De treinkaping bij De Punt in 1977. Beeld Nationaal Archief

Naar aanleiding van deze nieuwe getuigenissen wil advocaat Liesbeth Zegveld, die de nabestaanden van gedode kapers vertegenwoordigt, nu ook vier commandanten van de bevrijdingsactie van destijds onder ede verhoren, evenals oud-generaal Henk van den Breemen en oud-minister van Justitie Dries van Agt.

De drie nieuwe getuigen verklaren dat een van de commandanten die destijds leiding gaven aan de bevrijdingsactie herhaaldelijk heeft verteld dat de militairen geen kapers krijgsgevangen mochten maken, omdat het ‘niet de bedoeling was dat de kapers voor de rechtbank zouden verschijnen’.

Deze commandant, destijds kapitein der mariniers, had in 1977 de leiding over de militairen die de gelijktijdig gekaapte basisschool in Bovensmilde moesten bevrijden. De bestorming van de gekaapte trein in De Punt en de school in Bovensmilde werd door de leiding beschouwd als één militaire operatie met twee gelijktijdige doelen, om te voorkomen dat kapers wraak konden nemen.

Moreel verwerpelijk

De opdracht dat kapers het niet mochten overleven zou gekomen zijn van toenmalig minister van Justitie Van Agt. Eerder verklaarde Van Agt dat hij hier geen herinneringen aan heeft. Nu zegt hij desgevraagd dat dit ‘onmogelijk’, ‘ondenkbaar’ en ‘uitgesloten’ is.

Volgens een van de nieuwe getuigen vond de kapitein het ‘moreel verwerpelijk’ om gevangen genomen kapers in de gekaapte basisschool te executeren en overhandigde hij ze aan justitie. Dit zou mede kunnen verklaren waarom in de trein wel en in de school geen kapers zijn gedood.

Het civiele treinkapingsproces, dat eind 2015 begon, gaat over de vraag of gewonde, op dat moment ongewapende kapers in strijd met de wet zijn geëxecuteerd. De Conventie van Genève, die ook door Nederland is ondertekend, schrijft voor dat gewonden die geen gevaar (meer) vormen, krijgsgevangen worden gemaakt en berecht.

Eerder al voegde een anonieme marinier zich in het proces, die was betrokken bij de bestorming van de gekaapte school. Hij verklaarde dat de manschappen bij de briefing voor de bevrijdingsactie te horen kregen dat ‘krijgsgevangenen niet gewenst waren’. Een functionaris zou speciaal vanuit Den Haag zijn gekomen met die boodschap.

De betrokken mariniers die tijdens het proces werden gehoord, deden deze verklaring af als ‘klinkklare onzin’. Een van de nieuwe getuigen die zich nu in het proces hebben gevoegd, schrijft in zijn verklaring dat ‘deze loyaliteit van de mariniers ongezonde vormen lijkt aan te nemen’. (...) ‘Die loyaliteit had zich ook ongemerkt meester van mij gemaakt, waardoor ik in december niet direct in de pen kroop.’

Beïnvloeding

Afgelopen december werd bekend dat advocaat Zegveld aangifte ging doen van beïnvloeding van de getuigen door verschillende ambtenaren van het ministerie van Defensie. Tijdens de verhoren door de rechtbank bleek dat de mariniers tijdens diverse bijeenkomsten op hun verhoren waren voorbereid, dat ze daarbij geluidsbanden van de treinbestorming te horen hadden gekregen en dat hun suggesties waren gedaan van mogelijke antwoorden op vragen.

Zegveld is inmiddels gehoord door de Rijksrecherche, waarna het Openbaar Ministerie zich onlangs mengde in het proces. Daarmee heeft het civiele treinkapingsproces een strafrechtelijke kant gekregen.

Het ministerie van Defensie zegt dat het onderzoek naar getuigenbeïnvloeding ‘aan het OM is’. Op het bericht van de drie nieuwe getuigen geeft het ministerie geen reactie.

Vijf vragen over het treinkapingsproces: moordden de militairen in opdracht van de minister?