Het nieuws dat Donald Trump de ‘Fourth of July’ van afgelopen donderdag het liefst had willen aangrijpen voor een ongekend geldverslindend militaire parade (kosten: 80 miljoen euro), kan niemand oprecht verbaasd hebben. Dat hij nog altijd de machtigste politicus van dit enorme land is, blijft intussen iets wat amper te begrijpen lijkt.

Terugkijkend op het afgelopen seizoen, zouden Nederlanders trouwens moeten erkennen dat zij ook weer niet zoveel verschillen van Amerikanen, gezien de al even verbijsterende verkiezingswinst van Thierry Baudet, een volksmenner die er misschien salonfähiger uitziet dan de Amerikaanse president, maar die al even immuun is voor elk beroep op verantwoordelijk gedrag – op het gebied van omgangsvormen, mensenrechten en op het gebied van het klimaat.

Staatsbudget

Typerend was Baudets recente optreden bij Pauw, waar hij een volkomen feitenvrije klacht tegen het klimaatakkoord mocht houden, amper beteugeld door Pauw, en alleen even onderbroken door Gert-Jan Seghers van de ChristenUnie, die juist het toonbeeld is van verantwoordelijk gedrag en nog net kon tegenwerpen dat die zogenaamde ‘geldverslindende’ klimaattransitie in feite maar 0,2 procent opslokt van het staatsbudget, tegenover tien procent voor de zorg, “ook iets dat we belangrijk vinden”. Maar feiten en de vraag “wat we belangrijk vinden” – die interesseren de FvD natuurlijk helemaal niet.

Voor sommige kiezers klinkt zulk populistisch gebazel gewoon onverteerbaar kinderachtig al is ‘kinderachtig’ misschien de verkeerde term, in een tijd dat kinderen zich juist zo opmerkelijk klimaatbewust gedragen.

Maar het ontkenningsgedrag van Trump en Baudet wordt begrijpelijk als je bedenkt dat het op heel wat andere Amerikanen en Nederlanders juist een verlossende werking moet hebben. Eindelijk een politicus die hen belooft te bevrijden uit die akelige nieuwe realiteit waarin je ‘niks meer mag’, niet schelden, geen vrouwen of minderheden beledigen, en nooit meer gedachteloos doorgaan met het ruïneren van deze planeet en daarmee van onze directe leefomgeving, nooit meer vliegen, vlees eten enzovoorts. Trump en Baudet laten het zien: je kunt je gedachtenloos inhalige levensstijl gewoon voortzetten, zolang je degenen die wél verantwoordelijkheid nemen voor gek verklaart.

Of zoals de Franse filosoof Bruno Latour schrijft in zijn boekje ‘Waar kunnen we landen’ (2017): “Degenen die zich achter Trump schuilhouden, hebben besloten Amerika nog een paar jaar te laten dromen, het moment van de landing uit te stellen en al doende de rest van de wereld mee te slepen in de afgrond – misschien definitief”.

Gelukkig is Nederland Amerika niet. En zelfs áls het Forum voor Democratie ooit de volgende Nederlandse premier zou leveren, heeft die niet de macht van de Amerikaanse president, de macht om de halve wereld de afgrond in te trekken. Maar het openlijk afschuiven van verantwoordelijkheid (‘laat Afrika of China eerst maar eens hun best doen’) zal ook in Nederland nog wel even een winstgevende strategie blijven. Alsof je de Europese beschaving gaat redden door juist verantwoordelijkheid uit je lijstje van idealen te schrappen.

Wat is daar nou erg aan? Leonie Breebaart onderzoekt in haar column de actualiteit op filosofische wijze.