Aan boord van cruiseschip Costa Serena, 2008. Foto Martijn Beekman Beeld -

Het is de SER niet gelukt om na vijf jaar nadenken met een algemeen aanvaardbaar advies te ­komen inzake de herziening van ons pensioenstelsel. Goed beschouwd is dat niet vreemd. In het ­kader van het kapitaaldekkingsstelsel sparen wij om in de toekomst te ­kunnen consumeren wanneer we met pensioen gaan.

Dat lijkt logisch, maar dat is het niet. De samenleving in haar geheel (lees: de hele wereld) kan namelijk niet sparen voor de consumptie van de toekomst. Als dat wel zou kunnen, zou de hele wereld heel veel kunnen sparen en dan zouden we allemaal ­tegelijk met pensioen kunnen gaan. Het is niet moeilijk om in te zien dat dit niet kan.

Daarvoor is een eenvoudige verklaring: consumptiegoederen zijn beperkt houdbaar en diensten kunnen al helemaal niet op voorraad worden geproduceerd. Het is een probleem dat je met geld niet kunt oplossen. De samenleving spaart om te voorzien in haar investeringsbehoefte, maar kan niet ‘extra’ sparen voor de consumptie die zij in de toekomst wil genieten. Het kapitaaldekkingsstelsel is gebaseerd op een niet-logische assumptie, dat is een wetenschappelijk gegeven.

Open economie

Economen onderscheiden in hun theoretische beschrijving van de werkelijkheid een ‘gesloten’ economie en een ‘open’ economie. Nederland is een open economie, want het heeft ‘buitenland’. De wereld daarentegen is een gesloten economie. In Nederland kunnen we wel extra sparen voor de consumptie van de toekomst, maar als iedereen op de wereld dat zou doen kan het niet.

Samen met andere factoren veroorzaakt dat ‘extra sparen’ in ons land ­ieder jaar weer een zeer groot overschot op de betalingsbalans (2017: 75 miljard), waarmee we grote economische onevenwichtigheden tussen landen creëren. Het overschot van het ene land is het tekort van het andere; immers, de één zijn export is de ander zijn import. Onevenwichtigheden veroorzaken (financiële) crises en daarmee schaden we de wereld, Europa en de euro.

Wij wijzen graag naar andere landen als veroorzakers van crises, maar met ons spaargedrag zijn wij minstens zo schuldig. We dienen ons te realiseren dat van de gespaarde pensioenvermogens in de eurozone zo’n 65 procent in handen is van Nederland en velen denken dat het nog steeds niet genoeg is! Je moet er niet aan denken dat ook andere landen ­zoveel zouden gaan sparen voor hun pensioenen. De wereld zou bezwijken onder het spaargeld en de rente zou sterk negatief zijn.

We doen onszelf tekort

We sparen zoveel dat Nederland veel te klein is voor al ons pensioengeld: bijna 90 procent van onze ­gespaarde pensioenpotten van 1.400 miljard is in het buitenland ­belegd. Daarmee is ons land voor zijn toekomstige pensioenuitkeringen zeer sterk afhankelijk van het buitenland. En – misschien nog wel erger – we missen de bestedingseffecten van al dat geld in ons eigen land; we doen onszelf tekort.

Daarnaast lijkt het buitengewoon onverstandig om zulke grote onevenwichtigheden te creëren binnen het monetaire huwelijk dat wij hebben gesloten met onze europartners. De andere landen hebben heel andere belangen dan Nederland en dat kan in de toekomst nog veel meer vervelende consequenties hebben.

Het is een raadsel waarom macro-economen in Nederland de niet-logische assumptie van het kapitaaldekkingsstelsel en de daarmee samenhangende onevenwichtigheden nooit naar voren brengen. Je mag van de wetenschap verwachten dat zij de samenleving wijst op theoretische inconsistenties en onverstandige keuzen en dat zij oplossingsrichtingen aandraagt die gebaseerd zijn op correcte theoretische aannamen. Veel macro-economen lijden echter aan tunnelvisie en blijven zoeken naar de kwadratuur van de cirkel; het kapitaaldekkingsstelsel zal en moet blijven bestaan!

Gezien de niet-logische assumptie is een logische oplossing niet mogelijk. Iedere ‘oplossing’ lokt meer discussie uit van anderen die andere ­belangen hebben. De SER bestaat uit werkgevers, werknemers en deskundigen/wetenschappers. Zij zullen er niet uitkomen zolang het kapitaaldekkingsstelsel zelf niet ter discussie wordt gesteld. Wat in vijf jaar niet lukt, lukt in vijfenhalf jaar ook niet.

Sparen maakt schuld

In de wereld zijn veel te veel schulden en Nederland spaart veel te veel. We willen maar niet beseffen dat wanneer wij sparen wij automatisch elders schulden creëren. In 2017 stortten we 33 miljard aan pensioenpremies in onze pensioenpotten. Deze potten zelf leverden ook nog eens 21 miljard aan inkomsten op; in totaal 54 miljard. Aan pensioenen werd ‘slechts’ 30 miljard uitgekeerd, zodat de pot per saldo met 24 miljard toenam. Wij blijven de schulden van anderen maar financieren – waanzin!

Overgang naar een omslagstelsel maakt per direct 20 miljard vrij. Een koopkrachtverbetering van 100 euro per inwoner per maand ligt voor het grijpen en zelfs daarna zal Nederland nog een land blijven met grote overschotten.

Nederland is een angstige samenleving geworden, daardoor sparen we veel te veel en schieten we onszelf in de voet. Het wordt tijd om daarmee te stoppen. De politiek moet de pen­sioendiscussie een andere wending geven. Het is een moeilijk onderwerp dat niet in een paar tweets kan worden uitgelegd en dat vergt moed, doorzettingsvermogen, economisch inzicht en politiek leiderschap. Meer dan ooit is minister Koolmees aan zet; wachten op de SER zal niet helpen.