Minister en staatssecretaris van Financiën Jeroen Dijsselbloem en Eric Wiebes, in de Tweede Kamer. Beeld ANP

Rond twee uur piepen de mobiele telefoons op het Binnenhof. Nieuws. Staatssecretaris Eric Wiebes van Financiën heeft gemeld dat er een hoofdlijnenakkoord is tussen VVD en PvdA over een hervorming van het belastingstelsel. Een doorbraak. Opmerkelijk is wel dat één van de onderhandelaars, VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra, op hetzelfde moment uitlegt dat ze 'een heel eind zijn', maar dat er nog geen akkoord is. 'Da's heel mooi', zegt Zijlstra als hij geconfronteerd wordt met de woorden van Wiebes. Een prominente PvdA'er moet ook even bijkomen. 'Heeft hij dat écht gezegd? Hoofdlijnenakkoord?' Zelfs de hoofdrolspelers lijken de verrassende wendingen rond de wijziging van het belastingstelsel amper nog bij te houden. Eerder deze week leek de hele operatie nog langzaam weg te kwijnen. Minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem meldde dat er pas rond Prinsjesdag duidelijkheid zou komen.



De oppositie reageerde honend. 'Keer op keer was er uitstel', aldus CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt. 'En nu weer.' Twee etmalen later is er een akkoord tussen VVD en PvdA. De precieze inhoud blijft mistig. Zijlstra: 'Een reeks van onderwerpen waarmee we met de oppositie over willen praten.' Volgens PvdA-leider Diederik Samsom is nu vooral de vraag of de oppositie bereid is mee te werken: 'Het hangt echt af van 'hullie', als ik het in goed Nederlands moet zeggen.'

Staatssecretaris Eric Wiebes van Financiën staat de pers te woord bij de Tweede Kamer. Beeld anp

Gedetailleerd plan

De oppositie reageert overdonderd. D66 ziet in het plotselinge akkoord; 'een bliksemafleider' om de druk weg te halen bij de coalitie. ChristenUnie-leider Arie Slob: 'De bal ligt nu bij ons. Maar welke bal? Ik heb nog geen bal gezien.' Op de achtergrond tiert het onderlinge wantrouwen. Het kabinet wil geen gedetailleerd plan naar buiten brengen uit angst dat de oppositie aan de haal gaat met de pijnlijke maatregelen die er onvermijdelijk ook zijn. 'Dan wordt zo'n plan uit elkaar gescheurd', meent premier Mark Rutte. 'Een verandering van het bijtellingspercentage voor leaserijders kan al tot een opstand leiden', aldus Samsom.



Er leven binnen de coalitie bovendien twijfels of de oppositie werkelijk gemotiveerd is om het kabinet uit de brand te helpen. Het afhaken van GroenLinks en het CDA kan alle plannen al op losse schroeven zetten. Een meerderheid in de Eerste Kamer is dan amper nog te vinden. Wie wil zich onder die voorwaarden in de kaarten laten kijken? Opgekeerd twijfelt de oppositie aan de motieven van het kabinet. De vrees is dat het hoofdlijnenakkoord van de coalitie niet veel voorstelt, maar dat na achterkamertjesgesprekken de oppositie straks de schuld krijgt van het uitblijven van grote hervormingen. SP, CDA en ChristenUnie eisen dan ook dat de plannen van de coalitie openbaar worden.

Partijleider Diederik Samsom van de PvdA verlaat het ministerie van Financien na overleg. Regeringspartijen VVD en PvdA hebben op hoofdlijnen een akkoord bereikt over de hervorming van het belastingstelsel. Beeld anp

Op de schop

De achterdocht van de oppositie komt ook voort uit de breed geëtaleerde inhoudelijke verschillen tussen VVD en PvdA, van vergroening tot zzp'er, van vermogensbelasting tot toeslagen. Ze zeggen wel bereid te zijn tot een grote herziening, maar achter de schermen zijn relativerende opmerkingen te horen. Het belangrijkste is volgens de coalitie dat de lasten voor mensen omlaag gaan; dat betekent niet perse dat het hele stelsel op de schop hoeft. D66, GroenLinks en CDA hebben grotere hervormingen ook nodig om hun eigen stempel te drukken. D66 wil vergroening en minstens 100 duizend extra banen.



GroenLinks streeft er naar om de maatschappelijke ongelijkheid tegen gaan. Het CDA pleit voor een drastische vereenvoudiging van het stelsel via de invoering van een vlaktaks. Alle drie hebben ze al laten weten dat ze de coalitie niet willen faciliteren bij het uitdelen van 'cadeautjes'. De oppositie voelt zich sterk. Om een meerderheid te krijgen in de Eerste Kamer moet het kabinet steun krijgen van D66 en CDA of van een combinatie van de oude drie gedogers, D66, ChristenUnie SGP, aangevuld met GroenLinks. Meer smaken zijn er niet, tenzij de SP opeens een gedaanteverandering ondergaat.

Fractievoorzitter Halbe Zijlstra van de VVD verlaat het ministerie van Financiën na overleg. Beeld anp

5 miljard meer

Toch oogt de coalitie minder geïntimideerd dan voorheen. De oppositie kan in principe een nieuw belastingplan torpederen in de Eerste Kamer, maar eenvoudig zal dat niet zijn. Wie durft een begroting tegen te houden die vol zit met goed nieuws voor de burgers? Net nu het zoveel beter gaat met de economie. Volgens de laatste cijfers van het Centraal Planbureau heeft het kabinet volgend jaar ruim 5 miljard meer beschikbaar dan begroot.



Zelfs De Nederlandsche Bank heeft haar zegen gegeven om de meevallers te gebruiken voor lastenverlichting. De omstandigheden zijn ideaal en alle spelers zien het belang van een stelselwijziging, maar toch is niemand er volledig van overtuigd dat het ook gaat lukken. Terwijl er aan de ene tafel wordt gespeeld om te kunnen pronken met een stelselwijziging, is de inzet aan de andere tafel om vooral niet de schuld te krijgen van een mogelijke mislukking. Tussenstand: Er is een hoofdlijnenakkoord tussen VVD en PvdA, maar het pokerspel is nog maar net begonnen.