Beslissingen over het veiligheidsbeleid van ons land horen niet op basis van slogans en dogma’s genomen te worden. Een factcheck.

Door Wally Struys, defensie-econoom en professor emeritus aan de Koninklijke Militaire School

Over de vervanging van de F-16’s zijn de afgelopen tien dagen veel gedachtewisselingen geweest. Wat mij betreft is het nog te vroeg om de economische en maatschappelijke gevolgen te distilleren uit een dossier dat bij uitstek of zelfs uitsluitend politiek is geworden.

Schermvullende weergave ©doc

Aan de andere kant hebben uitspraken van verschillende politici over defensie me doen besluiten om dit opiniestuk te schrijven. Er circuleren veel onnauwkeurigheden over de financiële en budgettaire aspecten van defensie en de aankoop van gevechtsvliegtuigen.

Ik heb vier belangrijke onderwerpen gekozen die meer rigueur vergen.

1. De aanschaf van nieuwe vliegtuigen kost 3,5 miljard euro (versie 1) of 15 miljard euro (versie 2).

De vervanging van de F-16 kost geen 15 miljard euro. Het bedrag van 14,967 miljard (tegen prijzen van 2015) heeft betrekking op de totale kostprijs van de Belgische luchtgevechtscapaciteit in de periode van 2019 tot 2058. Die omvat de kapitaal- en werkingskosten voor het nieuwe vliegtuig, maar ook die voor de F-16 tot 2030. De personeelskosten voor beide types vliegtuigen zijn eveneens inbegrepen. We zijn dus ver van de prijs van een aankoopcontract!

Het leger heeft in het verleden niet alleen bespaard in tijden van crisis, maar ook in tijden van hoogconjunctuur.

Het in 2015 vastgestelde budget voor de aankoop van 34 nieuwe gevechtsvliegtuigen bedroeg 3,526 miljard euro. Dat bedrag verraste me, omdat de omvang van de vloot en het budget twee met elkaar verbonden variabelen vormen. Rekening houdend met de budgettaire beperking zou de keuze voor een duur vliegtuig het aantal vliegtuigen moeten verminderen. Omgekeerd, als het aantal van 34 vliegtuigen als een absolute verplichting wordt beschouwd, zou het budget naar boven moeten worden herzien.

2. Het is beter belastinggeld naar sociale uitgaven te doen vloeien.

Politiek is net als economie een wetenschap van de keuze, door de schaarste aan financiële middelen. Daarom moeten de beleidsmakers de prioriteiten bepalen, ook voor het publieke goed dat defensie is. Het is dan ook legitiem de verdeling van de prioriteiten te onderzoeken.

Volgens onderzoek uit 2016 naar het belang van de overheidsuitgaven, palmt defensie (inclusief burgerbescherming) de negende plaats (op tien) in, met slechts 1,54 procent van de totale uitgaven. Sociale bescherming staat op de eerste plaats, met een belang van 37,61. Daarenboven noteerde defensie tussen 1995 en 2016 een daling van haar koopkracht met 19,7 procent, terwijl die van de overheid toenam met 46,5 procent. De manoeuvreerruimte van defensie is dus nihil.

3. Defensie moet solidair deelnemen aan de sanering van de overheidsfinanciën in tijden van crisis.

Dat is ontegensprekelijk zo. Maar het is vooral defensie dat zich in het vizier van besparingsrondes bevindt, en zelfs de amputatie van een volledig jaarbudget heeft moeten ondergaan. Die trend is al sinds 1983 merkbaar. Bovendien zal haar budget verder dalen tot het einde van deze legislatuur. Pas vanaf 2020 voorziet de strategische visie van minister van Defensie Steven Vandeput een stijging.

België heeft zijn defensiebeleid te lang gebaseerd op budgettaire overwegingen

In de afgelopen 20 jaar is de rijkdom van de Belgen met 44 procent toegenomen, terwijl die van defensie met 27 procent is gedaald. Het leger heeft dus niet alleen bespaard in tijden van crisis, maar ook in tijden van hoogconjunctuur. België heeft zijn defensiebeleid te lang gebaseerd op budgettaire overwegingen.

4. Waarom militaire uitrusting kopen?