Nu we de dagen aftellen naar het nieuwe jaar wordt het tijd om wat te reflecteren op de gebeurtenissen van het oude jaar. In politiek opzicht was dat namelijk hoogstens interessant, want we zagen iets gebeuren waar links Nederland al jaren reikhalzend naar uitkijkt: de klad komt erin bij de PVV. Maar vertegenwoordigers van de PvdA, GroenLinks en D66 moeten zich hiermee absoluut niet te vroeg rijk rekenen.

Toen 2017 begon, leek de PVV af te stevenen op hun mooiste Tweede Kamerverkiezingen ooit. In de peilingen streden ze om de bovenste plek met de VVD, en op bepaalde momenten leken er meer dan 30 Wildersaanhangers zich te mogen warm lopen voor een plekje in het parlement.

Het liep anders: de PVV werd in de beginmaanden van dit jaar overklast door de VVD, die met een ruime marge (33 zetels, een verschil van 13 zetels ten opzichte van de PVV) op 15 maart 2017 voor de derde achtereenvolgende keer de grootste partij van Nederland werd. De PVV kon nog maar net vasthouden aan de tweede plek (20 zetels), achter welke het CDA en D66 beiden volgden met 19 zetels.

Tot overmaat van ramp kreeg de PVV er ook nog eens een concurrent op de rechterflank bij: het Forum voor Democratie van Thierry Baudet betrad de Tweede Kamer met twee zetels. Een partij die was gebouwd op een ontevredenheid over de matige prestaties van de VVD in de afgelopen jaren, maar wie ging praten met de Baudet-stemmers van het eerste uur merkte ook heel snel dat de Amsterdamse intellectueel ook een boel ex-PVV-stemmers had aangetrokken. De overlopers hadden nog steeds eerbied voor Wilders, maar vonden dat hij niet constructief genoeg was. Hij zette zichzelf constant buitenspel, en dat werd hem kwalijk genomen.

Aan dat laatste werd pijnlijk duidelijk dat de PVV steken had laten liggen: het Forum voor Democratie had geen vertegenwoordiging in de Tweede Kamer gehad, als de PVV iets beter hun best had gedaan. Geen ‘minder, minder, minder Marokkanen’ roepen maar een serieuze legislatieve poging om grenscontroles te sluiten.

En vooral: als de partij hun eigen stemmers niet als een gegeven had beschouwd. Want wie de campagne in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen bekijkt, ziet dat de PVV er bar weinig dit. Wilders ging naar Spijkenisse, Wilders ging naar Roermond, en Wilders ging met Rutte debatteren in Rotterdam. Dat was het wel zo’n beetje: bijna ieder debat werd afgezegd, en in tegenstelling tot andere partijen waren er niet dagelijks PVV-vrijwilligers in de weer met posters plakken, folders uitdelen of het voeren van allerlei kleine verkiezingsdebatjes. Zelfs op de uitslagenavond was er geen feestje, maar alleen een karige persconferentie in nota bene een gang van de Tweede Kamer.

Tijdens de campagne ontmoette ik zelf een mismoedige Martin Bosma in Amsterdam. Toen ik hem vroeg of de PVV de verkiezingen ging winnen, draaide de ideologische leider van de club een beetje zenuwachtig met het halfdode biertje in zijn Heineken-glas. “We zullen zien,” zei hij allesbehalve overtuigd terwijl hij mijn blik ontweek. Het werd voor mij een symbool van de PVV bij de afgelopen Kamerverkiezingen: de fut was eruit, en wat resteerde was het managen van de langzame afgang.

Die afgang ging na de Kamerverkiezingen gewoon door: ondanks dat een impopulair kabinet na zes maanden onderhandelen eindelijk op het bordes stond, weet de PVV niet te profiteren en staat de club in bijna alle peilingen op een verlies. Het is duidelijk dat kiezers er niet echt meer in geloven dat Wilders de verandering gaat brengen die hij nu al een jaar of tien beloofd. Het merk is sleets geworden, en dat voedt de desinteresse.

Ondertussen bij die andere club op de rechterflank, Forum voor Democratie, bruist het van de energie. Baudet trekt meer bezoekers naar z’n partijcongres dan z’n collega Rutte van de VVD en barst aan alle kanten van de energie. Hij lonkt naar regeringsdeelname – iets wat bij de PVV allang is opgegeven – en in de Tweede Kamer ziet men de jonge Amsterdammer als een gevaar. Dat klinkt hysterisch – want dat is het ook – maar het vormt wél een contrast met de mening over Wilders. Van hem wordt hooguit nog gevonden dat hij een gemeen blaffende hond is, maar nooit zal kunnen bijten.

2017 was dus absoluut geen mooi jaar voor de PVV en zijn club. De vernislaag begint los te laten, en de kiezers zijn toe aan wat nieuws. Bij iedere andere partij zou het tijd worden voor een leiderschapswissel, maar bij de PVV kan dat niet: de PVV is Geert Wilders, en Geert Wilders is de PVV. Zonder hem is er slechts electorale duisternis. Dus de club wordt gewongen om met een leider verder te gaan die uiteindelijk alleen nog maar voor verval staat. Het is wat je noemt een race to the bottom.

Ik zeg dus over komend jaar: geef het nog een paar maanden, en het Forum voor Democratie zal in de peilingen dan groter zijn dan de PVV. En vanaf dat moment kan het bijzonder rap gaan voor de man die vijftien jaar lang het politieke debat overheerst heeft. Aan alles komt namelijk een eind: zo ook aan de onstuimige politieke carrière van Geert Wilders uit Venlo.