Subotica , serbo-hungara landlimo. De 1945 ĝis 1989, ĉi tiu urbo, la lasta en Serbujo antaŭ Hungarujo , ĉeis la « feran kurtenon », kiu dividis Eŭropon en du partoj. En 2011, la urbo fariĝis esenca nodo de la balkana vojo. La migrantoj grupiĝis apud malnova ne plu funkcianta brikfabriko. Pasigistaj retoj prizorgis la transporton ĝis Hungarujo. En vintro 2014-2015, ne malpli ol cent mil Kosovanoj profitis tiujn retojn dum elmigrado tiom subita kiom efemera. Post la tuta blokado de la landlimo fare de Hungarujo, la 14-an de septembro, neniu plu pasis tra Subotica ; sed, kun la starigo de la distingo inter « rifuĝantoj » kaj « ekonomiaj migrantoj », la ĝangalo denove allogas kandidatojn al ekzilo. S-ro Hakim T., devenanta el Maroko, atendas monĝiron de 1 200 eŭroj por pagi la trapason de la landlimo. « Mi estos deponita per veturilo, la gvidisto montros al mi truon en la pikdrata barilo kaj iu atendos min ĉe la alia flanko. Tio ne estas tiom malfacila. » Malgraŭ la ja realaj danĝeroj – perforto, prirabado kaj malliberejo kaze de aresto -, la kaŝaj trapasoj rekomenciĝis laŭ la ritmo de la fermiĝoj de la « laŭleĝaj » vojoj.

Preŝevo , sude de Serbujo. Elmigrado restas ekonomia savklapo por la kvindek mil loĝantoj de tiu urbo plejmulte loĝata de albanoj, kiu situas funde de malriĉa valo, blokita inter Kosovo kaj Makedonujo. La polico notas la identecon de la rifuĝintoj kaj registras iliajn fingro-spurojn en tabak-fabriko nun fermita, same kiel preskaŭ ĉiuj entreprenoj de la urbo. La rifuĝanto-krizo kontribuis al masiva alveno de freŝa mono. Bus-transportado al Kroatujo, nutrado, poŝtelefonoj : paralela ekonomio tute turnita al ili stariĝis dum la alveno-pinto, inter junio kaj novembro. S-ro Shkëlzen K., kiu zorgas pri ĉiovendejo fronte al la registro-centro, asertas ke liaj vendoj triobliĝis en 2015. La kvartalo de la stacidomo estis tiam fariĝinta subĉiela tendaro. Miloj da homoj dormis surtrotuare, atendante esti identigitaj kaj ricevi de la serbaj aŭtoritatuloj la rajtigilon por sepdek du horoj, nepra por daŭrigi sian vojaĝon al Kroatujo. La registro-centro ankoraŭ funkcias, sed alvenantoj maloftiĝis.