Antaŭ iom da tempo, Loïc Rossi instigis novan flamon en la Esperantlingva scienca mondo per sia Jutubkanalo. La planedosciencisto planas krei filmojn pri diversaj temoj ene de sia fako. Dum la hanovena Esperanto-renkontiĝo KKPS en Nederlando mi havis la ŝancon paroli kun li pri scienco, kio rezultis je la jena intervjuo.



^Loïc Rossi

Kiel via academia kariero aspektis ĝis nun?

“La plejmulton de mia studo mi faris en Francio. Mi akiris mian mezlernejan diplomon kun scienca fakaro kaj sekvis du jarojn da preparigajn klasojn. Tio estas parto de Franca sistemo kie oni tre intence studas dum du jarojn por poste povi esti akceptata en altstatusa inĝeniera lernejo aŭ ”granda lernejo”. Mia celo estis akceptiĝi en unu el la plej famaj institucioj por fiziko, nome la École normale supérieure. Malgraŭ miaj penoj mi bedaŭrinde ne havis adekvatan nivelon. Anstataŭe mi decidis enskribi ĉe universitato por eniri la trian jaron de fundamenta fiziko. La sekva paŝo estis akiri magistran diplomon. Tian mi akiris en la fako astronomio kaj astrofiziko en la observejo de Parizo. Dum la sekvaj tri jaroj mi komencis tezon pri la nuboj de Venuso, bazite de la mezuroj de la sondilo ”Venus Express” de la Eŭropa Spaca Agentejo. En tiu periodo mi ekkunlaboris kun mia nuna ĉefino en Delft, kiu poste trovis la monon por dungi min.”

Kion vi esploras nuntempe?

“Mi ankoraŭ iomete okupiĝas pri Venuso, pro tio ke mi laboras kun studentoj kaj kolegoj kiuj esploras tiun planedon. Mia fokuso tamen estas la atmosferoj de ekstersunsistemaj planedoj. Mi kreas ciferajn modelojn por la atmosferoj de tersimilaj planedoj. Per tiuj modeloj oni povas simuli la strukturon kaj kunmeton de la atmosferoj de tiuj planedoj. Specife mi interesiĝas pri kiel nuboj polarigas la lumon kiu estas reflektata de la atmosfero. La lumo reflektata per la planedo estas multe pli malhela ol tiu de la stelo. Oni povas kelkfoje distingi la planedon kaj sian stelon per bonega teleskopo, sed tio estas tre malfacila.Pli bonas rigardi la polarigadon de la lumo, ĉar la stelo mem kutime elsendas nepolarigitan lumon. Se oni do vidas periodajn ŝanĝiĝojn de la polarigadon de la lumo, oni povas konkludi ke tiu polarigado estas kaŭzata de planedo. Kiel ekzakte la polarigado ŝanĝiĝas laŭ tempo, indikas precize kiaj gasoj aŭ nuboj troviĝas.”

Kial tiu temo logas vin?

“Mi ne ekzakte memoras kiam mi ekinteresiĝis pri astronomio, sed mi ja memoras la unuajn librojn kiujn mi havis pri astronomio. Unu donis tre bonajn informojn pri la diversaj planedoj kaj vere logis min. Ĉio pri la diferencoj inter la planedoj kaj iliaj historioj vere revigis min. Unu jaron mia onklo donacis al mi teleskopon, per kiu mi mem povis fari bazajn observojn. Kompreneble la plej facilaj celoj en la ĉielo estas la planedoj kaj la luno (en planedoscienco oni ne nur studas planedojn, sed ankaŭ objektoj kiuj similas al tio, kiel lunoj kaj asteroidoj). Vidi Jupiteron aŭ la ringojn de Saturno per miaj propaj okuloj estis neforgesebla. Miaj gepatroj povas konfirmi ke jam de mia juneco mi paroladis pri astronomio kaj kiel mi volis studi tion. Mi do estas unu el la malmultaj homoj kiuj povas studi kaj labori pri tio kion ili jam prirevis kiel infano.”

Kiuj nesolvitaj demandoj estas aktualaj en via fako?

“Pri Venuso ni havas multajn demandojn pri la dinamikoj de la atmosfero. Temas pri moviĝoj, kiel tiuj de vento. La atmosfero ĉirkaŭiras multe pli rapide ol la planedo mem, kun ventoj de cent metroj sekunde. Ni ankoraŭ ne komprenas kiel tiaj dinamikoj ekaperas. Ankaŭ la klimato de Venuso estas grava temo. Venuso kaj la Tero formiĝis pli-malpli samtempe kaj komence tre similis. Malgraŭ tio, ili tute malsame evoluiĝis. Scii pli pri kiel Venuso ŝanĝiĝis povas instrui al ni pri la historio de nia propra klimato kaj averti nin pri ebla estonteco.

Pri ekstersunsistemaj planedoj la ĉefa celo estas trovi planedon simila al la Tero. Por trovi tion, oni unue solvu multajn pli etajn problemojn. Unu el ili estas ke ni pensis antaŭe ke nia sunsistemo estas tre kutima, sed tio ŝanĝiĝis kiam ni trovis multajn sunsistemojn kiuj funkcias tute malsame, ekzemple kun gigantaj planedoj tre proksime al la stelo.”

Kiel vi praktikas sciencon ene de Esperantujo?

“Mi havas Jutuban kanalon pri scienco kaj specife astronomio kaj planedoscienco. Krom tio mi estas ano de ISAE, kie mi estas la respondeculo pri la astronomia sekcio. Mi ankoraŭ pripensas kiel funkciigi tion. Mi ankaŭ ŝatus verki artikolojn por la revuo de ISAE. Mi nuntempe verkas artikolon kaj pripensas traduki almenaŭ la unuajn du ĉapitrojn de mia tezo.”

Kio instigis vin al krei Esperantlingvan Jutubkanalon?

“Mi volis antaŭenigi sciencon en Esperantujo kaj pli ĝenerale en la lingvo Esperanto. Laŭ mia opinio, Esperanto estas tre taŭga lingvo por scienco. Jam dum longan tempon mi volis fari ion pri scienckomunikado per Jutubo aŭ blogo, sed en la Franca kaj Angla jam estas multaj homoj kiuj faras tion. Restus la ebleco distingi min per propra stilo, sed la fako jam estas sata. Feliĉe la celoj de helpi Esperanton kaj scienckomunikado harmonie kunfandiĝis kaj nun mi estas unu el la unuaj en la kampo.”

Kiel, laŭ vi, Esperanto kaj teĥnikaj sciencoj povas helpi unu la alian?

“Esperanto povas helpi sciencon, ĉar kiam mi iras al sciencaj kongresoj, la oficiala lingvo estas la Angla. Same kiel en aliaj fakoj, denaskaj Angleparolantoj havas avantaĝon. Tio specife videblas kiam oni komparas ilin al ekzemple sciencistoj el Azio, kiuj devas multe peni por povi paroli la Anglan. Ankaŭ la kunmetado de vortoj estas tre utila en scienco, ĉar ĝi ebligas enkonduki novajn terminojn kiujn oni ne konis, aŭ kiuj ne jam ekzistas.

Fari sciencon kaj verki artikolojn en Esperanto povas montri ke Esperanto estas vera lingvo, kiun oni povas uzi por seriozajn aferojn. Fari sciencon en Esperanto kreas novajn vortojn, librojn, artikolojn, filmetojn ktp. Tio ankaŭ estas varbilo por montri ke la lingvo povas esti uzata por ĉia celo. Tion eĉ sufiĉe da naturaj lingvoj ne povas atingi, ĉar institutoj ne havas intereson aŭ kapablon fari tion.”

Ĉu vi havas konsilojn aŭ avertojn por junuloj kiuj pripensas teĥnikan karieron?

“Seniluziiĝu pri la karieroj en sciencaj fakoj. Ĉefe pri serĉado en universitatoj. En firmaoj en la privata sektoro eblas, specife se oni estas inĝeniero. Tamen se oni interesiĝas en tre fundamenta temo kiel fiziko aŭ matematiko, oni devas scii ke ekzistas malmultaj eblecoj. Ne ĉiuj novaj doktoroj povas iĝi profesoroj, ĉar ne estas tiu demando. La plejparto do iru en entreprenojn.

Se vi ankoraŭ volas ĉasi tian karieron, certe provu. Ne timu, sed sciu ke trovi laboron en universitato povas esti malfacila. Se oni ankaŭ pretas por eniri firmaon, oni ne havos problemon.”

Mi elkore dankas Loïc Rossi pro ties kunlaboro dum tiu ĉi intervjuo. Lerni pri lia fako kaj liaj opinioj rilate al scienco kaj Esperanto estis tre interesa kaj scivoliga. Mi esperas vidi ankoraŭ multe da filmetoj estontece kaj esperas ke mi baldaŭ revidos lin. Por vidi pli de Loïc Rossi, certe vizitu lian Jutuban kanalon aŭ profesian retpaĝon, kies ligiloj troviĝas sube.

Jutubo:

https://www.youtube.com/channel/UCSE4dWlC9CWL4TEdqnaAEww

Hejmpaĝo

http://loic.cg.rossi.gitlab.io/