Prywatnym firmom w Europie trudno jest pozyskać środki i przekonać dziesiątki rządów i agencji kosmicznych do sfinansowania małych i innowacyjnych firm działających w branży

Przedsiębiorca: Brak kapitału to prawdziwy europejski problem, bo inwestorzy lokują znacznie mniej w europejskie firmy niż w Dolinę Krzemową czy Izrael

Mimo trudności, mała firma PTS, obiecuje swój pierwszy lot na Księżyc za kilka lat, na pokładzie europejskiej rakiety Ariane 6 – ma to być "w stu procentach europejska" misja

Europa nie sprzyja małym firmom, a próba pozyskania kontraktów poprzez narodowe agencje kosmiczne oznaczają konieczność zmierzenia się z rodzimymi gigantami lotniczymi

Amerykańska NASA ma w strategii współpracę z prywatnymi firmami, tymczasem Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) woli uzgadniać ze swoimi 22 krajami członkowskimi

Artykuł w oryginale na stronie POLITICO.eu

Robert Boehme ma pewien pomysł – chce by podróże na Księżyc stały się równie rutynowe co pakowanie kontenerów – standaryzacja ma posłużyć obniżce kosztów.

Takie rozwiązanie techniczne jest kluczowe dla wszelkich przyszłych planów stworzenia bazy na Księżycu albo wykorzystania go jako stacji przesiadkowej dla bardziej odległych misji kosmicznych. Ma jednak również wartość praktyczną: pozwoli naukowcom i badaczom umieszczać próbki i wszelkiego rodzaju inny sprzęt na księżycowej powierzchni.

Boehme chce stworzyć pojazd pod nazwą Alina, zdolny przenosić po Księżycu ładunki ważące do 300 kg lub dwóch astronautów z pełnym obciążeniem. I to tylko jedna z kilku nowo powstałych prywatnych europejskich inicjatyw kosmicznych, niezwiązanych z programami rządowymi.

Jednak przejście od deski kreślarskiej do gotowego projektu nastręcza Boehme'owi nie lada trudności.

– Naprawdę dobrze nam poszło rozwinięcie technologii i pozyskanie sponsorów – mówi ten 33-letni Niemiec. – Problem jednak leży po stronie inwestycyjnej.

Niepełny etat, czyli skąd brać fundusze

W przeciwieństwie do amerykańskich miliarderów, takich jak Elon Musk i Jeff Bezos, którzy sami finansują swoje programy podboju kosmosu, Boehme, były rządowy specjalista od cyberbezpieczeństwa, któremu zamarzyło się zostać kosmicznym przedsiębiorcą, nie jest bogaty. W istocie jego firma ogłosiła niedawno upadłość.

Jedną z przyczyn jego problemów jest to, że prywatnym firmom w Europie jest dużo trudniej pozyskać środki i przekonać dziesiątki konkurujących ze sobą europejskich rządów i agencji kosmicznych do sfinansowania małych i innowacyjnych firm działających w tej branży.

Wraz z Aliną, Boehme obiecuje moduł, który przy pomocy własnego układu napędowego może samodzielnie dostać się z orbity okołoziemskiej na powierzchnię Księżyca. Jego firma PTS, kiedyś znana jako Part Time Scientists (Naukowcy na Niepełnym Etacie), oferuje cenę 700 tys. euro za kilogram podczas pierwszej misji, która ma się odbyć jeszcze w tej dekadzie.

Założył PTS pod koniec pierwszej dekady nowego millennium, bazując na zasobach uniwersyteckich, w odpowiedzi na konkurs Google’a, którego celem było przyspieszenie misji księżycowych. W tym czasie pracował na pełen etat dla niemieckiego rządu, wykrywając słabości w tamtejszym systemie telefonii komórkowej.

Ani PTS, ani żadna inna firma, która wzięła udział w konkursie Google X-Prize nie zdołała polecieć na Księżyc i zdobyć nagrodę wynoszącą 20 mln dol. Po drodze jednak firma zmieniła nazwę na Planetary Transportation Systems i dziś zatrudnia 60 osób, które pracują w kompleksie przemysłowym położonym niedaleko Alei Kosmonautów w dawnym Berlinie Wschodnim.

Dla PTS problemem okazało się przejście od pozyskiwania grantów do realnej działalności komercyjnej, nie oni jedni zresztą mają taki kłopot. – To prawdziwy europejski problem – mówi Boehme o braku kapitału. – Inwestorzy lokują znacznie mniej w europejskie firmy niż ma to miejsce w przypadku Doliny Krzemowej czy Izraela.

Wkracza NASA z ogromnymi pieniędzmi

Zainteresowanie inwestorów wobec PTS zgasło wraz z decyzją NASA ogłoszoną pod koniec 2018 r. Amerykańska agencja kosmiczna zaoferowała 2,6 mld dol. firmom, które w tej dekadzie będą chciały wziąć udział w jej programie księżycowym Artemis. Jak powiedział wówczas dyrektor NASA, Jim Bridenstine, celem tej niezwykłej hojności jest stworzenie "dynamicznych warunków rynkowych" sprzyjających innowacjom.

– Kiedy to ogłosili, wszystkie negocjacje inwestycyjne które prowadziliśmy, utknęły w martwym punkcie – mówi Boehme. Potencjalni inwestorzy kazali im się spakować, przenieść najlepszych pracowników do Stanów i tam kontynuować działalność.

Zamiast tego ogłosił upadłość, a następnie w drugiej połowie 2019 r. połączył siły z niemiecką firmą Zeitfracht Group. Niedawno zawarte porozumienie z amerykańskim Masten Space Systems powinno umożliwić PTS dostęp do niektórych przyszłych kontraktów z NASA.

Boehme wciąż obiecuje, że pierwszy lot na Księżyc odbędzie się jeszcze w pierwszej połowie tej dekady, na pokładzie europejskiej rakiety Ariane 6. Jego firma reklamuje tę misję jako "w stu procentach europejską" wyprawę na Księżyc.

Biurokratyczne bariery

Problemem Europy nie są jedynie inwestycje, ale również brak sprawności instytucji publicznych w skutecznym wspieraniu przemysłu, mówi Ane Aanesland, norweska inżynier, która w 2014 r. założyła w Paryżu firmę ThrustMe, oferującą technologie pozwalające wynosić na orbitę coraz liczniejsze małe satelity. Pomaga ona ograniczyć ryzyko kolizji i lepiej pozycjonować nowe satelity.

NASA co roku ustala swój budżet i uwzględnia w swojej strategii współpracę z prywatnymi firmami. Tymczasem Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) z siedzibą w Paryżu, która jest instytucją poza-unijną, swoje stosunkowo skromne wydatki planuje raz na trzy lata, po mozolnych uzgodnieniach ze wszystkimi 22 krajami członkowskimi.

Unia Europejska ma natomiast siedmioletni cykl budżetowy.

– Chiny i USA podejmują decyzje dużo szybciej – mówi Aanesland i dodaje, że trudno współpracuje się z ESA, bo agencja chce podejmować decyzje, a nie kupować usługi jako klient, co jeszcze bardziej spowalnia innowacje.

ThrustMe zapewniło sobie finansowanie z unijnej kasy, co pozwoliło firmie zatrudnić 20 osób pracujących nad nowymi systemami napędowymi. Gdy jednak w 2019 r. przyszło do wyniesienia projektu na orbitę, Aanesland zrobiła to z chińskim partnerem, zamiast czekać na europejskie uzgodnienia.

– Od podpisania kontraktu do lotu w kosmos minęło osiem miesięcy – mówi. To szybkie tempo w porównaniu z tym, co prawdopodobnie czekałoby ją na Starym Kontynencie.

Europa nie sprzyja małym firmom. Próba pozyskania kontraktów poprzez narodowe agencje kosmiczne, takie jak francuska CNES, oznacza konieczność zmierzenia się z rodzimymi gigantami lotniczymi, takimi jak Airbus lub Thales Alenia Space.

Zasady zakupowe obowiązujące w ESA powodują, że im więcej łożysz, tym więcej dostajesz – a ponieważ Francja i Niemcy składają się na ponad 40 proc. budżetu agencji, to wielkie firmy z tych krajów rozdają karty.

– Problemem w Europie jest wciąż geopolityka – mówi Aanesland. – W krajach z tradycją podboju kosmosu start-upom jest trudno, ponieważ tort został już dawno podzielony.

Norweska bizneswoman mieszająca w Paryżu chce teraz pozyskać od pięciu do dziesięciu milionów euro na rozszerzenie działalności. Nie jest jedyną w Europie, która chce zarobić na tak zwanym nowym przemyśle kosmicznym, funkcjonującym niezależnie od programów rządowych. W USA ten pomysł promują SpaceX Muska i Blue Origin Bezosa.

Przemysł kosmiczny w Europie może i nie domaga, ale ma też swoje zalety – od technologicznych hubów zgromadzonych wokół kontynentalnych uniwersytetów po niższe pensje dla inżynierów.

– W Europie można zrobić dużo więcej za trzykrotnie mniejsze pieniądze – mówi Aanesland.

Europejskie rządy także zaczynają dostrzegać problem. Niemcy w listopadzie ubiegłego roku postanowiły zwiększyć swoją składkę na ESA do 3,3 mld euro, dystansując tym samym Francję. Thomas Jarzombek, były przedsiębiorca I koordynator niemieckiego rządu ds. polityki kosmicznej mówi, że celem jest "wzmocnienie małych i średnich niemieckich przedsiębiorstw specjalizujących się w technologiach kosmicznych".

– W Europie może i nie mamy tych bardzo bogatych miliarderów, ale mamy bardzo silny przemysł – mówi Riadh Cammoun, wiceprezes francuskiego giganta w branży budowy satelitów, Thales Alenia Space. Jego zdaniem odpowiedzią na problemy jest więcej programów kosmicznych opłacanych z pieniędzy publicznych, które zapewniłyby długoterminowe kontrakty europejskim firmom.

Chiara Manfletti, przewodnicząca nowo utworzonej Portugalskiej Agencji Kosmicznej, która wcześniej pracowała w ESA, także ma taką nadzieję.

– Europejska Agencja Kosmiczna powinna przedefiniować swoje zadania – mówi i zwraca uwagę, że otwierają się wielkie możliwości dla nowych graczy w takich branżach jak usuwanie śmieci kosmicznych, telekomunikacja czy obserwacja ziemi. – Im ktoś wcześniej zacznie, tym ma większe szanse – dodaje.

Co można poprawić

Następny unijny budżet zakłada wzmocnienie takich programów badawczych jak Horizon Europe. Jednak Europejski Bank Inwestycyjny (EIB) ostrzega w swoim raporcie, że "brakuje spójnych i zintegrowanych instrumentów finansowania dla firm z branży kosmicznej", a "dzisiejszy krajobraz inwestycyjny jest daleki od ideału i niesie zagrożenie komercjalizacji technologii kosmicznych w Europie".

Pomimo tych problemów Boehme pozostaje optymistą. Chce pozyskać fundusze ESA przeznaczone na prace nad robotami lunarnymi, a ostatni szczyt agencji, na którym 22 kraje członkowskie zgodziły się zwiększyć jej budżet w perspektywie od trzech do pięciu lat do rekordowej kwoty 14,4 mld euro, nazywa "punktem zwrotnym" dla raczkującej w Europie branży kosmicznej.

– Decydującym czynnikiem dla Europy będzie to, co zdecydują się zrobić z tymi pieniędzmi – mówi.

Redakcja: Michał Broniatowski