Innovatie

Ik wil de beste zijn. En daar moet jij me bij helpen

Het is een mooie zomerdag in 2012 als Bert van Oostveen op zijn mobiele telefoon het nummer van Louis van Gaal intoetst. De KNVB-directeur is op zoek naar een opvolger van Bert van Marwijk, wiens vertrek als bondscoach na het voor Oranje dramatisch verlopen Europees Kampioenschap – alle drie de poulewedstrijden zijn verloren gegaan – onvermijdelijk was geworden.

De KNVB-top heeft zijn oog laten vallen op Van Gaal, de man die in 2000 al eens het Nederlands elftal onder zijn hoede nam, maar zich toen niet wist te kwalificeren voor het WK van 2002. „De grootste teleurstelling uit mijn carrière,” zei Van Gaal bij zijn live uitgezonden vertrek uit Zeist. In de tien tussenliggende jaren is de geboren Amsterdammer onder meer kampioen geworden met AZ en Bayern München.

„Dag Bert,” zegt Van Gaal op het moment dat hij zijn telefoon opneemt. „Ik had wel verwacht dat je zou bellen.”

CV Louis van Gaal Louis van Gaal (Amsterdam, 8 augustus 1951) wordt in 1986 assistent-trainer bij AZ na een carrière als profvoetballer bij hoofdzakelijk Sparta. Zijn doorbraak als hoofdcoach beleeft hij bij Ajax, waarmee hij in 1995 de Champions League wint. Met Barcelona wint hij de landstitel en de Spaanse beker. Na zijn ontslag in de zomer van 2000 volgt een weinig succesvolle periode bij Oranje, opnieuw Barcelona en Ajax – dit keer als technisch directeur. Met AZ neemt Van Gaal revanche op Ajax met het kampioenschap in 2009. Bij Bayern München beleeft hij een succesvol eerste jaar met de Duitse landstitel en de nationale beker. In zijn tweede seizoen moet hij vertrekken vanwege teleurstellende resultaten en een moeilijke verhouding met de clubleiding. In de zomer van 2012 stelt de KNVB Van Gaal voor de tweede keer aan als bondscoach. Hij kwalificeert zich met Oranje voor het WK in Brazilië en wordt daar derde. Manchester United is zijn laatste club. Ondanks een riant spelersbudget dingt de club niet mee naar de titel. Wel wint hij in 2016 de prestigieuze FA Cup. Het voorkomt niet dat hij vroegtijdig moet vertrekken.

Een paar dagen later volgt een gesprek bij Van Gaal thuis, in Noordwijk, met uitzicht op zee. De coach zit in een trainingsbroek en witte sokken op de bank, een paar loopkrukken liggen naast hem op de grond. De 60-jarige Van Gaal is net geopereerd aan zijn heup. Het gesprek verloopt soepel. Het wordt niet uitgesproken, maar aan het einde van de avond is het duidelijk: Louis van Gaal wordt de nieuwe bondscoach.

Op het moment dat de KNVB zijn benoeming wereldkundig maakt, is de kritiek niet van de lucht. De aanstelling van „de vaak polariserende” Van Gaal is volgens De Telegraaf „een grote gok”. Weekblad Voetbal International, net als de ochtendkrant een invloedrijk voetbalmedium, maakt een achtergrondverhaal over de nieuwe bondscoach. De conclusie van het acht pagina’s tellende artikel: „Bert van Oostveen is gewaarschuwd.” Met de eigenwijze Louis van Gaal wordt het twee jaar lang op eieren lopen, is de voorspelling.

Van Gaals relatie met beide media is beroerd. Niet lang daarvoor is hij frontaal in botsing gekomen met Johan Cruijff over het te voeren beleid bij ‘hun’ Ajax. Van Oostveen is zich bewust van de risico’s van het aantrekken van Van Gaal, maar zet die af tegen de professionele werkwijze van de coach. Van Gaal heeft volgens de KNVB de strakke hand waar de verouderde selectie zo dringend behoefte aan heeft en is in tegenstelling tot Van Marwijk innovatief, is de analyse van de KNVB.

Zelf heeft Van Gaal zijn les getrokken uit het echec van 2001, toen hij vertrouwde op een vaste kern van spelers met wie hij eerder grote successen had behaald bij onder meer Ajax. Niet langer heeft het bouwen van een basiselftal waarmee hij op het eindtoernooi succesvol kan zijn de prioriteit. Elke wedstrijd kan het team weer anders zijn; kwalificatie is een doel op zich geworden. „Mijn vertrouwen in spelers is gereduceerd tot één interland,” zegt Van Gaal in zijn eerste maanden tegen mensen die hem om een toelichting vragen.

In zijn hart zou hij niets liever willen dan een team smeden en dagelijks met spelers werken om ze te onderwijzen in het vak van profvoetballer. Als bondscoach heeft hij de internationals steeds maar een paar dagen bij zich voor ze weer uitwaaieren. Maar het wereldkampioenschap is nu eenmaal een aangelegenheid voor de allerbeste landenteams en dus „offert” hij zich twee jaar op – want zo ziet Van Gaal het. De kwalificatiereeks is een noodzakelijk en tijdrovend proces om op het podium te belanden waarvan hij al droomt sinds hij in 1986 aan de slag ging als assistent-trainer van AZ.

Bondscoach Louis van Gaal tijdens de training van het Nederlands elftal. Oranje bereidt zich voor op de vriendschappelijke wedstrijd tegen Colombia. Foto Koen van Weel/ANP Bondscoach Louis van Gaal tijdens de training van het Nederlands elftal op het trainingscomplex van voetbalclub Flamengo ter voorbereiding van het WK voetbal. Foto Koen van Weel/ANP Bondscoach Louis van Gaal tijdens de training van het Nederlands elftal op het trainingscomplex van voetbalclub Flamengo, daags na de 2-3 overwinning op Australie. Foto Koen van Weel/ANP Bondscoach Louis van Gaal tijdens de training van het Nederlands elftal op het trainingscomplex van voetbalclub Flamengo, daags na de 2-3 overwinning op Australie. Foto Koen van Weel/ANP

Om zijn spelers mee te krijgen in zijn voetbalfilosofie zet Van Gaal nieuwe technologieën, inzichten en hulpmiddelen in. Eén daarvan is op maat gesneden videoanalyse. Bij AZ is hij in contact gekomen met Max Reckers. De oud-hockeyer van Oranje Zwart uit Eindhoven is zeer bedreven in het gebruik van wedstrijdbeelden en het daaraan koppelen van allerlei data, zoals de afgelegde afstanden van spelers en hun topsnelheid. Van Gaal ziet meteen mogelijkheden om de (vaak sterk visueel ingestelde) spelers nog beter te scholen. In Alkmaar heeft hij Reckers bij zich geroepen. „Ik weet hoe ik moet trainen en ik weet hoe ik moet coachen,” zegt Van Gaal tegen hem. „Maar ik wil ook de beste zijn voor de huidige generatie spelers. En daar moet jij me bij helpen.”

Spelers krijgen op hun telefoon of laptop de belangrijkste fragmenten van alle door hen gespeelde wedstrijden te zien, waaruit bijvoorbeeld blijkt dat de onderlinge afstand tot hun medespelers te groot is om nog rugdekking te kunnen verlenen. Afstanden die door Van Gaal nauwkeurig zijn berekend en waarop veel wordt getraind.

Sinds hun periode bij AZ is Reckers met Van Gaal meegegaan naar al zijn bestemmingen: Bayern München, het Nederlands elftal en Manchester United – zoals ook andere specialisten Van Gaal zijn gevolgd naar nieuwe werkgevers. Criticasters spreken van ‘het circus Van Gaal’. Zelf zweert de coach bij het eigenhandig samenstellen van zijn staf. Wat zijn assistenten met elkaar delen is dat ze een specialisme beheersen dat Van Gaal ontbeert, dat ze volledig toegewijd zijn aan hem en zijn voetbalvisie en, heel belangrijk voor de achterdochtige Van Gaal: dat ze loyaal aan hem zijn. Wie eenmaal zijn vertrouwen heeft, kan rekenen op zijn aandacht en bescherming tegen de buitenwacht.