Minister Jeanine Hennis-Plasschaert van Defensie na afloop van de wekelijkse ministerraad. Beeld anp

Het politieke lot van minister Hennis van Defensie is uiterst onzeker geworden. Tot in het kabinet brokkelt de steun voor haar af, nu vicepremier Asscher heeft laten weten dat hij de conclusies over het fatale mortierongeluk in Mali 'zwaar genoeg' vindt voor Hennis om af te treden.



Dat leidt tot een ingewikkelde politieke situatie. Alleen omdat het kabinet sinds de verkiezingen van 15 maart demissionair is, betekent Asschers opstelling niet meteen het einde van Hennis' ministerschap. Wel zet de PvdA-leider waarschijnlijk de toon voor een groot deel van de oppositie. Doorslaggevend in het Kamerdebat dinsdag wordt de opstelling van de aanstaande nieuwe coalitiepartners van Hennis' VVD: CDA, D66 en ChristenUnie.



Dat is een smalle basis, gelet op de uiterst belastende inhoud van het donderdag verschenen rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV). Daaruit blijkt dat Nederlandse militairen met ondeugdelijk materieel op missie worden gestuurd. Verontrustende signalen daarover zijn genegeerd. In juli 2016 verongelukten twee Nederlandse militairen door de voortijdige explosie van een mortiergranaat. Een derde raakte zwaargewond.

'Mijn positie en toekomst zijn het minst interessant op dit moment', aldus de minister vrijdag. 'De pijn en het verdriet bij de nabestaanden staan voorop. Ik wil het debat met de Tweede Kamer voeren en zal na het debat mijn positie bepalen.' Dat klonk al een stuk minder vastberaden dan een dag eerder, toen zij zei: 'Ik wil optreden, niet aftreden.'



Mogelijk kiest ze de weg die minister Van der Steur (Veiligheid en Justitie, VVD) eerder dit jaar bewandelde. Hij verdedigde zichzelf in de Kamer, maar stapte uit eigen beweging op voordat een onvermijdelijke motie van wantrouwen kon worden ingediend. Na afloop bleek dat hij deze volgorde zorgvuldig had voorbereid.



De consequenties voor Hennis kunnen nog verstrekkender zijn. Aan het Binnenhof gaat iedereen ervan uit dat zij minister wordt in Rutte III, opnieuw van Defensie of mogelijk van Buitenlandse Zaken. Aftreden zou een streep door de rekening zijn, hoewel het niet per se een nieuw ministerschap zou blokkeren. Toenmalig minister van Justitie Piet Hein Donner (CDA) trad in 2006 af na een OVV-rapport over de brand in een detentiecentrum op Schiphol. Ook hij was toen demissionair. Donner keerde een half jaar nadien terug als minister van Sociale Zaken.

Soldaten dragen de kist van een van de omgekomen militairen tijdens de uitvaartdienst. Beeld anp

Asscher sprak vrijdag in de microfoon van Radio 1 harde woorden over de bevindingen van de OVV. 'Hier valt niks aan te relativeren. Twee jonge mensen zijn dood, één zwaargewond. En er is een reeks momenten geweest waar niet iets is gedaan wat het had kunnen voorkomen. Dit is zo zwaar als het maar had kunnen zijn.' VVD-fractievoorzitter Zijlstra zei later op de dag 'verbaasd' te zijn over Asschers uitlatingen. Volgens de liberalen waren ze in strijd met de eerder op de dag gemaakte coalitieafspraak dat Hennis zich mag verdedigen.



De aanval van Asscher op een collega in het eigen kabinet is in de Nederlandse verhoudingen ongekend, maar past in zijn nieuwe positionering als oppositievoerder. Binnen de PvdA wordt al maanden geklaagd dat de formatie veel te lang duurt, waardoor de geminimaliseerde partij nog steeds met één been in het kabinet blijft staan. Asscher schaart zich nu voor de tweede keer eerder in de kwestie over de lerarensalarissen aan de zijde van de oppositie. Partijen als SP en PVV lieten zich donderdag al uiterst kritisch uit.

Nabestaanden willen naar de rechter De nabestaanden van de twee militairen die vorig jaar om het leven zijn gekomen in Mali willen naar de rechter stappen. De moeder van sergeant Henry Hoving (29) zegt dat ‘mensen moeten boeten’ voor de dood van haar zoon, die net als Kevin Roggeveld (24) om het leven kwam door een defecte mortiergranaat. Er is volgens Hovings moeder Greetje Groenbroek sprake ‘van grove nalatigheid’ door het ministerie, dat zij dood door schuld verwijt. Ze deed haar uitspraken donderdagavond in Nieuwsuur. Haar advocaat Michael Ruperti zegt dat hij volgende week de mogelijkheden gaat bespreken met de nabestaanden van beide militairen. ‘Alles staat nog open, maar dat Defensie in juridische zin aansprakelijk is, staat wel vast.’



Groenbroek zei tegen RTV Noord dat ze ‘razend’ is dat zoiets kan gebeuren. ‘Er is bewust gekozen dat die jongens met onveilig materiaal op pad gingen’, zei ze. ‘Degenen die daarvoor verantwoordelijk zijn, mogen ze van mij uit een vliegtuig gooien.’ Groenbroek neemt het Defensie verder kwalijk dat ze de uitkomsten van het onderzoek van de OVV moest horen.



Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp bezocht de ouders van de twee in Mali verongelukte militairen vrijdag in Winschoten. ‘Zij hebben iets verschrikkelijks meegemaakt, dus ik kom steun betuigen’, zei Middendorp vooraf tegen RTV Noord. Greetje Groenbroek liet na afloop weten wel blij te zijn dat er nu toch iemand van Defensie op bezoek is gekomen. ‘Er zijn dingen verteld en dingen uitgelegd. Het is fijn dat er nu aandacht van die kant is.’

Toekomstig coalitiepartners CDA, D66 en ChristenUnie stellen zich afwachtender op. Zij wijzen erop dat het rapport niet alleen hard is voor Defensie, maar ook voor de Tweede Kamer zelf. Politici moeten van OVV-voorzitter Joustra nog duidelijker zijn over de randvoorwaarden die zij aan het uitzenden van militairen op missie verbinden, waaronder de garantie dat zij over veilig materieel beschikken.



Op de vraag of het op dit moment voor de Nederlandse militairen in Mali veilig is, antwoordde Hennis dat zij vrijdagochtend 'een operationele pauze' heeft ingelast in de gebieden waar Nederlandse militairen op missie zijn. Die rustpauze wordt gebruikt om alle aanwezige munitie nog een keer te controleren. 'Ik wil zeker stellen dat alles op orde is', zei Hennis.



Vanwege het Kamerdebat heeft Hennis haar geplande reis naar Curaçao en Sint Maarten afgezegd. Minister Plasterk (Koninkrijksrelaties, PvdA) gaat in haar plaats.