In zijn formateursnota spaart Bart De Wever geen enkel heilig huisje. Hij is strenger voor nieuwkomers en schaft de woonbonus en de provincies af.

Vandaag is een cruciale dag in de onderhandelingen voor de vorming van een Vlaamse regering. De verwachting is dat de partijbureaus van CD&V en Open VLD straks groen licht geven voor hun deelname aan een heruitgave van de Zweedse regering. Daarna volgt nog een partijbureau van de N-VA, waar de Zweedse regering beklonken wordt met Jan Jambon als Vlaams minister-president.

Belastinghervorming

Intussen heeft De Wever een startnota verspreid, die de basis moet vormen voor formele onderhandelingen. Volgens De Wever is die niet 'te nemen of te laten'. Opmerkelijk is dat hij de woonbonus, het fiscaal voordeel voor wie leent voor een woning, wil afschaffen vanaf 2020. Dat maakt deel uit van een geplande Vlaamse belastinghervorming.

Er komt een volledige vrijstelling van erfenisbelastingen voor de langstlevende echtgenoot.

De bedoeling is het fiscaal voordeel te verschuiven van het hebben van een woning naar het verwerven ervan. Daarom worden de registratierechten vanaf 2020 verlaagd. Ook worden vervuilende wagens duurder en milieuvriendelijke wagens goedkoper. Dat gebeurt via de invoering van een een Europese verbruiks- en emissietest.

Voorts wil De Wever een hervorming van de erfenisbelastingen. Er komt een volledige vrijstelling van erfenisbelastingen voor de langstlevende echtgenoot. Nu is er alleen een vrijstelling voor de eerste woning en niet voor tweede verblijven bijvoorbeeld.

Jobs

De Wever mikt op een werkgelegenheidsgraad van 80 procent in Vlaanderen. Daarvoor moeten in vijf jaar tijd 120.000 jobs worden gecreëerd. 'Het is onze ambitie ons te meten met de Scandinavische landen', schrijft De Wever.

Sociaal beleid

Groot pijnpunt van de voorbije Vlaamse regering waren de wachtlijsten voor de zorg aan gehandicapten, jongeren, ouderen en mensen met psychische problemen. Daarvoor wordt nu extra geld vrijgemaakt. Opvallend is dat Vlaanderen de uitbetaling van kinderbijslag in eigen handen wil nemen. Nu zit die opdracht bij kinderbijslagfondsen, die meestal aanleunen bij de werkgeversorganisaties. Vlaanderen gaat het nieuwe systeem - gelijk bedrag voor elk kind - wordt elk jaar geëvalueerd.

De Wever wil ook armoede op een andere manier gaan berekenen. De huidige indicator is enkel gebaseerd op het inkomen van mensen. De bedoeling is om er ook bij te tellen wat mensen aan extra voordelen ontvangen, zoals verhoogde toeslag op de kinderbijslag en een sociale woning. Dat bedrag zou bijvoorbeeld kunnen afgezet worden tegenover een zogenaamd referentiebudget dat bepaalt hoeveel iemand nodig heeft om rond te komen. Wie daar in slaagt wordt niet langer als arm beschouwd.

‘Een nieuwe armoede indicator opstellen blijkt echter erg moeilijk, duur en arbeidsintensief', stelt Wim Van Lancker van het Centrum voor Sociaal Beleid Herman Deleeck aan de Universiteit Antwerpen. ‘Dat zagen we in het verleden ook al in het Verenigd Koninkrijk.’

Identiteit en integratie

De hele formateursnota is doorwasemd van Vlaamse natie- en identiteitsvorming. Belangrijkste nieuwigheid is een burgerschapsexamen op het einde van de verplichte inburgering en integratie. Het is een dada van De Wever die hij in zijn recent gepubliceerde boek over identiteit naar voor schoof. De Wever inspireert zich op het Amerikaanse voorbeeld, waarbij het verwerven van het burgerschap dient als officiële ceremonie om de opname in de Amerikaanse samenleving te vieren. Zelfredzaamheid wordt in Vlaanderen het ordewoord, met verplichting om de taal snel te leren en een job te zoeken. Inburgering wordt ook betalend. Een succesvol traject wordt ook gekoppeld aan verblijf, via melding aan de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ). Dat is de federale overheidsdienst die verblijf in ons land regelt en controleert.

Er zal ook levensbeschouwelijke neutraliteit - geen hoofddoeken, kruisjes of keppeltjes - gelden in het officieel onderwijs en voor ambtenaren achter het loket. Er komen ook strengere criteria voor de erkenning van moskeeën, gebaseerd op een studie van de KU Leuven die ontslagnemend minister Liesbeth Homans (N-VA) nog bestelde. Dat komt erop neer dat moskeeën die erkend willen worden en dus Vlaamse subsidies krijgen, vijf jaar proef zullen moeten doorlopen. Ze zullen transparant moeten aantonen dat ze geen geld krijgen vanuit het buitenland en extremisten actief weren.

Nieuwkomers

Het meest opvallende uit de nota is dat nieuwkomers niet meer onmiddellijk toegang krijgen tot de Vlaamse sociale bescherming. Wie naar België komt, moet eerst vijf jaar ononderbroken in Vlaanderen wonen om toegang te hebben tot ouderenzorg, gehandicaptenbeleid en de zorgverzekering. En nieuwkomers kunnen pas na zes maanden rekenen op kinderbijslag. De invoering van de 'getrapte toegang' tot sociale zekerheid - eerst bijdragen voor je kan genieten van solidariteit - krijgt in een groeiend aantal Europese landen bijval. Zowel N-VA als Open VLD gaven voor de verkiezingen aan voorstander te zijn. En het Vlaams Belang schoof het als een eis naar voor bij de gesprekken met formateur De Wever. Invoering wordt geen sinecure, omdat onder meer Oostenrijk botste op regels van de Europese Unie rond sociale zekerheid. Oostenrijk probeerde het zelfde als N-VA nu wil: kinderen die in het buitenland leven, maar recht hebben op Vlaamse kinderbijslag, krijgen een bijdrage die aangepast is aan de levensstandaard in het land waar ze wonen. Bij een Duits kind zou de bijdrage dus hoger zijn dan bij een kind dat in Roemenië leeft.

Bij de toewijzing van sociale woningen gaat de voorkeur naar mensen met een sterke en duurzame band met de gemeente of streek.

De Wever wil ook een middelentoets invoeren. Dat betekent dat nagegaan wordt wat het vermogen is van iemand - ook in het buitenland - alvorens een sociale woning toe te kennen. Het Antwerpse OCMW is voor de invoering van een buitenlandse vermogenscontrole door een privébedrijf recent teruggefloten door de federale overheid.

Onderwijs

Het M-decreet, de integratie van leerlingen met een beperking in het gewone onderwijs, gaat op de schop.

Om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren, wil De Wever netoverschrijdende examens invoeren. Dat komt neer op de invoering van een centraal examen, een hevig discussiepunt tussen de onderwijskoepels en de overheid. Bijna alle politieke partijen vinden het de enige manier om te verzekeren dat elke leerling een minimum aan basiskennis bereikt, maar de koepels zien dat niet zitten omdat ze het een inbreuk op hun onderwijsvrijheid vinden. De N-VA en Open VLD zijn voor. CD&V is niet tegen, op voorwaarde dat het niet tot een publieke kwaliteitsranking van scholen leidt. De resultaten zouden alleen beschikbaar zijn bij de onderwijsinspectie. Hij wil ook het centraal inschrijvingssysteem, ingevoerd door de vorige regering, opnieuw afschaffen. Daardoor ontstaat er opnieuw een volledige vrije schoolkeuze, desnoods met kamperen aan de poort.

Het principe van de dubbele contingentering, dat ingevoerd is om een sociale mix in scholen te verzekeren, wordt afgeschaft. Ook het M-decreet, de integratie van leerlingen met een beperking in het gewone onderwijs, gaat op de schop.

Minder overheid

De steden en gemeenten krijgen extra financiële armslag. Vlaanderen neemt de helft van de pensioenfactuur van de ambtenaren over. Maar dat kost geld en dus zal de Vlaamse regering moeten besparen, kondigt De Wever aan. De provincies zouden vanaf 2024 worden afgeschaft. Daarnaast wil De Wever onder meer een kleiner Vlaams parlement.

Cultuur

Ook de cultuur krijgt meer dan ooit een Vlaams laagje. Er komt een nieuw museum voor Vlaamse geschiedenis. Er wordt naar Nederlands voorbeeld werk gemaakt van een Vlaams canon, 'een lijst met ankerpunten uit de Vlaamse cultuur en geschiedenis'. Die moeten leerlingen op school en nieuwkomers in de inburgeringscursus leren.

Nog opvallend is dat er vier nationale parken worden opgericht. Er komt 20.000 hectare natuur extra onder de voogdij van natuurbeheer en 10.000 hectare extra bos tegen 2030.

Wat er niet in staat?

De formateursnota maakt geen melding van de invoering van een kilometerheffing. N-VA was daar jaren voorstander van, maar minister van Mobiliteit Ben Weyts (N-VA) liet de taks richting verkiezingen plots vallen door de grote weerstand vanuit de bevolking. De perceptie ontstond van N-VA als belastingpartij. Een ander gevoelig item is de betonstop - maatregelen om het Vlaamse ruimtelijke rommeltje aan te pakken. De betonstop was door hevige politieke discussie al over de verkiezingen getild, maar wordt nu afgevoerd. De Wever wil niet van bovenaf opleggen waar niet meer gebouwd kan worden. Hij kiest voor een bouwshift, wat inhoudt dat er stimuli komen om wonen en werken op goed gelegen plekken te concentreren en elders open ruimte te vrijwaren.

Nog een controversieel punt de vorige legislatuur was statiegeld op plastic flessen en blikjes. In de nota wordt het niet vermeld, maar De Wever stelt wel dat de strijd tegen zwerfvuil opgedreven wordt door ervoor te zorgen dat de verpakkingssector zijn engagementen ook daadwerkelijk nakomt.

In de nota ook geen spoor van De Lijn. Er is een korte verwijzing naar extra investeringen in openbaar vervoer. De Lijn staat nochtans voor een cruciaal jaar. In 2020 wordt beslist of De Lijn sleutelspeler blijft in het Vlaams openbaar vervoer of er veel meer privé-initiatief wordt toegelaten.