Premier Mark Rutte na afloop van het begrotingsoverleg tussen Pvda en VVD op het Ministerie van Financien met de cameraploeg van Jinek. Beeld anp

Is er een akkoord? Het is nu al dagen de vraag op het Binnenhof. Cameraploegen en fotografen trekken al twee dagen van beraad naar beraad om er achter te komen of er nu wel of niet een relatief klein bedrag voor extra lerarensalarissen wordt gereserveerd in de laatste begroting van Rutte II. Het antwoord blijft nog steeds uit.

Tijd kopen

'We werken aan een oplossing', herhaalde Asscher dinsdag na een ingelast coalitieoverleg. 'We proberen ongelukken te voorkomen', meende Rutte. Toch duurt de patstelling voort. De VVD is nog steeds niet bereid om nu alvast geld opzij te zetten voor leraren. De liberalen willen dat de formerende partijen CDA, D66 en ChristenUnie ook groen licht geven voor een extra investering in onderwijs, maar dat zou niet kunnen omdat 'de financiële plaat' van het beoogde nieuwe kabinet nog onvoldoende is uitgewerkt.



VVD en PvdA treffen elkaar vandaag om negen uur 's ochtends weer op het ministerie van Sociale Zaken voor coalitieberaad. Dan moet er alsnog 'een geitenpaadje' uit de impasse worden gevonden. Asscher en minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem sturen er nu vooral op aan om extra tijd te kopen. Ze hebben dinsdag meerdere voorstellen gedaan om de besluitvorming aan te passen, aldus ingewijden. Het doel van de PvdA is om pas definitief te beslissen over de onderwijsgelden als de formerende partijen meer zicht hebben op hun financiële plannen.

Onduidelijk blijft vooralsnog hoe werkbaar die voorstellen zijn. Als een akkoord uitblijft, komt er mogelijk toch nog een voortijdig einde aan het lange, niet altijd gelukkige bestaan van Rutte II. In de voormiddag staat er een ministerraad op de agenda. Bij de VVD willen ze niet uitsluiten dat het de laatste kan zijn.



Hoe het conflict ook afloopt: Rutte II beleeft wezensvreemde nadagen. Er zijn de afgelopen vijf jaar miljardenbezuinigingen verteerd, pijnlijke koopkrachteffecten geïncasseerd en ontelbare tegenvallers opgedoken, maar bijna altijd vond het gevecht binnen de coalitie achter de schermen plaats. En telkens kwam er een akkoord. In demissionaire status ondergaat Rutte II opeens een extreme makeover. De ploeg die de Grote Recessie doorstond, driegt nu te vallen over 275 miljoen extra voor de Onderwijsbegroting.

Demissionaire soap

Het conflict sluimert al maanden. Lodewijk Asscher begon ver voor de begrotingsonderhandelingen extra geld te eisen voor onderwijzers. Toen er amper acht op werd geslagen, verhoogde hij de inzet. De PvdA zou wel eens kunnen weigeren de begroting te tekenen.



De 'bevrijde' Asscher toonde zo de vechtlust waar de PvdA-Kamerleden in het verleden zo vaak tevergeefs op aandrongen bij Samsom. Wat had de partij eraan om toezegging voor de poorten van de hel weg te slepen, als niemand het door had? De PvdA-bewindslieden gingen in de ministerraad het gevecht aan, maar voor de buitenwereld was alleen de harmonieuze samenwerking met Rutte zichtbaar. Politiek moest ook strijd zijn, kreeg Samsom van zijn criticasters te horen.

De ex-PvdA-leider probeerde de laatste jaren te voldoen aan die behoefte aan politiek krachtsvertoon, maar zijn conflicten met de VVD deden geregistreerd aan. Vaak was vooraf afgesproken waar de coalitiepartijen ruzie over mochten maken. Als het echt spannend werd, belde Samsom met Mark Rutte of Halbe Zijlstra om zijn 'grote project' overeind te houden.



De vechtlust van Asscher komt op een moment dat de PvdA nog maar weinig angst inboezemt. Premier Rutte wil graag 'brokken' voorkomen, maar de formatie van zijn volgende kabinet heeft voorrang. De PvdA moet zijn plaats kennen.



De overige formerende partijen wachten rustig af. Het vermoeden bestaat dat de PvdA nu toch wil voorkomen dat de zaak op de spits wordt gedreven. 'De PvdA heeft eerst de pin uit de handgranaat getrokken', aldus een ingewijde. 'En nu proberen ze die er weer wanhopig in te krijgen.'

De meeste partijen hopen alsnog op een oplossing. Een crisis over onderwijsgeld zou 'politiek op z'n lelijkst' zijn, aldus een betrokkene, vooral omdat het nieuwe kabinet uiteindelijk waarschijnlijk toch dat extra geld gaat uittrekken. Zeker een partij als D66 dringt aan op forse investeringen in onderwijs. Bij de partij valt te horen dat de PvdA-eis van 270 miljoen niet bepaald fors is.



Deëscalatie heeft ook strategische voordelen. Het beoogde nieuwe kabinet heeft al genoeg vijanden, zeker voor een coalitie die slecht kan rusten op een meerderheid van 76 zetels. Op de rechterflank slijpen PVV en Forum voor Democratie de messen, op links staan de SP en GroenLinks klaar om flinke oppositie te voren. Waarom zouden VVD, CDA, D66 en ChristenUnie nu dan ook nog de toekomstige oppositiepartij PvdA tarten?

De formerende partijen hebben Rutte de volmacht gegeven om de zaak af te handelen. Het zal hem nog moeite genoeg kosten om de geest weer in de fles te krijgen. 'Er is een iets te opgewonden sfeer ontstaan', concludeerde ook Jeroen Dijsselbloem eerder al. 'Er zijn iets te grote woorden gebruikt.'