Þjóðólfur - 02.06.1905, Blaðsíða 1

﻿ÞJÓÐÓLFUR. 57. árg. Reykjavík, föstudaginn 2. júní 19 05. JE23. Æsingarnar í ritsímamálinu. „Reykur, bóla, vindaský". Meðan vér íslendingar erum að stíga fyrstu sporin á sjálfstjórnarbrautinni, skipt- ir það afarmiklu, að öll hin þýðing- armestu og alvarlegustu stórmál vor séu rædd með hinni mestu gætni og still- ingu, ofsalaust óg æsingalaust, svo að þjóðinni gefist kostur á að fá sem allra sannasta og allra réttasta hugmynd um eðli málanna og þýðingu þeirra fyrirland- ið. En það er hins vegar hreint og beint háskalegt atferli og banatilræði við hinn nýja sjálfstjórnarvísi vorn að hleypa ofsa og trylling í þau mál, sem brýnust nauð- syn er á, að beitt sé rólegri og skynsam- legri athugun við. Þeir, sem blása eldi að þeim kolum, að umhverfa heilbrigðri og rólegri íhugun manna með órökstuddum hrópyrðum og hávaða einum, vinna þjóð sinni afarmikið ógagn, því að þeir ala upp hjá henni ósjálfstæðan hugsunarhátt og skeytingarleysi fyrir sönnum og skyn- samlegum röksemdum, þvl að um þær er ekki hirt, þá er eitthvert mál er orðið að tilfinninga- og æsingamáli einu saman. I þjóðfélagi, sem hefur litla pðlitiska reynslu við að styðjast, er þvi miður mjög hætt við þessum glapstigum. Og svo er því varið með oss íslendinga. Og þess vegna er svo afarhætt við, að gerðar séu óheppi- legar og harla skjótar ályktanir, er haft geta hinar víðtækustu og ískyggilegustu afleiðingar í framtíðinni. Æsing sú, sem nú hefur verið hleypt í ritsímamálið, er t. d. ljós vottur þess, hversu hinar pólitisku skoðanir fjölda manna eru reikular og staðlausar. Sömu mennirnir, sem fyrir 4—5 árum töldu rit- símamálið eitthvert hið allra mesta vel- ferðarmál þjóðarinnar, ætla nú af göflun- um að ganga með óheyritegum gaura- gangi og hvæsandi hermdarorðum út af því, að ráða eigi því nú til lykta alveg á sama grundvelli og þ ó með betri kjörum en áður var talað um, þá er þessir sömu menn börðust fyrir því með odd og egg. Það er dálítið erfitt að skilja þá samkvæmni, ef gert er ráð fyrir, að fyrri og sfðari baráttan sé sprott- in af jafnhreinum hvötum. Meginþorri heimastjórnarflokksins, sem hinsvegar and- æfði málinu í upphafi í þessari mynd, sem það nú liggur fyrir, gerði það mest. vegna þess, að þá var Marconi aðferðin ný af nálinni, og þ v í væntu menn þess, og það var mjög eðlilegt, að menn væntu þess, að hún mundi brátt fullkomnast svo, að vér gætum tekið hana. En n ú hefur reynslan á þessurn loptskeytum orðið svo, að það væri meira en meðalflónska af oss, að byggja allt vort traust á slíku sambandi við umheiminn, enda er oss ekki kunnugt um, að nokkurt land hafi enn sem komið er, tekið þessa aðferð í staðritsímasambands, sem gert mundi hafa verið, ef það væri svo miklu hentugra og ódýrara, eins og Marconi-agentarnir ís- lenzku eru að básúna. Sannleikurinn er nfl. sá, að þessi loptskeyti hafa hvergi getað rutt sér til rúms, og eru hvergi notuð nema lítilsháttar milli skipa á hafi úti. Og uppfundning þessi hefur engum öðrum framförum tekið frá því fyrsta, en f því, að menn hafa getað sent skeytin lengri leið yfir sj ó, en í fyrstu. En það hefur ekki orðið komið í veg fyrir að þau tvístruðust í ýmsar áttir og lentu þar, sem þau áttu ekki að lenda, auk þess sem ómögulegt er aðsenda þau yfir land, nema ef til vill yfir rennisléttu, og þó vafasamt. Þessvegna verða menn að gera sér það ljóst, þá er ræða er um þetta mál, að vilji menn alls ekki hafa það í þessari fyrirhuguðu mynd (sæsíma til Austfjarða og þráð yfir land) og geri ályktanir gegn því, þá er það sama sem að menn lýsi því yfir, að menn vilji drepa málið að fullu og öllu, vilji ekkert ritsímasamband hafa, því að Marconiflugunni væri óráð mikið að gína yfir f stað þess, enda mun það aldrei koma til mála. Nú er þá spurningin þessi. Eigum vér alveg að hætta að hugsa um það, að komast í ritsímasamband við umheiminn, ónýta það sem gert hefur verið, til að koma því til framkvæmda og leggja alveg árar í bát um óákveðinn tfma, a f þ v í að vér getum ekki staðizt kostnaðinn við þetta fyrirtæki og munum komast á hrepp- inn hjá Dömim, er taki allan arðinn af því og féfletti oss eptir nótum, eins og eitt »drauga«-málgagnið hér hefur verið að prédika fyrir lýðnum. Sé þetta skoðun manna, þá er réttast að kyrkja í tíma þetta »skaðræði«, sem á að gera oss alla að sveitarómögum og ómyndugum vesalingum, sem eptirleiðis eiga að lifa á molum þeim, sem detta af borðum Dana. Já, ljótt er þetta! Það veitir sannarlega ekki af aö mála fjand- ann nógu svartan á vegginn, til þess að menn verði ærlega skelkaðir og hrópi allir einum irfunni: Burt, burt með »skað- ræðið« út 1 hin yztu myrkur og niður með alla þá, er vilja gera okkur að sveit- arlimum og Danahundum! Svona tala æsingamennirnir — föður- landsvinirnir(I) í ritsímamálinu. Og það eru hinar lfklegustu horfur á, að vað- all þeirra verði ekki endasleppur. Vér hinir, sem litið höfum hitalaust og ofsalaust á málið frá því það kom fyrst á dagskrá, höfum sömu skoðun á kost- um þess og ókostum sem fyr, og höfum jafnan viðurkennt það. Kostimir eru margir, bæði beinlínis og óbeinlínis, auð- vitað frekar hið sfðara. En ókostirnir eru og hafa í rauninni aldrei verið nema kostnaðurinn, og bilunarhættan á land- símanum (frá Austfj. til Rvíkur). A kostn- aðinn hefur ávallt einkum verið lögð mikil áherzla og svo er enn. En þá er spurningin, hvort ekki sé samt tilvinn- andi, og meira en það að leggja út f fyrirtækið. Oss blandast ekki hugur um, að það sé tilvinnandi. Og oss blandast held- ur ekki hugur um, að oss sé fullkomlega fært að standast þennan kostnað, án þess að fara á hreppinn hjá Dönum. Menn verða að gæta þess, að allur reksturs- kostnaður við fyrirtækið, þegar það er komið á fót, er fé, sem lendir í landinu sjálfu, fer í vasa landsmanna. Við það eykst þó gjaldþol ekki allfárra manna. Verzlunin „EDINBORG" í Reykjavík, Akranesi og Keflavík kaupir í ár eins og að undanfnörnu vel verkaðan saltfisk Þorsk, smáfisk og ísu, og borgar hann hæsta verði með peningum út í hönd. Sundmaga vel verkaðan, kaupir verzlunin einnig hæsta verði, og borgar með peningum út í hönd. Verzlunin er ávallt birg af alskonar nauðsynjavörum, sem hún selur lægrsta verði gegn peningum út í hönd. Ásgeir Sigurðsson. Og það er ekki eingóngu þetta fé, sem rennur aptur í vasa landsmanna, heldur einnig mestur hlnti af þvf fé, sem varið er til landsfmalagningarinnar. Mestur hluti verkamannanna verða innlendir. Þótt vér reiknum, að vér yrðum að leggja fram 200,000 kr. til þessa verks, auk hinna 300,000 kr. sem vér fáum hjá Dön- um, þá mun vart ofhátt reiknað, þótt sagt sé, að helmingur þessa fjár eða 250,000 kr. verði kyrt f landinu. Stólparnir sjálf- ir, þráðurinn og laun útlendu verkamann- anna mun naumast fara míkið fram úr 250,000 kr., eða 50,000 kr. minna en Danir borga oss. Þessi fjárútlát geta naumast komið okkur á hreppinn. En þá eru þessar 35,000 kr. á ári, sem vér eigum að borga hinu stóra norræna. Þær þúsundirnar eiga víst að ríða baggamun- inn. En skyldi ekki mega vinna það upp með þvf, að fleygja ekki lengur 75,000 kr. á ári í »hið sameinaða gufuskipafélag«, fé sem allt fer út úr landinu. Skyldum vér ekki geta sparað einmitt þessar 35,000 kr. á ári til ritsímafélags- ins, með þvf að borga að eins 40,000 kr. (eða ef til vill miklu minna, og kannske ekki neitt) öðru félagi (t. d. Thor Tulin- ius) fyrir jafngóðar ferðir og vér nú höfum? Skyldu kjósendur ekki vilja athuga þetta nú á þingmálafundum. Hver veit nema vfman f ritsímamálinu rynni þá dálítið af þeim, og kostnaðargrýlan við það mál, fjárþrotahræðslan og óttinn við hungurkvalir á sveitinni hjá Dönum, yrðu dálítið ógeigvænlegri vofur 1 augum flestra skynsamra og hugsandi manna f landinu, heldur en þær virðast vera fyrir hinni hatursblindu og ranghverfu sálarsjón flestra valtýsku leiðtoganna og páfagauka þeirra. Bókmenntir. Eislandblttten : Ein Sammelbuch Neu-Islandischer Lyrik von J. C. Poestion. Leipzig und Miinchen 1905 (XXXXIV + 239 bls.)- Safn þetta hefur að geyma um 150 ís- lenzk kvæði og vfsur skálda vorra á 19. öld f þýzkum þýðingum. Höf. J. C. Poestion bókavörður í Wien hefur f mörg ár lagt mikla rækt við íslenzka tungu og fslenzkar bókmenntir og getið sér, bæði hér á landi og erlendis, mikið álit fyrir rit sín um ísland og fsl. bókmenntir. I glöggum og vel sömdum inngangi bregð- ur höf. ljósi yfir helztu atriðin f þjóðmenn" ingu vorri að fornu og nýju. Að vísu hef- ur það stundum glapið dóm hóf., að hann þekkir ekki landshætti vora af eigin sjón og reynd, og hefur því opt farið eptir bók- um og sögusógn annara manna, en það er ekki tiltökumál, þótt útlendur maður, sem aldrei hefur komið til lands vors, vití ekki glögg deili á hverju einu. Skulum vér nú áður en vér snúum oss að sjálfum þýðingunum drepa stuttlega á það, er virð- ist einkanlega athugavert eða eptirtekta- vert í menningarsöguágripi höfundarins. Sumum mun þykja of djúpt tekið í árinni, er höf. á XIII. bls. fullyrðir, ,að flest Eddu- kvæðin séu vafalaust ort af íslendingum'. Björn prófessor Ólsen hefur leitt rök og lfk- ur að þvf, að það séu ekki komnar neinar sannanir fyrir því, að flest þeirra séu eða hljóti að vera ort annarsstaðar en á Is- landi. En það er sitt hvað og að fullyrða að þau séu ort hér á landi. Það er rétt athugað af höf., að vér sé- um skammt komnir í búnaði og flestum bjargráðum, að vér leggjum litla rækt við að þaulyrkja land vort og hafa full not af pening vorum, en bændum vorum þyki mest um vert að hafa mikið undir, og stundi sauðfjárrækt meir en góðu hóíi gegnir, en láti nautgriparæktina sitja á hakanum. Aptur á móti er það ranghermt hjá höf, að vér séum mjög miklir eptirbátar annara þjóða í veiðibrögðum og fiskverkun. Það var sú tíðin, að við vorum það, en nú mun óhætt að fullyrða að vér stöndum, að minnsta kosti f sum- um landsfjórðungum, flestum öðrum þjóð- um nokkurnveginn jafnfætis í þessum greinum. Verð það, er fiskur frá íslandi hefur selst fyrir á síðustu árum, bendir á, að íslenzkur fiskur jafnist fyllilega við fisk flestra annara þjóða. Höf. víkur að því, hversu verzlun, iðn- aði og samgöngum vorum sé að ýmsu leyti ábótavant, þó að mörgu hafi verið breytt til batnaðar á síðustu áratugum. Hann tekur með réttu fram, að það sé þeim mun sárgrætilegra, hve iðnaður eigi langt í land hjá oss, sem vér eigum ó- þrjótandi vinnuafl, þar sem séu fossar vorir og ár, Höf. telur það eitt af aðal- skilyrðmn verklegra framkvæmda og fram- fara hér á landi, að sundurgreining verk- legra starfa verði meiri en hingað til hefur verið og að sami maðurinn sé ekki að káka við mörg hin sundurleitustu störf. Hann telur og að við verðum sakir fátæktar landsins að