Το τέλειο είναι βαρετό, το ημιτελές γοητεύει, αλλά δημιουργεί και προσδοκίες. Κι όμως η αίσθησή μου όταν μπήκα στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης που υποδέχτηκε στις 19 Μαΐου το κοινό με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Μουσείων, συνδύαζε το τέλειο με το ημιτελές. Όλα ήταν εκεί, τοποθετημένα κι έτοιμα ανά πάσα στιγμή να τεθούν σε λειτουργία. Όλα ήταν εκεί, ολοκαίνουρια, απαστράπτοντα και σχεδόν απάτητα. Κι όλα να περιμένουν να ντυθούν και να πάρουν ζωή.

Θρυλικό πια, φορτισμένο με περιπέτειες, ματαιώσεις, απογοητεύσεις αλλά κυρίως προσδοκίες, το ΕΜΣΤ άνοιξε τις πόρτες του για να υποδεχτεί λίγους προσκεκλημένους και τους 150 τυχερούς που πρόλαβαν να προμηθευτούν δελτία εισόδου. Ο κόσμος στην είσοδο περίμενε ήσυχα και πολιτισμένα, και μάλλον ευλαβικά μπήκε μέσα στο εκτυφλωτικό λευκό των διαδρόμων του μουσείου σα να βουλιάζει σ’ ένα χιονισμένο τοπίο. Μικρές λοιπόν μαύρες κουκίδες που λερώναμε το λευκό, ανεβήκαμε τις κυλιόμενες μέχρι… τον ουρανό και την Ακρόπολη. Στο δώμα του ΕΜΣΤ, την ώρα που ο ήλιος άφηνε τις τελευταίες του μαβί πινελιές στην πόλη, περίπου 250 άτομα, μεταξύ των οποίων και ο υπουργός πολιτισμού, παρακολουθήσαμε την περφόρμανς Lagune του Ελβετού καλλιτέχνη Denis Savary, μια παραγωγή σε συνεργασία του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης με το Ίδρυμα Fluxum και το Flux Laboratory, με την υποστήριξη της Πρεσβείας της Ελβετίας στην Ελλάδα και το metamatic:taf.

Πριν απ’ αυτό, η διευθύντρια του μουσείου, Κατερίνα Κοσκινά, είχε δηλώσει ότι θα κάνει όλες τις προβλεπόμενες ενέργειες ώστε το μουσείο να ανοίξει μέσα στη χρονιά. «Είναι μια ιδιαίτερη μέρα», είπε, «όχι γιατί κάνουμε τα εγκαίνια, αλλά γιατί κάνουμε ίσως το πιο σημαντικό βήμα σ’ αυτή την κατεύθυνση. Το ΕΜΣΤ δηλώνει παρόν με αυτό το πρώτο άνοιγμα που είναι ελεύθερο, ανοιχτό, δημοκρατικό και διαφανές». Η κ. Κοσκινά μίλησε για το πρόγραμμα «Προλεγόμενα» που εγκαινιάστηκε με αυτή την περφόρμανς και το οποίο θα περιέχει εκθέσεις, συναυλίες, παραστάσεις, performances. Ήδη έχει προγραμματιστεί συναυλία με την Εθνική Λυρική Σκηνή την Ημέρα της Μουσικής (21 Ιουνίου) και έκθεση σε συνεργασία με το Φλαμανδικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (16 Οκτωβρίου – 17 Ιανουαρίου). Επίσης τόνισε τη σημασία υποστήριξης, συμπράξεων και διαλόγου με μουσεία κι άλλους φορείς, όπως με το Ίδρυμα της Ελβετίας.

Η περφόρμανς Lagune που παρακολουθήσαμε ήταν μια πρωτότυπη δημιουργία του Denis Savary σε παραγωγή του Ιδρύματος Fluxum, με αφορμή την εκατονταετή επέτειο του κινήματος DADA. Η έμπνευσή της αντλήθηκε από το μυθιστόρημα «Η ακτή των Σύρτεων» (Le Rivage des Syrtes) του Ζυλιέν Γκρακ (1951), από τη μαριονέτα Robot King της Ελβετίδας Sophie Taeuber-Arp, την οποία αναπαρήγαγε κατά προσέγγιση για την παράσταση η Evelyne Villaime και από την αρχιτεκτονική γυαλιού του Paul Scheerbart. Η χορογραφική επίβλεψη ήταν της Μαρκέλλας Μανωλιάδη προσαρμοσμένη ειδικά στο χώρο του νέου κτηρίου του ΕΜΣΤ και ερμηνευμένη αποκλειστικά από Έλληνες χορευτές.

Το έργο αναφέρεται σε έναν ου-τόπο, μια πόλη ιδανική που αναγεννιέται από τις στάχτες της, θέτοντας ζητήματα μετακινήσεων και αμφισβητήσεων, δόμησης και αποδόμησης. Υπό τους ήχους που ηχογραφήθηκαν από τον Denis Savary και την Daphné Bengoa, μια σύνθεση από φωνές, μελωδίες, δονήσεις και ψιθύρους ανθρώπων, πόλεων και φύσης, οι χορευτές επέπλεαν και γίνονταν ένα με την αναπαράσταση μιας όμορφα φωτισμένης κινούμενης και μεταβαλλόμενης πλωτής πόλης.

Οι πιο πολλοί από εμάς πάντως νομίζω ότι δεν εντυπωσιάστηκαν τόσο από την παράσταση, όσο από το κτίριο και το γενικότερο κλίμα που επικρατούσε. Με μια, βεβαίως, δυσπιστία όσων είχαν παραβρεθεί και σε προηγούμενα ανοίγματα του κτιρίου, που όμως φαίνεται τελικά να μπορεί επιτέλους να διαψευσθεί. Αυτή τη στιγμή το ΕΜΣΤ λειτουργεί και ετοιμάζεται να ανοίξει με 15 περίπου εργαζόμενους, που φαίνεται μέσα από τις αντιξοότητες να έχουν χτίσει μια δεμένη πλην όμως ολιγομελή ομάδα που ανυπομονεί να εμπλουτιστεί. Όπως επιβεβαιώσαμε, η νέα μουσειολογική μελέτη είναι έτοιμη και εγκεκριμένη, τα εκθέματα φυλαγμένα, η δωρεά του ιδρύματος Νιάρχος αναμένεται να ενεργοποιηθεί και η θητεία της κ. Κοσκινά έχει ανανεωθεί για μια διετία. Οπότε δεν μένουν και πολλά εκτός από τυπικές διαδικαστικές πράξεις και βέβαια την πρόσληψη προσωπικού.

Το χθεσινό λοιπόν σούρουπο στο δώμα του ΕΜΣΤ μπορεί να είναι η αυγή για το άνοιγμά του…