Volgens medewerkers van verpleeghuis Leeuwenhoek kon het virus zich er zo snel kon verspreiden vanwege onvoldoende bescherming. Beeld ANP

Op een ochtend eind maart waste een 28-jarige verzorgende een verpleeghuisbewoonster. Ze hielp de vrouw vervolgens zich aan te kleden. De dame op leeftijd maakte een montere indruk, zoals gewoonlijk. Toen de verzorgende twee dagen later weer kwam werken, hoorde ze dat de bewoonster was getest op corona.

De test viel positief uit. ‘En ik dan, moet ik niet worden getest?’, vroeg de verzorgende aan haar leidinggevende. ‘Over mezelf maak ik me geen zorgen, maar wel over de tientallen hoogbejaarden die ik verzorg.’ De leidinggevende zei: ‘Nee, jij moet gewoon doorwerken, zolang je geen koorts hebt.’ Twee collega’s met zeer hoge koorts werden wel naar huis gestuurd.

Uit angst voor het verlies van haar werk wil deze verzorgende alleen anoniem haar verhaal doen, net als de andere vijf verpleeghuiswerknemers die de Volkskrant sprak. Zonder beschermingsmiddelen en zonder te worden getest op corona verzorgen zij de kwetsbare bewoners - ook als zeker is dat zij in contact zijn geweest met coronapatiënten, blijkt uit de gesprekken.

Verpleeghuisbestuurders worstelen met een nijpend tekort aan beschermingsmiddelen. Door een nieuw verdeelmodel moeten er meer mondkapjes naar de verpleeghuizen gaan, beloofde het kabinet zaterdag. De Tweede Kamer kritiek had geuit dat er te weinig beschermingsmiddelen waren voor de verpleeg- en thuiszorg.

De zorgmedewerkers met wie de Volkskrant sprak zeggen onafhankelijk van elkaar dat steeds meer collega’s in de verpleeghuizen besmet raken met corona. Contact met besmette bewoners is welhaast onvermijdelijk. ‘Een demente bewoonster, die in isolatie werd geplaatst op haar kamer, is toch gaan zwerven over de afdeling’, vertelt de 28-jarige verzorgende. ‘Ik heb haar, zonder beschermende kleding, naar haar kamer teruggebracht. Wat kon ik anders?’

Slagveld

Het coronavirus veroorzaakt een slagveld in de verpleeghuizen. In ongeveer 900 van de 2.500 verpleeghuislocaties is minstens één bewoner besmet, becijferde gezondheidsdienst RIVM afgelopen week. Artsenfederatie KNMG vindt dat de medewerkers zorg moeten kunnen weigeren als zij niet beschikken over voldoende beschermingsmiddelen. Maar de verpleeghuismedewerkers zeggen dat zij daarvoor niet genoeg inspraak hebben op de werkvloer.

Een zorgmedewerker van een verpleeghuis in de Randstad heeft daarom vorige week ontslag genomen. ‘Ik kan het niet verantwoorden aan mijzelf, de patiënt en de familie dat ik mogelijk degene ben die bewoners gaat besmetten’, zegt ze. Eind maart vroeg zij haar leidinggevende om beschermend materiaal vanwege het intensieve contact met kwetsbare ouderen. ‘Tegen het personeel werd gezegd: dat is niet nodig voor de gewone zorg voor bewoners.’ Toen zij voorstelde zelf een mondkapje mee te nemen, mocht zij dat niet gebruiken. ‘Daarmee zou ik onnodig paniek zaaien.’

Ook bij de Inspectie gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) komen signalen binnen dat verpleeghuismedewerkers onbeschermd moeten werken op afdelingen waar coronapatiënten zijn. De inspectie vindt dat zorgmedewerkers die zich niet veilig voelen zich moeten kunnen laten testen. Anders wordt het risico op uitval te groot.

Nijpend tekort

De verpleeghuizen kampen met een nijpend tekort aan beschermingsmiddelen en testcapaciteit, zegt Wim Martens, bestuurder van zorgorganisatie WZU Veluwe. ‘Zodra bij ons sprake is van een vermoeden van corona, worden cliënten geïsoleerd verpleegd door medewerkers met beschermende middelen, zoals mondkapjes, brillen, handschoenen en schorten. Wij willen absoluut niet dat medewerkers onbeschermd werken.’

Maar het is elke dag opnieuw schrapen, merken Martens en andere bestuurders van verpleeghuisorganisaties. ‘Veel van de beschikbare middelen worden verstrekt aan de ziekenhuizen en minder aan de verpleeghuizen. Ook hebben we niet de mogelijkheid werknemers te laten testen op het virus zodra daartoe aanleiding is.’

Martens vertelt dat enkele van zijn medewerkers om deze reden ontslag hebben genomen. ‘Zij hebben bijvoorbeeld een kwetsbare zieke partner thuis die zij niet willen besmetten. Er zijn ook mensen die minder uren zijn gaan draaien. Het ziekteverzuim neemt toe.’

Omdat ook de bewoners van wie vermoed wordt dat zij corona hebben te weinig worden getest, worden er wellicht soms onnodig beschermende middelen ingezet, zegt Martens. ‘Voor dit Paasweekend hadden we in eerste instantie maar honderd schorten, terwijl we er zo’n zevenhonderd nodig hebben. Gelukkig konden we op de valreep de voorraad aanvullen. Wij doen wat we kunnen, binnen deze extreme omstandigheden. Hopelijk wordt het beter nu het kabinet de verpleeghuizen meer beschermingsmiddelen heeft toegezegd.’

De Leeuwenhoek

Het aantal overlijdensgevallen door corona in de verpleeghuizen neemt in rap tempo toe, ondanks het bezoekverbod sinds 20 maart. De vereniging van specialisten ouderengeneeskunde Verenso becijferde dit aantal afgelopen week op 389, alleen al in de helft van de verpleeghuizen waar is geteld.

Van de ongeveer honderd bewoners van verpleeghuis De Leeuwenhoek in Rotterdam zijn er de afgelopen weken zeker twintig overleden. Medewerkers van dit verpleeghuis vertellen, onafhankelijk van elkaar, dat dit virus zich er zo snel kon verspreiden vanwege onvoldoende bescherming van de medewerkers. En omdat met name de uitzendkrachten er op meerdere van de drie verdiepingen werken.

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd doet onderzoek. Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) vindt dat eerst de uitkomst hiervan moet worden afgewacht, voordat de conclusie kan worden getrokken dat het verpleeghuis steken heeft laten vallen. Volgens Stichting Humanitas, waaronder het verpleeghuis valt, zijn alle richtlijnen gevolgd. Personeel is, volgens Humanitas, ‘zo veel als kan, niet uitgewisseld tussen ‘schone’ en ‘besmette’ afdelingen’.

Maar medewerkers zeggen dat de leiding nauwelijks maatregelen nam, waardoor het virus zich snel door het verpleeghuis kon verspreiden. Bewoners die besmet waren, zouden vrij over de afdeling hebben gelopen. ‘Ik zag al half maart dat meerdere dementerende bewoners van de eerste verdieping heel ziek werden’, vertelt een verzorgende, die zelf thuiszit met een coronabesmetting. ‘Ik zag hoe een vrouw van tegen de negentig jaar oud naar lucht hapte. De dag erna was zij overleden.’

Een collega die zich ziek wilde melden omdat ze hoestte en koorts had, moest volgens haar toch komen werken. ‘Zonder beschermende middelen. Ook van een uitzendkracht die op alle verdiepingen werd ingezet, is inmiddels bekend dat die besmet was. En bedenk dat die uitzendkrachten ook in andere verpleeghuizen werken.’