In groenomrande paginagrote advertenties in de dagbladen stond deze week een ‘Oproep aan het nieuwe kabinet’. Dat moet ‘snel naar 100 procent schone energie uit Nederland’: in 2030 moet de klus geklaard zijn. Stel een ‘Energiecommissie’ in en maak een Deltaplan. Aanbevolen door de altijd actieve duurzame BN’ers: Herman Wijffels, Marjan Minnesma van Urgenda, cabaretier Dolf Jansen, tuinman Lodewijk Hoekstra. Je kunt er een digitale handtekening onder zetten, duizenden deden dat de afgelopen dagen.

Klimaat en energie liggen plots op de onderhandelingstafel. Een meerderheidskabinet is nauwelijks denkbaar zonder minstens één van de ‘groene’ partijen D66, GroenLinks en ChristenUnie. En die zullen hun kiezers niet willen teleurstellen, zij willen snel richting een duurzaam Nederland. Aan de andere kant staan VVD en CDA die in de campagne weinig woorden vuil maakten aan het onderwerp en met hun programma vooral rood scoorden op de talloze groene ranglijstjes. Het lijkt ouderwets links versus rechts. Links is voor veel steviger klimaatbeleid, hardere afspraken, rechts staat op de rem, waarom voorop lopen?

De regeringsvariant die nu op tafel ligt heeft de naam ‘groenrechts’ gekregen: groen samen met rechts. Beetje gekke term eigenlijk, alsof rechts niet groen kan zijn. Onzin, vinden de initiatiefnemers van de oproep voor een ‘Energiecommisie’. De - gigantische - opgave om binnen afzienbare tijd volledig over te schakelen op duurzame energie moet juist ver weg blijven van de traditionele politieke tegenstellingen.

“Een gedepolitiseerde aanpak is nodig”, stellen ze. “De Nationale Energiecommissie is van ons allemaal. Die commissie staat boven de politiek - en werkt samen met inwoners, onderwijs, overheid, bedrijven, wetenschappers en maatschappelijke organisaties.”

Het voorstel bouwt voort op de actie in de verkiezingscampagne: ‘Klimaat is niet links of rechts’, op poten gezet door Urgenda. Op grote billboards waren niet alleen die bekende duurzame Nederlanders te zien, maar ook de aanvoerders van DSM, Unilever en Philips, Feike Sijbesma, Paul Polman en Frans van Houten. Kopstukken uit het Nederlandse bedrijfsleven die pleiten voor een ambitieus klimaatbeleid en waar echt geen groen zweverig of utopistisch etiket op te plakken is.

Deltaplan

Zulke labels zijn al helemaal niet van toepassing op werkgeversorganisatie VNO-NCW. Toch pleitte die daags na 15 maart samen met MKB Nederland en de boerenorganisatie LTO voor een ‘sterke, duurzame, inclusieve economie’. Anders dan voorheen schrikken de ondernemers niet van GroenLinks. “GroenLinks krijgt niet voor niets zoveel stemmen”, constateerde VNO-voorzitter Hans de Boer over een mogelijk groen kabinet tegenover de NOS. In ‘tip 1 voor de formatie’ valt op de site van de club te lezen: ‘de energieproductie kan en moet veel groener’.

VNO-NCW liep lange tijd niet bepaald voorop met duurzaamheid. Om de boel meer aan te zwengelen is daarom in 2010 De Groene Zaak opgericht, een alternatief ondernemersplatform. Maar inmiddels heeft de werkgeversclub de koers verlegd. Het lanceerde het plan NL Next Level, waarin enorme investeringen in de energietransitie worden bepleit. Ook hier het toverwoord ‘Deltaplan’: groots, maar apolitiek. Samen de schouders eronder, laat Nederland weer voorop lopen. Of zoals het in de oproep voor de Energiecommissie heet: ‘Groen Hollands vernuft’.

Waar wacht men in Den Haag nog op, is de gedachte bij zoveel goede moed. Zet dat ‘groenrechtse’, of hoe het dan ook te noemen, kabinet maar in elkaar. Het bedrijfsleven is er klaar voor. Acht Nederlandse multinationals werken ook al samen in de in 2012 opgerichte Dutch Sustainable Growth Coalition. En riep niet zelfs de Rotterdamse haven, samen met onder meer Siemens en Shell, vorig jaar om een Klimaatwet?

Er zijn bovendien in de samenleving vele lokale duurzame energieprojecten, gemeenten zijn druk bezig met duurzaam beleid. De stad Den Haag heeft net een ‘klimaatburgemeester’ van VVD-huize benoemd. Pauline Krikke vindt het namelijk één van de twee grote prioriteiten. “Het thema klimaatverandering hoort bij de stad van Vrede en Recht”, zei ze deze week.

Tekst loopt door onder illustratie.

Beeld Nanne Meulendijks

Alsof dat nog niet genoeg is, komt de als conservatief bekendstaande bouwsector volgende week met een ‘revolutionair’ plan om onder meer de gebouwde omgeving energieneutraal te maken. Was de club Bouwend Nederland onder leiding van CDA’er Maxime Verhagen tot nog toe niet op een erg duurzame koers te betrappen, onder leiding van ex-VNO’er Bernard Wientjes gooit de door het vorige kabinet ingestelde ‘Taskforce Bouw’ het over een hele andere boeg. De beuk erin dus.

De urgentie is dan ook groot. Nederland heeft zich gecommitteerd aan het klimaatakkoord, in december 2015 in Parijs gesloten. De opwarming van de aarde moet volgens bijna tweehonderd landen aan het eind van deze eeuw onder de twee graden blijven, liefst richting maximaal 1,5 graad. Nederland blijft, zoals bekend, achter bij andere Europese landen. Daarbij: het Energie-akkoord loopt tot 2023, wat daarna?

Toch zijn er, ondanks de roep om een apolitiek Deltaplan, nog wel wat tegenstellingen te overbruggen. Eén ervan heet ‘overheid’. Het bedrijfsleven verheugt zich op miljardeninvesteringen in hernieuwbare energie, de bouw en duurzaamheid. Maar het is niet helemaal voor niks dat de aanvoerders van ondernemend Nederland voor majeure stappen zijn. Er gloren grote potten geld. Die komen alleen niet vanzelf los.

Klimaatwet

De overheid moet voor de lange termijn een duidelijk beleid vastleggen zodat investeerders weten waar ze aan toe zijn. Overheidsgaranties zijn nodig om voldoende privaat geld los te krijgen, om ook institutionele beleggers als grote pensioenfondsen te interesseren. Een klimaatwet helpt daarbij, die kan tussentijdse doelen vastleggen, niet alleen vergezichten naar 2050.

Daar zal ‘rechts’ zich overheen moeten zetten: dat de markt niet voldoende is toegerust om de uitstoot van broeikasgassen voldoende te beperken. Een sterke, trekkende overheid is nodig om zo’n veelomvattend, lange-termijnprobleem als klimaatverandering te lijf te gaan.

Links zal zich ermee moeten verzoenen dat het grote bedrijfsleven een sleutel is voor het bereiken van de klimaatdoelstellingen. Dat geld uit de staatskas daar ook terecht zal komen, wellicht in ruil voor ‘linkse’ harde reductiedoelen. Het zal zich binnen een klimaatkabinet hard willen maken voor ‘inclusieve groei’, beleid dat alle groepen in de samenleving ten goede komt. Maar of het belastingstelsel vergroend wordt is de vraag. Tot een echte ‘systeemverandering’ zal het in een coalitie met rechts niet komen.

En het bedrijfsleven op zijn beurt moet boter bij de vis leveren: een stevige lobby voeren voor een adequate CO2-heffing bijvoorbeeld. De Groene Zaak constateert kritisch dat ‘het gloedvolle betoog’ van VNO-NCW voor grootse investeringen in schone energie nog weinig concrete inspanningen bevat voor de eigen achterban.

De Hollandse vraag is natuurlijk altijd: wie gaat dat betalen? Vliegt de energierekening omhoog, blijven de koopkrachtplaatjes in orde, dragen de lagere inkomens een zwaardere last van mooie duurzame plannen die rechts niet wil compenseren? Smeermiddelen zijn er ook: nieuwe banen en lagere lasten voor werkgevers.

Zonder pijn zal het niet gaan maar het is de moeite van het proberen waard, zo’n ‘groenrechtse’ coalitie. De tien politieke jongerenorganisaties, van links tot rechts, gingen hun oudere kompanen al voor. Onder leiding van de inmiddels bijna apolitieke Jan Terlouw brachten ze voor de verkiezingen een klimaatmanifest uit. “Het principe ‘de vervuiler betaalt’ zal uitgangspunt zijn van het kabinetsbeleid”, is hun wens. “Alle jongeren zien het grote belang om nu actie te ondernemen tegen klimaatverandering”, lichtten ze toe. “Als het aan de jongeren ligt, is dit dus het eerste wat op tafel ligt tijdens de onderhandelingen van het regeerakkoord.”