Politie, gerecht en Staatsveiligheid maken constant gebruik van data over de communicatie van verdachten of doelwitten. Dat komt nu op losse schroeven te staan. De wet die de opslag en toegang tot die gegevens regelt, is net vernietigd door het Grondwettelijk Hof. Voor privacygroepen is het een stevige overwinning.

De Liga voor Mensenrechten en de Orde van Franstalige advocaten hadden een procedure bij het Grondwettelijk Hof opgestart om de wet op de ‘dataretentie’ te laten vernietigen. Het Hof is hen dus in die vraag gevolgd.

De wet die de opslag en toegang tot communicatiegegevens regelt, dateert van 2013. Het is een omzetting van een Europese richtlijn uit 2006. In de strijd tegen terrorisme en zware criminaliteit spraken de Europese lidstaten af om de data over allerlei soorten communicatie zoveel mogelijk op dezelfde manier bij te houden. Voor alle duidelijkheid: het gaat niet over de inhoud van gesprekken, wel over de zogeheten metadata. Dat zijn gegevens over wie met wie belt, maar ook data over mails, de locatie waar de communicatie plaatsvond, welke computer of telefoon is gebruikt, hoe lang een gesprek duurt, internetgegevens, hoe u de telefoonrekening betaalt, enzovoort.

Alle telecomproviders, waarvan in ons land Proximus en Telenet de bekendste zijn, moeten die data bijhouden. Politie, gerecht of andere veiligheidsdiensten moeten aan een ‘Cel Justitie’ bij een aanbieder van telefonie of internet de gegevens over hun gebruikers opvragen.

Gegevens één jaar bewaard

Die gegevens stemmen voor een groot stuk overeen met wat de telecomproviders bijhielden voor de facturatie van hun klanten, maar de wet uit 2013 voegt daar een en ander aan toe en legt de regels vast. Zo kwam de bewaringstermijn te liggen op een jaar. De regels werden strikter en het aantal gegevens dat moet worden opgeslagen werd uitgebreid, maar er kwam ook een bepaling waarin staat dat er jaarlijks moet worden gerapporteerd hoeveel gegevens werden opgevraagd.

De impact van deze gerechtelijke beslissing op het werk van de veiligheidsdiensten is nog onduidelijk. Wellicht zal de wetgever de regels over de opslag van communicatiegegevens nu bijstellen. Telecomproviders zullen veel gegevens sowieso bij blijven houden voor hun eigen werking. Maar de vraag is vooral wat deze beslissing betekent voor lopende onderzoeken en strafzaken waarin communicatiegegevens zijn opgevraagd volgens de regels in de wet die nu vernietigd is.

Ook in Duitsland en Nederland

In Duitsland heeft de rechter al in 2009 de lokale omzetting van de Europese richtlijn ongeldig verklaard omdat die in strijd is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Ook in Nederland vernietigde een rechter de wet. Maar vooral: het Europees Hof van Justitie besliste dat de Europese richtlijn, waarop de lokale wetten zijn gebaseerd, ongeldig is omdat de privacyschending niet in verhouding staat tot het doel van de wet. Ook dat is de voornaamste motivatie van het Belgisch Grondwettelijk Hof voor de vernietiging van de wet.