W Europie nie stwierdzono przypadków "choroby e-papierosów", na którą zapada coraz więcej osób w USA – ale też nikt w sposób zorganizowany ich nie szuka

Nie wiadomo, czy gdyby ta przypadłość, nazywana "vaping sickness", pojawiła się na naszym kontynencie, ktokolwiek by to zauważył

Część unijnych ekspertów uważa, że nie ma żadnego racjonalnego powodu, aby uznać, że Europa jest pod tym względem bezpieczna

W Wielkiej Brytanii rząd uznał e-papierosy za sposób na zachęcenie ludzi do rezygnacji z palenia tytoniu

Urzędnicy uważają, że powrót do zwykłych papierosów ze strachu przed chorobą związaną z e-papierosami to najgorsze, co można zrobić

Prezydencki zakaz może nawet w ciągu miesiąca wejść w życie, co oznaczałoby, że producenci nie będą mogli sprzedawać aromatyzowanych e-papierosów, dopóki nie udowodnią, że nie są one szkodliwe.

Ale Amerykańska Agencja Żywności i Leków (Food and Drug Administration, FDA) już zaleca, by nie kupować wkładów i płynów z niewiadomych źródeł. Inni eksperci uważają, że najlepiej byłoby w ogóle unikać e-papierosów do czasu, aż przyczyny choroby zostaną wyjaśnione.

Tymczasem w krajach europejskich – takich jak Wielka Brytania czy Francja – w których funkcjonuje system zgłaszania dobrowolnego, nie ma na razie żadnych sygnałów o tym problemie, a eksperci powołują się na surowsze niż w USA przepisy dotyczące e-papierosów.

– Według mojej wiedzy jako naukowca, nie mieliśmy w Europie do czynienia z niczym, co przypominałoby sytuację w USA – mówi Constantine Vardavas, dyrektor ds. kontaktów naukowych Europejskiego Towarzystwa Badań nad Chorobami Układu Oddechowego (European Respiratory Society, ERS). – A znam się na tej dziedzinie naprawdę dobrze.

Jednak choć kilka europejskich agencji – unijnych i krajowych – twierdzi, że monitoruje sytuację w USA, nie bardzo wiadomo, kto trzyma rękę na pulsie po naszej stronie Atlantyku. Prace nad ogólnounijnym systemem zgłaszania problemów zdrowotnych wciąż trwają, a zakrojona na szeroką skalę analiza bezpieczeństwa używania e-papierosów ma się ukazać dopiero na jesieni 2020 r.

Część unijnych ekspertów uważa, że nie ma żadnego racjonalnego powodu, aby uznać, że Europa jest pod tym względem bezpieczna.

Choć przypadki tajemniczej choroby stwierdzono na razie tylko w USA, portugalskie towarzystwo pulmonologiczne ogłosiło w środowym oświadczeniu, że biorąc pod uwagę powszechną dostępność e-papierosów "najprawdopodobniej pojawią się one także w innych krajach, również w Portugalii".

"Używanie e-papierosów jest niebezpieczne, nie zalecamy go", piszą Portugalczycy.

Mniejsze zło

Debata odbija się dużym echem zwłaszcza w Wielkiej Brytanii, gdzie rząd uznał e-papierosy za sposób na zachęcenie ludzi do rezygnacji z palenia tytoniu.

Brytyjscy urzędnicy uważają, że powrót do zwykłych papierosów ze strachu przed chorobą związaną z e-papierosami to najgorsze, co można zrobić.

– Straszycie ludzi, którzy zyskują na tym, że używają e-papierosów zamiast palić – mówi Clive Bates, były szef brytyjskiej organizacji charytatywnej Action on Smoking and Health (ASH) i zdecydowany obrońca e-papierosów jako narzędzia pomagającego rzucać palenie.

Bates uważa, że władze powinny bardziej bezpośrednio ostrzegać przed produktami niepodlegającymi regulacjom. Zamiast tego, jak mówi, amerykańskie władze tworzą obecnie "najmroczniejszy epizod w historii amerykańskiego systemu ochrony zdrowia publicznego, odcinając się od materiału dowodowego i dobrej praktyki".

Wielka Brytania zajmuje trzecie miejsce na świecie pod względem liczby użytkowników e-papierosów, a osoby odpowiedzialne za zdrowie publiczne promują je jako sposób na motywowanie ludzi do rzucania znacznie bardziej szkodliwego palenia tytoniu.

W ciągu ostatniego roku – według Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych i Wyrobów Medycznych (Medicines and Healthcare products Regulatory Agency, MHRA) – zgłoszono jedynie dwanaście przypadków problemów zdrowotnych związanych z używaniem e-papierosów zawierających nikotynę. Siedem z nich dotyczyło problemów z oddychaniem i żaden nie był na tyle poważny, żeby wymagać hospitalizacji (a i tak nie ma pewności, czy przyczyną tych problemów były e-papierosy).

Istnieją jednak poważne zastrzeżenia, które mogą budzić obawy. W Wielkiej Brytanii miał miejsce przynajmniej jeden przypadek przypominający amerykańską "chorobę e-papierosów", która w gruncie rzeczy jest po prostu tłuszczowym zapaleniem płuc, czyli gromadzeniem się cząsteczek tłuszczu w płucach. Lekarze przypuszczają, że winnym tej sytuacji był właśnie płyn do e-papierosów.

Przypadek ten – opisany w tygodniku medycznym BMJ – nie trafił raczej pod lupę odpowiednich brytyjskich instytucji. Oddzielny system zgłaszania problemów z zakazanymi substancjami jest wciąż jeszcze w fazie testów.

Tymczasem przypadki występujące w Ameryce najczęściej dotyczą płynów do e-papierosów zawierających THC – główny składnik psychoaktywny marihuany – wciąż jeszcze nielegalnych w większości krajów UE (podobnie zresztą jak w większości stanów USA). A to oznacza, że system zgłaszania problemów może nie obejmować wszystkich produktów, z których ludzie faktycznie korzystają. System MHRA bierze pod uwagę wyłącznie płyny zawierające nikotynę.

Martin Dockrell, szef wydziału kontroli tytoniu w agencji Public Health England (PHE), zapewnia, że legalne płyny do e-papierosów są całkowicie bezpieczne.

– Niewiele wiemy o najnowszych odniesieniach z USA, wszystko jednak wskazuje na to, że przypadki, o których mowa, wiązały się z używaniem "domowych specyfików" bazujących na nielegalnych substancjach, a nie legalnych produktów – mówi. – W przeciwieństwie do Wielkiej Brytanii, która ma w tej sprawie ścisłe regulacje, w USA nie obowiązują żadne przepisy…

Tylko w Ameryce?

Amerykańskie organy regulacyjne kontrolują niektóre zakłady produkujące płyny do e-papierosów i zabraniają stosowania w nich określonych składników. Nadzór ten jest jednak znacznie mniej kompleksowy niż unijna dyrektywa dotycząca wyrobów tytoniowych, która ogranicza skład i poziom nikotyny w takich produktach.

Przepisy UE nakładają również na producentów i importerów obowiązek badania wpływu produktów na zdrowie i rozwiązywania tego typu problemów.

Producenci muszą z wyprzedzeniem informować o składzie płynów do e-papierosów – co oznacza, że władze wiedzą przynajmniej, które legalnie sprzedawane produkty zawierają na przykład olejki mogące gromadzić się w płucach, dzięki czemu w razie potrzeby mogą szybciej reagować.

Jeśli jednak chodzi o "domowe specyfiki", regulacja ich rynku jest oczywiście – jak podkreśla Constantine Vardavas – znacznie trudniejsza.

W całej UE centra kontroli zatruć wydają się być podstawowymi punktami dokumentującymi kwestie bezpieczeństwa takich produktów. Analiza sytuacji w 10 krajach, przeprowadzona w 2017 r., wykazała, że najczęstszym problemem jest używanie płynów i e-papierosów przez dzieci.

We Francji, jak mówi rzecznik tamtejszego ministerstwa zdrowia, "trwa dochodzenie" mające ustalić, czy miały miejsce przypadki podobne do zanotowanych w USA. Jak dotąd nie zgłaszano tego typu problemów. O zbadanie tego zostały poproszone izby zawodowe.

Obecnie UE jest na etapie przygotowywania bardziej skoordynowanego podejścia do tego problemu. Constantine Vardavas zaangażowany jest w finansowany przez UE projekt mający pomóc państwom członkowskim w egzekwowaniu dyrektywy dotyczącej wyrobów tytoniowych – jednym z celów jest stworzenie wspólnego systemu zgłoszeń zdarzeń niepożądanych.

Komisja Europejska zwróciła się do panelu zewnętrznych doradców naukowych o wydanie opinii na temat zagrożeń dla zdrowia związanych z używaniem e-papierosów w celu włączenia ich do raportu, który ma zostać opublikowany w maju 2021 r. – i taka jest najwcześniejsza możliwa data, kiedy te dane będą publicznie dostępne.

– Nie możemy pozwalać na to, żeby ludzie chorowali – mówił w środę prezydent Trump, ogłaszając swoje plany. – Nie możemy pozwalać na to, aby miało to tak duży wpływ na naszą młodzież.

– Ludzie umierają od używania e-papierosów, dlatego dokładnie badamy tę sprawę – dodał w czasie publicznego wystąpienia w Gabinecie Owalnym w towarzystwie urzędników z departamentu zdrowia.

Deborah Arnott, dyrektor naczelna ASH, stwierdziła, że w USA 480 tys. osób umiera co roku z powodu chorób związanych z paleniem tytoniu.

Choć Public Health England nie komentuje bezpośrednio amerykańskich zaleceń, to jej dyrektor do spraw poprawy zdrowia, John Newton, powiedział: – Nie ma sytuacji, w której kontynuacja palenia tytoniu byłaby lepsza dla zdrowia, niż używanie e-papierosów.

Redakcja: Michał Broniatowski