Po naszych ostatnich artykułach o podglądaniu gości hotelowych oraz ukrytej kamerze w apartamencie w Polsce trafiło do nas dużo pytań o to, jak można wykryć to, że w pomieszczeniu w którym się znajdujemy ktoś zainstalował takie ukryte kamery. Czy wystarczy do tego celu smartfon ze “specjalistyczną” aplikacją, jakich kilka można znaleźć w appstorach? A może potrzebny jest specjalistyczny sprzęt? Tylko czy wystarczy taki za 200 PLN czy może lepiej zainwestować w ten za 6000 PLN? Postanowiliśmy przyjrzeć się tematowi i podpytać o zdanie praktyka — byłego funkcjonariusza Agencji Wywiadu i obecnego detektywa, który ma praktyczne doświadczenie w temacie technik obserwacji, z obu stron kamery.

Kubek? Długopis? Co może Cię nagrywać?

Zacznijmy od krótkiego omówienia ukrytych kamer dostępnych na rynku. Mogą być to kamery rejestrujące naprawdę przyzwoity obraz i tak małe, że da się je ukryć niemal wszędzie. Jeśli zechce was inwigilować amator korzystający z rynkowych gotowców, to na miejsce ukrycia kamery wybierze zazwyczaj:

Urządzenia noszone – zegarki, okulary, długopisy.

Urządzenia elektroniczne – ładowarki, myszki, dyski USB, power banki, piloty do urządzeń, głośniki.

Urządzenia techniczne w pomieszczeniach – czujki ruchu, czujki dymu, odświeżacze powietrza, wizjery w drzwiach.

Kubki na kawę, uchwyty do telefonów, butelki z wodą mineralną.

Skupiliśmy się na kamerkach, ale równie dobrze w otoczeniu mogą być ukryte urządzenia rejestrujące dźwięk, a do waszych rzeczy ruchomych ktoś może też podrzucić tracker GPS, aby wiedzieć, gdzie jesteście.

Warto również zdać sobie sprawę, że powyższy katalog urządzeń, w których można zamontować ukrytą kamerę nie jest w żaden sposób zamknięty. Można bowiem także kupić kamerę IP do samodzielnego montażu w dowolnym urządzeniu. Taki sprzęt nie musi być drogi i osoba średnio rozgarnięta technicznie może sobie poradzić z montażem i ukryciem obiektywu. Oto przykład: kamera PIR HD-08. Koszt 700-800 zł w Polsce (ale do znalezienia na Alibabie za 30 USD).

To cacko ma czujnik podczerwieni do wykrywania ruchu. Bateria 500 mAh wystarcza na 90 minut ciągłego nagrywania. Mikrofon zewnętrzny może uchwycić dźwięk z dystansu 8 metrów. Jakość HD (1280×720) wydaje się całkiem niezła, ale to dotyczy trybu wideo. Robiąc zdjęcia możemy liczyć na rozdzielczość 1600×1200.

Można dużo taniej…

Rozumiemy jednak, że nie każdy ma dryg do majsterkowania i nie każdy chce wydawać 700 zł zestaw początkującego podglądacza (to przecież dużo). Jakie są najtańsze gotowe opcje? Breloczki lub długopisy “szpiegowskie” można kupić już za 20-30 zł. Trzeba będzie jeszcze zapłacić za kartę pamięci i pewnie za przesyłkę, ale tak czy owak można się zmieścić w zaledwie kilkudziesięciu złotych. Najtańsza działająca kamera, jaką udało się nam kupić robiąc research i testy do tego artykułu, kosztuje 24 złote. Ma formę długopisu:

Sprzęt za jedyne 24 złote (bez karty pamięci). Nagrywa wideo w rozdzielczości 1280×960

To co opisaliśmy powyżej to sprzęt ogólnodostepny i tani, bardzo amatorski. Jak zapewne się domyślacie, górnego pułapu ceny właściwie nie ma. Prosta kamera w ładowarce podobna do tej znalezionej przez naszego Czytelnika to koszt 500 zł. Można jednak kupić urządzenie cztery razy droższe, zyskując dzięki temu szerszy kąt widzenia, mniejsze zapotrzebowanie na światło albo więcej trybów nagrywania i zdalną kontrolę. Domyślamy się, że ci “zawodowi” podglądacze, którzy wiedzą, że będą podglądać ważne osoby, są skorzy zainwestować w lepszy sprzęt, bo zapewne otrzymane za “wykup” nagrania pieniądze pokryją go z nawiązką.

“Nie należy szukać oka i ucha”

Jest jednak dobra wiadomość. Większość z kamer i tych tanich i tych drogich można wykryć. Zanim jednak opiszemy techniki wykrywania obiektywów, przytoczmy istotny komentarz, które autorem jest Michał Rybak, prywatny detektyw, założyciel Kancelarii Bezpieczeństwa Rybak i były funkcjonariusz Agencji Wywiadu.

Nie należy szukać oka i ucha. To jedna z zasad, które już na początku drogi zawodowej przekazuje się przyszłym oficerom Agencji Wywiadu, na szkoleniu w Kiejkutach. Okiem w szpiegowskim żargonie nazywamy ukrytą kamerę, ucho to inaczej rejestrator dźwięku. Oczywiście od każdej zasady istnieją wyjątki. Nie należy tego robić, ponieważ istnieje ryzyko, że kamera lub mikrofon rejestrują nasze działania a my ich nie znajdziemy. Informujemy w ten sposób przeciwnika o zakresie swojej wiedzy a sami możemy zbudować sobie lub klientowi fałszywe poczucie bezpieczeństwa. Jak więc brzmi wyjątek od reguły? Należy szukać oka lub ucha… ale skutecznie. Pamiętam takie zdarzenie, mające miejsce jakiś czas temu w jednej z agencji towarzyskich znajdujących się w południowej części Warszawy. Klient przed odbyciem „usługi”, wyjął srebrne urządzenie z wysuwaną anteną, a następnie próbował przy jego pomocy sprawdzić czy gdzieś w pokoju nie ma podsłuchów lub kamer. Urządzenie było przeznaczone do wykrywania głównie urządzeń telekomunikacyjnych i podsłuchów i zwyczajnie nie miało technicznych szans, aby wykryć kamerę zamontowaną w pokoju dla bezpieczeństwa pracującej „konsultantki”. W normalnych warunkach (tej agencji, bo w innych bywa różnie) nagranie zostałoby nadpisane i z czasem trwale zniknęło, jednak w czasie spotkania klient rozgadał się. Zaczął między innymi opowiadać o możliwościach wynikających z pracy prowadzącego program telewizyjny, czym przyciągnął uwagę „opiekunów”, którzy zadbali, żeby nagranie nie zaginęło. To co zdarzyło się później z nagraniem pominę milczeniem. Poszukiwanie ukrytych rejestratorów obrazu i dźwięku należy wykonywać skutecznie albo wcale. Robienie tego bez wiedzy i nieodpowiednim sprzętem jest nie tylko nieopłacalne, ale zwyczajnie niebezpieczne. Istnieje rzesza osób, które inwestują w ochronę informacji kupując sprzęt za duże pieniądze, takie za które można kupić nowe auto lub dwa, a ze względu na brak wiedzy nie potrafią go poprawnie obsługiwać ani interpretować wyników.

A więc jak robić to skutecznie? O tym za chwilę powie nam Michał, ale najpierw przedstawimy Wam możliwości jakie macie. Ciekawe czy w trakcie lektury ich opisów sami wytypujecie te najskuteczniejsze i czy Wasz typ pokryje się z opinią naszego eksperta.

Aplikacja + smartfon

Zgodnie z maksymą, że na wszystko dziś jest apka, do wykrywania kamer też takie stworzono. Przykładem jest choćby Hidden Spy Camera Detector (dla Androida lub iOS), Spy Hidden Camera Detector (dla Androida) albo Spy hidden camera Detector (dla iOS).

Istotne jest to, aby zrozumieć co te aplikacje naprawdę robią. Zaznaczamy też wyraźnie, że nie polecamy żadnej z tych aplikacji, a jedynie podajemy je za przykłady.

Aplikacje te mogą korzystać z (wbudowanego w telefon) magnetometru by wykrywać promieniowanie charakterystyczne dla kamer. W praktyce wygląda to tak, że po uruchomieniu aplikacji trzeba zbliżać smartfona do różnych podejrzanych przedmiotów i jeśli zmiana promieniowania zostanie wykryta, usłyszymy ostrzegawczy dźwięk oznaczający “tu jest ukryta kamera”.

Czy aplikacja będzie skuteczna? Z pewnością nie zadziała z jeśli Twój telefon nie ma magnetometru. Jeśli masz magnetometr w telefonie to istnieje pewne (raczej bardzo niskie) prawdopodobieństwo wykrycia niektórych rodzajów kamer i to pod warunkiem, że odpowiednio się do nich zbliżycie. I duże ryzyko false positives.

Wszystkie aplikacje oblały nasz test

Przeprowadziliśmy bardzo prosty test na wspomnianej już najtańszej kamerze ukrytej w długopisie. Aplikacje z magnetometrem ich nie wykryły. Przykro nam. Po prostu nie wykryły i tyle.

Dodatkowo część aplikacji pozwala na wykrywanie tych kamer, które emitują podczerwień. W tym trybie aplikacja uruchamia wizjer, przez który powinniśmy obejrzeć sobie pomieszczenie. Jeśli zobaczymy gdzieś białe światło, którego jednocześnie nie widzimy gołym okiem, oznacza to iż znaleźliśmy źródło podczerwieni. Ta technika może się jednak okazać zgubną. Część smartfonów ma filtry podczerwieni w obiektywach — aby sprawdzić czy Wasz smartfon widzi “podczerwień”, skierujcie kamerę na pilota do TV i naciśnijcie na nim jakiś przycisk. Jeśli nie zobaczycie poświaty, o wyszukiwaniu kamer przez podczerwień możecie zapomnieć.

Człowiek z diodą na czole. Widok z boku i na wprost.

Wypada jeszcze dodać, że istnieją aplikacje bazujące na wykrywaniu odbić światła z lampy błyskowej (np. Glint Finder). Teoretycznie można w ten sposób znaleźć nie tylko ukryte kamery, ale również zgubione błyszczące przedmioty. Ta metoda ma jedną poważną wadę – wiele zależy od tego jak użytkownik zinterpretuje obraz podawany przez aplikacje. Najłatwiej jest znaleźć taką kamerę, o której wiemy, że gdzieś jest.

TL;DR: Nie możemy wam polecić żadnej aplikacji do wykrywania kamer. U nas nie zadziałały, przynajmniej te oparte na analizie magnetycznej. Te z podczerwienią jakby działają, ale trzeba być obserwowanym przez odpowiedni typ kamery, mieć odpowiedni obiektyw w telefonie i …wiedzieć gdzie szukać. Niestety twórcy aplikacji z reguły nie ostrzegają o ich niedoskonałościach.

Specjalistyczne wykrywacze kamer za stówę (lub kilka)

Na rynku poza aplikacjami jest także sporo “sprzętowych” wykrywaczy kamer i podsłuchów. Najtańsze, takie jak prezentowany poniżej CC308+ kupimy już za ok. 100 zł.

Wykrywacz podsłuchów i kamer CC308+

To konkretne urządzenie wykrywa fale radiowe (w częstotliwości 1MHz-6.5GHz), więc teoretycznie może wykryć urządzenia korzystające z takiej łączności bezprzewodowej (także nadajniki GPS). CC308+ ma też możliwość wykrywania emisji podczerwieni. Jeśli wierzyć temu testowi z YouTube (albo temu), urządzenie jest znacznie skuteczniejsze od aplikacji na smartfony.

Trzeba mieć jednak świadomość, że te urządzenia nie wykrywają kamer ukrytych, ale nadawany przez nie sygnał. A kamera wcale nie musi nadawać sygnału bezprzewodowo. W dodatku, na zaprezentowanych powyżej testach, kamery są absolutnie jawne a nie ukryte. Łatwo jest wypatrzeć w soczewce IR odbicie soczewki kamery, jeśli wiemy gdzie tej soczewki szukać. Robiąc “skan” w nieznanym otoczeniu możemy przegapić drobne odbicia, albo błędnie zinterpretować pewne naturalne refleksy.

Skanowanie radiowe także może zwrócić dużo false positives. W naszym otoczeniu jest przecież wiele urządzeń, które mogą wzbudzić fałszywy alarm. Możemy to ograniczyć manipulując czułością urządzenia, ale to rzecz jasna wpłynie na jakość wykrywania.

Opinia eksperta

Oddajmy głos naszemu detektywowi, Michałowi Rybakowi z Kancelarii Bezpieczeństwa Rybak. Czy jego zdaniem warto kupować wykrywacz za 100-200 zł?

Najczęściej w tych przedziałach cenowych spotkamy urządzenia wykrywające sygnały w zakresie pasma od 10Mhz do 5,4GHz. Trochę droższe urządzenia rozszerzają zwłaszcza ten dolny zakres. Traktuje je jako sprzęt służący amatorom w formie zbliżonej zabawie do wykrywania urządzeń podsłuchowych. Jednak w praktyce bardzo dużo zmienia świadomość możliwości sprzętu. Osoba posiadająca wiedzę i doświadczenie, do pewnych wąskich zastosowań, może za taką cenę kupić dobry sprzęt. Zresztą nie bez powodu mówię o wąskich zastosowaniach, ponieważ urządzenia rejestrujące (obraz czy dźwięk) nie zawsze są oparte o komunikację radiową. Podstawowymi problemami dla prowadzenia inwigilacji jest zamaskowanie sprzętu, zasilanie sprzętu, przechowywanie lub odbiór nagrań oraz obsługa fizyczna lub późniejszy demontaż. Zbiór tych zmiennych warunkuje rozwiązanie. Urządzenia z elementem komunikacji radiowej nie zawsze będą najlepszym wyborem. Wykrywanie ukrytych kamer jeśli już na czymś może się opierać, to na analizie widma elektromagnetycznego i inspekcji fizycznej jako podstawach, połączonych z detekcją złącz nieliniowych, czyli mówiąc w dużym uproszczeniu włączonych i wyłączonych urządzeń elektronicznych. Ceny klasycznych wykrywaczy kamer zaczynają się od wyższych kwot niż 200 zł. Najczęściej jako najtańsze spotkamy wykrywacze optyczne, ujawniające obiektywy kamer.

Wykrywacz za kilka tysięcy

Istnieją też urządzenia nieco droższe, takie jak choćby popularny detektor Raksa-120, który pozwala na skanowanie i analizę analogowych i cyfrowych sygnałów radiowych w zakresie od 40 MHz do 3,8 GHz. Urządzenie analizuje rodzaj wykrytej transmisji i na tej podstawie powinno definiować rodzaj sygnału z jakim mamy do czynienia — telefon, podsłuch radiowy, DECT, nadajnik GPS itp.

Co ciekawe, to urządzenie przystosowano do pracy w trybie dyskretnym. Można umieścić je w kieszeni i przestawić na powiadomienia wibracyjne.

Co na to detektyw Michał Rybak?

Przywołany wykrywacz RAKSA 120 jest wygodny ze względu na wymiary oraz (co ważniejsze) ponieważ w jednym urządzeniu łączy funkcję wykrywczą na szerokim spektrum częstotliwości. Należy jednak pamiętać, że nie jest to urządzenie zapewniające kompleksowe bezpieczeństwo, a wręcz nie zapewniającego go wcale w przypadku wielu popularnych podsłuchów i ukrytych kamer. Dla mnie to całkiem porządny podstawowy sprzęt dla „zwykłych użytkowników”, jednak o wąskim zastosowaniu.

Wykrywacz w cenie 15 letniego Passata

Istnieją oczywiście bardzo drogie wykrywacze, takie jak PRO-W10GX (urządzenie za ponad 15 tys. zł).

W tym urządzeniu zakres wykrywanych częstotliwości to od 0 do 10 GHz. Urządzenie ma dwie anteny — dookólną i kierunkową. Urządzenie może służyć do wykrywania źródeł analogowych i cyfrowych. Może przechowywać wpisy do ich późniejszej analizy, co ułatwia również tworzona lista zdarzeń. Mówiąc krótko, jest to profesjonalne narzędzie dla ludzi o profesjonalnych potrzebach. Cena też jest odpowiednio profesjonalna i co najważniejsze — aby tego urządzenia dobrze użyć, trzeba mieć sporo wiedzy. Takie przynajmniej odnieśliśmy wrażenie, a Michał potwierdził nasze domysły. W przypadku tego wykrywacza jak i jego jeszcze droższych kolegów (np. Caymana ST402 za 45 000 PLN, który potrafi wykrywać złącza nieliniowe) samo przeczytanie instrukcji to za mało.

Najdroższe wykrywacze to sprzęt za kilkadziesiąt tysięcy złotych, a całe zestawy, czyli pozwalające na wykrywanie pełnego spektrum zagrożeń, to koszt kilkuset tysięcy złotych. Nie są to jednak sprzęty, które wykonują za użytkownika całą robotę. Podejmowanie się realizacji (tj. czynności mających na celu ujawnienie “oka” i “ucha” — dop. red.) wyłącznie w oparciu o wiedzę teoretyczną i znajomość instrukcji obsługi to zdecydowanie za mało. Doświadczenie w mojej ocenie jest kluczowe. Wykrywanie nielegalnej inwigilacji często wykracza poza obsługę sprzętu i późniejszą interpretację wyników. Bez posiadania wiedzy merytorycznej łatwo doprowadzić do występowania błędów pierwszego rodzaju (ang. false positive), czyli niewykrywania urządzeń pomimo ich obecności oraz błędów drugiego rodzaju (ang. false negative), wykrywania sygnału, lecz kwalifikowania go na przykład jako pochodzący z pobliskiej stacji BTS lub okolicznego sprzętu elektronicznego. W czasie jednej z realizacji na terenie Katowic chociaż nie ustalono obecności sprzętu służącego do inwigilacji, to w czasie inspekcji fizycznej znaleziono w jednym z kanałów akustycznych (pozostałość kanału wentylacyjnego za podwieszanym sufitem) ślady wskazujące, że taki sprzęt mógł się tam znajdować, co zostało zweryfikowane pozytywnie w innym elemencie usługi. W czasie badania w siedzibie jednej z firm na warszawskim “Mordorze” ustalono, że w dniu badania ekipa sprzątająca pojawiła się w lokalu w innych godzinach niż zwykle, kończąc właściwie pracę tuż przed przyjazdem ekipy badającej bezpieczeństwo pomieszczeń. Sprawdzane pomieszczenia okazały się „czyste”, jednak uzasadnione podążenie w ramach wewnętrznego postępowania wyjaśniającego śladem ekipy sprzątającej pozwoliło ustalić, że okresowo w siedzibie firmy była instalowana kamera wraz z podsłuchem. Najważniejszy dla powodzenia realizacji jest wywiad przez badaniem i właściwe zaprojektowanie przebiegu badania. Jeśli chodzi o taktykę przeprowadzania badań to nie chcę jej jakoś specjalnie rozwijać. Jednak nie jest prawdą, że zawsze do sprawdzanych obiektów wchodzi się nocą, udając serwisantów czy ekipę remontową.

Co robić? Jak żyć?

Jeśli nie jesteś specjalistą od wykrywania podsłuchów to prawdopodobnie nie masz ani sprzętu ani wiedzy aby wykryć każdy podsłuch w otoczeniu. Co nie znaczy, że nie uda Ci się go wykryć. Ale także nie oznacza, że wszystkie ukryte kamery przegapisz.

Oczywiście nie chcemy nikomu psuć zabawy i jeśli masz ochotę pobawić się wykrywaczem podsłuchów za 200 zł to po prostu się pobaw choć tańszy (niekoniecznie poręczniejszy) może być po prostu moduł SDR podpięty do laptopa. Ba! Na pewno warto takim tanim wykrywaczem objechać prezenty wręczone na zjazdach miłośników szybkiej jazdy? A nuż coś się wykryje i będzie zabawnie?

Jak wspomniał Michał, nie tylko sprzęt jest ważny. Potwierdza to zresztą opisana przez nas historia z kamerą ukrytą w wynajętym pokoju — została zidentyfikowana “na oko”, przez ciekawskiego człowieka niebędącego specjalistą. Czyli warto patrzeć i myśleć.

Wciąż też utrzymujemy w mocy i ponownie zalecamy wam najprostsze środki zapobiegawcze wpadce związanej z inwigilacją, o których pisaliśmy w artykule o 1600 podglądanych gościach hotelowych:

co możesz i co niepotrzebne w pokoju hotelowym do działania — odłącz. Wyłącz z “gniazdka” zbędną elektronikę (tv, radio, budzik, lampy). Ukryte kamery często czerpią z nich zasilanie i po prostu przestaną działać. Kamerę z powerbankiem trudniej ukryć i dodatkowo taki setup wymaga częstego dostępu do pokoju przez “podglądacza”, co nie zawsze jest możliwe, nie mówiąc już o tym, że nie leży w interesie podglądacza.

Zajrzyj w kratki wentylacyjne i gniazdka oraz inne “szpary” jakie wypatrzysz. Poświeć sobie latarką, a te których wylot skierowany jest na istotne punkty hotelowego pokoju (łóżko, prysznic, biurko) możesz nawet zakleić. Pamiętaj tylko, że o ile zaklejenie obiektywu hipotetycznej kamery sprawi, że nie będzie ona nic widzieć, to mikrofon w nią wbudowany dalej będzie wszystko słyszeć

i najważniejsze — choć czasem najtrudniejsze — poza bezpiecznym terenem, zachowuj się z godnością ;). Nagranie człowieka śpiącego lub czytającego książkę średnio nadaje się do szantażu. Słuchanie płyt Comy lub obcowanie z nieletnią dziewczyną jest zdecydowanie lepszym materiałem jeśli ktoś chciałby przetrącić Ci karierę lub zażądać okupu, więc unikaj takich sytuacji.

Podsumowując, jeśli jesteście VIP-ami i poważnie obawiacie się podsłuchu/obserwacji, to nie ufajcie aplikacjom i ogólnodostępnym gadżetom. One wykryją tylko część z urządzeń do prowadzenia inwigilacji. I jak w przypadku bólu zęba, w takiej sytuacji trzeba rozważyć skorzystanie z pomocy specjalistów, którzy na wykrywaniu podsłuchów zjedli, nomen omen, zęby. Nie trzeba być detektywem, żeby kontakt do takiego eksperta znaleźć :)

Przeczytaj także: