PRINTEMPE de 2014, la aneksado de Krimeo fare de Rusujo kaj ties armea interveno en la ukrajnuja oriento estigis malagrablan senton en la intimaj ambaŭlandaj rilatoj, kiujn Belorusujo flegas kun sia rusa najbaro. « Montrante la kapablon de Moskvo perforte trudiĝi, la ukrainujaj eventoj detruis la sovetan miton de la frato-popoloj rusa, ukraina, kaj belorusa », analizas Aleksandro Alesin, ĵurnalisto specialigita pri la defendo-demandoj. De tiam, la belorusa prezidanto Aleksandro Lukaŝenko provas distanciĝi de moskva Kremlo sen tamen doni impreson rekonsideri ties interesojn. S-ro Lukaŝenko ne intencas malkonstrui la bazojn de strategia alianco formita ekde lia elekto ĉe la prezideco de tiu malnova soveta respubliko, en julio 1994. Tiu rilato konstruiĝis tra la Unio de Rusujo kaj Belorusujo, starigita la 8-an de decembro 1997, kaj diversaj multflankaj interkonsentoj – la Komunumo de sendependaj ŝtatoj (KSŜ), kreita en decembro 1991, la Organizaĵo de la traktato por kolektiva sekureco, fondita en 2002, aŭ la ekonomia Eŭrazia Unio, funkcianta de la 1-a de januaro 2015. Unua komerca partnero de Belorusujo (26,1 miliardoj da dolaroj en 2016, kontraŭ 6,5 miliardoj en 1996), Rusujo konsentis atribui gravajn nerektajn subvenciojn al ties ekonomio, laŭ formo de stabiligaj kreditoj aŭ preferaj tarifoj por liverado de hidrokarbono. Tiuj subvencioj sumiĝas je pli ol 80 miliardoj da dolaroj por la periodo 2002-2015 [1]. Minsko kaj Moskvo ankaŭ aranĝis strategiajn partnerecojn en la armea sfero, kun kreado de interarmea regiona grupo en 1999, kaj de komuna sistemo de aera defendo en 2011. De 1995, ambaŭ landoj ekspluatas kune du armeajn infrastrukturojn situantajn sur la belorusa teritorio [2]. La ukraina krizo tamen instigis Minskon malpli fidi sian « grandan fraton ». Ties nova armea doktrino, valida depost julio 2016, tiel klasifikas – sen nomi ilin – samtempe Rusujon kaj la okcidentajn landojn (akuzatajn de s-ro Lukaŝenko instigi « koloran revolucion ») inter la najbaroj kapablaj organizi nesimetrian operacion kontraŭ la lando. Tiu teksto mencias operaciojn kiuj memorigas la rusan intervenecon en la teritorioj de la ukraina Oriento : teroristaj kaj ekstremismaj armitaj grupoj je la servo de fremdaj landoj, malstabiligo-operacioj celantaj mergi landon en armitan konflikton aŭ militojn de informado. Minsko cetere estas pliboniganta la kontraŭribelajn kapablojn de la elitaj taĉmentoj de la interna sekureco aŭ de la armeo. La scenaro de la militekzercoj realigitaj en septembro 2016 apud Lepel, en la regiono Vitebsk, memorigas pri la eventoj de printempo 2014 en la ukraina Donbaso, aparte la sturman atakon, fare de armitaj taĉmentoj, sub komando de la ruso Igor Strelkov, de publikaj konstruaĵoj en Slovjansko kaj Kramatorsko. Tiuj specialaj trupoj, laŭdire ĉirkaŭ ok mil membroj, estas ĉiuj sendepende de sia institucia aparteno, sub la komando de la pli aĝa filo de la prezidanto, s-ro Viktor Lukaŝenko, konsilanto pri nacia sekureco. La kompletigaj trupoj de la teritoria defendo kaj ties 120 000 mobilizeblaj rezervuloj estus ankaŭ asociitaj al rebato okaze de konflikto sur la nacia grundo fare de eksterlando, kaj do al kontraŭribelaj kaj kontraŭ-terorismaj operacioj. Ne povante plifirmigi la ruso-belorusan landlimon, kiun la civitanoj de ambaŭ landoj povas trairi sen vizo, kiel simplan administracian limon, Minsko enkondukis en ĝin en septembro 2014 reĝimon tiel nomatan « de landlima teritorio », kiu implicas pli firmajn kontrolojn, sen tamen apliki ilin, por ne inciti sian najbaron. La belorusa ŝtato ankaŭ akcelis la procezon de markado kaj aranĝado de siaj 1 084 km da landlimo (tre tralasema) kun Ukrainujo, por antaŭmalhelpi la riskojn de perforto-disvastigo kaj de cirkulado de batalantoj kaj armiloj. Ĝis nun, preskaŭ 350 km estas jam markitaj, kromaj landlimaj kontrolejoj estis aranĝitaj kaj nova brigado kaj pluraj moveblaj grupoj de landlimo-gardistoj estis kreitaj. Krome, partopreno en eksterlandaj armitaj konfliktoj, krom por la belorusa armeo, nun estas punebla per kvin jaroj en malliberejo. Printempe de la sama jaro, la ministrejo pri internaj aferoj laŭdire lanĉis jurajn persekutojn kontraŭ 138 belorusaj batalantoj partoprenantaj la armitan konflikton en Donbaso, ambaŭflanke de la frontlinio. La registaro montriĝas ankaŭ zorgema pri la dominado de la rusaj amaskomunikiloj en la lando. En majo 2016, la vicestro de la prezidanta administracio, s-ro Igor Buzovski, kvalifikis la rusajn ĉenojn, elsendojn kaj programojn, kiuj estas 65 % de la elsenditaj enhavoj sur la televid-ekranoj de la lando, « maltrankviligaj el la vidpunkto de la nacia kulturo kaj de la informad-sekureco ». Zorgo des pli vigla, ke la registaro ofte fariĝas objekto de atakoj fare de amasinformiloj. En novembro 2016, la ĉeno Pervy Kanal (« unua ĉeno ») kaj la ĉeno Zvezda (« stelo ») de la rusa ministrejo pri armeoj prezentis debat-elsendon pri Belorusujo, cele determini ĉu tiu ĉi ne sekvis, imite al Ukrainujo, la danĝeran vojon de kontraŭrusa naciismo. Cenzuri la disvastigon de tiuj programoj, rivelantaj la timojn, kiujn la aŭtonomiĝo de Belorusujo vekas en la rusaj registaraj rondoj, konsistigas tamen « ruĝan linion », kiun Minsko ne pretas transiri. La reĝimo preferas nerekte disvolvi la nacian identecon en lando, kie, post dudeko da jaroj da intensa rusigo, pli ol 80 % de la loĝantaro flue parolas la rusan. En julio 2016, la belorusa respublika unio de la junularo (BRSM) taskita pri sociala kaj politika enkadrigo de la junuloj, organizis, instige de la aŭtoritatuloj, tagon de la vychivanka, tiuj tradiciaj bluzoj blanke kaj ruĝe broditaj, laŭ la naciaj koloroj. Fino de la eŭropaj sankcioj SERĈANTE aŭtonomecon, Minsko provas normaligi siajn rilatojn kun Bruselo. Danke al la ukraina krizo, ĝi sin rivelis nemalhavebla mediacianto en la intertraktadoj celantaj solvi la armitan konflikton en Donbaso. La ukrainaj eventoj ankaŭ evoluigis la politikon de la eŭropa Unio rilate al la reĝimo de s-ro Lukaŝenko : antaŭe artikita ĉirkaŭ la valoroj de demokratio kaj la homrajtoj, kaj apogita de sankcioj, tiu ĉi recentriĝis al la interesoj de la dudek ok membro-ŝtatoj, kaj aparte al la demando pri sekureco kaj stabileco de landlimoj. Tiuj ŝanĝoj, kune kun la garantioj pri malfermeco donitaj de la belorusa reĝimo, kondukis la Union forigi, la 15-an de februaro 2016, la sankciojn koncernantajn 170 gravulojn kaj tri publikajn aŭ privatajn entreprenojn. La internacia puno de la lando datumis de la komenco de la 2000-aj jaroj kaj celis origine la rifuzon de s-ro Lukaŝenko obei la postulojn pri liberaj elektoj kaj respekto al la homrajtoj. La sankcioj koncerne kvar personoj kiuj respondecis pri politikaj malaperoj en la jaroj 1999-2000, kaj ankaŭ la embargo pri liverado de armiloj aŭ ekipaĵoj uzeblaj por represio estis tamen plutenitaj. De tiam, Bruselo kaj Minsko kondukas dialogon limigitan al la sferoj ekonomia (plibonigo de la negoco-etoso), komerca (redukto de la import-bariloj en la Unio por la belorusaj varoj), financa (helpado por ricevo de restarigo-kredito ĉe la Internacia Mon-Fonduso), aŭ teknika (enkonduko de la eŭropaj teknikaj regularoj, verda ekonomio, modernigo de la transport-infrastrukturoj). Tiu dialogo ŝajnas kapabla helpi Belorusujon konservi sian stabilecon, kaj eĉ kompensi malgrandiĝon de la rektaj kaj nerektaj rusaj helpoj. Minsko kaj la eŭropa Unio subskribis la 13-an de oktobro 2016 « partnerecon por moveblo » celantan faciligi cirkuladon de homoj, sed samtempe malinstigante kontraŭleĝan migradon kaj neleĝan komercon. Ĝi kompletigas la interkonsentojn pri fleksebligo de la reĝimo de vizoj kaj reeniro, intertraktitaj de januaro 2014 kaj kies subskribo estas prokrastita nur pro teknikaj kialoj. Kiam ili estos aplikataj, tiuj interkonsentoj faciligos la trapason de la landlimoj kaj reduktos la prezon de la Schengen-vizoj, kiujn la belorusoj nun pagas 60 eŭrojn, kontraŭ 35 eŭroj por la rusoj. Grava decido por tiu lando, kiu havas la plej grandan nombron de Schengen-vizoj laŭ la nombro de loĝantoj (sume 752 782 por la jaro 2015). Tiuj senprecedencaj antaŭeniroj en siaj rilatoj kun Bruselo instigas la reĝimon eĉ pli malfermiĝi, sed la aŭtokrateco de s-ro Lukaŝenko malhelpas la subskribon de partnereca kaj kunlabora interkonsento, kiu tamen estas insiste petata de Minsko [3]. Kandidato de 1993, la lando estas la sola sur la kontinento, kiu restas ĉe la sojlo de la Konsilio de Eŭropo ; ĝi ankaŭ estas la sola kiu ankoraŭ aplikas mortpunon. La prezidanto Lukaŝenko rifuzas forigi la malhelpojn al apliko de la politikaj kaj civitanaj liberecoj validaj de la komenco de la 2000-aj jaroj, pro timo vidi sian personan povon ŝancelita. Relative reteninte sin dum la traktado de la opoziciaj manifestacioj en 2016, la reĝimo revenis en 2017 al siaj perfortaj metodoj por subpremi la protest-movadon kontraŭ preskaŭ 200- eŭra imposto sankcianta la « socialan asistecon », tio estas la nehavo de oficiala dungo dum pli ol ses monatoj. Sep cent personoj estis tiel arestitaj en Minsko la 25-an de marto, okaze de nepermesita manifestacio ; 144 ricevis monpunon je pluraj centoj da eŭroj aŭ malliberecon de kvin ĝis dudek kvin tagoj. Dudeko da eksaj naciismaj aktivuloj de la 1990-aj jaroj estas eĉ jure persekutataj pro popolribelaj aktivaĵoj, kadre de krimeca enketo. La relativa diskreteco de eŭropa Unio pri tiu subpremo tamen konfirmas ĝian senentuziasmon puni la reĝimon, pro timo ke tiu ĉi denove fermiĝos kaj turniĝos ekskluzive al Rusujo. Tiu provo reekvilibri la eksteran politikon de Belorusujo streĉis la dialogon kun Moskvo pri strategiaj kaj eĉ ekonomiaj dosieroj. La malkonsentoj unue manifestiĝis pri la dismetado sur la belorusan grundon, apud Lida, en la regiono Hrodna, de rusa ĉasaviadila regimento, kadre de la komuna aerarmea sistemo. Elvokita la unuan fojon en 2012, tiu demando revenis sur la agendo aŭtune 2015, meze de la kampanjo por prezidanta elekto, kaj dum Minsko esperis gajni partan nuligon de la eŭrop-uniaj sankcioj. La rusaj amasinfomiloj tiam anoncis efektivan deplojon de ĉasaviadiloj en Belorusujo ekde la 1-a de januaro 2016. La prezidanto Lukaŝenko deklaris ke lia lando ne intencas akcepti rusan militbazon sur sia teritorio. Tiu iniciato de Moskvo, senzorga pri la reago de Minsko, respondis al la deplojo fare de la Nord-Atlantika Traktato-Organizo (NATO) de novaj divizioj en la baltaj landoj kaj de kontraŭmisila ŝildo - surbaze de usona teknologio – en centra Eŭropo. En majo 2016, la usona defendosistemo de Deveselu (Rumanujo) fariĝis funkcianta, kaj polaj kaj ĉekaj lokoj estas nun pristudataj por akcepti aliajn elementojn de la ŝildo, kiel interkaptajn misilojn aŭ radarojn. Temis ankaŭ pri pli bone kontroli neobeeman belorusan partneron : ĉia aspiro de s-ro Lukaŝenko al neŭtraleco de lia lando en la alfrontado inter Rusujo kaj Okcidento, same kiel lia manovro-marĝeno rilate al Moskvo, estos definitive kompromititaj post la deplojo de rusa aviadilbazo sur ties grundo. Eĉ pli malbone, koncerne ĝian pozicion de « bufrozono » inter NATO kaj Rusujo, la lando povus fariĝi tereno de pli rekta alfrontiĝo. Tion timas pli ol ĉion la belorusoj, kiuj memoras, ke ili perdis 25 % de sia popolo dum la dua mondmilito. Fine, la negativaj ekonomiaj konsekvencoj de la ukraina krizo al ambaŭ landoj plifortigis naciismajn refleksojn, okazigante novajn komercajn militojn en 2016. La rilatoj streĉiĝis unue pri liverado de rusa gaso al Belorusujo. Fronte al rifuzo de Gazprom konsenti rabaton de gasprezo, Minsko decidis sola pagi nur 73 dolarojn anstataŭ 132, por mil kubaj metroj. Moskvo rebatis per sentebla redukto de siaj liveroj da senimposta nafto (18 milionoj da tunoj anstataŭ la planitaj 24 milionoj), donante severan baton al la belorusaj petrolkemiaj industrioj, kies produktaĵo estas triono de la tutaj eksportaĵoj de la lando. Alia disputopunkto : la importado en Rusujon, tra la belorusa teritorio, de nutraĵoj venantaj de la eŭropa Unio kaj sub rusa embargo de la 6-a de aŭgusto 2014. La doganaj reglamentoj de la eŭroazia ekonomia Unio permesas ja ke Belorusujo reeksportu tiujn produktojn (fromaĝoj, legomoj, fruktoj, fiŝoj kaj marproduktoj) kondiĉe ke ili estas transformitaj aŭ reenpakitaj sur ĝia teritorio. Multaj produktistoj de la lando, instigataj de la registaro, nun ekspluatas tiun eblecon. Laŭ la prokuroraro de Rusujo, Belorusujo eksportis en 2015 kvinoble pli da pomoj kaj fungoj ol ĝi produktis. En oktobro 2016, la rusa servo pri sanitaraj normoj akuzis ĝin ke ĝi importis preskaŭ cent mil litrojn da pola lakto por reeksporti ilin post repakado, tiel evitante la embargon. Rusujo siaflanke provas unuflanke severigi la import-regulojn de la belorusaj produktoj (lakto, fromaĝo, viando), aparte submetante ilin al portempaj embargoj. Tiuj streĉiĝoj tamen neniel antaŭanoncas seriozan ŝanĝon de la rilatoj, ĉar la reciprokaj dependecoj en la strategia kaj ekonomia sferoj estas fortaj. Tiel longe kiel ĝiaj interesoj estas sekuraj en Belorusujo, Moskvo ŝajne ne emas malmilde trakti sian partneron. Eĉ se tiu helpo estas multe malpli grava ol en la 2000-aj jaroj, ĝi daŭre donas al ĝi financan subtenon : 12 miliardoj da dolaroj dismetitaj laŭ pluraj jaroj, pere de la eŭropazia Banko por disvolvado, aŭ unu miliardo da dolaroj promesitaj en 2017 por helpi Belorusujon pagi sian 720 000-dolaran ŝuldon pro la gaso liverita en 2016. Krome, post la lasta ambaŭflanka pintkunveno, la 3-an de aprilo 2017, Moskvo fine koncedis al sia najbaro rabaton de la gasprezo en 2018 kaj 2019 : tiu estos respektive 129 kaj 127 dolaroj por 1 000 kubaj metroj, kontraŭ 150 dolaroj unue planitaj. Minsko, eĉ se ĝi restas korligita al sia neŭtraleco en la ukraina krizo kaj, eĉ pli antaŭen, fronte al la alfrontiĝo inter Rusujo kaj NATO, ne intencas laŭte kontesti la statuson de privilegia partnero de Rusujo. Ĝi tiel akceptos, en aŭtuno 2017, la ruso-belorusajn armeajn militmanovrojn Zapad (Okcidento), konforme al soveta strategia tradicio restarigita en 1999. Tiu neŭtrala pozicio de s-ro Lukaŝenko, same kiel lia aspiro al plia aŭtonomeco, apartenas al protekto-strategio de lia reĝimo. En la nuna kunteksto, tiu strategio implicas firmigon de la suvereneco de Belorusujo, pli ekvilibran eksteran politikon kaj eĉ certan malfermiĝon. Ĝi ankaŭ trovas larĝan eĥon ĉe la loĝantaro, kiu, fronte al la konflikto inter la Du Granduloj, elektas singardan pozicion : somere de 2016, 58 % de la pridemanditaj personoj deklaris sian deziron resti distancaj koncerne la alfrontiĝon inter Rusujo kaj NATO. Ioulia SHUKAN