor de ander staat de EU nog steeds borg voor vrede, welvaart en veiligheid.

In dit stuk wil ik proberen mijn visie te geven op hoe Europese samenwerking eruit zou kunnen zien in 2030. Mijn ideale Europa van de toekomst dus. Dat zou een Europa zijn van samenwerkende natiestaten waar oog en ruimte is voor verschillen, maar waar ook wordt samengewerkt, daar waar dat nut heeft of noodzakelijk is.

Fortuyn en Zielloos Europa

De discussie over de EU voeren we al een tijdje. Eind 1997 kocht ik het het boekje Zielloos Europa van Pim Fortuyn, die toen nog niet in de politiek zat. Daarin geeft Fortuyn – die niet tegen de EU was maar wel veel kritiek had op hoe de technocratische elite het Europese project vorm gaf – zijn visie op Europese samenwerking. Fortuyn was tegen de euro, maar wilde wel een samenwerkend Europa dat zou hervormen om de toegenomen concurrentie door de globalisatie beter aan te kunnen.

Nadruk op natiestaten

Bij die hervormingen moest de nadruk liggen op de natiestaten. Fortuyn schreef daarover:

“Het achterwege blijven van forse ingrepen in de verzorgingsstaat, de overheidsfinanciën en de wereld van de arbeid in de grote landen van de EU, behoudens Engeland, maakt de EU als geheel kwetsbaar voor de groei van de informaticagedreven global village. De EU als geheel dreigt hetzelfde lot te ondergaan als het VK in de jaren vijftig. De noodzakelijke aanpassingen in landen als Duitsland, Frankrijk , Italië en Spanje verlopen buitengewoon moeizaam en echte successen blijven uit”.

Hoewel Fortuyn een rol zag voor de EU als promotor van die hervormingen, moest zoals hierboven aangegeven in zijn visie de nadruk liggen bij de natiestaten zelf. Na het verschijnen van het boek, heeft Duitsland onder kanselier Schröder dat ook gedaan.

“De vraag die zich nu laat stellen, is of dit aanpassingsbeleid het best op het niveau van de EU of dat van de lidstaten kan plaatsvinden. Successen van landen als Nederland of Ierland wijzen in elk geval uit dat zo’n aanpassingsbeleid heel goed op nationaal niveau vorm valt te geven en vooral valt uit te voeren. Het nationale verband staat garant voor op de situatie toegesneden maatregelen en op acceptatie van deze maatregelen door de bevolking, ook al gaat dit vaak met grote problemen en dito sociale spanningen gepaard”.

Fortuyn kreeg gelijk

Deze uitspraken lieten mij achter met nogal wat vragen. Was Fortuyn niet te pessimistisch? Zou het niet meevallen, uiteindelijk?

Inmiddels zou je kunnen stellen dat Fortuyn in grote lijnen gelijk heeft gekregen. De euro heeft in de beginperiode voor een bedrieglijke welvaart gezorgd, maar die was gebaseerd op toegenomen schulden en misallocatie, omdat de euro het marktmechanisme van nationaal bepaalde rente en wisselkoersen verstoorde. Uiteindelijk barstte de zeepbel in 2009 met de eurocrisis. Het gevolg was massawerkloosheid in Zuid-Europa, grote delen van het MKB die op de fles gingen en bij ons in het Noorden verlies aan koopkracht, waardoor de binnenlandse economie achteruit ging.

Te lage rente

Het dieptepunt werd bereikt in 2014 toen ongeveer 25 miljoen mensen werkloos waren in de EU. Op dit moment is dat gunstiger (ca. 17 miljoen werklozen), maar met de kanttekening dat we op het einde van een economische upswing zitten. Dit werkloosheidscijfer is gebaseerd is op gepimpte statistieken. De afgelopen jaren is riskant ECB-beleid gevoerd met te lang volgehouden nul-rente, opgeblazen balansen van Centrale Banken en zeepbellen in huizen- en aandelenmarkten.

De gevolgen hiervan kunnen we pas beoordelen bij de volgende crisis. Nu al heeft de lage rente funeste gevolgen voor de Nederlandse pensioenen. Per saldo kunnen we stellen dat landen mét euro het afgelopen decennium een lagere economische groei lieten zien dan de landen in de EU zonder euro.

EU niet populair

De weerstand van de bevolking tegen het Europese project is gegroeid. De rancune tussen staten eveneens. De laatste EU-top in Brussel was daar een frappant voorbeeld van. De EU-elite laat zich nog steeds leiden door dogma’s, zoals open grenzen en onbeperkte vrijheid van personenverkeer. Zij hebben geen antwoord op de asiel- en immigratieproblematiek en vluchten in het vage Marrakesh-akkoord.

Vooral de ongecontroleerde massa-immigratie en een “klimaatreligie” die burgers onbetaalbare bedragen laten ophoesten, zorgen ervoor dat de EU niet populair is. In zekere zin is dat jammer. Want het Europese project bevatte ook veel goeds. Maar zoals Fortuyn schreef: een technocratische elite die zichzelf los heeft gezongen van de realiteit en verschillen tussen natiestaten niet erkent, zal struikelen over de eigen voeten.

Niet te hervormen

Zoals ik recent heb geschreven, zie ik het somber in wat betreft de hervormbaarheid van de EU in decentrale richting. Niet eens zozeer omdat de organisatie als zodanig niet te hervormen zou zijn, maar meer vanwege de ideologische verblinding van degenen die het aansturen. Uiteindelijk zal de EU in de huidige vorm dan ook ten onder gaan.

Ik ben lang - te lang misschien - blijven hopen op hervorming van de EU.

Gebeurt gewoon niet. Ook Kurz heeft niets bereikt als roulerend EU-voorzitter. Geen versterking Frontex. Geen asielcentra buiten EU. Maar wél Marrakeshpact, dus nóg meer uitholling natiestaten. Daarom #FvD — Jan Gajentaan (@jangajentaan) December 30, 2018

Samenwerkende natiestaten

Na de ondergang van de EU en het herstel van de natiestaten, kunnen we weer nadenken over Europese samenwerking tussen natiestaten zonder te vervallen in het federalisme en de dogmatiek van de huidige EU. Hoe zou zo’n Europa van samenwerkende natiestaten eruit kunnen zien?

Laat mij hier kort enkele elementen noemen van het nieuwe Europa:

1. Monetaire flexibiliteit

Op zich is het idee van de euro als gemeenschappelijke Europese munt niet slecht. Een betaalmiddel waarmee je overal in Europa kunt betalen is handig. Het zou daarom best kunnen dat de euro als betaalmiddel de ondergang van de EU overleeft. Maar met nationale munten ernaast, waardoor landen kunnen revalueren of devalueren.

Het probleem zit immers erin dat de euro door Delors c.s. is opgezet als eenheidsmunt, zonder rekening te houden met de verschillen tussen landen. Deze situatie is in mijn ogen onhoudbaar, tenzij we richting een politieke unie én transferunie willen.

Dat laatste willen we niet, dus de euro mag wat mij betreft blijven als betaalmiddel, maar er zal op de één of andere manier weer flexibiliteit moeten komen qua wisselkoersen en rentebeleid per natiestaat. Hiertoe zijn verschillende oplossingen.

2. Grensbewaking

In het Europa zoals ik dat voor ogen heb, zal de buitengrens veel effectiever bewaakt worden dan nu het geval is. Wat betreft asielopvang, zal gekozen moeten worden voor opvang in de regio. Europa kan daar, samen met het bedrijfsleven, meer in investeren. Dat betekent wel dat een ieder die nog zonder visum op een bootje stapt naar Europa of op een andere wijze de grens visumloos weet te passeren, meteen wordt teruggestuurd.

Ook als de Europese buitengrens beter bewaakt wordt, zou je nog kunnen kiezen voor een beperkte controle aan de binnengrenzen. Met moderne technologie moet het mogelijk zijn binnen enkele seconden een paspoort te controleren en een gezichtsscan uit te voeren, zodat kwaadwillenden tijdig opgepakt kunnen worden. Mensen zonder visum, criminelen en terroristen komen dan het land niet in zonder dat het goederenverkeer erg gehinderd wordt. Een extra slot op de deur kan geen kwaad.

"We moeten stoppen om de grenzen wagenwijd open te zetten. Laten we eerst de problemen met de aanwezige immigranten oplossen. Iedere huisvrouw kan u vertellen dat u eerst de kraan dicht moet draaien als u gaat dweilen."

Pim Fortuyn, 25 november 2001 — Jan Gajentaan (@jangajentaan) December 12, 2018

3. Restrictief immigratiebeleid

Natuurlijk kunnen mensen altijd op individuele titel een visum aanvragen voor een Europees land. Het is aan het betreffende land (dus niet aan de EU) om daarover te beslissen. Maar met nu al ruim 50.000 zwaar geradicaliseerde islamisten binnen de Europese grenzen (cijfers van de EU! ) is een uiterst restrictief immigratiebeleid geboden.

Wat betreft Europa zelf zou ik vrij reizen in stand willen houden, maar een systeem van werkvergunningen kan geen kwaad. Toegang tot uitkeringen alleen voor degenen die hier jarenlang een bijdrage hebben geleverd.

Ik ben ervan overtuigd dat een restrictiever immigratiebeleid (en een strenger uitzettingsbeleid waar het veroordeelde criminelen of terroristen betreft met dubbele nationaliteit) uiteindelijk zal leiden tot een meer harmonieuze samenleving en – laten we het hopen voor ons nageslacht – een afnemende terreurdreiging in Europa.

4. Defensie

Het idee van een Europees leger moet opgegeven worden. De soevereine natiestaten hebben hun eigen legers en werken samen waar nodig, voorlopig in NATO-verband om de kleine staten te beschermen. Inzet van het leger alleen als hun parlementen daarmee instemmen. Natuurlijk kan er “aan de achterkant”, dat wil zeggen waar het gaat om logistiek, training, inkoop, R&D, etc., wel beter samengewerkt worden.

5. Klimaat

Net als het monetaire vraagstuk, moeten we de milieuproblematiek niet dogmatisch benaderen en grote besluiten niet overlaten aan politici (die meestal niet gehinderd worden door enige kennis), maar het vraagstuk wetenschappelijk benaderen, in plaats van ideologisch.

In plaats van de toch al uitgeknepen burgers en bedrijven honderden miljarden lastenverzwaring op te leggen om overal flora- en faunavijandige windmolenparken aan te leggen of Nederland een gasverbod op te leggen, lijkt het me raadzaam te investeren in kernenergie. Met name thorium centrales lijken een goede oplossing voor het energievraagstuk in de toekomst.

Horizon 2030

Als deze benadering grosso modo wordt gevolgd zie ik een harmonieus, stabiel en welvarend Europa aan de horizon in 2030. Een Europa van samenwerkende natiestaten waarin de culturele verschillen tussen landen gekoesterd worden, in plaats van dat zij van bovenaf gelijkgeschakeld worden door een USSR-achtige ambtenarij.

Helaas zie ik dit de eerstkomende jaren nog niet gebeuren, omdat de Europese elite nog steeds het verkeerde spoor volgt. De vraag is daarom – helaas – hoeveel schade er de komende jaren nog zal worden aangericht uit naam van het Europese ideaal.