Natuurlijk zijn ex-PVV'ers welkom, die mensen zijn niet besmet.' Beeld Mike Roelofs

'De Trumpschok.' 'Het tijdperk Trump.' 'Boze stem wint.' Op de cafétafels liggen de kranten over de Amerikaanse verkiezingen; in de hoek poseert Jacques Monasch voor de fotograaf. Of hij even serieus wil kijken? 'O, ja, dan zie ik er tenminste uit als boze, blanke man.'

De ex-PvdA'er heeft heel wat over zich heen gekregen de afgelopen dagen. Beknopt samengevat: hij is een opportunist die maar zijn eigen PVV Light moet beginnen.



Monasch zegt er niet van wakker te liggen. 'De mensen die mij PVV Light noemen, roepen tijdens de vluchtelingencrisis: 'Wir schaffen das.' Ze brengen een oude slaapzak en knuffel naar het asielzoekerscentrum en vertrekken daarna weer naar Aerdenhout en Heemstede. Maar we kunnen het niet aan. Uit alle cijfers blijkt dat asielzoekers onderaan in de samenleving terecht komen. Eritreeërs hangen nu de hele dag op straat rond in kwetsbare buurten. Wat is daar sociaal aan?'



Monasch heeft naar eigen zeggen geprobeerd de partij van binnenuit te veranderen. Hij verwijst naar zijn artikelen in de jaren negentig, naar zijn boek De strijd om de macht uit 2002 waarin hij de 'politieke correctheid' binnen de partij hekelde en naar een opiniestuk uit 2009 ('de elite heeft niets geleerd van Fortuyn').

Hij hoopte op een kentering onder Wouter Bos, maar ook die stuitte volgens Monasch op verzet van het kader en de fractie. 'Hij deed een goedbedoelde uitspraak over al die allochtone PvdA-raadsleden die destijds met voorkeursstemmen werden gekozen. Dat is hem enorm kwalijk genomen. Als je zo geframed wordt, is dat een schok. Bos heeft het onderwerp toen laten rusten.'



Monasch wilde de komende weken meedoen aan de lijsttrekkerverkiezing bij de PvdA, maar vond dat de partijtop hem tegenwerkte. Zo vroeg hij tevergeefs om meer invloed op het verkiezingsprogramma. Ook zou het bestuur het plan om niet-leden mee te laten stemmen onvoldoende waarmaken .



Daar kwam bij dat de fractie besloot de uitslag van het Oekraïnereferendum niet over te nemen, hoewel ze volgens Monasch het tegenovergestelde beloofde. 'Dat is zo fundamenteel. Met een referendum probeer je mensen weer te betrekken bij de politiek. Dat is hard nodig. Maar nu worden de kiezers voor de tweede keer geschoffeerd. De democratische schade is gigantisch.'



Hij praat gulzig, alsof hij iets in te halen heeft. Soms krijgt hij halverwege een vraag een ingeving. 'Sorry, dat ik je onderbreek, maar...' Na bijna twee uur komt Monasch erachter dat hij een afspraak is vergeten. Hij rent weg en komt anderhalf uur later terug naar het café. Dan praat hij nog ruim een uur verder.

U voelt zich bevrijd?

'Dat klinkt onaardig, maar het is wel zo. Absoluut.'



U wekt niet echt de indruk klaar te zijn met politiek.



'Ik ben nu bezig met gesprekken om een eigen partij te beginnen. Dat overweeg ik serieus. Veel mensen vragen me om het te doen. De komende tien dagen hak ik de knoop door. De passie is er. De inhoudelijke noodzaak ook. Ik ben nu met een aantal zeer capabele mensen in gesprek om te kijken of we het kunnen organiseren.'

Beeld Mike Roelofs

Het zal PvdA'ers alleen maar bevestigen in het idee dat u bewust heeft aangestuurd op een breuk.

'Ik wilde liever de strijd aangaan binnen de PvdA, maar alleen als mensen van buiten eenvoudig mee konden stemmen. In plaatst daarvan eiste het partijbestuur dat flitsleden voor een heel jaar lid zouden worden. Dan weet je dat het niet gaat werken. Ik voel me niet schuldig. Ik ben sinds 1977 lid geweest. Hoe kun je me dan een opportunist noemen?



'Ik ben vaak met Diederik Samsom gebotst de afgelopen jaren, maar ik heb ook veel respect voor hem. Hij zegt nu hardop dat hij een fusie wil met de fractie van GroenLinks. Onder het partij-kader is daar brede steun voor. Logisch, want alleen die groep is overgebleven bij de PvdA. Dat is precies het probleem. Die leden kiezen nu de nieuwe lijsttrekker.



'Ik heb altijd gezegd: een fusie met GroenLinks gaat zonder mij gebeuren. Dat is volstrekt de verkeerde richting. Dan wordt de PvdA een vrijzinnige, liberale partij die voor een federaal Europa is en de multiculturele samenleving omarmt.'

Wat is dan de goede richting?

'Ik heb niet voor niets mijn afscheid bekendgemaakt op de Albert Cuyp, waar ik begin jaren negentig fractievoorzitter was van de deelraad. Marktkooplui en trambestuurders werden in die tijd weggezet als fascisten, omdat ze klaagden over de multiculturele samenleving. Is het daarna beter gegaan? De zoon van die trambestuurder wilde wellicht ook wel op de tram, maar vanwege positieve discriminatie kreeg iemand anders voorrang. Toen is hij misschien vrachtwagenchauffeur geworden en nu mag hij toekijken hoe hij wordt weggeconcurreerd door een Pool.



'We moeten luisteren naar die mensen. Als je dat niet doet, krijgen we de Marine Le Pens over ons heen. Er woedt een oorlog aan de onderkant van de arbeidsmarkt. De PvdA probeert er wel iets aan te doen, maar het is te weinig. Er kan geen vrij verkeer van arbeid zijn als het welvaartsverschil tussen EU-lidstaten te groot is. Gewoon mee ophouden. Toen David Cameron vroeg om een noodrem op arbeidsmigratie, hadden wij bij hem moeten aanschuiven.



'In plaats daarvan werden we defensief. Niemand mag morrelen aan het heilige Europa. Je moet die diplomaten in de PvdA eens horen...'

Richt uw partij zich op de groep die Hillary Clinton omschreef als de deplorables?

'Met die term heeft Clinton zich totaal gediskwalificeerd. Het gaat niet om de deplorables en ook niet om de mensen die zogenaamd de vooruitgang hebben gemist. Het zit veel dieper. De Harvard-filosoof Michael Sandel schrijft dat mensen zich bestuurd voelen door krachten die ze niet meer kunnen beïnvloeden. Dat gevoel leeft bij hoog- en laagopgeleiden.'



'Ook Europa speelt een rol in die grootschaligheid. Al die Europese aanbestedingswetten werken in het voordeel van grote bedrijven, terwijl een school natuurlijk door een lokale bouwer moet worden gebouwd en een asielzoekerscentrum bevoorraad moet worden door de lokale groenteboer en slager. Dat moet je helemaal niet uitbesteden aan een grote cateraar. We zullen echt terug moeten naar kleinschaligheid, naar menselijke maat in de zorg, het onderwijs, de sociale woningbouw.'

De menselijke maat... Dat zegt de PvdA ook altijd

'Er gebeuren goede dingen bij de PvdA, maar er is altijd weerstand. Voorbeeld: 4 havo is het kerkhof van het Nederlandse onderwijssysteem. Vmbo'ers stromen in en de hormonen gieren rond. Toch zitten er dan vaak meer dan dertig leerlingen in één klas. De leraren, de ouders, de jongeren: allemaal zeggen ze dat de klassen kleiner moeten. Ik heb voorgesteld in de fractie om het extra onderwijsgeld daar dan maar aan te besteden.



'Wat krijg ik te horen bij de PvdA? Uit de modellen van het CPB blijkt dat het weinig oplevert als je klassen terugbrengt naar 24 leerlingen. Weggegooid geld dus. Een stelletje econometristen dat nog nooit in een klas is geweest, bepaalt of het zin heeft! Zo wordt beleid gemaakt: top-down, op basis van modellen.'

Het Brexit-kamp zei: the people have had enough of experts. Zegt u dat ook?

'Natuurlijk! Mensen hebben genoeg van experts. En terecht. Er zit veel meer deskundigheid in de samenleving dan in een of andere ivoren toren in Den Haag vol beleidsambtenaren. De samenleving is veranderd. Als ik inderdaad met een eigen partij kom, zal die radicaal anders georganiseerd zijn. Er komen enkele basisprincipes en spelregels, maar verder moeten we openstaan voor ideeën van buiten, een open-sourcemodel. Er zal geen onderscheid zijn tussen leden en niet-leden.'



'Een van de basisprincipes is dat er een nieuw Europees verdrag moet komen. Weg met de Jean-Claude Junckers en de Frans Timmermansen. In de Europese Commissie komen ambtenaren die in dienst staan van de regeringsleiders. Nationale parlementariërs met een dubbelmandaat moeten de rol van het Europees Parlement overnemen.



'Asiel en integratie is ook een belangrijk thema. Wilders wil geen enkele vluchteling opnemen. Dat vind ik verwerpelijk. Ministens zo verwerpelijk is het om 'wir schaffen das' te zeggen, terwijl dat niet zo is. Vanuit de UNHCR-kampen nodigen we een vast aantal vluchtelingen uit om hier te schuilen, maar dan zoeken we wel mensen uit die zich wat makkelijker aanpassen. Dan kunnen we ze ook echt helpen.'

Zijn ex-PVV'ers ook welkom bij uw partij?

'Waarom niet? Die mensen zijn niet besmet. Met racisten heb ik niks. Wegwezen. Maar veel PVV-stemmers hebben het hart op de goede plek. Alleen hebben ze het gevoel dat er aan tal van problemen niets wordt gedaan en dan stemmen ze maar op Wilders.



'Wat in sommige steden gebeurt, is voor veel mensen een schrikbeeld, ook buiten de Randstad. Neem Rotterdam-Zuid. Is dat nog Nederland? Ja. Het is Nederland, maar ik voel me er geen Nederlander meer. Ik hoor het ook van allochtonen. Die hebben er ook genoeg van. Die zijn het ook zat.'

De peilers zeggen het: er ligt een gat in de conservatief linkse hoek. Dat zal u ook gezien hebben.

'Ik vind al sinds de jaren negentig dat we die kant op moeten. Als iemand dat conservatief links noemt, heb ik daar geen probleem mee. De grenzen tussen links en rechts zijn aan het vervagen. Ik wil een partij die een sociaal hart én een gezond verstand heeft.

Kunt u niet bij de SP terecht?

'De SP heeft goeie ideeën, maar is ideologisch gesloten. Alle heil komt van de staat. Bovendien applaudisseren ze volop mee als Merkel zegt dat ze alle vluchtelingen wil opnemen. Dat is geen optie. Ik denk dat er een enorme behoefte is aan een andere partij.'