Piet de Jong in 2015, kort voor zijn honderdste verjaardag. Beeld ANP

De Jong werd naar eigen zeggen bij toeval politicus. Hij begon zijn loopbaan bij de Koninklijke Marine. De Jong groeide op in een katholiek gezin in Apeldoorn en meldde zich na de middelbare school bij de marine. Vanaf 1935 was hij werkzaam bij de onderzeedienst. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij commandant op een onderzeeboot en bracht meerdere Japanse en Italiaanse schepen tot zinken.



In 1959 werd hij gevraagd om staatssecretaris te worden in het kabinet-De Quay. Hij was een van de weinige katholieke marineofficieren, vandaar dat De Quay bij hem uitkwam, zei hij daar later zelf over. Om toe te kunnen treden tot het kabinet werd hij lid van de KVP, de regeringspartij die een coalitie vormde met ARP, CHU en VVD. In de drie daaropvolgende kabinetten was De Jong minister van Defensie.

Eerste kabinet dat rit uitzat na WOII

Vanaf 1967 gaf hij leiding aan het eerste na-oorlogse kabinet dat de rit uitzat. Ook zijn kabinet was een coalitie van KVP, ARP en CHU, de drie partijen die in 1980 fuseerden tot het CDA, en de VVD. Als premier begon hij de traditie om wekelijks na de ministerraad een persconferentie te geven. En hij was de eerste die elke week de koningin bezocht voor een gesprek.



Na 1971 zat hij nog drie jaar voor zijn partij in de Eerste Kamer. Tot op hoge leeftijd bleef De Jong actief betrokken bij het CDA. In 2010 was hij een van de prominente partijleden die zich verzetten tegen de samenwerking met de PVV van Geert Wilders. In 2012 dreigde hij zelfs zijn lidmaatschap op te zeggen als het CDA zou instemmen met het korten op ontwikkelingshulp.



De Jong trouwde in 1947 met Anneke Bartels en kreeg drie kinderen met haar, een dochter en twee zoons. Hij ontmoette zijn vrouw bij de marine, waar zij als vrijwilliger lid was van de vrouwenafdeling. Zij overleed in 2010, kort voor haar 95ste verjaardag.



Sinds het overlijden van Willem Drees in 1988 (eveneens 101 jaar oud geworden) was De Jong de oudste nog levende oud-premier. Die eer komt nu zijn partijgenoot Dries van Agt (85) toe.

Premier Piet de Jong op het Binnenhof in 1969, hij neemt zijn hoed af voor minister Johan Witteveen van Financiën. Beeld ANP

Profiel Piet de Jong, de voormalige onderzeebootkapitein, beoordeelde zijn leven lang mensen aan de hand van één criterium: zou ik hem in oorlogstijd aan boord willen hebben? Lees hier het profiel.

'Een koersvaste premier'

De huidige CDA-leider Sybrand Buma memoreert De Jong als 'een koersvaste premier in een roerige tijd'. Buma: 'Piet de Jong was een warme en innemende persoonlijkheid. Tot op het laatst bleef hij zeer betrokken bij de politiek. Hij sprak met humor en relativeringsvermogen over zijn eigen rol in de politiek.'



Minister-president Mark Rutte is 'diep bedroefd' over het overlijden van De Jong. Rutte noemt hem 'een van de meest gewaardeerde premiers' van Nederland. 'Begripvol, maar standvastig. Met uitgestoken hand, maar daadkrachtig. Precies de premier die Nederland op dat moment nodig had. Daarmee is hij van grote betekenis geweest voor ons land', aldus de VVD'er in een reactie.



'We zullen deze lieve intelligente nuchtere man zeer missen', reageert CDA-partijvoorzitter Ruth Peetoom. 'Zijn adagium was, dat een politicus geen andere taak heeft dan bij te dragen aan vrede en recht in de samenleving. Dat heeft Piet de Jong in zijn lange leven gedaan, voor het land en voor het CDA.'

Premier Piet de Jong aan het woord tijdens de Algemene Beschouwingen in oktober 1968. Beeld ANP