Graffiti in Brussel Beeld reuters

Vrijwel nooit maakt iemand zich druk over handelsakkoorden, zeker niet als er nog over onderhandeld wordt. Maar het Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP) roept veel emoties op.



Voorstanders benadrukken dat het akkoord veruit het grootste en machtigste handelsblok in de wereld zou opleveren, waarin bijna de helft van het inkomen in de wereld wordt verdiend. Tegenstanders zijn bang dat de Amerikanen het verdrag gaan misbruiken om producten met lage kwaliteitseisen op de Europese markt te dumpen, zoals chloorkippen of hormoonvlees.



Tot ongenoegen van politici uit de Europese lidstaten kunnen diverse onderhandelingsteksten tot nu toe alleen vertrouwelijk worden ingezien in een leeskamertje in Brussel. Zij moeten daarvoor dus naar België reizen. Alleen Duitse politici hadden het privilege bedongen dat zij met een druk op de knop in Berlijn ook geheime TTIP-stukken elektronisch konden inzien.



De ophef over het nog niet bestaande akkoord is afgelopen maand aangezwollen doordat eurocommissaris Cecilia Malmström half augustus het privilege van de Duitsers onmogelijk maakte, nadat diverse onderhandelingsteksten waren gelekt aan de pers. Voortaan zouden er geen rapporten meer direct naar de nationale parlementen worden gestuurd, zei ze. Hoewel Malmström haar keutel afgelopen vrijdag alweer deels heeft ingetrokken, blijft er onvrede over de geheimzinnigheid rondom TTIP.

Tweede Kamerlid Jasper van Dijk (SP) Beeld SP.nl

Doofpot

'In de praktijk zien we dat de doofpot rondom TTIP groter wordt', zegt SP-Kamerlid Japser van Dijk. Hij vraagt minister Lilianne Ploumen (Buitenlandse Handel) vandaag via Kamervragen om opheldering. Hij vindt dat TTIP-stukken sowieso allemaal openbaar moeten zijn. 'Ik wil niet naar een soort Brusselse darkroom om die stukken te lezen. De actie van Malmström laat zien dat alle woorden over openheid vooral voor de bühne zijn. In plaats van meer openheid, krijgen we meer geheimzinnigheid.'



Volgens de SP wordt de Europese Commissie nerveus van het rondsturen van documenten over het handelsverdrag vanwege een prijsvaag die klokkenluiderswebsite WikiLeaks heeft uitgeroepen. Wie de uiteindelijke tekst van het TTIP-akkoord doorspeelt aan WikiLeaks, krijgt daar 100 duizend euro voor, zo belooft de site sinds 11 augustus.



Ook regeringspartij VVD wil dat de geheime stukken in Den Haag leesbaar worden. 'Ik vind het onzin en onterecht dat nationale parlementsleden naar een kamertje in Brussel moeten komen om geheime stukken te lezen', zegt VVD-europarlementenariër Hans van Baalen. 'Het TTIP-handelsverdrag is omstreden, dus je moet niet de indruk wekken dat je bepaalde informatie niet wil verstrekken.'



De VVD pleit wel voor een regel dat politici de informatie die ze inzien niet altijd direct openbaar mogen maken. Ze zouden dus soms een geheimhoudingsverklaring moeten tekenen. 'Er zit concurrentiegevoelige informatie tussen. Bijvoorbeeld afspraken over milieu-eisen. Dat soort informatie is heel interessant voor bedrijven buiten de Europese en Amerikaanse markt.'

Geen grote geheimen

Ook oppositiepartijen GroenLinks, D66 en het CDA pleiten voor meer openheid over het handelsverdrag. 'Het plotseling niet meer toesturen van documenten is een heel raar verhaal. Daar gaan wij minister Ploumen en Kamervoorzitter Van Miltenburg zeker op aanspreken', zegt GroenLinks-Kamerlid Rik Grashoff. Hij noemt het onterecht als inzage 'voor welke lidstaat dan ook wordt ingetrokken'. D66-Kamerlid Kees Verhoeven: 'De onrust wordt groter als je documenten niet meer deelt die voorheen wel werden gedeeld.'



Maar missen de partijen nu echt cruciale informatie? Volgens D66-europarlementariër Marietje Schaake valt dat wel mee. 'Op de Commissiewebsite staan nu Europese onderhandelingsteksten, factsheets en samenvattingen. Ze erkent dat die informatie niet vaak wordt geraadpleegd. 'Mensen hebben duidelijk de behoefte om gehoord te worden en niet alleen geïnformeerd.'



Ook europarlementariër Wim de van Camp (CDA) benadrukt dat hij momenteel 'voldoende' toegang heeft tot informatie over het handelsverdrag. 'Als ik zou willen, dan kan ik dag in dag uit in die leeskamer in Brussel zitten en tot in detail alles weten over onderhandelingen.'



Regeringspartij PvdA sluit zich daarbij aan. 'Er zijn geen hele grote geheimen', zegt Kamerlid Jan Vos. Volgens hem staan de meeste documenten over TTIP online, maar hij vindt het niet raar als sommige stukken tijdelijk niet openbaar zijn. 'Een onderhandelingsproces is niet altijd gebaat bij voortdurende openbaarheid. Daarom heet het onderhandelen.'

Prullenbak

Critici stellen overigens dat het nog maar de vraag is of het TTIP-akkoord er ooit nog komt of dat het alsnog in de prullenbak verdwijnt. Het moest eind 2015 af zijn, maar die deadline wordt gemist. Als het verdrag er niet ligt voor de start van de presidentsverkiezingen in de VS, najaar 2016, is het afwachten of de opvolger van Obama zit te wachten op een handelsverdrag met de veeleisende Europeanen. De Amerikanen zijn ook bezig met een handelsakkoord met de Aziaten.