Het park rond het kasteel van Laken is met 180 hectare de grootste groene long in Brussel. De Koninklijke Schenking bezit 51 procent, de staat de rest.

Een interne nota van de overheid onthult dat de Koninklijke Schenking het park van Laken kan openen voor het publiek. Toch blijft het gesloten, al betaalt de belastingbetaler elk jaar 1 miljoen euro voor het onderhoud van het park.

Het koninklijk domein in Laken is de grootste groene long van Brussel, ruim 180 hectare groot. Maar slechts drie weken per jaar is het volk er welkom, om in de lente de serres te bewonderen. Toegangsprijs: 2,5 euro per bezoeker. Waarom kan zo’n groot park niet het hele jaar toegankelijk zijn voor het publiek? Het is geen eigendom van de koninklijke familie. Het is voor 49 procent in handen van de staat en de resterende 51 procent is van de Koninklijke Schenking. Ook het kasteel waar koning Filip met zijn gezin woont, is eigendom van de staat.

Immo royal De Koninklijke Schenking is een unieke constructie in de wereld die 7.500 hectare vastgoed beheert. Journalisten van De Tijd, Knack, Apache en VRT NWS voerden voor het eerst in 90 jaar diepgaand onderzoek naar haar patrimonium. Lees er alles over op www.tijd.be/immoroyal. Een overzicht van alle eigendommen vindt u op www.koningshuizen.be.

Dat de discussie over het openstellen van het park van Laken explosief is, blijkt uit het gebrek aan transparantie daarover. In april dit jaar lanceerden we twee aparte procedures op basis van de wet op de openbaarheid van bestuur om de analyse in te kijken die de Regie der Gebouwen maakte over de kwestie. Maar beide verzoeken werden geweigerd. Zelfs nadat de beroepscommissie, de Commissie voor de Toegang tot Bestuursdocumenten, ons gelijk had gegeven, kregen we de studie niet in handen.

Ook minister Koen Geens (CD&V), die bevoegd is voor de Regie der Gebouwen, wou de interne nota, die dateert van februari 2017, aanvankelijk niet vrijgeven aan het federaal parlement. Tot we de minister erop wezen dat de beroepscommissie zijn argumenten om dat te weigeren al van tafel had geveegd in onze procedure. Daarop besloot Geens het document begin november toch aan ons en aan het parlement te bezorgen.

Koninklijke Schenking beslist

Wat onthult de nota? In een notendop: dat het park van Laken wel degelijk kan worden opengesteld voor het grote publiek, maar dat één instelling daarover moet beslissen: de Koninklijke Schenking.

Volgens de nota, die is opgesteld door de juridische dienst van de Regie der Gebouwen, moet de Schenking alleen afwegen of ‘het in het belang van het natuurbehoud is het park open te stellen’. Het volstaat dat de Schenking daarover een akkoord sluit met de Regie der Gebouwen, die al beheerder is van het deel dat eigendom is van de staat.

Er is nog een andere oplossing om het park open te stellen voor het publiek, stelt de nota. De Koninklijke Schenking kan haar deel van het domein, goed voor 50,88 procent van de totale oppervlakte, gewoon verkopen aan de Belgische Staat. Zo’n verkoop is wettelijk mogelijk en het volstaat dat de minister van Financiën er groen licht voor geeft. Met de opbrengst zou de Schenking meer kunnen investeren in de rest van haar eigendommen, die verspreid liggen over meer dan 7.500 hectare. Een win-winsituatie.

In beide gevallen is de Koninklijke Schenking aan zet. Er is volgens de nota geen sprake van een ‘onverdeelde eigendom’ tussen de Schenking en de staat, wel van twee aparte percelen. De enige vraag is dus: wil de Schenking het park openstellen?

Rondjes draaien

We trokken met die vraag naar Philippe Lens, de gedelegeerd bestuurder van de Koninklijke Schenking. Zijn antwoord: ‘De Schenking is niet de eigenaar van het volledige koninklijk park van Laken. Bovendien staat het gedeelte waarvan de Koninklijke Schenking eigenaar is ter beschikking van het koningshuis, overeenkomstig de contractuele verbintenissen die de Staat-begunstigde aanvaardde. Het is niet aan de Koninklijke Schenking om zich daarover uit te spreken.’

Daarmee blokkeert de Schenking het hele vraagstuk. Zij moet volgens de nota van de Regie der Gebouwen de knoop doorhakken, maar ze verwijst naar ‘anderen’ die zich daarover moeten uitspreken. Wie is dat dan? Navraag bij insiders leert wat echt aan de hand is: ‘Deze kwestie ligt heel moeilijk voor de koninklijke familie. Het is de laatste plek waar ze privacy heeft, zeggen de leden. ‘Die is van ons. Daar mag je niet aan tornen. Er ligt aan de overkant ook een groot park en daar kan je veel meer mee doen’, vindt de koninklijke familie.’

Schermvullende weergave Drie weken per jaar is het publiek welkom op het koninklijk domein in Laken, om er in de lente de serres te bewonderen. ©Alexander Dumarey/VRT

Het toont aan dat de Koninklijke Schenking met handen en voeten gebonden is aan de koninklijke familie, ook al zou de Schenking als ‘zelfstandige openbare instelling’ over zulke kwesties volledig autonoom moeten beslissen. Maar in de 10-koppige beheerraad van de Schenking zitten sowieso al vier gezanten van het hof. Zo wordt de discussie over het openstellen van het park van Laken meteen in de kiem gesmoord.

De woordvoerder van het koninklijk paleis liet ons via e-mail weten dat hij niet op de kwestie wenst in te gaan. Hij verwijst naar … de Koninklijke Schenking ‘omdat die bevoegd is’. En zo blijven we rondjes draaien.

Contract

We probeerden ook te achterhalen hoeveel de belastingbetaler bijdraagt aan het onderhoud van het park. Op basis van de wet op de openbaarheid van bestuur hebben we het onderliggende contract te pakken gekregen. Daarin staat dat de Koninklijke Schenking en de staat hebben afgesproken dat de Schenking instaat voor het groenonderhoud, maar dat de Regie der Gebouwen de kosten terugbetaalt voor het deel van het park dat toebehoort aan de staat. In 2018 betaalde de Regie der Gebouwen daarvoor 1.045.126 euro aan de Koninklijke Schenking, meldt de Regie ons. De Schenking houdt het op 973.583,02 euro.

Dat de belastingbetaler jaarlijks zo’n 1 miljoen euro ophoest voor het onderhoud van het park van Laken, maakt het des te opvallender dat hij er maar drie weken per jaar welkom is. Koning Leopold II gaf 120 jaar geleden in zijn schenkingsvoorwaarden nochtans aan dat de gronden ‘moeten bijdragen aan de publieke gezondheid in een dichtbevolkt gebied.’

Reacties De N-VA eiste gisteren een parlementaire onderzoekscommissie op basis van Immo Royal, de doorlichting van de Koninklijke Schenking door De Tijd, VRT NWS, Knack en Apache. ‘We moeten een grondig overzicht krijgen van welke middelen waar naartoe gaan’, zei Kamerlid Peter Buys. ‘In geen enkele andere sector wordt een dergelijk wanbeheer aanvaard, maar hier blijven we het vrolijk verder financieren met belastinggeld.’ Voor fractiegenoot Tomas Roggeman moeten alle opties op tafel komen. Dat kan gaan tot de opheffing van de Koninklijke Schenking en de koninklijke familie verantwoordelijk maken voor de financiering van bepaalde domeinen, zodat die zelf de kosten draagt. Ook Kamerlid Vincent Van Quickenborne (Open VLD) vindt de berichtgeving een parlementaire onderzoekscommissie waard. Vlaams Parlementslid Hannelore Goeman (sp.a) sneed een andere kwestie aan. ‘Sire, als we ervoor mogen betalen, dan mogen we er ook in. Open het koninklijk domein van Laken’, tweette ze. ‘De Koninklijke Schenking voldeed volkomen aan de opdrachten die de overheid ons geeft’, reageerde de voorzitter, graaf Paul Buysse, gisteren bij VRT NWS en Radio 1. ‘Het Rekenhof analyseert ons ieder jaar. De jongste drie jaar hebben we een bevestiging gekregen dat de volledige administratie en hoe we werken conform is aan alle normen die men kan vinden. Niemand heeft ooit gevraagd: ‘Geef me meer informatie’.’

Sinds 2017 pleiten politici van verschillende partijen in oproepen, resoluties en wetsvoorstellen voor het gedeeltelijk of permanent openstellen van het park van Laken: van toenmalig Brussels burgemeester Yvan Mayeur (PS) over de Kamerleden Peter Buysrogge (N-VA), Stefaan Van Hecke (Groen), Gilles Vanden Burre (Ecolo), Meryame Kitir (sp.a) en Karin Temmerman (sp.a) tot recent Brussels Parlementslid Cieltje Van Achter (N-VA).

Hoeveel een (gedeeltelijke) openstelling zou kosten, is niet duidelijk. De nota van de Regie der Gebouwen rept niet over de kostprijs, al moet je rekening houden met de veiligheids- en privacybekommernissen van de koninklijke familieleden die in het kasteel wonen.

Noorwegen

Dat het anders kan, bewijst Noorwegen, een voorbeeld waar politieke voorstanders van een (gedeeltelijke) openstelling van het park van Laken graag naar verwijzen. Daar is het koninklijk park in de hoofdstad Oslo wel open voor het publiek.

In België lijkt niemand geneigd door te drukken. Dat bewijst ook de begeleidende brief die minister Geens - van wie de ex-kabinetschef nu kabinetschef is van koning Filip - toevoegde aan de interne nota van de Regie der Gebouwen. De minister vraagt het parlement om ‘voorzichtigheid’ bij het vrijgeven van de nota, omdat de nota van zijn eigen administratie ‘onvolledig’ zou zijn en enkele ‘onjuistheden’ zou bevatten.