Στα γραφεία του Τζορτζ Σόρος στο Μανχάταν υπάρχουν παντού οθόνες με αριθμούς, που παρακολουθούν και προβλέπουν προς τα πού θα κινηθούν οι αγορές σε όλο τον κόσμο. Υπάρχει όμως μια οθόνη με ένα γράφημα που είναι δύσκολο να καταλάβεις τι αφορά – ένας πορτοκαλί δείκτης που αναλύει μία συγκεκριμένη τάση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Τα στοιχεία, που ενημερώνονται τακτικά από το 2017, δείχνουν τις αντιδράσεις στο Ιντερνετ για το όνομα Τζορτζ Σόρος. Κάθε εβδομάδα έχει δεκάδες χιλιάδες αναφορές – σχεδόν πάντα αρνητικές, κάποιες φορές τόσο μαζικές και ταυτόχρονες που δείχνουν να προέρχονται από δίκτυο bots: ο Σόρος είναι λαθρέμπορος ναρκωτικών, κερδοσκόπος, εξτρεμιστής, συνωμοσιολόγος, ναζί, Εβραίος.

Η δαιμονοποίηση του Σόρος είναι φαινόμενο της εποχής. Ο Σόρος είναι Εβραίος. Ηταν επιθετικός επενδυτής στην αγορά συναλλάγματος. Εχει υποστηρίξει Δημοκρατικούς στις ΗΠΑ και την άποψη του Καρλ Πόπερ για μια «ανοιχτή κοινωνία» στο πρώην κομμουνιστικό μπλοκ. Το BuzzFeed διερεύνησε τις ακραίες θεωρίες που κυκλοφορούν γι’ αυτόν, όπως ότι συνέβαλε στην κατάρρευση της ΕΣΣΔ ώστε να ανοίξει έναν δρόμο στην Ευρώπη για τους Αφρικανούς και τους Αραβες. Ο Σόρος και οι συνεργάτες του αναρωτιούνται πολύ καιρό: Από που προέρχονται όλα αυτά;

Δουλεύοντας για τον Oρμπαν

Ο δημοσιογράφος της ιστοσελίδας Χάνες Γκράσεγκερ συναντάται στο Βερολίνο με τον Τζορτζ Μπίρνμπαουμ, πολιτικό σύμβουλο που έχει εργαστεί στις ΗΠΑ, στην Ουγγαρία, στο Ισραήλ και στα Βαλκάνια. Για πρώτη φορά δέχεται να μιλήσει για τον ρόλο του στη δημιουργία του «μπαμπούλα Σόρος», που κατέληξε σ’ ένα παγκόσμιο κύμα αντισημιτικών επιθέσεων στον δισεκατομμυριούχο επενδυτή.

Ο Μπίρνμπαουμ γεννήθηκε το 1970 στο Λος Αντζελες, όπου μετακόμισε η οικογένειά του φεύγοντας από τη ναζιστική Γερμανία. Ο παππούς του είναι επιζών του Αουσβιτς και ο ίδιος έχει έντονη την αίσθηση της εβραϊκής ταυτότητας. Γεγονός που κάνει ακόμα πιο παράξενο το γεγονός ότι μαζί με τον μέντορά του Αρθουρ Φίνκελσταϊν συνέβαλαν σε αυτό το κύμα αντισημιτισμού. Το έκαναν, στην υπηρεσία του αυταρχικού ηγέτη της Ουγγαρίας Βίκτορ Ορμπαν, παίρνοντας όλα τα επιχειρήματα εναντίον του Σόρος, από Ανατολή και Δύση, από δεξιά κι αριστερά και συνδυάζοντάς τα.

Ξεκινώντας το 2008, Μπίρνμπαουμ και Φίνκελσταϊν εργάζονταν μυστικά για την εκλογή του Ορμπαν. Η νίκη τους στην Ουγγαρία – μακριά από τον έντονο πολιτικό έλεγχο που υπάρχει στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης – έδειξε ότι η κατασκευή ενός εξωτερικού εχθρού μπορεί να φέρει την εκλογική επιτυχία στη σύγχρονη εποχή. Επέτρεψε στην Ουγγαρία να δημιουργήσει «τον Τραμπ πριν από τον Τραμπ», όπως λέει ο πρώην σύμβουλος του αμερικανού προέδρου Στιβ Μπάνον. Οι δύο άνδρες κατέστρωσαν ένα σχέδιο για εκμετάλλευση των διαιρέσεων σε διάφορες χώρες και δημιούργησαν έναν εβραίο εχθρό που η Ακροδεξιά μπορεί να χρησιμοποιεί. Τα ίδια επιχειρήματα για «τύπους όπως ο Σόρος που εκπροσωπεί διεθνή συμφέροντα χωρίς να έχει το καλό του λαού στο μυαλό του», χρησιμοποίησε και ο Τραμπ το 2016.

Απλά θέματα, μεγάλη ζημιά

Ο Φίνκελσταϊν στη δεκαετία του ’60 επανεφηύρε τη βιομηχανία των πολιτικών συμβούλων στη Νέα Υόρκη: στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, δίπλα στον Νίξον, ήταν πρωτοπόρος στην πολιτική τηλεοπτική διαφήμιση. Το σκεπτικό του απλό: Κάθε εκλογή αποφασίζεται πριν ακόμα ξεκινήσει. Οι περισσότεροι ξέρουν τι θα ψηφίσουν και ποιον υποστηρίζουν. Είναι πιο εύκολο, πιστεύει, να αποθαρρύνεις τον κόσμο παρά να τον κινητοποιήσεις.

Αρα ο καλύτερος τρόπος να κερδίσεις είναι να αποθαρρύνεις τους υποστηρικτές του αντιπάλου σου. Αυτό έκανε ουσιαστικά και ο Τραμπ στη Χίλαρι Κλίντον. Οπως έγραψε σε ένα σημείωμα προς τον Νίξον το 1970 «τα απλά θέματα που μπορούν να κάνουν τη μεγαλύτερη ζημιά είναι: ναρκωτικά, έγκλημα και φυλετικές διαφορές». Οσο πιο πολλή πόλωση, πίστευε, τόσο το καλύτερο. Κερδίζει όποιος επιτεθεί πρώτος.

Ο Μπίρνμπαουμ ήταν μαθητής του. Μαζί εργάστηκαν στα τέλη του 1995 στις εκλογές στο Ισραήλ, μετά τη δολοφονία του πρωθυπουργού Γιτζάκ Ράμπιν, για έναν άγνωστο τότε πολιτικό: τον Μπενιαμίν Νετανιάχου που στάθηκε αντίπαλος μιας θρυλικής φιγούρας για τη χώρα του Σιμόν Πέρες. Το σύνθημα στο οποίο κατέληξαν ήταν «Ο Πέρες θα διχάσει την Ιερουσαλήμ» και ήταν αρκετό για να κερδίσει ο άγνωστος Νετανιάχου, με ελάχιστη διαφορά. Ο ισραηλινός πολιτικός ήταν εκείνος που σύστησε το δίδυμο στον φίλο του Βίκτορ Ορμπαν το 2008.

Ηταν ο τέλειος εχθρός

Χρησιμοποιήθηκε η ίδια φόρμουλα. Ηταν εύκολο να βρεθούν «εχθροί»: οι γραφειοκράτες και το ξένο κεφάλαιο. Ο Ορμπαν σάρωσε στις εκλογές του 2010. «Για να συντηρηθεί η υποστήριξη όμως χρειαζόμασταν να κρατήσουμε σε εγρήγορση τον κόσμο με κάτι δυνατό» εξηγεί ο Μπίρνμπαουμ. «Ενα πρόσωπο όπως ήταν ο Χίτλερ για τους ναζί και ο Οσάμα Μπιν Λάντεν για την Αλ Κάιντα». Κατέληξαν σε έναν Ούγγρο, αφηγείται, «μια σκοτεινή φιγούρα που εκπροσωπούσε το μεγάλο κεφάλαιο». Τον Σόρος. Τι πειράζει αν είχε δώσει χρήματα στο κόμμα του Ορμπαν, ή εάν ο Ορμπαν σπούδασε φιλοσοφία στην Οξφόρδη με υποτροφία του ιδρύματος Σόρος; Ηταν ο τέλειος «εχθρός».

Είχε βγάλει 1 δισ. δολάρια σε μια νύχτα ποντάροντας εναντίον της βρετανικής λίρας το 1992, δεχόμενος μεγάλη κριτική. Υποστήριζε όλα όσα μισούσε η Δεξιά: την προστασία του περιβάλλοντος, την ισότητα, τους Κλίντον, τον πόλεμο στο Ιράκ. Με το ίδρυμά του υποστήριζε τα κινήματα πολιτών στην Ανατολική Ευρώπη. Το 2015 συνέχισαν να τον στοχοποιούν με αφορμή τα μεταναστευτικά κύματα στην Ευρώπη. Το σύνθημα ήταν «Σταματήστε τον Σόρος». Η Ουγγαρία γέμισε με τέτοιες αφίσες. Τώρα ο Μπίρνμπαουμ τις βλέπει και σε άλλες χώρες. Η εκστρατεία του έχει πετύχει.