Op de sites waren talloze foto’s van – soms - naakte vrouwen te vinden. ‘Chatoperators’ deden zich voor als de vrouwen van de profielen. Beeld Getty Images

‘Ik kreeg een mailtje van een meisje dat Brenda heette’, zegt Harold (48) uit Eindhoven. ‘Ze zei dat ze contact met me wilde en ze stuurde ook een foto mee. Ik dacht: hoe komt ze aan mijn adres? Dus ja, dan reageer je toch maar.’

Het duurde maanden voordat Harold ontdekte dat alle antwoorden van Brenda werden geschreven door een stelletje internetmedewerkers van een ‘datingsite’. Brenda bestond helemaal niet. ‘Ik ontdekte dat ze me iets vroeg wat ik de week ervoor al had verteld. Maar ondertussen had ik wel een band met haar opgebouwd. En was ik 1.500 euro kwijt.’

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Stom misschien, zegt hij. ‘Maar ik ben eenzaam. En via normale datingsites krijg ik nooit een reactie van iemand.’

Dinsdag maakte de Autoriteit Consument & Markt (ACM) bekend voor het eerst een aantal nepdatingsites aan te pakken. Alle bezoekers die tussen juli 2016 en april 2018 zijn misleid door nepprofielen op sites zoals echtemeisjes.nl, sexdating.nl of bedmaatjes.nl krijgen volgens de ACM hun geld terug.

The Right Link

The Right Link, eigenaar van ten minste zeventien ‘datingsites’, heeft onder druk van de ACM nu 9 miljoen euro aan schadevergoedingen gereserveerd voor 37 duizend bezoekers die in anderhalf jaar tijd werden misleid. Het bedrijf is volgens zakenblad Quote in handen van de in Zaanstad geboren it-ondernemer Julius Krechting, die vrijwel nooit journalisten te woord staat. De ACM zegt via accountants toe te willen zien op de uitbetaling.

Op de sites waren talloze foto’s van – soms - naakte vrouwen te vinden. ‘Chatoperators’ deden zich voor als de vrouwen van de profielen. Ze rekten de vaak erotisch getinte chats zo lang mogelijk, omdat per bericht werd betaald, aldus de ACM. Voor sommige bezoekers liepen de kosten op tot duizenden euro’s. Volgens de ACM moest soms tot 1 euro per bericht worden betaald.

De ACM gaat werk maken van de vervolging van nepdatingsites. Beeld ANP

Geen enkel profiel was echt, zegt de ACM: het kwam nooit tot een ontmoeting. ‘In eerste instantie denk je: hoe sullig kun je zijn om daar in te trappen?’, zegt woordvoerster Saskia Bierling. ‘Maar het duurt wel even voordat je ontdekt dat je niet met de persoon op de foto van doen hebt. Die chatgesprekken zijn zo geraffineerd. Medewerkers weten precies hoe ze alles moeten omzeilen, hoe ze telkens een nieuwe vraag moeten stellen. Voor je het weet heb je dan al drie keer geopperd of je het gesprek op een ander platform voort kunt zetten.’

Beveiligingsonderzoeker en ethisch hacker Sijmen Ruwhof onderzocht dit soort sites in zijn vrije tijd voor tv-programma De Monitor en merkte hoe verslavend ze waren. Telkens als hij iemand vertelde dat het contact niet echt was, kreeg hij een stomverbaasde reactie. ‘Mannen zeiden: dat kán niet. Sommigen zaten er zó in vast. En ondertussen gingen ze bijna failliet aan het feit dat ze voor elk bericht moesten betalen. Er zijn families die hun geliefden hier niet meer uitkrijgen.’

‘Dit is al meer dan tien jaar gaande in Nederland’, zegt Ruwhof. ‘De overheid heeft daar al die tijd niets aan gedaan. Hier zitten grote bedrijven achter die professioneel worden gerund. In elk bedrijf werken tientallen mensen die hier fulltime mee bezig zijn: programmeurs, officemanagers, een heel team.’

Uitgekookte strategie

Volgens Ruwhof hebben de bedrijven een uitgekookte strategie voor de chatoperators, die vanuit huis werken. ‘Telkens als de bezoeker inlogt, wordt hij verbonden met een willekeurige chatoperator die zijn dossier voor zich krijgt. Vaak weten ze niet eens voor welke site ze werken. Ze moeten over elk gesprek aantekeningen bijhouden. Zo ontstaat er over iedere bezoeker een dossier. Daarin staat wat zijn voorkeuren zijn, wat hij heeft verteld.’

Zodra de chatoperator het bericht krijgt, gaat er een timer lopen. ‘Als hij niet binnen 2 minuten antwoordt, gaat het dossier naar de volgende medewerker. Het is een zelflerend systeem: wie snel is en mensen lang aan de praat houdt, krijgt steeds meer klanten.’

The Right Link paste het protocol vorig jaar aan, ontdekte De Monitor. Zo mogen de operators wel schrijven: ‘Het lijkt mij spannend om af te spreken’. Maar niet: ‘Zullen we volgende week afspreken?’ Ook kan ‘Kijken of ik ergens een gaatje heb’ wel, terwijl ‘Kijken wanneer ik zou kunnen’ juist niet mag. Verder zijn woorden als ‘date’ en ‘relatie’ taboe, terwijl ‘fantaseren’ en ‘vreemdgaan’ wel kunnen.

Door in de algemene voorwaarden in kleine letters te schrijven dat bezoekers konden chatten met fictieve profielen, dekten ze zich in, zegt Ruwhof. ‘Omdat niemand er tegenin ging, waanden ze zich vogelvrij.’ Voor mensen zonder technologische kennis is het moeilijk om te ontrafelen hoe de bedrijven in elkaar zitten, stelt hij: The Right Link bestaat uit honderden websites en een wirwar van vennootschappen in verschillende landen.

Toezichthouder ACM deed jaren over het onderzoek. ‘Het is een wereld die we helemaal niet kennen.’ Over de overeenkomst om gedupeerden terug te betalen is lang onderhandeld: om te voorkomen dat The Right Link hier onderuitkomt, zegt de ACM de toezegging direct te hebben gelinkt aan de aandeelhouders. ‘Wij willen hiermee de norm zetten voor de rest van de markt’, aldus een woordvoerster.

Topje van de ijsberg

Onderzoeker Ruwhof is blij dat de ACM nu ingrijpt in de markt, maar stelt dat dit het topje van de ijsberg is. ‘Ik denk dat ergens in een belastingparadijs een paar ondernemers hard zitten te lachen nu. De omvang van deze oplichting is hoogstwaarschijnlijk een stuk groter dan deze 9 miljoen. The Right Link komt hier goed mee weg. En de rest van de markt ook. Er zijn geen gevangenisstraffen, geen boetes. De ACM heeft anderhalf jaar onderzoek gedaan en dan komen ze met zo’n kleine subset van websites. Terwijl ze er honderden hebben. Waarom pakken ze die sites niet allemaal? Ik ben bang dat dit alleen maar tot gevolg heeft dat deze bedrijven nog ongrijpbaarder worden en naar landen vertrekken waar het toezicht minder is.’

‘Ons onderzoek is gebaseerd op de websites waar we de meeste klachten over hebben gehad,’ reageert Bierling namens ACM. ‘Dit is wel degelijk een goede stap en gaat effect hebben op gehele de markt, omdat de norm nu scherp is. De toezegging is niet verblijvend.’ ACM zegt niet te schromen alsnog een boete op te leggen als dat nodig is. ‘Wij denken dat dit verschil gaat uitmaken. Wie gelijk krijgt, gaat de toekomst uitwijzen.’

The Right Link zelf is onbereikbaar voor commentaar. Verzoeken om een toelichting per mail blijven onbeantwoord en het telefoonnummer is opgeheven: het in Eindhoven gevestigde bedrijf hult zich in nevelen. In de jaarcijfers is niets te vinden: voor een bedrijf dat zoveel websites bezit, gaat er nauwelijks geld in om. De enige aandeelhouder en bestuurder bevindt zich in Hongkong en staat geregistreerd onder de naam Wilson Management Limited. Achter de schermen zit het bedrijf echter niet stil: dinsdag werd een lijst met zelfbedachte ‘kernwoorden’ – betrouwbaarheid, betrokkenheid, recht door zee - van de website verwijderd.

Harold uit Eindhoven heeft vooralsnog geaccepteerd dat hij het geld kwijt is. ‘Zij hebben gewonnen. Ik ben 48 en ik heb nog 30 jaar te gaan. Ik moet me waarschijnlijk neerleggen bij het feit dat ik nooit iemand zal vinden.’

ACM De Autoriteit Consument & Markt (ACM) is een toezichthoudende instantie die opkomt voor consumentenbelangen. In die rol kan de Autoriteit bedrijven beboeten en berispen en heeft het meer macht dan bijvoorbeeld de Consumentenbond, die geen boetes kan uitdelen. De hoogste boete – 41 miljoen euro – deelde de ACM uit aan de NS, maar de rechter zette daar een streep door, omdat die in juni van dit jaar oordeelde dat de ACM onvoldoende had kunnen bewijzen dat de spoorwegorganisatie een economische machtspositie heeft ten opzichte van andere vervoersbedrijven. Meer succes kende de consumentenwaakhond in zijn strijd voor het verlagen van mobiele kosten in het buitenland. ACM was betrokken bij de onderhandelingen die ertoe leidden dat de zogeheten roamingkosten van telefoonaanbieders in alle EU-landen even hoog zijn. De ACM biedt voorlichting aan bedrijven en consumenten en zet zich in voor een ‘gelijkwaardig speelveld op de markt’. ‘We zijn meer scheidsrechter dan waakhond’, zei bestuursvoorzitter Martijn Snoep daarover in Het Parool. Snoep volgde Chris Fonteijn vorig jaar op en geeft in Den Haag leiding aan 550 werknemers. De ACM is in 2013 voortgekomen uit een fusie van drie belangenorganisaties: de Nederlandse Mededingingsautoriteit (kartelbestrijder), de Opta (toezicht op de telecommarkt) en Consumentenautoriteit (een hulploket voor consumenten).