Krulletje door Matthijs Valent

Dimar van Overdijk uit Klaaswaal en Lennart Visser uit Rotterdam vragen zich af waarom bij goedkeuring vaak een krulletje, vinkje of kruisje wordt genoteerd.

Hoewel analfabeten vaak ondertekenen met een kruisje, heeft de ontstaansgeschiedenis van het teken niets met analfabetisme te maken, denkt Guus van Breugel. Voor het Centraal Bureau van Genealogie in Den Haag, dat onder meer stamboomonderzoek doet, bestudeert hij familiewapens. „Het kruisje, hetvinkje en het krulletje zijn een soort stenoschrift.”

De goedkeuringskrul is een betrekkelijk nieuw teken. Paul Dijstelberge van de Universiteit van Amsterdam, specialist in de boekdrukkunst, weet zeker dat het krulletje in de 16de en 17de eeuw niet werd gebruikt. „De krul kwam vermoedelijk pas op in de 19de eeuw, samen met de bureaucratie. ”

Verschillende historici en taalkundigen denken dat de krul waarschijnlijk een snel geschreven letter G is. Die staat voor Goed of voor Gezien. Buiten Nederland komt de goedkeuringskrul nauwelijks voor. Zelfs de Belgen kennen het teken niet. Daar kwam oud-uitgever Rik Schutz van Van Dale onlangs achter toen hij voorop de spellingsgids een afbeelding van een grote krul wilde zetten. Na overleg met zijn Belgische collega’s veranderde hij de afbeelding in een vinkje.

Het vinkje wordt wel internationaal gebruikt. Het is een snel geschreven V. Volgens Hoogleraar Nieuwe Geschiedenis Hugo de Schepper van de Radboud Universiteit Nijmegen komt het v’tje van het Latijnse woord vidit, wat ‘heeft gezien’ betekent. Al in 1531 moesten Nederlandse raadsheren van keizer Karel V stukken ondertekenen met een V. Zo namen ze de verantwoordelijkheid voor het stuk op zich.

Het kruisje komt waarschijnlijk uit de 15de of 16de eeuw, en werd toen gebruikt als herkenningstekentje in documenten. Wapenkundige Guus van Breugel ziet ze weleens in de kantlijn in familiearchieven. „Het kruisje toont dan dat een passage van persoonlijk belang is. Het onderscheidt zich dan van bijvoorbeeld een cirkel, dat een ander familielid in diezelfde administratie noteert.”