Voorzitter Ed Nijpels presenteert de hoofdlijnen van het Klimaatakkoord aan Minister Wiebes. Het kabinet wil de uitstoot van CO2 door Nederland beperken met 49 procent in 2030 ten opzichte van 1990. Beeld ANP

‘Het is een heilloze weg’, zegt de Utrechtse hoogleraar milieukunde en duurzaamheid Van Egmond in een interview met de Volkskrant. Bij de SER merkte hij bij de totstandkoming van het Energieakkoord in 2013 al dat de polder niet werkte.

‘Aan tafel voelde je dat de grote bedrijven by far de bovenliggende partij waren en wij wetenschappers niet veel te vertellen hadden’, zegt hij. ‘Dit is funest voor het majeure vraagstuk van onze tijd: het klimaatprobleem.’ Voorstanders van een betekenisvol akkoord zouden volgens Van Egmond uit het overleg moeten stappen.

Presentatie

Voor het einde van het jaar wil minister Wiebes een Energie- en Klimaatakkoord presenteren. Momenteel rekent het Planbureau voor de Leefomgeving aan de plannen die in de eerste helft van het jaar aan vijf deeltafels zijn bedacht. In het najaar gaan de onderhandelingen tussen bedrijven, belangen- en maatschappelijke organisaties verder.

Bij eerdere milieuproblemen als zure regen en luchtverontreiniging werd volgens Van Egmond niet op deze manier onderhandeld, maar alleen gesproken met bedrijven en andere betrokkenen. Milieudeskundige Jan Paul van Soest is het met Van Egmond eens dat het nu ook zo zou moeten gaan.

‘De overheid moet luisteren om de belangen van de bedrijven te kennen en meewegen waar ze tegenaan lopen’, zegt hij. ‘Maar uiteindelijk is de regering aan zet. Als je al die bedrijven en organisaties - met zeer uiteenlopende belangen en zienswijzen - zelf laat verzinnen wat er moet komen, dan gaat dit zeker niet lukken.’

McDonalds en de Vegetarische slager

Hoogleraar duurzaamheid Jan Rotmans noemt het zelfs 'volslagen waanzin en kansloos'. 'Het poldermodel is ongeschikt voor transities', zegt hij. 'Met McDonald's en de Vegetarische Slager aan een tafel kun je Nederland ook niet gezonder maken. Toch is dit wat we proberen met de energietransitie.'

Van Egmond gaat nog een stap verder. Zijn ervaring is dat grote bedrijven het polderoverleg bewust saboteren. Ze weten het proces te vertragen en rookgordijnen op te werpen. ‘Ze ontkennen het, maar bij hoog en laag blijf ik volhouden dat zij het klimaatprobleem niet werkelijk willen oplossen.’

Transitiehoogleraar Derk Loorbach (Erasmus Universiteit) denkt ook dat bepaalde partijen zijn aangeschoven om te traineren. ‘Het doel is emissieloos in 2050’, zegt hij. ‘Shell heeft die ambitie niet. Wat doen ze dan aan tafel?’

Net als Loorbach denkt Milieudefensie-directeur Donald Pols, die wel aan tafel zit, dat de polder alleen werkt als de doelen vooraf duidelijk zijn. ‘Bij de discussie over de kosten was dit niet zo’, zegt Pols. ‘De minister heeft bijvoorbeeld niet duidelijk gemaakt onder welke voorwaarden subsidie wordt verleend, en daardoor zie je nu bij de geldvraag het meestribbelen en doorschuiven. Zonder ingrijpen van de overheid komt hier geen voortgang.’

Directeur Donald Pols van Milieudefensie. Beeld ANP

Greenpeace en Natuur & Milieu praten ook mee aan de klimaattafels en zien hoe, na een zeer stroef begin, een aantal bedrijven wel constructief meedenkt. ‘Maar we moeten niet naïef zijn’, zegt Marjolein Demmers, directeur van Natuur & Milieu. ‘Het kan tegenvallen en dus moet de overheid ook concrete plannen achter de hand hebben.’

De drie milieu-organisaties zien momenteel geen reden uit de onderhandelingen te stappen. 'Als plannen uit de polder komen, is er politiek vaak meer mogelijk’, zegt Faiza Oulahsen van Greenpeace. Demmers: ‘Het mooiste is als je er samen uitkomt, want anders krijg je achteraf weer tegenbeweging, wat ook vertragend werkt.’

Ed Nijpels, voorzitter van het Klimaatakkoord, zegt in een reactie dat de transitie naar een samenleving zonder fossiele brandstoffen niet alleen via wetgeving kan worden opgelegd. ‘Daar is overleg voor nodig met maatschappelijke groeperingen, bedrijfsleven, milieuorganisaties en overheden. Daarvoor is het noodzakelijk dat de overheid duidelijk maakt wat zij wil. Dat is met de 49 procent CO2-reductie in het regeerakkoord gebeurd. Maar daarbij hoort ook dat de overheid optreedt als zo’n doelstelling niet gehaald dreigt te worden.’