Technologische innovatie, zoals de gigabatterij van Tesla in het Zuid-Australische Jamestown, is een cruciaal wapen in de strijd tegen de klimaatverandering.

De klimaatbetogers eisen een oplossing van de politiek, maar een kant-en-klare oplossing voor het klimaatvraagstuk is er niet. Schone technologie moet verlossing brengen.

De grootste klimaatmars ooit, zo wordt de betoging van 70.000 demonstranten zondag in Brussel genoemd. De betogers eisen van de politiek, bizar genoeg vaak gesteund door diezelfde politici, een ambitieus plan om het klimaat te redden. De feiten zijn bekend: de aarde warmt op door toedoen van de mens. Dat is het gevolg van de uitstoot van broeikasgassen, waarvan CO2 - dat vrijkomt door de verbranding van olie en steenkool - de belangrijkste is.

Een Belgisch antwoord op de klimaatproblematiek blijft uit, klinkt het kritisch. De vraag is hoe we de verdere uitstoot beperken. Ligt de oplossing erin ons gedrag om te gooien? Bijvoorbeeld door minder met de auto te rijden, minder te vliegen en minder vlees te eten? En kan de politiek daarbij helpen? Bijvoorbeeld door de bedrijfswagens af te schaffen, vliegen zwaarder te belasten en ervoor te zorgen dat de consument de echte prijs voor vlees betaalt?

‘Al die voorstellen zijn sympathiek, maar er is veel meer nodig ’, zegt Gerard Govers, professor geografie aan de KU Leuven. Wie de uitstoot wil beperken, kijkt het best eerst naar de cijfers. De Europese statistische dienst Eurostat leert ons dat de Europese Unie zo’n 4.400 miljoen ton aan broeikasgassen per jaar uitstoot - één ton staat gelijk aan het verbranden van 319 liter diesel. Duitsland, het land met de meeste inwoners en de sterkste economie, is met 828 miljoen ton de grootste vervuiler. In België jagen we zo’n 105 miljoen ton CO2 de lucht in. Daarmee zijn we het op acht na meest vervuilende land van de EU.

Onvermijdelijk

Het goede nieuws is dat de totale uitstoot in Europa al jaren afneemt. Auto’s worden properder, net zoals de industrie. Als 1990 staat voor een uitstoot van 100, dan zitten we vandaag nog op 78. Het slechte nieuws is dat de uitstoot de voorbije jaren amper verder is gedaald en dat er veel meer nodig is om de opwarming van de aarde af te remmen - tegenhouden is onhaalbaar. ‘Zelfs als we vandaag volledig zouden stoppen met het uitstoten van CO2 is die opwarming onvermijdelijk’, zegt Manuel Sintubin, geoloog aan de KU Leuven. Hij is een actief twitteraar die zijn kritiek niet spaart op wie ter linker- of ter rechterzijde onzin vertelt over het klimaatbeleid.

Ik hoor zeggen dat we allemaal weten hoe we het klimaatprobleem moeten oplossen. En dat het maar een kwestie is van politieke wil. Dat klopt niet. Manuel Sintubin Geoloog KU Leuven

De energieproductie, denk aan de elektriciteit die we gebruiken, is goed voor ongeveer een kwart van de uitstoot in de EU. De industrie staat voor iets minder dan een vijfde van de uitstoot, net zoals het transport over de weg. De impact van alle andere sectoren is veel beperkter. De in het klimaatdebat vaak geviseerde luchtvaart en scheepvaart zijn elk goed voor zo’n 3 procent van de uitstoot. In België is het aandeel van de industrie groter dan gemiddeld in de Europese Unie.

De cijfers maken meteen duidelijk dat goedbedoelde maatregelen zoals minder vliegen of minder vlees eten de uitstoot niet drastisch zullen verminderen. Op korte termijn zijn volgens experts zoals Govers en Sintubin doortastende maatregelen nodig, die allemaal neerkomen op het zetten van de stap van fossiele brandstoffen naar meer duurzame alternatieven. Op de lange termijn moeten die leiden tot een CO2-neutrale samenleving. Het meest sprekende voorbeeld is het verregaand elektrificeren van het wagenpark. Het heeft zijn tijd geduurd, maar de autoconstructeurs zijn intussen mee op dat pad. Al blijft zeker in België de verkoop van elektrische auto’s achterwege.

Omstreden

Elektrische auto’s rijden op stroom. Het is dus zaak ook de elektriciteitsproductie duurzamer te maken. Hernieuwbare alternatieven zoals wind- en zonne-energie komen dan om de hoek loeren, al is het probleem daarmee nog altijd dat ze onvoorspelbaar zijn. Op dagen zonder zon of wind is er geen elektriciteit en de technologie om overschotten in batterijen op te laten staat nog verre van op punt. Alternatieven zoals kernenergie - al niet dan in een moderner jasje - kunnen een oplossing vormen, maar ze zijn erg omstreden en de realiteit leert dat ze zeer duur zijn.

Schermvullende weergave

‘Ik hoor zeker in groene hoek soms zeggen dat we allemaal weten hoe we het klimaatprobleem moeten oplossen. En dat het slechts een kwestie is van politieke wil om dat ook te doen’, zegt Sintubin. ‘Dat klopt niet. Zoals het debat over elektriciteitsvoorziening bewijst, weten we nog niet goed waar de oplossing zal liggen.’

Moeten we massaal inzetten op windenergie? Op kernenergie? Op iets anders? Het zijn stuk voor stuk politieke keuzes die allemaal risico’s in houden. ‘Het beste wat de politiek kan doen, is de omstandigheden te creëren dat wetenschappers onderzoek kunnen doen en bedrijven kunnen innoveren zodat we tegen 2030 de manier hebben gevonden om onze maatschappij koolstofarm te maken’, stelt Sintubin.

Technologische innovatie is onontbeerlijk om de opwarming tegen te gaan. De Belgische uitstoot is slechts een kleine fractie van de wereldwijde uitstoot. Hetzelfde met het Europese aandeel, dat steeds kleiner wordt (zie grafiek). Azië, en binnenkort ook Afrika, zullen onvermijdelijk meer gaan uitstoten. ‘Zelfs als wij met moeilijke maatregelen de uitstoot zouden beperken en wij die landen geen technologie kunnen aanbieden waarmee ze hun uitstoot drastisch kunnen verminderen, zullen we de opwarming van de aarde te weinig kunnen afremmen’, zegt Sintubin.

Ons lot ligt dus niet in de handen van de politiek, maar in handen van wetenschappers en innovatie. Het is een ongemakkelijke waarheid voor wie snel kordate maatregelen verwacht van de politiek. Het ontslaat de politiek evenwel niet van de plicht in te grijpen. ‘Niet met steekvlammaatregelen, zoals een snel ingevoerde luchtvaarttaks zoals Vlaams minister van Omgeving Joke Schauvliege (CD&V) die voorstelde’, zegt Govers. ‘Pas op, zo’n taks heeft zeker zin. Maar enkel binnen een breed gedragen klimaatplan, waarin duidelijk staat waar we naartoe willen. Zo’n plan heeft ons land helaas niet.’

Nederland toont de weg

'We moeten elektrische wagens niet gaan subsidiëren zodat beter gegoeden zich op kosten van de staat een Tesla kunnen kopen.' Gerard Govers professor Geografie KU Leuven

Nederland, dat een ambitieus en berekend klimaatplan heeft opgesteld, toont ons de weg. ‘We moeten van hen leren’, vindt Govers. ‘En dat zit in de eenvoudigste dingen. We moeten elektrische wagens niet gaan subsidiëren zodat beter gegoeden zich op kosten van de staat een Tesla kunnen kopen. Maar de overheid kan wel massaal inzetten op laadpalen voor elektrische wagens. En je zou een CO2-taks kunnen invoeren op wat vervuilend is om duurzame alternatieven te ondersteunen. Of om onderzoek te ondersteunen.’