Σχεδόν τρεις μήνες μετά τις εκλογές και τον σχηματισμό της κυβέρνησης Σύριζα – ΑΝΕΛ και έπειτα από ένα ενθουσιώδες ξεκίνημα η διαπραγμάτευση βρίσκεται σε τέλμα. Η μια ψυχρολουσία διαδέχεται την άλλη, οι «διαπραγματευτικές» βεβαιότητες καταρρίπτονται και ο ζητούμενος «έντιμος» συμβιβασμός μετατίθεται από εβδομάδα σε εβδομάδα.

Όμως κατά πόσο είναι εφικτός ένας έντιμος συμβιβασμός; Το κύριο εμπόδιο δεν είναι η διαπραγματευτική τακτική αλλά ότι «διαπραγματεύονται» δυο ριζικά διαφορετικοί κόσμοι: η οικονομικά φιλελεύθερη Ευρώπη από την μια πλευρά, και ο σοσιαλισμός του 21ου αιώνα στην Ελλάδα και την Ευρώπη –που οραματίζεται ο Σύριζα- από την άλλη.

«Η δική μας Ευρώπη βρίσκεται στον αντίποδα της σημερινής, είναι η Ευρώπη του Διαφωτισμού και της ριζοσπαστικής κριτικής του, των επαναστάσεων, του κοινωνικού κράτους, της δημοκρατίας, των μαζικών κοινωνικών κινημάτων από τα κάτω. Στρατηγικός στόχος του ΣΥΡΙΖΑ είναι ο σοσιαλισμός του 21ου αιώνα στην Ελλάδα και την Ευρώπη». Αυτά σύμφωνα με τις επίσημες θέσεις του Σύριζα. Αν διαβάσει κανείς την Πολιτική Απόφαση του Ιδρυτικού Συνεδρίου (http://www.syriza.gr/page/politikes-apofaseis-synedriwn.html#.VT3PTJPewoK) του Σύριζα και την αντιπαραβάλει με τους στόχους και τις επιδιώξεις της ΕΕ δεν υπάρχει το παραμικρό σημείο όχι επαφής, αλλά ούτε καν σύγκλισης.

Ο Σύριζα, ή τουλάχιστον ένα μεγάλο κομμάτι από αυτόν, επαναλαμβάνει μονότονα –για οτιδήποτε συμβαίνει- ότι φταίνε οι «νεοφιλελεύθερες πολιτικές της Ευρώπης» και ο καπιταλισμός. Όμως οι πολιτικές της ΕΕ δεν σχηματίστηκαν ούτε χθες, ούτε προχθές. Κάπως έτσι ήταν από την αρχή. Η Ευρώπη χτίστηκε πάνω σε αυτό που αποκαλούμε καπιταλισμό, δηλαδή το οικονομικό και κοινωνικό σύστημα στο οποίο το ιδιωτικό κεφάλαιο αποτελεί τον βασικό παράγοντα της οικονομικής ζωής. Η ΕΕ είναι μια ένωση που βασίζεται στην οικονομική ελευθερία. Που η ελεύθερη κυκλοφορία ανθρώπων, εμπορευμάτων, κεφαλαίων και υπηρεσιών εντός της ΕΕ αποτελούν θεμελιακές αρχές.

Από πολύ νωρίς η Ελλάδα επέλεξε ως εθνική στρατηγική την συμμετοχή της στην ΕΕ. Η προσπάθεια ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΟΚ τότε) ξεκίνησε από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 και κορυφώθηκε με την συμμετοχή στην ευρωζώνη, στην Ευρώπη των ισχυρών. Αυτό δεν έγινε ούτε βεβιασμένα, ούτε συγκυριακά. Ούτε πολύ περισσότερο, μας πίεσαν οι άλλες χώρες.

Η ελληνική πολιτική ηγεσία, συμφώνησε σχεδόν ομόφωνα, για την συμμετοχή στην ευρωζώνη, και την εκπλήρωση των σχετικών προϋποθέσεων. Στις 31 Ιουλίου 1992 η Νέα Δημοκρατία, το ΠΑΣΟΚ και ο Συνασπισμός επικύρωσαν τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, θέτοντας ως κορυφαία εθνική επιλογή την συμμετοχή της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την υιοθέτηση του ευρώ. ΝΔ (46,89%), ΠΑΣΟΚ (38,6%) και Συνασπισμός (10,2%) αντιπροσώπευαν πάνω από το 95% των ψηφοφόρων!

Σύμφωνα με το άρθρο 73β της Συνθήκης του Μάαστριχτ, «απαγορεύεται οποιοσδήποτε περιορισμός των κινήσεων κεφαλαίων» και με το άρθρο 102α υιοθετείται η «αρχή της οικονομίας της ανοιχτής αγοράς με ελεύθερο ανταγωνισμό».

Ένα μόνο παράδειγμα, που αποτελεί «κόκκινη γραμμή» της σημερινής κυβέρνησης: η απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας, δηλαδή η διάσπαση της ΔΕΗ και η πώληση μέρους της σε ιδιώτες δεν αποτελεί μνημονιακή υποχρέωση. Αποτελεί ευρωπαϊκή υποχρέωση, την οποία έπρεπε να έχουμε εκπληρώσει πριν το ξέσπασμα της Μεγάλης Κρίσης.

Εκ των υστέρων, έχοντας ζήσει την λυσσαλέα αντίδραση (και των τριών παραπάνω κομμάτων) στον μετασχηματισμός της οικονομίας σύμφωνα με τις αρχές της ανοιχτής αγοράς και του ελεύθερου ανταγωνισμού, μπορούμε εύλογα να αναρωτηθούμε: ήξεραν τι ψήφιζαν;

Η απάντηση, μάλλον είναι απλή. Ήξεραν σε γενικές γραμμές τι περιλαμβάνει η Συνθήκη του Μάαστριχ. Απλά ακολουθώντας την γνήσια πολιτική κουτοπονηριά των τελευταίων 10ετιών θεώρησαν ότι όλα γίνονται: και ευρώ και κρατισμός – κομματοκρατία. Και έχει ο θεός.

Πώς μπορεί λοιπόν να υπάρξει «έντιμος» συμβιβασμός; Θα δούμε την Ευρώπη να υιοθετεί το σοσιαλιστικό όραμα του Σύριζα ή ο Σύριζα να μετατρέπεται σε θιασώτη της ελεύθερης αγοράς και του καπιταλισμού; Για να το πούμε αλλιώς η Ευρώπη είναι θεμελιακά εκτός του σοσιαλιστικού προτύπου που ευαγγελίζεται ο Σύριζα και ο Σύριζα θεμελιακά εκτός του ευρωπαϊκού οικονομικο-κοινωνικού πλαισίου. Πιστεύουν άραγε σοβαρά, κάποιοι στην Κυβέρνηση, ότι θα «αλλάξουμε την Ευρώπη»; Άρα η μόνη διέξοδος για έναν συμβιβασμό είναι ο Σύριζα να αποδεχθεί τις λειτουργικές αρχές της ΕΕ.

Όπως έχει πει ο Μαρξ οι άνθρωποι δημιουργούν την ίδια τους την ιστορία τη δημιουργούν όμως όχι όπως τους αρέσει, όχι μέσα σε συνθήκες που οι ίδιοι επιλέγουν, αλλά μέσα σε συνθήκες που υπάρχουν, που είναι δεδομένες και από το παρελθόν κληροδοτημένες.

Και αυτό έπρεπε να το ξέρουν όλοι όσοι υπόσχονταν θεμελιακές, ριζοσπαστικές, αλλαγές εντός του ευρώ. Δυστυχώς (ή ευτυχώς) όλα δεν γίνονται. Έντιμος συμβιβασμός, λοιπόν, δεν μπορεί να υπάρξει. Ο ρεαλιστικός συμβιβασμός όμως –ας ελπίσουμε- βρίσκεται προ των πυλών!

Ο Γιάννης Παπαδογιάννης είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας των βιβλίων : «Το Άδοξο Τέλος – Η μετέωρη πορεία, η συντριβή και η αναγέννηση των Ελληνικών Τραπεζών» (2013), και, «Η Άνοδος και η Πτώση του Homo Economicus – Ο μύθος του ορθολογικού ανθρώπου και η χαοτική πραγματικότητα» (2012). (Αμφότερα, εκδόσεις Παπαδόπουλος).